CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐÈ LÝ LUẬN CHƯNG VÈ NGHIỆP v ụ BẢO HIỂM VẬT CHÁT XE c o GIỚI 1. S ự CẦN THIẾT KHÁCH QUAN CỦA BẢO HIỂM VẬT CHẤT XE CO GIỚI Trong cuộc sống cũng như trong sản xuất kinh doanh, con người luôn phải đối mặt với rất nhiều rủi ro. Ngày nay, sự phát triển của khoa học kỹ thuật đã giúp con người kiểm soát, hạn chế được phần nào một số rủi ro. Song, chính bàn tay con người lại gây ra nhiều loại rủi ro khác và không ít rủi ro trong xã hội hiện đại đang đe doạ cuộc sống loài người với mức độ nguy hiểm khôn lường.
Để bù đắp những thiệt hại, tổn thất có thể gặp phải có nhiều giải pháp khác nhau và tham gia bảo hiểm là một trong những giải pháp có tính hiệu quả cao để phòng ngừa rủi ro. Có nhiều định nghĩa về bảo hiểm, nhưng ở một tầm nhìn khái quát, bảo hiểm thường được hiểu là phương sách xử lý rủi ro, nhờ đó việc chuyển giao và phân tán rủi ro trong từng nhóm người được thực hiện thông qua hoạt động kinh doanh bảo hiểm của các tố chức bảo hiêm. Trong nền kinh tế, giao thông vận tải luôn là ngành kinh tế kỹ thuật có vị trí then chốt, là huyết mạch và có ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến các ngành khác. Ngày nay, khi nền kinh tế phát triển ngày càng mạnh mẽ hơn thì nhu cầu đi lại cũng tăng lên một cách nhanh chóng.
Hình thức vận chuyển đa dạng bằng đường thuỷ, đường sắt, đường bộ, đường hàng không, số lượng và chất lượng phương tiện vận chuyển ngày càng tăng. Ở Việt Nam cũng như ở nhiều nước trên thế giới, giao thông đường bộ phổ biến hơn cả. Bởi vì, xe cơ giới tham gia giao thông đường bộ có đặc điểm linh hoạt và được sử dụng trên mọi địa hình khác nhau, rất thuận tiện cho việc vận chuyển hành khách và hàng hoá. Do vậy, chính phủ các nước đều luôn quan tâm đến công tác 5 nâng cấp, phát triển cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ để đáp ứng nhu cầu đi lại và vận chuyến hàng hóa ngày càng gia tăng.
Sự phát triển của xe cơ giới luôn gắn với sự phát triển của cơ sở hạ tầng. Nếu hạ tầng giao thông chưa phát triển mà số lượng phương tiện giao thông lại tăng lên quá nhanh thì sự không đồng bộ này sẽ là một trong những nguyên nhân khiến cho tai nạn giao thông nhiều thêm. Ở Việt Nam hiện nay, số lượng phương tiện giao thông đường bộ trong 10 năm trở lại đây tăng lên khá nhanh.1: Số xe cơ giới tham gia giao thông đường bộ ở Việt Nam (2002-2012) So sánh v ó i năm So sánh v ói năm trước trư ớc T ăng Tăng N ăm Ô tô T ăng M ô tô Tăng T ổng số (giảm ) (giảm ) (giảm ) (giảm ) tư ơng đối tư ơng đối tuyệt đối tuyệt đối (% ) (% ) 2002 607 401 50 309 9,00 10 273 000 1 913 958 22,90 10 880 401 2003 675 000 67 599 11,10 11 379 000 1 106 000 10,80 12 054 000 2004 774 824 99 824 14,80 13 375 992 1 996 992 17,50 14 150 816 2005 891 104 116 280 15,00 16 086 644 2 710 652 20,30 16 977 748 2006 1026 512 135 408 15,20 18 901 206 2 814 562 17,50 19 927 718 2007 1183 260 156 748 15,27 22 350 676 3 449 470 18,25 23 533 936 2008 1398 292 215 032 18,17 26 263 675 3 912 999 17,51 27 661 967 2009 1517752 119 460 8,54 29 013 681 2 750 006 10,47 30 531 433 2010 1694575 176 823 11,65 31 155 154 2 141 473 7,38 32 849 729 2011 1765225 70 650 4,17 34 265 171 3 1 1 0 0 1 7 9,98 36 030 396 2012 1970698 205 473 11,64 35 631 256 1 366 085 3,99 37 601 954 (Nguồn: ủy ban an toàn giao thông) Nếu năm 2002, cả nước chỉ có khoảng 607 401 xe ô tô thì đến năm 2012 đã có 1 970 698 xe (tăng 3,2 lần). Trong khi đó, số lượng xe máy tăng tới 3,5 lần, tăng lên nhiều hơn so với mức tăng của phương tiện ô tô tham gia giao thông.
Trong khi đó tốc độ phát triển của hệ thống cơ sở hạ tầng ở nước ta hiện nay không đáp ứng được nhu cầu tham gia giao thông. Đây là một trong 6 những nguyên nhân quan trọng khiến cho số vụ tai nạn giao thông ở Việt Nam khá cao. Bên cạnh đó, ý thức cũng như sự hiểu biết và tôn trọng luật an toàn giao thông của một số chủ phương tiện (phóng nhanh, vượt ấu, chở quá tải .) làm cho rủi ro tai nạn giao thông ngày càng tăng. Ngoài ra, còn phải kê đến nguyên nhân của tình trạng gia tăng tai nạn giao thông ở nước ta là do các phương tiện giao thông đường bộ cũ nát, không đảm bảo chất lượng.
Bảng số liệu thống kê dưới đây cho thấy tình hình tai nạn giao thông đường bộ ở nước ta trong vòng 10 năm trở lại đây khá nghiêm trọng.2: Tinh hình tai nạn giao thông đường bộ ở Việt Nam (2002-2012) ------- ---------------------7 -------------------------------------------- 7 ------------------------ > — Số vụ SÔ người chêt Sô người bị thương So sánh So sánh So sánh với năm trước với năm trước với năm trước Tăng Số Tăng Tăng Tăng Số Tăng Tăng Năm (giảm) người (giảm) Số vụ (giảm) (giảm) người (giảm) (giảm) tương bị tương tuyệt tương chết tuyệt tuyệt đối thương đối đối đối đối đổi (%) (%) (%) 2002 27134 2094 8.53 11516 -78 -0,67 7914 -150 -1,86 2010 14442 1950 15,61 11449 -67 -0,58 10633 2719 34,36 2011 44548 30106 208,46 11395 -54 -0,47 48734 38101 358,33 2012 36376 -8172 -18,34 9838 -1,557 -13,66 3806 -44928 -92,19 (Nguồn: ủy ban An toàn giao thông ) Khi số lượng xe tham gia giao thông ngày càng tăng và ý thức của người tham gia giao thông còn thấp thì số lượng người chết vì tai nạn giao thông cũng tăng. Theo số liệu đưa ra ở bảng trên, có thể nhận thấy rằng tần suất xảy 7 ra tai nạn giao thông ở nước ta là khá cao, trung bình hơn 35 vụ tai nạn giao thông mỗi ngày trên cả nước. Sô người chêt vì tai nạn giao thông rât nhieu, bình quân có hơn 30 người chết vì tai nạn giao thông mỗi ngày. Khi tai nạn giao thông xảy ra, các chủ xe không chỉ bị thiệt hại vật chât xe, thiệt hại về người mà còn có thể phải đền bù thiệt hại cho các nạn nhân trong vụ tai nạn.
Thực tế này đã tạo ra cả sức ép tài chính lẫn tinh thần đối với các chủ phương tiện giao thông đường bộ. Chính vì vậy, bảo hiêm xe cơ giơi đa được tnen khai ở hầu hết các nước trên thế giới trong đó có Việt Nam nhằm đáp ứng cho nhu cầu được bảo vệ của chủ xe khi có rủi ro tai nạn giao thông xảy ra. Bảo hiểm xe cơ giới là tập họp các nghiệp vụ bảo hiểm gắn với các rủi ro tai nạn giao thông đường bộ, bao gôm: bảo hiêm vật chât xe cơ giơi, bao hiem TNDS chủ xe đối với người thứ ba, bảo hiêm TNDS chủ xe đôi với hàng hoá chuyên chơ trên xe, bảo hiểm TNDS chủ xe đối với hành khách, bảo hiểm tai nạn lái phụ xe, bảo hiểm người ngồi trên xe,. Trong số đó, bảo hiêm vật chât xe cùng VỚI bảo hiểm TNDS chủ xe đối với người thứ ba là hai nghiệp vụ chủ yếu hay được triển khai nhất.
Trước thực trạng tai nạn giao thông đường bộ ngày càng nhiều, sự ra đời và phát triển của bảo hiểm xe cơ giới là một tât yêu khách quan. G ó p p h ầ n ổn đ ịn h tà i c h ín h c h o ch ủ p h ư ơ n g tiện k h i g ặ p rủ i ro ta i n ạ n g ia o th ô n g Trong những năm gần đây, nền kinh tê Việt Nam đã và đang có những chuyển biến to lớn cả về chất và về lượng, Nhà nước không ngừng khuyến khích mọi thành phần kinh tế sản xuất kinh doanh nhằm tận dụng nguồn tài chính nhàn rỗi trong dân cư vào đầu tư kinh doanh để sinh lời. Đối với một doanh nghiệp thì nguồn vôn quyêt định sức mạnh, vị thê. Chính VI vạy ma trong quá trình kinh doanh, doanh nghiệp dự trữ một khoản tiên tương đoi lơn để đề phòng khi rủi ro xảy ra bất ngờ thì quả là lãng phí.
Đặc biệt đối với 8 doanh nghiệp đầu xe nhiều thì quỹ dự trữ chiếm tỷ lệ lớn và rất khó xác định. Khó khăn này sẽ được giải quyết thông qua hợp đồng bảo hiểm xe cơ giới, công ty bảo hiểm sẽ lập quỹ bảo hiêm và quỹ này hoạt động trên nguyên tac “số đông bù sổ ít”. Lúc này thay vì phải lập một quỹ riêng cho doanh nghiệp, chủ phương tiện có thể yên tâm hoạt động nhờ một quỹ lớn hơn rất nhiều do các thành viên khác cùng đóng góp. Khi tham gia bảo hiểm, không ai muốn rủi ro xảy ra để được bảo hiểm.
Tuy nhiên, rủi ro không loại trừ bất kỳ ai và có thể xảy ra bất cứ khi nào. Hậu quả là có thể gây thiệt hại cả về người và của cho chủ phương tiện và người thứ ba. Khi xảy ra tai nạn, công ty bảo hiểm sẽ bồi thường trong hạn mức đổi với bảo hiểm trách nhiệm dân sự và số tiền bảo hiêm đôi với vật chât xe. Sô tiền bồi thường của công ty bảo hiểm cho chủ phương tiện giúp họ ôn định tình hình tài chính, yên tâm sản xuất kinh doanh cũng như công tác.
Có thể nói, bảo hiểm xe cơ giới đã góp phần tạo ra một tâm lý yên tâm, thoải mái cho các chủ xe, lái xe khi điều khiển các phương tiện tham gia giao thông. G ó p p h ầ n n g ă n n g ừ a v à đ ề p h ò n g h ạ n c h ế tổ n th a t d o ta i n ạ n g ia o th ô n g g â y ra Số phí thu được từ người tham gia bảo hiểm sẽ hình thành nên một quỹ rất lớn, quỹ này ngoài việc sử dụng bồi thường cho chủ xe cơ giới khi rủi ro xảy ra, còn sử dụng để đề phòng hạn chế tổn thất. Những nguy cơ tai nạn do hệ thống cơ sở hạ tầng yếu kém đã được các DNBH hỗ trợ đầu tư hàng tỷ đồng để xây dựng đường lánh nạn, đường phụ, làm thêm các biên báo chỉ đường, v. từ đó đã làm giảm nguy cơ gây tai nạn.