Các Cuộc Vận Động Dân Chủ Trong Quá Trình Phi Thực Dân Hoá Ở Việt Nam, Giai Đoạn 1904 - 1945

Luận án tiến sĩ phân tích các cuộc vận động dân chủ trong quá trình phi thực dân hóa ở việt nam giai đoạn 1904 1945, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng góp tri

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Thủy
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Hồng Tung
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam cận đại và hiện đại
• Đề tài: Các Cuộc Vận Động Dân Chủ Trong Quá Trình Phi Thực Dân Hóa Ở Việt Nam, Giai Đoạn 1904 - 1945
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ lịch sử
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Phong Trào Yêu Nước Việt Nam 1904 1945 Khởi Nguồn

Giai đoạn 1904-1945 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong lịch sử Việt Nam, chứng kiến sự trỗi dậy mạnh mẽ của các phong trào yêu nước. Các cuộc vận động dân chủ diễn ra sôi nổi, đa dạng về hình thức và mục tiêu, thể hiện khát vọng độc lập, khát vọng tự do của dân tộc Việt Nam. Giai đoạn này chứng kiến sự chuyển mình của xã hội Việt Nam dưới tác động của chính sách cai trị của Pháp, đồng thời chịu ảnh hưởng sâu sắc từ tình hình thế giới. Từ các phong trào Duy Tân, Đông Kinh Nghĩa Thục đến sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam, các cuộc vận động dân chủ đã góp phần quan trọng vào sự nghiệp giải phóng dân tộc. Theo luận án tiến sĩ của Nguyễn Thị Thanh Thủy, “những biến đổi vĩ đại đó chính là kết quả của cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc lâu dài và anh dũng của nhân dân ta khởi đầu từ năm 1858, đặc biệt là kết quả trực tiếp của cuộc đấu tranh yêu nƣớc và cách mạng của nhân dân Việt Nam dƣới sự l ãnh đạo của Đả ng Cộng sản Đông D ƣơng (1930 - 1945).”

1.1. Bối Cảnh Lịch Sử Việt Nam Giai Đoạn 1904 1945

Đầu thế kỷ 20, Việt Nam chìm trong ách đô hộ của thực dân Pháp. Chính sách cai trị hà khắc, bóc lột tàn bạo của thực dân Pháp đã gây ra nhiều bất bình trong xã hội. Bên cạnh đó, sự xâm nhập của văn hóa phương Tây đã tác động mạnh mẽ đến tư tưởng của người Việt, khơi dậy tư tưởng dân chủ. Các nhà yêu nước Việt Nam nhận thức rõ cần phải thay đổi để cứu nước, cứu dân. Sự biến đổi về kinh tế, xã hội Việt Nam cũng là yếu tố quan trọng thúc đẩy các cuộc vận động dân chủ.

1.2. Vai Trò Của Tầng Lớp Sĩ Phu Yêu Nước

Tầng lớp sĩ phu yêu nước đóng vai trò quan trọng trong việc khởi xướng và lãnh đạo các cuộc vận động dân chủ. Họ là những người có tư tưởng dân chủ tiến bộ, có lòng yêu nước sâu sắc, sẵn sàng hy sinh vì độc lập dân tộc. Tiêu biểu là Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh, những người đã có nhiều đóng góp cho sự nghiệp giải phóng dân tộc. Theo luận án, những nhà nho duy tân mang “Quan niệm mới… về vai t rò của ngƣời dân và sự khởi xƣớng các cuộc vận động dân chủ để duy tân, cứu nƣớc”.

II. Phan Bội Châu Đông Du Cách Tân Tư Tưởng Cứu Nước Phân Tích

Phan Bội Châu là một trong những nhà yêu nước tiêu biểu nhất của Việt Nam đầu thế kỷ 20. Ông chủ trương cách tân tư tưởng để cứu nước, cứu dân. Phong trào Đông Du do ông khởi xướng đã thu hút đông đảo thanh niên Việt Nam sang Nhật Bản học tập, với hy vọng học hỏi kinh nghiệm của Nhật Bản để xây dựng một nước Việt Nam độc lập, tự cường. Phong trào Đông Du không chỉ là một phong trào du học mà còn là một cuộc vận động chính trị quan trọng, góp phần nâng cao ý thức dân tộc và tinh thần yêu nước của người Việt. Theo Luận Án, “do tình hình thực tế, ông đã nhanh chóng chuyển sang “cầu học” và phát động phong trào Đông D u…”

2.1. Ảnh Hưởng Của Tư Tưởng Dân Chủ Phương Tây

Tư tưởng dân chủ phương Tây đã có ảnh hưởng sâu sắc đến Phan Bội Châu và phong trào Đông Du. Ông nhận thức rõ cần phải xây dựng một xã hội dân chủ, tự do, bình đẳng để phát huy sức mạnh của toàn dân tộc. Ông chủ trương xây dựng một chính phủ dựa trên nguyên tắc dân chủ, bảo vệ quyền lợi của người dân. Tư tưởng này được thể hiện rõ trong các tác phẩm của ông.

2.2. Mục Tiêu và Tác Động Của Phong Trào Đông Du

Mục tiêu chính của phong trào Đông Du là đào tạo nhân tài cho đất nước, xây dựng lực lượng cách mạng để đánh đuổi thực dân Pháp. Phong trào đã có tác động lớn đến xã hội Việt Nam, khơi dậy tinh thần yêu nước, ý thức dân tộc và khát vọng độc lập. Tuy nhiên, phong trào cũng gặp nhiều khó khăn và cuối cùng thất bại do sự đàn áp của thực dân Pháp.

III. Phan Châu Trinh Duy Tân và Khai Dân Trí Giải Pháp Tiến Bộ

Phan Châu Trinh là một nhà yêu nước khác, cùng thời với Phan Bội Châu, nhưng lại có con đường cứu nước khác biệt. Ông chủ trương duy tân đất nước, khai dân trí, nâng cao dân khí. Ông phê phán mạnh mẽ chế độ phong kiến hủ bại, lạc hậu, kêu gọi cải cách trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Ông tin rằng chỉ có khai dân trí mới có thể giúp người dân hiểu được quyền lợi của mình, từ đó đứng lên đấu tranh giành độc lập. Theo Luận Án, Phan Châu Trinh chủ trương đấu tranh một cách ôn hòa, bằng con đường cải cách, khác với Phan Bội Châu.

3.1. Phong Trào Duy Tân và Đông Kinh Nghĩa Thục

Phong trào Duy Tân do Phan Châu Trinh khởi xướng đã lan rộng ra nhiều tỉnh thành trong cả nước. Phong trào chủ trương cải cách trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, từ kinh tế, chính trị đến văn hóa, giáo dục. Đông Kinh Nghĩa Thục là một trường học tiêu biểu của phong trào Duy Tân, nơi truyền bá tư tưởng dân chủ, khai dân trí, nâng cao dân khí.

3.2. Quan Điểm Dân Chủ Của Phan Châu Trinh

Phan Châu Trinh có quan điểm dân chủ tiến bộ, thể hiện rõ trong các bài viết, diễn thuyết của ông. Ông phê phán mạnh mẽ chế độ phong kiến, kêu gọi xây dựng một chính phủ dựa trên nguyên tắc dân chủ, bảo vệ quyền lợi của người dân. Ông tin rằng chỉ có khai dân trí mới có thể giúp người dân hiểu được quyền lợi của mình, từ đó đứng lên đấu tranh giành độc lập.

IV. Ảnh Hưởng Chủ Nghĩa Dân Chủ Đầu Thế Kỷ 20 Phân Tích Sâu

Những cuộc vận động dân chủ đầu thế kỷ 20 đã có ảnh hưởng sâu sắc đến xã hội Việt Nam. Các cuộc vận động này đã khơi dậy tinh thần yêu nước, ý thức dân tộc và khát vọng độc lập của người Việt. Đồng thời, nó cũng góp phần lan tỏa tư tưởng dân chủ, tư tưởng giải phóng dân tộc trong xã hội. Các cuộc vận động này đặt nền móng cho sự phát triển của phong trào giải phóng dân tộc sau này. Luận Án cho thấy, “Bản thân mỗi bƣớc tiến của phong trào giải phóng dân tộc đều phải dựa trên bệ đỡ là những thành tựu của phong trào dân chủ.”

4.1. Sự Ra Đời Của Các Tổ Chức Chính Trị

Các cuộc vận động dân chủ đã tạo tiền đề cho sự ra đời của các tổ chức chính trị, đóng vai trò quan trọng trong sự nghiệp giải phóng dân tộc. Tiêu biểu là Việt Nam Quang Phục Hội, Đảng Lập Hiến, và đặc biệt là Đảng Cộng sản Việt Nam. Các tổ chức này đã lãnh đạo nhân dân Việt Nam đấu tranh chống thực dân Pháp, giành độc lập dân tộc.

4.2. Tác Động Đến Phong Trào Giải Phóng Dân Tộc

Các cuộc vận động dân chủ đầu thế kỷ 20 đã góp phần quan trọng vào sự phát triển của phong trào giải phóng dân tộc sau này. Các cuộc vận động này đã trang bị cho người Việt tư tưởng dân chủ, tư tưởng giải phóng dân tộc, giúp họ nhận thức rõ mục tiêu và con đường đấu tranh. Theo Luận Án, những cuộc vận động dân chủ gắn liền với cuộc đấu tranh yêu nước, chống thực dân và giải phóng dân tộc.

V. Cuộc Vận Động Dân Chủ 1936 1939 Bước Tiến Quan Trọng Nghiên Cứu

Cuộc vận động dân chủ 1936-1939 là một bước tiến quan trọng trong phong trào giải phóng dân tộc ở Việt Nam. Dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương, cuộc vận động đã thu hút đông đảo quần chúng nhân dân tham gia, thể hiện khát vọng dân chủ, khát vọng tự do. Cuộc vận động đã tạo ra một phong trào quần chúng rộng lớn, góp phần củng cố lực lượng cách mạng. Theo Luận Án, đây là thời kỳ quan trọng để nghiên cứu về Đảng Cộng Sản Đông Dương lãnh đạo, và vai trò to lớn của cuộc vận động trong thời kỳ này đối với thắng lợi của cách mạng Việt Nam.

5.1. Vai Trò Lãnh Đạo Của Đảng Cộng Sản Đông Dương

Đảng Cộng sản Đông Dương đóng vai trò lãnh đạo quan trọng trong cuộc vận động dân chủ 1936-1939. Đảng đã đề ra đường lối đúng đắn, phù hợp với tình hình thực tế của Việt Nam. Đảng đã vận động, tập hợp quần chúng nhân dân, xây dựng lực lượng cách mạng.

5.2. Hình Thức và Nội Dung Đấu Tranh

Cuộc vận động dân chủ 1936-1939 diễn ra với nhiều hình thức đa dạng, phong phú. Các cuộc mít tinh, biểu tình, bãi công, bãi thị diễn ra sôi nổi. Nội dung đấu tranh tập trung vào đòi các quyền tự do dân chủ, cải thiện đời sống. Theo Luận Án, cuộc vận động trực tiếp hướng tới mục đích độc lập dân tộc, và nó nằm ngoài phạm vi của cuộc vận động dân chủ.

VI. Cách Mạng Tháng Tám Đỉnh Cao Vận Động Dân Chủ Thành Công

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là đỉnh cao của cuộc vận động dân chủ ở Việt Nam. Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám đã lật đổ chế độ thực dân, chế độ phong kiến, khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Cách mạng Tháng Tám đã đem lại độc lập, tự do cho dân tộc Việt Nam, mở ra một kỷ nguyên mới trong lịch sử Việt Nam. Theo Luận Án, “đã làm nên thắng lợi của cuộc Cách mạng tháng Tám với tính chất dân tộc, dân chủ và nhân dân sâu sắc.”

6.1. Tính Chất Dân Tộc Dân Chủ Của Cách Mạng Tháng Tám

Cách mạng Tháng Tám mang tính chất dân tộc, dân chủ sâu sắc. Cách mạng đã giải phóng dân tộc Việt Nam khỏi ách đô hộ của thực dân Pháp. Cách mạng đã đem lại các quyền tự do dân chủ cho người dân. Theo Luận Án, Cách Mạng Tháng Tám, nhằm chỉ ra mối liên hệ chặt chẽ, hữu cơ giữa nhiệm vụ giải phóng dân tộc với nhiệm vụ giải phóng con ngƣời và giải phóng xã hội.

6.2. Ý Nghĩa Lịch Sử Của Cách Mạng Tháng Tám

Cách mạng Tháng Tám có ý nghĩa lịch sử to lớn đối với dân tộc Việt Nam. Cách mạng đã chấm dứt chế độ thực dân phong kiến, mở ra một kỷ nguyên mới trong lịch sử Việt Nam. Cách mạng đã khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, vai trò to lớn của quần chúng nhân dân trong sự nghiệp giải phóng dân tộc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu và kết luận, Luận án đƣợc kết cấu làm 5 chƣơng Chƣơng 1: Tổng quan tính hính nghiên cứu về các cuộc vận động dân chủ ở Việt Nam, giai đoạn 1904 - 1945 Chƣơng 2: Các cuộc vận động dân chủ ở Việt Nam giai đoạn 1904 - 1945: Một số khái niệm cơ bản và yếu tố tác động chình Chƣơng 3: Các cuộc vận động dân chủ ở Việt Nam những năm 1904 - 1908 Chƣơng 4: Các cuộc vận động dân chủ ở Việt Nam từ năm 1918 đến 1939 Chƣơng 5: Cuộc vận động dân tộc, dân chủ ở Việt Nam từ năm1939 đến 1945 9 (LUAN.1945 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1945 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ CÁC CUỘC VẬN ĐỘNG DÂN CHỦ Ở VIỆT NAM, GIAI ĐOẠN 1904 - 1945 1.Các nghiên cứu ở Việt Nam Thời gian qua, đã có khá nhiều các công trình nghiên cứu về các cuộc vận động dân chủ, giai đoạn 1904 - 1945 đƣợc công bố ở Việt Nam. Liên quan đến đề tài Luận án là những công trình có đề cập đến vấn đề dân chủ với tƣ cách là một thể chế chính trị, các nội dung của nền dân chủ tƣ sản và nền dân chủ xã hội chủ nghĩa. Bên cạnh đó là các công trình trực tiếp đề cập đến các nội dung khác nhau của các cuôc vận động dân chủ ở Việt Nam trong các giai đoạn khác nhau từ năm 1904 đến 1945. Nội dung này rất rộng lớn và phong phú nên có đến hàng trăm công trình đề cập đến.

Tuy nhiên trong khuôn khổ Luận án, chúng tôi không có điều kiện trình bày cụ thể. Ở đây, chúng tôi chỉ xin tổng quan về một số nhóm công trình quan trọng nhất. Trƣớc hết phải kể đến nhóm công trính lý luận của các nhà lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam. Đây là nhóm công trình có ảnh hƣởng mạnh mẽ nhất cả về phƣơng diện lý luận và học thuật đối với công cuộc nghiên cứu về các cuộc vận động dân tộc và dân chủ ở Việt Nam.

Tiêu biểu nhất là các công trình của Hồ Chí Minh, bao gồm nhiều tác phẩm quan trọng nhƣ Bản án chế độ thực dân Pháp, Đường Cách mệnh và nhiều bài viết và nói của Ngƣời trong các thời kỳ cách mạng khác nhau cho đến khi Cách mạng tháng Tám thành công. Phần lớn các tác phẩm này đã đƣợc công bố trong bộ Hồ Chì Minh toàn tập (Nxb CTQG, Hà Nội, 1995), phần liên quan đến phạm vi nghiên cứu của Luận án là từ tập 1 đến tập 3. Tiếp đó là các công trình của Trƣờng Chinh, trong đó đặc biệt quan trọng là bộ công trình Cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân Việt Nam (2 tập, Nxb Sự Thật, Hà Nội, 1975).1945 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1945 Các công trình của Lê Duẩn, đặc biệt là cuốn Dưới lá cờ vẻ vang của Đảng ví độc lập, tự do, ví chủ nghĩa xã hội tiến lên giành những thắng lợi mới (Nxb Sự Thật, Hà Nội, 1970) cũng có ảnh hƣởng rất rộng lớn trong giới nghiên cứu về đề tài này. Các văn kiện của Đảng Cộng sản Việt Nam, đặc biệt là bộ Văn kiện Đảng toàn tập do Nxb.

Chính trị Quốc gia xuất bản gần đây (từ năm 2000) cũng có giá trị sử liệu, giá trị lý luận quan trọng. Trong đó liên quan đến đề tài Luận án chủ yếu là các tập từ 1 đến 7. Nhóm các công trính nghiên cứu, lý luận về vấn đề dân chủ nói chung, đề cập đến những nội dung của nền dân chủ tƣ sản phƣơng Tây và nền dân chủ xã hội chủ nghĩa trong đó đề cập cả đến việc xây dựng nền dân chủ ở Việt Nam hiện nay. Một số công trình đáng chú ý nhất là: Đinh Ngọc Vƣợng (Chủ biên): Thuyết "Tam quyền phân lập" và nhà nước tư sản hiện đại.

Viện KHXH Việt Nam, Hà Nội, 1992. Thái Ninh - Hoàng Chí Bảo: Dân chủ tư sản và dân chủ xã hội chủ nghĩa. Nxb Sự thật, Hà Nội, 1991. Đỗ Trung Hiếu: Nhà nước XHCN với việc xây dựng nền dân chủ ở Việt Nam hiện nay.

Luận án tiến sĩ triết học bảo vệ năm 2003 lƣu tại Thƣ viện quốc gia Việt Nam. Các công trình nói trên đã nêu ra và đi sâu phân tích các nội dung của nền dân chủ tƣ sản với mặt tiến bộ và hạn chế của nó, bên cạnh đó, khẳng định những yếu tố tiến bộ của nền dân chủ XHCN. Nhóm các công trính nghiên cứu về sự xuất hiện và phát triển tư tưởng dân chủ tư sản ở Việt Nam và các nhân vật, phong trào dân chủ yêu nước tiêu biểu ở Việt Nam từ cuối thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX có các tác phẩm nhƣ: Năm 1973, Nxb KHXH xuất bản tác phẩm Sự phát triển của tư tưởng ở Việt Nam từ thế kỷ XIX đến Cách mạng tháng Tám của tác giả Trần Văn Giàu (tập 1, 2) và sau đó năm 1993 thì tập 3 đƣợc xuất bản. Đây là một công trình nghiên cứu về lịch sử tƣ tƣởng Việt Nam đồ sộ và mẫu mực, trong đó đã đề cập đến sự xuất hiện và phát triển của tƣ tƣởng dân chủ tƣ sản ở Việt Nam đƣợc biểu 11 (LUAN.1945 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1945 hiện bằng sự xuất hiện và phát triển của các nhóm xã hội, các đảng phái chính trị, các nhà dân chủ tiêu biểu… đi theo các trào lƣu tƣ tƣởng dân chủ khác nhau nhƣ tƣ tƣởng dân chủ phƣơng Tây qua Tân thƣ, Tân văn, tƣ tƣởng dân chủ tƣ sản Pháp, chủ nghĩa Tam dân, chủ nghĩa Mác - Lê nin….

Trong đó tác giả nêu cao vai trò của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc và Đảng Cộng sản Đông Dƣơng với ngọn cờ tƣ tƣởng Mác - Lê nin và đƣờng lối giải phóng dân tộc đúng đắn và sáng tạo, đã đƣa dân tộc tới nền độc lập và tự do. Tác phẩm Nguyễn Trường Tộ, thời thế và tư duy cách tân của tác giả Hoàng Thanh Đạm đã nghiên cứu khá kỹ lƣỡng về cuộc đời và tƣ tƣởng canh tân của nhân vật lịch sử Nguyễn Trƣờng Tộ và đƣa ra những đánh giá về ông. Đó là một nhân vật có tƣ duy sáng suốt, trí tuệ canh tân lỗi lạc, là ngƣời có nhân cách yêu nƣớc, đem kiến thức của mình ra góp phần cứu nƣớc bằng việc học hỏi mô hình phát triển của phƣơng Tây để củng cố và xây dựng đất nƣớc. Nguyễn Trƣờng Tộ là đại diện tiêu biểu của thế hệ thức giả Việt Nam đầu tiên có tƣ duy dân chủ và đổi mới vào cuối thế kỷ XIX.

Năm 1982, Nxb Hà Nội ấn hành tác phẩm Đông Kinh nghĩa thục và phong trào cải cách văn hóa đầu thế kỷ XX của Chƣơng Thâu. Tác giả đã đánh giá đây là một phong trào cải cách văn hoá, thông qua những hoạt động văn hoá, giáo dục để nâng cao dân trí, chấn dân khí nhằm chuẩn bị về tinh thần tƣ tƣởng cho cuộc đấu tranh cách mạng nhằm giải phóng dân tộc. Đông Kinh nghĩa thục cũng là một đề tài vẫn đƣợc giới nghiên cứu tiếp tục quan tâm trong thời gian gần đây. Nhân kỷ niệm 100 năm ngày thành lập trƣờng Đông Kinh nghĩa thục, năm 2007, Nxb Tri thức đã ấn hành tác phẩm Một trăm năm Đông Kinh nghĩa thục gồm những công trình nghiên cứu về Đông Kinh nghĩa thục của nhiều tác giả.

Các công trình này đã bàn thảo và đánh giá về Đông Kinh nghĩa thục ở nhiều góc độ khác nhau nhƣng tựu chung lại đều đánh giá về Đông Kinh nghĩa thục nhƣ một mô hình giáo dục kiểu mới nhằm khai trí cho dân Việt, để tự cƣờng, phát triển và hi vọng nhờ đó mà giành đƣợc độc lập. Cũng theo chiều hƣớng đó, tác giả Phạm Hồng Tung có bài nghiên cứu đăng trên Tạp chì nghiên cứu Lịch sử số 9. 2007 với nhan đề: “Tìm hiểu thêm về 12 (LUAN.1945 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1945 triết lý giáo dục của trƣờng Đông Kinh nghĩa thục” đã tóm lƣợc triết lý giáo dục mới của Đông Kinh nghĩa thục. Đó là: Nền giáo dục mới phải là một nền giáo dục yêu nƣớc, dân tộc hoá, khoa học hoá và đại chúng hoá, hƣớng tới mục tiêu khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh, làm cơ sở cho việc thực hiện hai mục tiêu tối hậu gắn chặt với nhau là chấn hƣng, hiện đại hoá đất nƣớc và khôi phục chủ quyền quốc gia - dân tộc.

Chƣơng Thâu cũng là một tác giả chuyên nghiên cứu về Phan Bội Châu với những tác phẩm nhƣ: Nghiên cứu Phan Bội Châu (Nxb Chính trị Quốc gia ấn hành năm 2004), Phan Bội Châu, nhà yêu nước, nhà văn hoá lớn (Nxb Nghệ An và trung tâm văn hoá ngôn ngữ Đông Tây ấn hành năm 2005). Về Phan Bội Châu, cũng có khá nhiều tác giả trong và ngoài nƣớc nghiên cứu và đánh giá về ông, tiêu biểu là một số tác phẩm nhƣ: Phan Bội Châu và một giai đoạn lịch sử chống Pháp của nhân dân Việt Nam (Nxb Văn hoá 1958) của Tôn Quang Phiệt. Phan Bội Châu (1867- 1940). Con người và sự nghiệp.

Kỷ yếu Hội thảo khoa học kỷ niệm 130 năm ngày sinh Phan Bội Châu của trƣờng ĐH KHXH& NV, ĐHQG Hà Nội, 1997. Phong trào Đông Du và Phan Bội Châu (Nxb Nghệ An - Trung tâm văn hoá ngôn ngữ Đông Tây, 2005). Về phong trào Duy tân do Phan Châu Trinh, một nhà nho cải cách xƣớng xuất, cũng có khá nhiều tác giả nghiên cứu. Sớm nhất phải kể đến tác phẩm Phong trào Duy tân của Nguyễn Văn Xuân đƣợc viết từ những năm 1937,1938.

Nghiên cứu về các nhân vật tiêu biểu của phong trào Duy Tân, Nguyễn Q.Thắng là một tác giả có nhiều đóng góp với các tác phẩm nhƣ: Phan Châu Trinh, cuộc đời và tác phẩm (Nxb Văn học, Hà Nội, 2006), Huỳnh Thúc Kháng, con người và thơ văn (Nxb Văn học, Hà Nội, 2006) trong đó có nhiều đánh giá xác đáng về tƣ tƣởng dân chủ của các nhà chí sĩ đấu tranh cho Duy tân này. Năm 1996, Nxb KHXH ấn hành tác phẩm Tím hiểu tư tưởng dân chủ của Phan Châu Trinh của Đỗ Thị Hoà Hới. Tác phẩm đã đánh giá và làm rõ những nguồn ảnh hƣởng đến tƣ tƣởng dân chủ của Phan Châu Trinh nhƣ: ảnh hƣởng 13 (LUAN.1945 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1945 của truyền thống dân tộc, ảnh hƣởng của văn minh phƣơng Tây, ảnh hƣởng của văn hoá Trung Hoa, ảnh hƣởng của tƣ tƣởng canh tân của Nhật Bản. Đồng thời tác giả cũng khảo sát và đặt tƣ tƣởng dân chủ của Phan Châu Trinh vào trong tiến trình hình thành và phát triển dòng tƣ tƣỏng canh tân đất nƣớc và chỉ ra đóng góp đặc sắc của Phan Châu Trinh với tƣ tƣởng "Khai dân trì, chấn dân khì, hậu dân sinh".