Chương 1: Một số vấn đề lý luận về công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn. Chương 2: Thực trạng công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn ở tỉnh Thanh Hoá. 4 Chương 3: Phương hướng và những giải pháp cơ bản để đẩy mạnh quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn ở tỉnh Thanh Hoá. 5 Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CÔNG NGHIỆP HOÁ, HIỆN ĐẠI HOÁ NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN Công nghiệp hoá, hiện đại hoá là quy luật tất yếu của mỗi quốc gia đi lên văn minh hiện đại.
Là quy luật phổ biến cho mọi quốc gia muốn phát triển trong giai đoạn hiện nay. Nhưng xuất phát từ đặc điểm kinh tế, chế độ xã hội của mỗi quốc gia có sự khác nhau, sự tác động của cuộc cách mạng khoa học công nghệ trong mỗi giai đoạn lịch sử cũng có những đặc trưng, đặc điểm khác nhau, do đó ở mỗi thời kỳ thì mục tiêu con đường công nghiệp hoá có sự khác nhau và trọng tâm của công nghiệp hoá cũng được xác định khác nhau. Trong cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta, Đảng khẳng định: "Công nghiệp hoá, hiện đại hoá là nhiệm vụ trung tâm, xuyên suốt trong thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam"; nhằm xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật cho chủ nghĩa xã hội. Xuất phát từ đặc điểm của cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật đã và đang diễn ra trên thế giới, đặc biệt là từ tình hình thực tiễn của đất nước Đảng ta đã xác định Công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn là nhiệm vụ trọng tâm.
Những vấn đề lý luận chung về công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn 1. Những khái niệm cơ bản Trong lịch sử đã diễn ra các loại công nghiệp hoá khác nhau như: công nghiệp hoá Tư bản chủ nghĩa và công nghiệp hoá Xã hội chủ nghĩa; các loại công nghiệp hoá này nếu xét về mặt lực lượng sản xuất thì chúng giống nhau song nếu xét về mục đích và phương thức tiến hành thì chúng lại khác nhau. 6 Công nghiệp hoá diễn ra ở mỗi nước khác nhau vào những thời điểm lịch sử khác nhau trong những điều kiện kinh tế xã hội khác nhau dẫn đến nội dung khái niệm công nghiệp hoá cũng có sự khác nhau. Công nghiệp hoá ở Liên Xô trước đây diễn ra trong hoàn cảnh lịch sử đặc biệt.
Là nước xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thế giới, Liên Xô tiến hành công nghiệp hoá trong vòng vây của CNTB, trong điều kiện chủ nghĩa tư bản có nền công nghiệp hùng mạnh và luôn luôn mưu toan tiêu diệt CNXH bằng quân sự. Theo các tài liệu của Liên Xô, họ cho rằng: công nghiệp hoá là một quá trình xây dựng nền đại công nghiệp cơ khí mà trong đó phát triển ngành công nghiệp nặng là trung tâm với mục đích là chế tạo ra nhiều máy móc. Quan niệm này của Liên Xô có thể coi là hợp lý trong điều kiện lúc đó để đuổi kịp các nước công nghiệp hoá trước Liên Xô và đáp ứng yêu cầu phát triển quốc phòng để bảo vệ và phòng thủ đất nước trong thế bao vây và âm mưu tiêu diệt bằng quân sự của chủ nghĩa tư bản. Nhưng nếu mang nó áp dụng cho giai đoạn hiện nay và cho mọi quốc gia sẽ không phù hợp.
Nước Anh là nước đầu tiên công nghiệp hoá vào năm 1770 và kết thúc vào năm 1857, nội dung chủ yếu là cơ giới hoá các quá trình sản xuất mà khởi đầu là sự xuất hiện "chiếc thoi bay" trong ngành công nghiệp dệt. Tiến trình cách mạng công nghiệp và công nghiệp hoá ở nước Anh đi theo tiến trình: công nghiệp nhẹ, công nghiệp nặng, giao thông vận tải, nông nghiệp, dịch vụ và lưu thông. Những nước công nghiệp mới (NIEs) Châu Á như: Hàn Quốc, Hồng Kông, Singapo. xuất thân từ một nền nông nghiệp.
Trong cơ cấu chung của nền kinh tế, nông nghiệp thường chiếm tới 75% lao động và trên 30% GDP. Nhìn một cách tổng quát, quá trình công nghiệp hoá ở các nước NIEs đi qua hai giai đoạn: giai đoạn thứ nhất là tạo tiền đề cho công nghiệp hoá, ở giai đoạn này các nước NIEs tạo ra khâu đột phá trong nông nghiệp, trong xây dựng kết cấu hạ tầng và sản xuất các sản phẩm hướng về xuất khẩu,. Giai 7 đoạn thứ hai là giai đoạn công nghiệp hoá, giai đoạn này được thực hiện tăng tốc các yếu tố về chuyển dịch cơ cấu kinh tế, giảm tỷ trọng nông nghiệp trong tổng GDP, duy trì tốc độ tăng trưởng cao, phát triển công nghệ hiện đại, đảm bảo cho nền giáo dục- đào tạo phát triển bền vững, gắn liền công nghiệp hoá với hiện đại hoá. Chỉ trong vòng 30 năm các nước NIEs đã trở thành những nước phát triển, họ đã lợi dụng những cơ hội tốt để “đi tắt”, “nhảy cóc” thông qua tiếp nhận công nghệ, tiến thẳng vào công nghệ hiện đại.
Trong quá trình công nghiệp hoá các nước NIEs đã có bước đi thích hợp: lúc đầu là nhập công nghệ; thích nghi và cải tiến chúng dựa trên sự vận dụng của khoa học - công nghệ của thế giới để phát triển khoa học - công nghệ trong nước; tiếp theo là xây dựng một nền khoa học- công nghệ nội sinh. Ở nước ta trong những năm gần đây khi bàn về công nghiệp hoá tất cả các quan điểm đều thống nhất rằng: công nghiệp hoá của các nước đã diễn ra có sự khác nhau về cách thức nhưng đều có một điểm chung đó là công nghiệp hoá, hiện đại hoá là quá trình biến một nước có nền kinh tế lạc hậu thành một nước công nghiệp. Tại Nghị quyết lần thứ 7, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá VII Đảng ta đã đưa ra quan niệm về CNH, HĐH của nước ta như sau: Công nghiệp hoá, hiện đại hoá là quá trình chuyển đổi căn bản toàn diện các hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ và quản lý kinh tế xã hội từ sử dụng lao động thủ công là chính sang sử dụng phổ biến sức lao động với công nghệ, phương tiện, phương pháp tiên tiến hiện đại, dựa trên sự phát triển của công nghệ và tiến bộ của khoa học công nghệ, tạo ra năng suất lao động cao. Quan niệm trên đây cho thấy quá trình tiến hành công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở nước ta phải là sự kết hợp chặt chẽ giữa công nghiệp hoá với hiện đại hoá và quá trình công nghiệp hoá không chỉ đơn thuần là nhằm phát 8 triển công nghiệp mà còn phải thực hiện chuyển dịch cơ cấu kinh tế của từng ngành, từng lĩnh vực và toàn bộ nền kinh tế quốc dân.
Quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở nước ta không chỉ tuần tự trải qua các bước về cơ giới hoá, tự động hoá, tin học hoá mà cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật trên thế giới đã trải qua, mà còn sử dụng công nghệ truyền thống kết hợp với công nghệ hiện đại và tranh thủ đi nhanh vào hiện đại ở những khâu có thể và mang tính quyết định. * Nông nghiệp, nông thôn Nông nghiệp: Hiểu theo nghĩa hẹp là ngành sản xuất ra của cải vật chất để duy trì sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người, mà ở đó con người phải dựa vào các quy luật tự nhiên, quy luật sinh trưởng của cây trồng vật nuôi để nhằm tạo ra nhiều sản phẩm như lương thực, thực phẩm, nguyên liệu để thoả mãn nhu cầu tiêu dùng và sản xuất của con người. Theo nghĩa rộng nông nghiệp là tổ hợp các ngành kinh tế bao gồm nông, lâm, ngư nghiệp. Chúng được hình thành trên cơ sở phát triển của phân công lao động xã hội và trình độ quy mô của sản xuất.
Nó làm cho nông, lâm, ngư nghiệp phát triển thành những ngành kinh tế cụ thể và độc lập tương đối với nhau. Song quá trình phát triển chúng lại có mối quan hệ biện chứng với nhau, sự tồn tại và phát triển của ngành này là điều kiện tồn tại và phát triển của ngành kia. Do sự kết hợp biện chứng với nhau nó hình thành nên cơ sở trong nông nghiệp. Nông thôn: Là một khái niệm dùng để chỉ một địa bàn mà ở đó sản xuất nông nghiệp chiếm một tỉ trọng lớn.
Nông thôn có thể được xem xét dưới nhiều góc độ: kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội. kinh tế nông thôn là khu vực của nền kinh tế gắn liền với địa bàn nông thôn. Kinh tế nông thôn vừa mang đặc trưng chung của nền kinh tế về lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất về cơ chế kinh tế. nhưng đồng thời nó có những đặc điểm riêng bởi nó gắn liền với nông nghiệp, nông thôn [3, tr.
9 Nếu xét về mặt kinh tế kỹ thuật kinh tế nông thôn bao gồm nhiều ngành kinh tế như: nông nghiệp, lâm nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, dịch vụ. Trong đó nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp là ngành kinh tế chủ yếu. Xét về mặt kinh tế xã hội, kinh tế nông thôn cũng bao gồm nhiều thành phần kinh tế: kinh tế Nhà nước, kinh tế tập thể kinh tế cá thể, kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Xét về không gian, kinh tế nông thôn cũng bao gồm cơ sở vùng như: vùng chuyên canh lúa, vùng chuyên canh hoa màu và vùng chuyên canh cây ăn quả [3, tr.
Theo quan điểm nêu trên chúng ta thấy rằng nông thôn được quy định bởi một số tiêu chuẩn sau đây: số lượng dân cư tập trung và mật độ dân số tình trạng kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội, tương quan về phân công lao động xã hội trong phát triển kinh tế công, nông nghiệp, đặc thủ về văn hoá nếp sống. với những tiêu trí này chúng ta thấy rằng nó là một khái niệm động nó có thể thay đổi trong từng giai đoạn, từng thời kỳ trong chặng đường phát triển đất nước. * Công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn Công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn là quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ tăng dần, bố trí lại ngành nghề nông thôn, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nông dân. Quá trình này chỉ thực hiện được khi chúng ta đưa cơ giới hoá, sinh học hoá, hoá học hoá, điện khí hoá vào trong sản xuất nông nghiệp, nông thôn.