Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường không ngừng chuyển biến và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, các doanh nghiệp phải đối mặt với áp lực cạnh tranh gay gắt nhằm duy trì và nâng cao vị thế hoạt động. Giai đoạn đến năm 2024 ghi nhận nhiều biến động vĩ mô phức tạp như hậu quả đình trệ từ đại dịch COVID-19, căng thẳng địa chính trị Nga – Ukraine tác động trực tiếp đến nguồn cung nguyên liệu và dầu mỏ, cùng các chính sách cấm vận thương mại giữa các nền kinh tế lớn gây nên sức ép dư thừa hàng hóa và cạnh tranh thị phần khốc liệt. Trước bối cảnh đó, việc kiểm soát chặt chẽ doanh thu và chi phí trở thành yêu cầu sống còn giúp nhà quản trị đánh giá chính xác thực trạng tài chính, nhận diện điểm hạn chế và đưa ra quyết định điều hành phù hợp.

Công tác kế toán xác định kết quả kinh doanh là khâu trung tâm phản ánh hiệu quả hoạt động kinh doanh, cung cấp thông tin minh bạch cho nhà quản lý và các bên liên quan, đồng thời đảm bảo tuân thủ khuôn khổ pháp lý. Nhằm làm rõ quy trình hạch toán thực tế và đối chiếu với lý thuyết kế toán hiện hành, đề tài "Công tác kế toán xác định kết quả kinh doanh tại Công ty TNHH Xuất nhập khẩu phát triển Đông Dương – Kingsport" được thực hiện bởi tác giả Nguyễn Minh Đông dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Nguyễn Quốc Thắng tại Trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh.

Mục tiêu nghiên cứu được xác định cụ thể như sau:

  • Mục tiêu tổng quát: Nghiên cứu thực trạng, phân tích, đánh giá công tác kế toán xác định kết quả kinh doanh tại Công ty TNHH Xuất nhập khẩu phát triển Đông Dương – Kingsport, từ đó đề xuất một số giải pháp cải thiện công tác kế toán tại đơn vị.
  • Mục tiêu cụ thể:
    1. Mục tiêu cụ thể 1: Tìm hiểu, phân tích thực trạng công tác kế toán xác định kết quả kinh doanh tại Công ty TNHH Xuất nhập khẩu phát triển Đông Dương – Kingsport.
    2. Mục tiêu cụ thể 2: Tìm ra những ưu điểm, hạn chế trong công tác kế toán xác định kết quả kinh doanh và đưa ra giải pháp nâng cao hiệu quả công tác kế toán tại đơn vị.

Nhiệm vụ nghiên cứu được cụ thể hóa qua hai câu hỏi nghiên cứu:

  1. Câu hỏi nghiên cứu 1: Thực trạng công tác kế toán xác định kết quả kinh doanh tại công ty được thực hiện như thế nào?
  2. Câu hỏi nghiên cứu 2: Những ưu, nhược điểm gì tồn tại trong khi thực hiện công tác kế toán xác định kết quả kinh doanh tại công ty và những giải pháp khắc phục để phát triển là gì?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Công tác kế toán xác định kết quả kinh doanh tại doanh nghiệp.
  • Phạm vi không gian: Công ty TNHH Xuất nhập khẩu phát triển Đông Dương – Kingsport (địa chỉ: Số 17, Lô B, Đường số 1, Khu dân cư Phú Mỹ, Khu phố 1, Phường Phú Mỹ, Quận 7, TP. Hồ Chí Minh).
  • Phạm vi thời gian: Dữ liệu kế toán phát sinh trong năm tài chính 2023.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết của khóa luận được xây dựng dựa trên hệ thống Chuẩn mực Kế toán Việt Nam và chế độ kế toán doanh nghiệp ban hành theo Thông tư 200/2014/TT-BTC của Bộ Tài chính. Về mặt nguyên tắc, việc hạch toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh phải tuân thủ nghiêm ngặt ba nguyên tắc cơ bản:

  • Nguyên tắc thận trọng: Chỉ ghi nhận doanh thu khi có bằng chứng chắc chắn về khả năng thu được lợi ích kinh tế; trích lập đầy đủ các khoản dự phòng chi phí, tổn thất.
  • Nguyên tắc phù hợp: Việc ghi nhận doanh thu và chi phí phải có sự tương ứng trực tiếp; chi phí tạo ra doanh thu kỳ nào phải được hạch toán vào kỳ đó.
  • Nguyên tắc cơ sở dồn tích: Mọi nghiệp vụ kinh tế liên quan đến doanh thu và chi phí đều phải được ghi chép tại thời điểm phát sinh giao dịch, không căn cứ vào thời điểm thực tế thu hoặc chi tiền.

Công thức xác định kết quả kinh doanh được áp dụng:

$$\text{Kết quả kinh doanh} = \text{Doanh thu thuần} - \text{Giá vốn hàng bán} - \text{Chi phí hoạt động} + \text{Thu nhập khác} - \text{Chi phí khác} - \text{Chi phí thuế TNDN}$$

Trong đó, doanh thu thuần bằng tổng doanh thu trừ đi các khoản giảm trừ doanh thu (chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán, hàng bán bị trả lại).

Tài khoản Tên tài khoản theo Thông tư 200/2014/TT-BTC Nội dung phản ánh chính
TK 511 Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ Phản ánh doanh thu bán hàng hóa, dịch vụ trong kỳ kinh doanh thông thường.
TK 521 Các khoản giảm trừ doanh thu Tập hợp chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán và hàng bán bị trả lại.
TK 515 Doanh thu hoạt động tài chính Tiền lãi, cổ tức, lợi nhuận được chia, lãi chênh lệch tỷ giá hối đoái.
TK 635 Chi phí tài chính Chi phí lãi vay, lỗ tỷ giá hối đoái, chiết khấu thanh toán cho người mua.
TK 641 Chi phí bán hàng Chi phí phát sinh trong quá trình tiêu thụ sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ.
TK 642 Chi phí quản lý doanh nghiệp Chi phí quản lý chung toàn doanh nghiệp (lương hành chính, văn phòng phẩm...).
TK 632 Giá vốn hàng bán Trị giá vốn của hàng hóa, dịch vụ đã tiêu thụ trong kỳ kế toán.
TK 711 Thu nhập khác Các khoản thu ngoài hoạt động kinh doanh (thanh lý tài sản cố định, tiền phạt...).
TK 811 Chi phí khác Chi phí thanh lý tài sản, tiền phạt do vi phạm hợp đồng kinh tế.
TK 821 Chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp Gồm thuế TNDN hiện hành (TK 8211) và thuế TNDN hoãn lại (TK 8212).
TK 911 Xác định kết quả kinh doanh Tài khoản trung gian tổng hợp doanh thu và chi phí để xác định lãi/lỗ trong kỳ.

Phương pháp nghiên cứu được triển khai kết hợp các kỹ thuật thu thập và phân tích định tính:

  • Phương pháp thu thập số liệu kế toán: Thu thập chứng từ gốc (hóa đơn GTGT, phiếu xuất kho, phiếu thu, phiếu chi, giấy báo nợ, giấy báo có), sổ kế toán chi tiết, sổ cái và báo cáo tài chính năm 2023 do công ty cung cấp.
  • Phương pháp xử lý số liệu: Phân tích nội dung nghiệp vụ, kiểm tra tính hợp lý, hợp lệ và đối chiếu số liệu tổng hợp với chứng từ thực tế.
  • Phương pháp quan sát thực địa: Trực tiếp theo dõi quy trình làm việc, ghi nhận nghiệp vụ của nhân viên kế toán tại các phòng ban của doanh nghiệp trong quá trình thực tập.
  • Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Tổng hợp các văn bản pháp luật, thông tư hướng dẫn của Bộ Tài chính, sách chuyên ngành và các công trình nghiên cứu đi trước có liên quan.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu nghiên cứu

Chương 1 thiết lập khung nghiên cứu tổng thể, trình bày tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh kinh tế biến động năm 2024. Tác giả làm rõ lý do lựa chọn nghiên cứu tại Công ty TNHH Xuất nhập khẩu phát triển Đông Dương – Kingsport, xác lập mục tiêu tổng quát, 2 mục tiêu cụ thể, 2 câu hỏi nghiên cứu, phạm vi dữ liệu năm 2023 và hệ thống các phương pháp nghiên cứu định tính, thu thập, phân tích tài liệu chứng từ được sử dụng.

Chương 2: Tổng quan các nghiên cứu

Chương 2 tổng hợp các công trình khoa học trong và ngoài nước liên quan đến kế toán doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh:

  • Nghiên cứu quốc tế: Fira Aulia, Ikbal Yasin, Yuri Rahmanto (2022) nghiên cứu về hệ thống thông tin kế toán bán hàng trực tuyến cho ngành xăng dầu (Web-Based Petroleum Sales Accounting Information System), chỉ ra các vấn đề về sai sót khi khối lượng giao dịch lớn và rủi ro thất lạc chứng từ.
  • Nghiên cứu trong nước: Các luận văn của Vũ Thùy Dương (2021) tại Công ty TNHH Điện tử Hoàn Kiếm, Hoàng Quốc Trung (2021) tại Công ty CP Khí công nghiệp Long Biên, Trịnh Tiến Dũng (2016) tại Công ty CP Bê tông Thịnh Liệt, Lê Thị Mỹ Linh (2024) tại Công ty TNHH DV TM Ánh Dương, và Lê Thị Linh Chi (2024) tại Công ty TNHH MTV Gỗ Hoàng Thông.

Tác giả chỉ ra khoảng trống nghiên cứu: các đề tài trước chủ yếu tập trung vào lĩnh vực sản xuất, xây lắp hoặc điện tử với các giải pháp còn mang nặng tính lý thuyết chung; chưa có công trình nào nghiên cứu chuyên sâu về thực trạng kế toán xác định kết quả kinh doanh tại doanh nghiệp thương mại nhập khẩu và phân phối thiết bị thể thao, chăm sóc sức khỏe có mạng lưới showroom rộng khắp như Kingsport.

Chương 3: Cơ sở lý thuyết về kế toán xác định kết quả kinh doanh tại Công ty TNHH Xuất nhập khẩu phát triển Đông Dương - Kingsport

Chương 3 trình bày có hệ thống toàn bộ cơ sở lý luận theo Thông tư 200/2014/TT-BTC. Nội dung phân tích chi tiết định nghĩa, nguyên tắc ghi nhận, chứng từ sổ sách sử dụng, kết cấu tài khoản và sơ đồ hạch toán của từng phần hành:

  • Kế toán doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ (TK 511).
  • Kế toán các khoản giảm trừ doanh thu (TK 521).
  • Kế toán doanh thu và chi phí hoạt động tài chính (TK 515, TK 635).
  • Kế toán chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp (TK 641, TK 642).
  • Kế toán giá vốn hàng bán (TK 632).
  • Kế toán thu nhập khác và chi phí khác (TK 711, TK 811).
  • Kế toán chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp (TK 821).
  • Kế toán tập hợp doanh thu, chi phí để xác định kết quả kinh doanh qua TK 911 và kết chuyển lãi/lỗ sang TK 421.

Chương 4: Thực trạng công tác kế toán xác định kế toán tiêu thụ tại Công ty TNHH Xuất nhập khẩu phát triển Đông Dương – Kingsport

Chương 4 tập trung phân tích đơn vị thực tế và thực trạng hạch toán:

  • Tổng quan doanh nghiệp: Thương hiệu KingSport thành lập ngày 20/11/2009 dưới sự sáng lập của CEO Lê Trường Mạnh, thuộc Công ty TNHH Xuất nhập khẩu phát triển Đông Dương (vốn điều lệ đăng ký 160 tỷ đồng / mã số thuế 0310037930). Doanh nghiệp chuyên phân phối thiết bị thể thao và chăm sóc sức khỏe với hệ thống showroom trải rộng 63 tỉnh thành; đạt danh hiệu FAST 500 các năm 2022-2024 và Top 50 Doanh nghiệp tăng trưởng xuất sắc Việt Nam 2024.
  • Bộ máy quản lý: Cơ cấu tổ chức gồm Ban Giám đốc (Tổng Giám đốc) điều hành trực tiếp 6 khối: Giám đốc Marketing, Giám đốc Vận hành, Giám đốc Kinh doanh toàn quốc, Giám đốc Nhân sự, Giám đốc Tài chính, và Giám đốc Chiến lược sản phẩm.
  • Thực trạng quy trình kế toán: Mô tả chi tiết việc luân chuyển chứng từ và xử lý nghiệp vụ trên phần mềm kế toán của công ty qua các chứng từ thực tế như đơn đặt hàng SO274467, hóa đơn GTGT số 1189, hóa đơn GTGT số 819. Phân tích cụ thể các nghiệp vụ ghi nhận giá vốn (TK 632), chi phí bán hàng (TK 641), chi phí quản lý doanh nghiệp (TK 642), doanh thu tài chính (TK 515), thu nhập khác (TK 711), chi phí khác (TK 811) và quy trình kết chuyển cuối kỳ vào TK 911.
  • Đánh giá thực trạng: Phân tích những mặt đạt được trong việc tuân thủ chế độ kế toán và chỉ ra các điểm còn hạn chế tại bộ máy kế toán của đơn vị.

Chương 5: Kết luận và kiến nghị

Chương 5 đúc kết kết quả nghiên cứu và đề xuất các nhóm giải pháp nhằm hoàn thiện công tác kế toán xác định kết quả kinh doanh tại Công ty TNHH Xuất nhập khẩu phát triển Đông Dương – Kingsport, tập trung vào việc chuẩn hóa quy trình luân chuyển chứng từ, nâng cấp hệ thống phần mềm kế toán và kiểm soát các khoản chi phí hoạt động.


Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

  • Khóa luận đã hệ thống hóa và mô tả chi tiết toàn bộ chu trình kế toán xác định kết quả kinh doanh tại Kingsport trong năm 2023, từ khâu tiếp nhận đơn đặt hàng, xuất kho hàng hóa, phát hành hóa đơn GTGT đến khâu ghi nhận doanh thu và giá vốn.
  • Minh họa rõ ràng việc ứng dụng phần mềm kế toán tại đơn vị thông qua các chứng từ thực tế (Đơn đặt hàng SO274467, Hóa đơn GTGT số 1189, Hóa đơn GTGT số 819), làm rõ cách phân loại chi phí bán hàng (TK 641) và chi phí quản lý doanh nghiệp (TK 642) tại hệ thống showroom bán lẻ trên toàn quốc.
  • Phản ánh phương thức tập hợp chi phí và kết chuyển doanh thu sang tài khoản trung gian TK 911 để xác định lợi nhuận thực tế trước và sau thuế TNDN theo quy định tại Thông tư 200/2014/TT-BTC.

Giải pháp và kiến nghị đề xuất

  • Đề xuất các biện pháp hoàn thiện quy trình lập, xử lý và lưu trữ chứng từ kế toán nhằm hạn chế thất lạc và đảm bảo tính kịp thời giữa các chi nhánh, showroom với trụ sở chính.
  • Khuyến nghị nâng cấp và tối ưu hóa hệ thống phần mềm kế toán nhằm tự động hóa các thao tác đối chiếu số liệu doanh thu và chiết khấu bán hàng.
  • Nâng cao hiệu quả quản lý chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp, phân bổ chính xác giá vốn hàng bán cho từng nhóm mặt hàng thiết bị chăm sóc sức khỏe.

Đóng góp về mặt học thuật và thực tiễn

  • Khóa luận khắc phục hạn chế mang tính lý thuyết chung của các nghiên cứu trước đó bằng việc đưa ra dữ liệu thực tế tại một doanh nghiệp thương mại bán lẻ quy mô lớn trong lĩnh vực thiết bị thể thao.
  • Bổ sung tài liệu thực nghiệm về công tác kế toán xác định kết quả kinh doanh cho các chuỗi phân phối đa điểm tại thị trường Việt Nam.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế: Nghiên cứu được thực hiện tại một doanh nghiệp đơn lẻ (Công ty TNHH Xuất nhập khẩu phát triển Đông Dương – Kingsport) với phạm vi số liệu giới hạn trong năm tài chính 2023, do đó tính khái quát hóa cho toàn bộ ngành bán lẻ thiết bị thể thao có thể chưa toàn diện. Ngoài ra, việc tiếp cận một số tài liệu kế toán nội bộ chi tiết chịu sự bảo mật của doanh nghiệp.
  • Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu so sánh thực tiễn kế toán xác định kết quả kinh doanh giữa nhiều doanh nghiệp thương mại có quy mô chuỗi showroom tương tự; nghiên cứu sâu hơn về tác động của chuyển đổi số và tự động hóa kế toán quản trị đối với việc kiểm soát chi phí bán hàng đa kênh.

Giá trị tham khảo

Báo cáo khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực đối với:

  • Sinh viên, học viên ngành Kế toán, Kiểm toán, Tài chính: Nguồn tài liệu tham khảo cụ thể về cách triển khai đề tài kế toán xác định kết quả kinh doanh theo Thông tư 200/2014/TT-BTC, kết nối giữa khung lý thuyết chuẩn mực và việc định khoản thực tế trên phần mềm kế toán.
  • Nhân sự kế toán tại các doanh nghiệp thương mại và chuỗi bán lẻ: Cung cấp quy trình tham khảo về hạch toán chi tiết các khoản mục chi phí bán hàng, chi phí quản lý, các khoản giảm trừ doanh thu và luân chuyển chứng từ tại mô hình kinh doanh có mạng lưới showroom rộng khắp.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận nghiên cứu tại doanh nghiệp nào và thuộc ngành nghề kinh doanh gì?
Khóa luận nghiên cứu tại Công ty TNHH Xuất nhập khẩu phát triển Đông Dương – Kingsport, doanh nghiệp hoạt động chính trong lĩnh vực cung cấp thiết bị thể thao và chăm sóc sức khỏe tại Việt Nam.

2. Khung pháp lý kế toán nào được tác giả sử dụng để đối chiếu thực trạng tại công ty?
Toàn bộ cơ sở lý thuyết và nội dung hạch toán các tài khoản (511, 521, 515, 635, 641, 642, 632, 711, 811, 821, 911) được căn cứ theo Thông tư số 200/2014/TT-BTC của Bộ Tài chính.

3. Cơ cấu bộ máy điều hành của Kingsport được tổ chức như thế nào theo tài liệu nội bộ?
Bộ máy gồm Tổng Giám đốc đứng đầu điều hành trực tiếp 6 vị trí giám đốc chức năng: Giám đốc Marketing, Giám đốc Vận hành, Giám đốc Kinh doanh toàn quốc, Giám đốc Nhân sự, Giám đốc Tài chính, và Giám đốc Chiến lược sản phẩm.

4. Dữ liệu thực tế được sử dụng trong khóa luận thuộc khoảng thời gian nào?
Khóa luận sử dụng các chứng từ kế toán, dữ liệu phát sinh và báo cáo tài chính trong năm 2023 của doanh nghiệp.

5. Tài khoản trung gian nào được sử dụng để kết chuyển doanh thu, chi phí nhằm xác định kết quả kinh doanh?
Doanh nghiệp sử dụng tài khoản TK 911 ("Xác định kết quả kinh doanh") để tập hợp doanh thu thuần, doanh thu tài chính, thu nhập khác bên Có và tập hợp giá vốn hàng bán, chi phí tài chính, chi phí bán hàng, chi phí QLDN, chi phí khác, chi phí thuế TNDN bên Nợ để kết chuyển lãi/lỗ sang TK 421.


Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Nguyễn Minh Đông đã hệ thống hóa đầy đủ cơ sở lý thuyết về kế toán xác định kết quả kinh doanh theo Thông tư 200/2014/TT-BTC, đồng thời phản ánh chi tiết thực trạng hạch toán doanh thu, chi phí tại Công ty TNHH Xuất nhập khẩu phát triển Đông Dương – Kingsport năm 2023. Tác giả đã làm rõ quy trình luân chuyển chứng từ và ghi sổ kế toán đối với từng phần hành thông qua các nghiệp vụ thực tế phát sinh tại đơn vị. Trên cơ sở phân tích ưu và nhược điểm của công tác kế toán, đề tài đã đề xuất các giải pháp khả thi nhằm nâng cao hiệu quả quản lý tài chính và tính minh bạch trong việc xác định kết quả kinh doanh tại doanh nghiệp thương mại bán lẻ.