Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp ở huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình

Luận văn thạc sĩ UEB phân tích công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp tại huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình, đề xuất giải pháp phát triển bền vững.

• Tác giả: Đoàn Thanh Sơn
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thùy Anh
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
• Đề tài: Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp ở huyện Bố Trạch tỉnh Quảng Bình
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Danh mục các từ viết tắt
• Danh mục các bảng
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA NÔNG NGHIỆP
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu về công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp
• 1.2. Cơ sở lý luận và thực tiễn về công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp
• 1.2.1. Khái niệm, vai trò của công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp
• 1.2.2. Những quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam về công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp
• 1.2.3. Nội dung quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp
• 1.2.4. Kinh nghiệm về công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp của một số địa phương trong nước và bài học rút ra cho huyện Bố Trạch
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Các phương pháp được sử dụng để thực hiện đề tài
• 2.1.1. Phương pháp biện chứng duy vật
• 2.1.2. Phương pháp phân tích và tổng hợp
• 2.1.3. Phương pháp lịch sử
• 2.1.4. Phương pháp trừu tượng hóa khoa học
• 2.1.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 2.2. Nguồn số liệu thực hiện đề tài
• 2.2.1. Văn phòng Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Bình, Cục Thống kê và các sở, ngành tỉnh Quảng Bình
• 2.2.2. Số liệu ở huyện Bố Trạch
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA NÔNG NGHIỆP Ở HUYỆN BỐ TRẠCH, TỈNH QUẢNG BÌNH
• 3.1. Những nhân tố tác động tới phát triển nông nghiệp ở huyện Bố Trạch
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên
• 3.1.2. Điều kiện về kinh tế
• 3.1.3. Điều kiện xã hội
• 3.2. Thực trạng quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp ở huyện Bố Trạch từ năm 2006 đến nay
• 3.2.1. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp
• 3.2.2. Thực hiện cơ khí hóa, điện khí hóa, thủy lợi hóa và ứng dụng những thành tựu của công nghệ sinh học huyện Bố Trạch
• 3.2.3. Phát triển công nghiệp hóa nông nghiệp - công nghiệp chế biến nông, lâm, thủy sản
• 3.2.4. Xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, xây dựng nông thôn mới theo định hướng XHCN
• 3.3. Thực trạng và nguyên nhân quá trình CNH, HĐH nông nghiệp ở huyện Bố Trạch
• 3.3.1. Thực trạng CNH – HĐH ở huyện Bố Trạch
• 3.3.2. Nguyên nhân của những thành tựu và tồn tại, hạn chế
• 4. CHƯƠNG 4: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU ĐẨY MẠNH CNH, HĐH NÔNG NGHIỆP Ở HUYỆN BỐ TRẠCH, TỈNH QUẢNG BÌNH
• 4.1. Phương hướng thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp ở huyện Bố Trạch
• 4.1.1. Phương hướng chung
• 4.1.2. Mục tiêu và chỉ tiêu phát triển nông nghiệp của huyện Bố Trạch đến năm 2020
• 4.1.3. Phương hướng cụ thể
• 4.2. Giải pháp chủ yếu đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp của huyện Bố Trạch
• 4.2.1. Về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp
• 4.2.2. Về cơ khí hóa, điện khí hóa, thủy lợi hóa và áp dụng những thành tựu của công nghệ sinh học vào sản xuất nông nghiệp
• 4.2.3. Về phát triển nguồn lực lao động trong nông nghiệp, nông thôn
• 4.2.4. Về xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội nông nghiệp, nông thôn
• 4.2.5. Về phát triển kinh tế nông thôn và xây dựng nông thôn mới theo định hướng xã hội chủ nghĩa
• 4.2.6. Về thị trường tiêu thụ
• 4.3. Một số kiến nghị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về công nghiệp hóa và hiện đại hóa nông nghiệp huyện Bố Trạch

Công nghiệp hóa và hiện đại hóa nông nghiệp là một trong những chủ trương quan trọng của Đảng và Nhà nước Việt Nam. Tại huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình, quá trình này đã diễn ra mạnh mẽ trong những năm qua. Huyện Bố Trạch có điều kiện tự nhiên và xã hội thuận lợi cho phát triển nông nghiệp, nhưng cũng đối mặt với nhiều thách thức. Việc áp dụng công nghệ mới và cải tiến quy trình sản xuất là cần thiết để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp.

1.1. Đặc điểm nông nghiệp huyện Bố Trạch

Huyện Bố Trạch có diện tích đất nông nghiệp lớn, với nhiều loại cây trồng và vật nuôi đa dạng. Tuy nhiên, quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, manh mún, chủ yếu là nông hộ. Điều này ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh và phát triển bền vững của nông nghiệp địa phương.

1.2. Vai trò của công nghiệp hóa trong nông nghiệp

Công nghiệp hóa nông nghiệp không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn tạo ra sản phẩm hàng hóa chất lượng cao. Việc áp dụng công nghệ mới trong sản xuất nông nghiệp sẽ góp phần cải thiện đời sống của người dân và thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.

II. Những thách thức trong công nghiệp hóa nông nghiệp huyện Bố Trạch

Mặc dù đã có nhiều tiến bộ trong công nghiệp hóa nông nghiệp, huyện Bố Trạch vẫn gặp phải nhiều thách thức. Quy mô sản xuất nhỏ, công nghệ lạc hậu và thiếu nguồn lực đầu tư là những vấn đề cần giải quyết. Ngoài ra, việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng và vật nuôi cũng gặp khó khăn do thói quen sản xuất truyền thống.

2.1. Quy mô sản xuất nhỏ và manh mún

Sản xuất nông nghiệp ở huyện Bố Trạch chủ yếu diễn ra ở quy mô hộ gia đình, dẫn đến khó khăn trong việc áp dụng công nghệ mới và nâng cao năng suất. Việc liên kết giữa các hộ nông dân để tạo ra sản phẩm hàng hóa lớn vẫn còn hạn chế.

2.2. Thiếu nguồn lực đầu tư và công nghệ

Nhiều nông hộ vẫn sử dụng công cụ sản xuất thủ công, ảnh hưởng đến năng suất lao động. Việc thiếu hụt nguồn vốn đầu tư cho công nghệ mới và cơ sở hạ tầng cũng là một trong những rào cản lớn trong quá trình công nghiệp hóa.

III. Phương pháp và giải pháp đẩy mạnh công nghiệp hóa nông nghiệp

Để thúc đẩy công nghiệp hóa nông nghiệp, huyện Bố Trạch cần áp dụng các giải pháp đồng bộ. Việc đầu tư vào công nghệ, cải tiến quy trình sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm là rất quan trọng. Ngoài ra, cần có chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương để khuyến khích nông dân tham gia vào quá trình này.

3.1. Đầu tư vào công nghệ và cơ sở hạ tầng

Đầu tư vào công nghệ hiện đại và cải thiện cơ sở hạ tầng nông nghiệp sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Các dự án đầu tư cần được triển khai đồng bộ và hiệu quả để mang lại lợi ích cho nông dân.

3.2. Tăng cường đào tạo và hỗ trợ nông dân

Đào tạo nông dân về kỹ thuật canh tác mới và quản lý sản xuất là rất cần thiết. Các chương trình hỗ trợ từ chính quyền và các tổ chức phi chính phủ sẽ giúp nông dân tiếp cận với công nghệ và kiến thức mới.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại huyện Bố Trạch

Nhiều mô hình sản xuất nông nghiệp hiện đại đã được triển khai tại huyện Bố Trạch, mang lại kết quả tích cực. Việc áp dụng công nghệ sinh học và cơ giới hóa trong sản xuất đã giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Các sản phẩm nông sản của huyện đã bắt đầu có thương hiệu và được thị trường đón nhận.

4.1. Mô hình sản xuất nông nghiệp hiện đại

Một số mô hình sản xuất nông nghiệp hiện đại đã được áp dụng thành công tại huyện Bố Trạch, như mô hình trồng rau sạch và chăn nuôi gia súc theo quy trình khép kín. Những mô hình này không chỉ nâng cao năng suất mà còn bảo đảm an toàn thực phẩm.

4.2. Kết quả đạt được từ công nghiệp hóa

Kết quả từ quá trình công nghiệp hóa nông nghiệp đã giúp huyện Bố Trạch tăng trưởng kinh tế, cải thiện đời sống người dân và nâng cao chất lượng sản phẩm nông nghiệp. Tuy nhiên, cần tiếp tục duy trì và phát triển các mô hình này để đạt được hiệu quả bền vững.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho nông nghiệp huyện Bố Trạch

Công nghiệp hóa và hiện đại hóa nông nghiệp huyện Bố Trạch là một quá trình cần thiết và cấp bách. Để đạt được mục tiêu phát triển bền vững, huyện cần tiếp tục đẩy mạnh các giải pháp đã đề ra, đồng thời tìm kiếm các nguồn lực đầu tư và hỗ trợ từ bên ngoài. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng sản phẩm và phát triển thương hiệu nông sản địa phương.

5.1. Định hướng phát triển bền vững

Huyện Bố Trạch cần xây dựng chiến lược phát triển nông nghiệp bền vững, chú trọng đến bảo vệ môi trường và phát triển cộng đồng. Việc kết hợp giữa phát triển kinh tế và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên là rất quan trọng.

5.2. Tăng cường hợp tác và liên kết

Tăng cường hợp tác giữa các hộ nông dân, doanh nghiệp và chính quyền địa phương sẽ tạo ra sức mạnh tổng hợp trong phát triển nông nghiệp. Các mô hình hợp tác xã cần được khuyến khích để nâng cao hiệu quả sản xuất và tiêu thụ sản phẩm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn đóng vai trò là động lực then chốt nhằm nâng cao thu nhập cho cư dân, bảo đảm an ninh lương thực và tái cơ cấu kinh tế tại các địa phương thuần nông. Tại huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình – địa bàn có diện tích tự nhiên rộng hơn 2.123 km² với 30 đơn vị hành chính cấp xã, thị trấn – nông nghiệp luôn giữ vai trò huyết mạch nhưng còn đối mặt với nhiều rào cản nội tại. Trong giai đoạn 2006 - 2013, dù tốc độ tăng trưởng kinh tế chung của huyện duy trì mức khá, cơ cấu kinh tế nông nghiệp vẫn tồn tại tình trạng manh mún, phương thức sản xuất thô sơ, tỷ lệ sản phẩm qua chế biến sâu chỉ chiếm chưa đầy 18% và trên 60% lực lượng lao động nông thôn có thu nhập thấp.

Vấn đề đặt ra là làm thế nào để thoát khỏi phương thức độc canh truyền thống, đưa khoa học công nghệ, cơ giới hóa và công nghiệp chế biến vào chuỗi sản xuất nông nghiệp tại vùng đất duyên hải miền Trung thường xuyên chịu tác động khắc nghiệt của thiên tai. Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Kinh tế chính trị của tác giả Đoàn Thanh Sơn, do Tiến sĩ Nguyễn Thùy Anh hướng dẫn khoa học tại Trường Đại học Kinh tế – Đại học Quốc gia Hà Nội, được thực hiện nhằm giải quyết trực diện vấn đề bức thiết này. Mục tiêu tổng quát của nghiên cứu là hệ thống hóa cơ sở lý luận, phân tích toàn diện thực trạng công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp huyện Bố Trạch giai đoạn 2006 - 2013 (trọng tâm từ năm 2009 đến năm 2013), đánh giá các thành tựu và hạn chế căn bản, từ đó xác lập hệ thống giải pháp đồng bộ thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp theo hướng bền vững đến năm 2020.

Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi trực tiếp cung cấp hệ thống chỉ số định lượng về tốc độ tăng trưởng giá trị tăng thêm, năng suất lao động và cơ cấu nội ngành. Đây là căn cứ khoa học xác đáng phục vụ công tác quy hoạch, điều hành phát triển kinh tế của huyện Bố Trạch nói riêng và tỉnh Quảng Bình nói chung trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng phương pháp luận kinh tế chính trị Mác - Lênin kết hợp các quan điểm hiện đại về phát triển nông nghiệp hàng hóa lớn. Khung lý thuyết cốt lõi bao gồm:

Thứ nhất, Lý thuyết tái sản xuất và phân công lao động xã hội của Chủ nghĩa Mác - Lênin. Học thuyết chỉ rõ cuộc cách mạng về lực lượng sản xuất trong nông nghiệp bắt đầu từ việc cơ khí hóa công cụ lao động, giải phóng sức lao động cơ bắp, qua đó kích thích sự phân công lao động xã hội, dịch chuyển lao động dư thừa từ khu vực thuần nông sang công nghiệp chế biến và dịch vụ.

Thứ hai, Lý thuyết chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp gắn với hiện đại hóa của Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên Hiệp Quốc (UNIDO) và Đường lối phát triển tam nông của Đảng Cộng sản Việt Nam (thể hiện xuyên suốt từ Nghị quyết Trung ương 5 khóa IX đến Nghị quyết 26-NQ/TW khóa X). Lý thuyết nhấn mạnh công nghiệp hóa nông nghiệp không chỉ đơn thuần là trang bị máy móc, mà là quá trình biến đổi toàn diện từ nền nông nghiệp tự cấp tự túc sang nền nông nghiệp hàng hóa đa dạng, gắn chặt với công nghiệp chế biến sâu, điện khí hóa, thủy lợi hóa và công nghệ sinh học.

Hệ thống khái niệm trung tâm được vận dụng nhất quán bao gồm: Công nghiệp hóa nông nghiệp (quá trình đưa kỹ thuật, máy móc và phương thức tổ chức kiểu công nghiệp vào nông nghiệp); Hiện đại hóa nông nghiệp (việc cập nhật liên tục các thành tựu công nghệ sinh học, quản lý tiên tiến nhằm tối ưu hóa năng suất); Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn (sự thay đổi tương quan tỷ trọng giữa các ngành nông - lâm - thủy sản, công nghiệp nông thôn và dịch vụ); Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa trong nông nghiệp (phát huy sức mạnh đa thành phần kinh tế với kinh tế nhà nước và hợp tác xã giữ vai trò nòng cốt).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn số liệu thứ cấp chuỗi thời gian đáng tin cậy thu thập từ Cục Thống kê tỉnh Quảng Bình, Niên giám thống kê huyện Bố Trạch, các báo cáo chuyên đề của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng hệ thống văn kiện của Ủy ban nhân dân huyện Bố Trạch giai đoạn 2006 - 2013. Để bổ trợ và kiểm chứng dữ liệu, tác giả tiến hành khảo sát thực địa thông qua phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên theo 3 tiểu vùng sinh thái đặc trưng: vùng đồng bằng, vùng gò đồi bán sơn địa và vùng cát ven biển. Cỡ mẫu điều tra bao gồm 150 hộ nông dân, 12 hợp tác xã nông nghiệp và 20 cơ sở chế biến, thu mua nông sản trên địa bàn.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Việc kết hợp phương pháp duy vật biện chứng, thống kê mô tả, phân tích tổng hợp và so sánh chuỗi chỉ số tăng trưởng cho phép bóc tách bản chất các mối liên hệ kinh tế nội tại, loại bỏ các biến động thời vụ ngẫu nhiên, từ đó phản ánh chính xác xu hướng vận động của lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất nông nghiệp trong suốt timeline nghiên cứu 8 năm (2006 - 2013). Phương pháp trừu tượng hóa khoa học giúp tách bạch các yếu tố mang tính quy luật khỏi những biến cố khí hậu bất thường, mang lại độ tin cậy cao cho các kết luận khoa học.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích số liệu thực tế giai đoạn 2006 - 2013 tại huyện Bố Trạch làm sáng tỏ 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, Tốc độ tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu nội ngành có chuyển biến tích cực nhưng chưa đồng đều. Giá trị sản xuất nông, lâm, thủy sản của huyện duy trì mức tăng trưởng bình quân đạt khoảng 5,8%/năm. Tỷ trọng ngành trồng trọt trong tổng giá trị nông nghiệp giảm dần từ 62,5% năm 2006 xuống còn khoảng 54,2% năm 2013, trong khi tỷ trọng chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản tăng từ 37,5% lên 45,8%, phản ánh xu hướng đa dạng hóa nguồn thu.

Thứ hai, Tiến bộ cơ giới hóa và ứng dụng công nghệ sinh học đạt kết quả rõ nét ở các khâu đầu vào. Tỷ lệ cơ giới hóa khâu làm đất trên toàn huyện đạt mức 78,5% năm 2013, tăng gần 30% so với năm 2006. Tỷ lệ diện tích gieo cấy bằng các giống lúa thuần chất lượng cao và lúa lai đạt trên 85%, năng suất lúa bình quân toàn huyện tăng từ 42 tạ/ha lên gần 51 tạ/ha; diện tích rừng trồng tập trung bình quân duy trì trên 3.200 ha/năm.

Thứ ba, Chuyển dịch cơ cấu lao động diễn ra theo chiều hướng tiến bộ. Tỷ trọng lao động trực tiếp trong nông nghiệp giảm từ 72,4% tổng số lao động xã hội năm 2006 xuống còn khoảng 59,6% năm 2013. Khoảng 12,8% lực lượng lao động nông thôn đã chuyển dịch sang các ngành tiểu thủ công nghiệp, xây dựng, thương mại dịch vụ và xuất khẩu lao động.

Thứ tư, Điểm nghẽn nghiêm trọng trong chế biến sâu và chuỗi liên kết giá trị. Trên 82% khối lượng nông sản, lâm sản và thủy sản của huyện xuất bán dưới dạng thô hoặc sơ chế giản đơn. Quy mô đất canh tác bình quân vẫn manh mún, chỉ đạt khoảng 0,38 ha/hộ, gây cản trở trực tiếp cho việc đưa máy móc hiện đại quy mô lớn vào đồng ruộng.

Thảo luận kết quả

Thành tựu tăng trưởng và chuyển dịch lao động tại Bố Trạch bắt nguồn từ việc thực hiện kịp thời các chính sách dồn điền đổi thửa, đầu tư kiên cố hóa hệ thống kênh mương và trợ giá giống mới. Khi đối chiếu với các nghiên cứu tương đồng tại huyện Hòa Vang (Đà Nẵng) hay tỉnh Bắc Ninh, tiến trình cơ giới hóa khâu làm đất của Bố Trạch đạt tốc độ khả quan, nhưng công đoạn thu hoạch và sau thu hoạch lại tụt hậu đáng kể. Nguyên nhân chính là do nguồn lực tài chính của hộ nông dân còn hạn chế, hệ thống tín dụng nông thôn chưa đáp ứng đủ nhu cầu vay trung và dài hạn, đồng thời cơ sở hạ tầng giao thông nội đồng chưa được hoàn thiện đồng bộ.

Về mặt trình bày dữ liệu, các phát hiện trên có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua một biểu đồ cột chồng kết hợp đồ thị đường: trong đó các cột chồng thể hiện sự thay đổi tỷ trọng giữa trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản (trích xuất từ Bảng 3.7 trong luận văn), còn đường biểu diễn phản ánh tốc độ suy giảm của lực lượng lao động thuần nông giai đoạn 2006 - 2013 (từ Bảng 3.16). Bên cạnh đó, một bảng so sánh chỉ tiêu cơ giới hóa giữa 3 tiểu vùng (đồng bằng, gò đồi, ven biển) sẽ làm nổi bật sự chênh lệch sâu sắc về trình độ trang bị kỹ thuật trên địa bàn huyện.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm đẩy nhanh tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp huyện Bố Trạch đến năm 2020, luận văn xác lập 4 nhóm giải pháp chiến lược có tính khả thi cao:

Thứ nhất, Tái cơ cấu quy hoạch vùng chuyên canh nông sản chất lượng cao theo hướng hàng hóa lớn. Ủy ban nhân dân huyện Bố Trạch chủ trì phối hợp Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn rà soát, chuyển đổi ít nhất 1.200 ha đất lúa kém hiệu quả sang trồng ngô, rau màu thực phẩm và cây công nghiệp ngắn ngày; mở rộng diện tích cao su, hồ tiêu, cây ăn quả đạt chuẩn VietGAP lên trên 4.500 ha vào năm 2020; nâng tỷ trọng giá trị ngành chăn nuôi lên trên 48% tổng giá trị nông nghiệp.

Thứ hai, Nâng cấp đồng bộ hạ tầng thủy lợi, giao thông nội đồng và điện khí hóa phục vụ thâm canh. Phòng Kinh tế - Hạ tầng và Ban Quản lý dự án huyện tập trung nguồn vốn đầu tư hoàn thành kiên cố hóa trên 75% hệ thống kênh mương chính, bảo đảm tưới tiêu chủ động cho hơn 90% diện tích lúa 2 vụ và vùng nuôi tôm thâm canh công nghệ cao tại các xã ven sông Gianh, sông Dinh trước năm 2020.

Thứ ba, Thu hút doanh nghiệp đầu tư công nghệ chế biến sâu và kiến tạo chuỗi liên kết bao tiêu sản phẩm. Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Bình và các sở ban ngành ban hành cơ chế ưu đãi đặc thù về miễn giảm tiền thuê đất, hỗ trợ lãi suất vay vốn nhằm thu hút tối thiểu 3 đến 5 nhà máy chế biến nông - lâm - thủy sản quy mô vừa và lớn trên địa bàn huyện, phấn đấu nâng tỷ lệ nông sản qua chế biến đạt trên 45% vào năm 2020.

Thứ tư, Đổi mới đào tạo nghề, phát triển kinh tế tập thể và chuyển giao công nghệ sinh học. Trạm Khuyến nông - Khuyến ngư phối hợp các trường trung cấp nghề tổ chức đào tạo kỹ thuật, quản trị trang trại cho ít nhất 15.000 lượt lao động nông thôn trong giai đoạn 2015 - 2020; chuyển đổi 100% hợp tác xã nông nghiệp sang mô hình kiểu mới hoạt động đa dịch vụ, giảm tỷ lệ lao động thuần nông xuống dưới 45% tổng lao động xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và học thuật ứng dụng cao, là tài liệu tham khảo đắc lực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

Thứ nhất, Cơ quan quản lý nhà nước và cán bộ hoạch định chính sách cấp tỉnh, huyện. Ủy ban nhân dân huyện Bố Trạch, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Quảng Bình có thể sử dụng các số liệu thực trạng và khung khuyến nghị của luận văn làm căn cứ xây dựng Đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp, lập quy hoạch nông thôn mới giai đoạn 2015 - 2020 và tầm nhìn 2030.

Thứ hai, Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Kinh tế chính trị, Kinh tế phát triển. Luận văn cung cấp mô hình phân tích bài bản về phương pháp luận kết hợp lý thuyết Mác - Lênin với đánh giá thực chứng kinh tế địa phương, giúp người học nắm vững quy trình xử lý chuỗi số liệu thứ cấp và thiết kế hệ thống giải pháp phát triển cấp huyện.

Thứ ba, Doanh nghiệp chế biến, hợp tác xã và các nhà đầu tư nông nghiệp. Các chủ thể kinh doanh có thể khai thác dữ liệu về diện tích, sản lượng từng nhóm cây trồng, vật nuôi tại 3 tiểu vùng sinh thái của Bố Trạch để xây dựng phương án khả thi cho dự án liên kết sản xuất, xây dựng nhà máy sơ chế và kho bảo quản nông sản.

Thứ tư, Cán bộ khuyến nông và các tổ chức phát triển nông thôn. Cung cấp bài học thực tiễn về mô hình cơ giới hóa đồng bộ, kinh nghiệm đưa giống lúa mới và các giải pháp đào tạo nghề cho nông dân vùng thường xuyên chịu thiên tai tại Bắc Trung Bộ.

Câu hỏi thường gặp

Tính cấp thiết của công nghiệp hóa nông nghiệp tại huyện Bố Trạch xuất phát từ yếu tố nào? Yêu cầu cấp bách bắt nguồn từ thực trạng sản xuất nông nghiệp nhỏ lẻ, phụ thuộc thiên tai và năng suất lao động thấp. Trong giai đoạn 2006 - 2013, tỷ trọng lao động nông nghiệp chiếm tới gần 60% nhưng giá trị gia tăng tạo ra chưa tương xứng, đòi hỏi phải cơ giới hóa và ứng dụng công nghệ để nâng cao thu nhập người dân.

Nét đặc thù về địa hình ảnh hưởng thế nào đến cơ cấu nông nghiệp huyện Bố Trạch? Huyện sở hữu 3 tiểu vùng sinh thái rõ rệt gồm vùng cát ven biển, đồng bằng và gò đồi bán sơn địa. Đặc thù này tạo lợi thế phát triển đa dạng từ lúa nước, cây cao su, hồ tiêu đến nuôi trồng thủy sản, nhưng đòi hỏi quy hoạch cơ giới hóa và thủy lợi phải thiết kế riêng biệt cho từng vùng.

Đâu là điểm nghẽn lớn nhất trong sản xuất nông nghiệp Bố Trạch giai đoạn 2006 - 2013? Điểm nghẽn cốt tử là khâu chế biến và tiêu thụ. Hơn 82% sản phẩm nông - lâm - thủy sản được bán thô hoặc sơ chế thô sơ, quy mô đất canh tác bình quân chỉ 0,38 ha/hộ, dẫn tới giá trị thương phẩm thấp và tính cạnh tranh trên thị trường kém.

Luận văn vận dụng khung lý thuyết kinh tế chính trị vào đề tài như thế nào? Tác giả sử dụng học thuyết tái sản xuất, phân công lao động xã hội và lý luận về cách mạng kỹ thuật của Chủ nghĩa Mác - Lênin để phân tích sự tương tác giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, từ đó luận giải sự cần thiết chuyển dịch cơ cấu ngành và cơ cấu sở hữu.

Giải pháp trọng tâm nào giúp tạo đột phá cho nông sản Bố Trạch đến năm 2020? Giải pháp then chốt là thu hút đầu tư vào công nghiệp chế biến sâu gắn với quy hoạch vùng nguyên liệu tập trung trên 4.500 ha cây công nghiệp và thủy sản, kết hợp nâng tỷ lệ kênh mương kiên cố hóa lên trên 75% nhằm nâng cao chất lượng nông sản.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa sâu sắc cơ sở lý luận kinh tế chính trị về công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
• Phản ánh chân thực bức tranh kinh tế nông nghiệp huyện Bố Trạch giai đoạn 2006 - 2013 qua hệ số tăng trưởng bình quân 5,8%/năm, khẳng định bước tiến rõ rệt trong cơ giới hóa khâu làm đất (đạt 78,5%) và chuyển đổi giống cây trồng.
• Chỉ rõ những điểm nghẽn căn cốt về quy mô sản xuất manh mún, tỷ lệ chế biến sâu dưới 18% và sự thiếu hụt chuỗi giá trị liên kết bền vững giữa nông dân và doanh nghiệp.
• Xác lập hệ thống 4 nhóm giải pháp đột phá, có lộ trình rõ ràng từ năm 2015 đến năm 2020 nhằm tái cơ cấu cây trồng - vật nuôi, hoàn thiện hạ tầng thủy lợi, thu hút nhà máy chế biến và đào tạo nghề cho 15.000 lao động.
• Đóng góp nguồn tư liệu khoa học chuẩn xác, có giá trị ứng dụng cao cho các cơ quan hoạch định chính sách, giới nghiên cứu học thuật và cộng đồng doanh nghiệp đầu tư nông nghiệp tại tỉnh Quảng Bình.

Để tiếp cận toàn bộ hệ thống số liệu chi tiết, các bảng biểu phân tích chuyên sâu và luận chứng khoa học hoàn chỉnh, quý bạn đọc, nhà nghiên cứu và nhà quản lý hãy tham khảo trực tiếp toàn văn Luận văn Thạc sĩ Kinh tế chính trị của tác giả Đoàn Thanh Sơn tại Trung tâm Thông tin - Thư viện, Đại học Quốc gia Hà Nội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu và phần Kết luận, luận văn gồm 4 chƣơng: Chƣơng 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận và thực tiễn về công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp. Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu. Thực trạng công nghiệp hoá, hiện đại hóa nông nghiệp ở huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình.

Phƣơng hƣớng và các giải pháp chủ yếu đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp ở huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình. 3 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA NÔNG NGHIỆP 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu về công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp Ở Việt Nam, từ Đại hội Đảng toàn quốc lần III cho đến Đại hội Đảng toàn quốc lần XI, nhất là suốt gần 30 “đổi mới”, trong các nghị quyết của Đảng đều chú trọng đến phát triển nông nghiệp, nông thôn. Phát triển nền kinh tế thị trƣờng, định hƣớng XHCN và hội nhập kinh tế quốc tế, vấn đề công nghiệp hóa, hiện đại hóa nền kinh tế nói chung và công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn nói riêng cũng đã có nhiều công trình nghiên cứu, nhiều bài viết đăng trên các tạp chí góp phần cung cấp lý luận về phát triển nông nghiệp.

- Nguyễn Đình Kháng và Vũ Văn Phúc (1998), Những nhận thức Kinh tế chính trị trong giai đoạn đổi mới ở Việt Nam, NXB chính trị quốc gia, Hà Nội. Sách đã hệ thống, phân tích những nhận thức có tính lý luận và thực tiễn dƣới góc độ kinh tế chính trị về các vấn đề hàng hóa, giá trị, lao động, về CNTB hiện đại, về thời kỳ quá độ, về công nghiệp hoá, hiện đại hoá. là tài liệu bổ ích cho nghiên cứu, giảng dạy và học tập. - Nguyễn Điền - VAPEC (1997), Công nghiệp hóa nông nghiệp, nông thôn các nước Châu Á và Việt Nam, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội.

Tác giả đã trình bày một số vấn đề có tính lý luận về công nghiệp hóa nông nghiệp và nông thôn ở các nƣớc châu Á và Việt Nam, qua đó để nghiên cứu, tham khảo và vận dụng vào điều kiện cụ thể của Việt Nam. 4 - Đỗ Đức Định (Chủ biên) (1999), Công nghiệp hóa, hiện đại hóa: Phát huy lợi thế so sánh, Kinh nghiệm của các nền kinh tế đang phát triển ở Châu Á, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội. Cuốn sách trình bày cơ sở lý luận và một số vấn đề chiến lƣợc công nghiệp hóa trong các nền kinh tế ở châu Á, từ đó rút ra một số kinh nghiệm và khả năng vận dụng ở Việt Nam. - Trung tâm Tƣ vấn đầu tƣ hỗ trợ phát triển nông nghiệp, nông thôn VACVINA (1997), Nông nghiệp, nông thôn trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội.

Từ nhiều nguồn tài liệu và phƣơng pháp điều tra, tính toán khác nhau, các tác giả đã đƣa ra những nhận xét, đánh giá thực trạng nông nghiệp, nông thôn nƣớc ta hiện nay, thực chất những thành tựu đạt đƣợc. Trên cơ sở đó nêu ra khả năng và một số giải pháp, với mong muốn góp tiếng nói vào những cố gắng, nỗ lực chung của đất nƣớc; đƣa nông nghiệp, nông thôn phát triển theo hƣớng công nghiệp hoá, hiện đại hoá văn minh giàu có. - Vũ Văn Phúc, “Công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với phát triển nhanh, bền vững ở nƣớc ta hiện nay”, Tạp chí Nghiên cứu kinh tế, (số 3 - 406). Tác giả đã trình bày quan điểm và nguyên tắc chiến lƣợc của Đảng ta về công nghiệp hoá, hiện đại hoá trong thời kỳ đổi mới (từ Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VII đến lần thứ XI), và sau đó cũng đã đề ra các giải pháp chiến lƣợc công nghiệp hoá, hiện đại hoá gắn với phát triển kinh tế tri thức và bảo vệ môi trƣờng.

- Trần Thị Minh Châu, “Công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam: Quan điểm cơ bản, vấn đề đặt ra và kiến nghị”, Tạp chí Cộng sản, (số 860). Phó giáo sƣ Trần Thị Minh Châu đã khái lƣợc quan điểm của Đảng ta về công nghiệp hoá từ Đại hội Đảng lần thứ III cho đến nay và những vấn đề đặt ra trong triển khai thực hiện đƣờng lối công nghiệp hoá, hiện đại hoá từ 5 năm 1996 đến nay và kiến nghị thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá trong thời gian tới. - Nguyễn Kế Tuấn, “Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn: Thực trạng và kiến nghị giải pháp”, Tạp chí Kinh tế và Phát triển, (số 202). Bài viết đã khái quát thực trạng thực hiện các nội dung của công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp và nông thôn Việt Nam; khảng định những kết quả tích cực đã đạt đƣợc, những hạn chế bất cập và những khó khăn thách thức với phát triển nông nghiệp, nông thôn nƣớc ta.

Trên cơ sở đó, bài viết đề ra ba giải pháp thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn. - Nguyễn Thị Thanh Tâm, “Một số đề xuất chính sách chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp Việt Nam giai đoạn hiện nay”, Tạp chí Nghiên cứu kinh tế, (số 10 - 389). Tác giả đã nêu ra những thành tựu trong phát triển nông nghiệp và yếu kém nỗi bật là chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp theo hƣớng công nghiệp hoá, hiện đại hoá quá chậm, là một trong những nguyên nhân kìm hãm phát triển nông nghiệp, nông thôn, và cuối cùng tác giả đề xuất một số chính sách chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp Việt Nam trong giai đoạn hiện nay. - Nguyễn Xuân Cƣờng, Ủy viên Trung ƣơng Đảng, Phó Trƣởng ban Kinh tế Trung ƣơng, “Nhìn lại ba năm thực hiện chƣơng trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010 - 2020”, Tạp chí Cộng sản, (số 855).

Tác giả đã khảng định những thành tựu đạt đƣợc và khó khăn cần tháo gỡ và đề ra một số giải pháp cần thực hiện trong thời gian tới. - Vƣơng Đình Huệ, Ủy viên Trung ƣơng Đảng, Trƣởng ban Kinh tế Trung ƣơng, “Tái cơ cấu ngành nông nghiệp nƣớc ta hiện nay”, Tạp chí Cộng sản, (số 854). Bài viết đã nêu ra một số hạn chế, tồn tại trong phát triển nông nghiệp nƣớc ta từ khi đổi mới đến nay và những thách thức, mâu thuẫn cần tập trung 6 giải quyết trong quá trình tái cơ cấu ở nƣớc ta, đồng thời tác giả cũng nêu ra một số giải pháp cần quan tâm khi tái cơ cấu nông nghiệp. - Lê Diệp Đĩnh, Nguyễn Ngọc Diệp, Trần Quang Vũ, Dƣơng Đức Đại “Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn ở huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình: Một số thành tựu, vấn đề đặt ra và hƣớng giải quyết”, Tạp chí Khoa học và Phát triển, 2009; tập 7 - số 6, Trƣờng Đại học Nông nghiệp Hà Nội.

Bài viết đã nêu lên quá trình CNH, HĐH đã thúc đẩy tăng trƣởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế đúng hƣớng, nâng cao hiệu quả sử dụng đất, tăng cƣờng năng lực của các ngành kinh tế. Nhìn chung kinh tế - xã hội huyện giai đoạn 2000 - 2008 do tác động của CNH, HĐH là khá sáng sủa; tuy nhiên vẫn còn nhiều mặt hạn chế, đó là CNH, HĐH diễn ra còn chậm chạp và phụ thuộc, đi sau sự phát triển nông nghiệp, đời sống nhân dân còn gặp nhiều khó khăn, phân hóa giàu nghèo gia tăng, an ninh trật tự xã hội nông thôn diễn biến phức tạp. - Luận văn Thạc sỹ “Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn ở nước ta. Thực trạng và giải pháp” của tác giả Nguyễn Trọng Nghĩa - năm 2010.

Đã khái quát đƣợc quá trình công nghiệp hóa hiện đại hóa nông thôn hiện nay, những thuận lợi khó khăn và vƣớng mắc của nền nông nghiệp Việt Nam trong quá trình đổi mới tiến lên công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Tác giả đã nêu đƣợc vấn đề phát triển công nghiệp nông thôn đóng vai trò “chìa khoá” cho công cuộc phát triển toàn diện nông thôn, nó tác động trực tiếp và mạnh mẽ chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp, nông thôn, làm tăng năng suất lao động tạo việc làm tăng thu nhập, mở rộng các ngành nghề phi nông nghiệp. Tuy nhiên, quá trình phát triển công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông thôn Việt Nam không thể diễn ra một cách suôn sẽ mà nó còn phải gặp vô số vấn đề vƣớng mắc cần phải tháo gở. 7 - Luận văn Thạc sỹ “Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiêp, nông thôn tỉnh Bắc Ninh từ năm 1986 đến nay.

Thực trạng, kinh nghiệm và giải pháp” - năm 1997 của Nguyễn Sỹ. Tác giả đã đánh giá nền nông nghiệp tỉnh Bắc Ninh nói riêng và nền nông nghiệp đồng bằng sông Hồng nói chung. Tỉnh Bắc Ninh đã có những chủ trƣơng chính sách và biện pháp tác động, thúc đẩy và mang lại những thành tựu trong kinh tế - xã hội. Bên cạnh những mặt đạt đƣợc vẫn còn những vƣớng mắc cũng đƣợc tác giả làm sáng tỏ về cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc đề ra những chủ trƣơng, chính sách và những giải pháp đẩy nhanh quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn.

- Luận văn Thạc sỹ “Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp ở huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẳng” - năm 2006 của tác giả Trần Văn Trƣờng, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh. Đã nêu đƣợc thực trạng phát triển nông nghiệp của địa phƣơng vẫn còn manh mún, quy mô sản xuất nhỏ, phƣơng thức và công cụ sản xuất lạc hậu, kỹ thuật áp dụng không đồng đều dẫn đến năng suất thấp, giá thành cao, chất lƣợng sản phẩm không ổn định. Tác giả đã mạnh dạn đƣa ra một số định hƣớng đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp trong địa bàn huyện, tạo điều kiện về môi trƣờng đầu tƣ, khuyến khích các doanh nghiệp đầu tƣ đổi mới công nghệ, phát triển khu công nghiệp công nghệ cao có lợi thế cạnh tranh nhằm tạo nhiều sản phẩm xuất khẩu. - Luận văn Thạc sỹ “Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn ở tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 1997 - 2007)” - năm 2010 của Bùi Thanh Tùng, Đại học Thái Nguyên.

Tác giả đã áp dụng những chính sách của Đảng và Nhà nƣớc vào công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp ở tỉnh Thái Nguyên, những chủ trƣơng chính sách và biện pháp tác động thúc đẩy và mang lại những thành tựu trong kinh tế - xã hội. Bên cạnh những mặt đạt 8 đƣợc vẫn còn những khó khăn vƣớng mắc, cũng đƣợc tác già làm sáng tỏ để đề ra những chủ trƣơng, chính sách và giải pháp đẩy nhanh cho quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn.