KHOÙA LUAÄN TOÁT NGHIEÄP GVHD: ThS. BUØI ÑÖÙC CHÍ THIEÄN LÔØI MÔÛ ÑAÀU Trong caùc ngaønh coâng nghieäp thöïc phaåm, ñoà uoáng chieám moät vò trí quan troïng. Ngoaøi yù nghóa tröïc tieáp veà maët giaûi khaùt vaø sinh lyù ñoái vôùi con ngöôøi, moät soá ñoà uoáng laø thöïc phaåm chöùc naêng. Do ñoù, vieäc ñaåy maïnh ngaønh coâng nghieäp saûn xuaát ñoà uoáng khoâng theå taùch rôøi vieäc phaùt trieån caùc nguoàn ñoà uoáng töø thöïc vaät ñeå ñaït ñöôïc yeâu caàu veà soá löôïng cuõng nhö veà chaát löôïng.
Chính vì nhöõng taùc duïng to lôùn ñoù maø muïc tieâu cuûa coâng nghieäp hoùa ñoà uoáng hieän ñaïi laø höôùng vaøo phuïc vuï caùc nhu caàu thöôûng thöùc ngaøy caøng cao cuûa con ngöôøi. Hieän nay caùc nöôùc coâng nghieäp phaùt trieån, coâng nghieäp saûn xuaát ñoà uoáng ñaõ phaùt trieån maïnh meõ vaø trôû thaønh moät ngaønh quan troïng trong coâng nghieäp thöïc phaåm. Coù theå noùi raèng, trong baát cöù moät nöôùc naøo coù coâng nghieäp phaùt trieån ñeàu coi troïng coâng nghieäp ñoà uoáng vaø giaønh cho noù moät vò trí xöùng ñaùng trong neàn kinh teá quoác daân. Vieät Nam laø moät nöôùc naèm trong vuøng khí haäu nhieät ñôùi, coù ñieàu kieän töï nhieân thuaän lôïi ñeå phaùt trieån caùc caây xöù nhieät ñôùi.
Do ñoù, Vieät Nam coù ñaày ñuû ñaëc saûn cuûa moät nöôùc nhieät ñôùi ñaëc bieät laø cheø, caø pheâ, ca cao, haït tieâu, haït ñieàu, caùc caây tinh daàu, daàu beùo… Trong ñoù caø pheâ ñoùng vai troø quan troïng hôn ôû Vieät Nam vaø theá giôùi bôûi chuùng laø loaïi ñoà uoáng coù giaù trò cao. Caø pheâ laø loaïi thöùc uoáng coù töø laâu ñôøi vaø lieân tuïc phaùt trieån cho ñeán ngaøy nay. Caø pheâ laø moät trong nhöõng thöùc uoáng ñöôïc öa chuoäng nhaát treân theá giôùi vaø coù möùc tieâu thuï cao. Ñaëc bieät ôû caùc thò tröôøng lôùn nhö Myõ, SVTH: ÑAËNG THÒ THANH MINH 1 KHOÙA LUAÄN TOÁT NGHIEÄP GVHD: ThS.
BUØI ÑÖÙC CHÍ THIEÄN Phaùp, YÙ vaø caùc nöôùc Baéc AÂu nôi maø caø pheâ ñöôïc coi laø khoâng theå thieáu vì khoâng coù ñuû ñieàu kieän ñaát ñai, khí haäu ñeå troàng. Vì vaäy, ñoái vôùi moät nöôùc coù ñuû ñieàu kieän troàng caø pheâ nhö nöôùc ta, caø pheâ khoâng chæ tieâu thuï trong nöôùc maø coøn laø maët haøng xuaát khaåu mang laïi lôïi nhuaän kinh teá cao. Vôùi ngöôøi söû duïng ngaøy caøng nhieàu, coäng vôùi nhòp soáng hoái haû cuûa thôøi ñaïi coâng nghieäp vieäc pha caø pheâ baèng phin naûy sinh moät soá baát lôïi nhaát laø veà thôøi gian. Naêm 1936, Max Rudolf Morgenthaler, ngöôøi Thuïy Só ñaõ taïo ra caø pheâ hoøa tan vaø ngay sau ñoù coâng ty Nestle ñaõ ñaêng kí nhaõn hieäu Nestcafe vaøo naêm 1938.
Vôùi ngöôøi tieâu duøng caø pheâ hoøa tan nhanh choùng ñöôïc öa chuoäng vì söï tieän lôïi cuûa noù. Ñoái vôùi nhaø saûn xuaát, caø pheâ hoøa tan laø maët haøng coù giaù trò cao, thuaän lôïi cho vieäc baûo quaûn vaø vaän chuyeån neân thu ñöôïc nhieàu lôïi nhuaän. Chính vì vaäy, ñeå hieåu theâm veà quy trình coâng ngheä saûn xuaát caø pheâ hoøa tan, moät loaïi ñoà uoáng raát ñöôïc öa chuoäng hieän nay neân em ñaõ choïn “Coâng ngheä saûn xuaát caø pheâ hoøa tan” laøm ñeà taøi cho mình. SVTH: ÑAËNG THÒ THANH MINH 2 KHOÙA LUAÄN TOÁT NGHIEÄP GVHD: ThS.
BUØI ÑÖÙC CHÍ THIEÄN CHÖÔNG 1. TOÅNG QUAN VEÀ CAØ PHEÂ 1. Nguoàn goác vaø lòch söû phaùt trieån cuûa caây caø pheâ Caùch ñaây khoaûng 1000 naêm, moät ngöôøi du muïc Ethiopia ñaõ ngaãu nhieân phaùt hieän ra höông vò tuyeät vôøi cuûa moät caây laï moïc ôû laøng Capfa gaàn thuû ñoâ Ethiopia. Ñaøn gia suùc cuûa oâng sau khi aên xong nhöõng caây naøy boång “töôi tænh” vaø ñaõ khoâng chòu ñeå chuû luøa vaøo baõi truù ñeâm, thaáy vaäy oâng neám thöû vaø caûm thaáy raát saûng khoaùi, tænh taùo vaø töø ñoù traùi caây ñoù ñaõ trôû thaønh ñoà uoáng cho con ngöôøi.
Töø theá kyû VI, caø pheâ khoâng chæ ñöôïc ngöôøi Ethiopia duøng maø do taùc duïng kích thích maïnh meõ maø thôøi ñoù ñöôïc coi laø hieän töôïng thaàn kyø, caây caø pheâ ñöôïc troàng sang vuøng Yemen, caùc nöôùc khaùc ôû Trung Caän Ñoâng vaø nhanh choùng vöôït bieån ñoå sang taän Araäp (Arabica). Theá kyû XVI caùc nhaø buoân nöôùc coäng hoøa Vernize nhaäp khaåu caø pheâ vaøo Chaâu Aâu, nhö veát daàu loang, caø pheâ lang sang Chaâu AÙ, Chaâu Ñaïi Döông. Cuoái theá kyû XVII, caây caø pheâ ñaõ tìm ñöôïc choã ñöùng vöõng chaéc treân theá giôùi. Teân goïi “Coffee” xuaát phaùt töø tieáng AÛ Raäp laø “Quahweh”, maø luùc ñaàu laø moät töø ngöõ trong thô ca ñeå chæ röôïu vang.
Do luaät cuûa ñaïo hoài nghieâm SVTH: ÑAËNG THÒ THANH MINH 3 KHOÙA LUAÄN TOÁT NGHIEÄP GVHD: ThS. BUØI ÑÖÙC CHÍ THIEÄN caám giaùo daân uoáng röôïu, neân teân goïi aáy bò bieán töôùng thaønh Coffee vaø thoâng qua tieáng goïi töông ñöông cuûa Thoå Nhó Kyø laø Kahweb, trôû thaønh Cafe’ (Phaùp), caffe (YÙ), kaffe (Ñöùc), koffie (Haø lan), coffee (Anh), vaø teân la tinh laø coffea duøng troâng phaân loaïi gioáng caø pheâ thöïc vaät. Taïi Vieät Nam caây caø pheâ ñöôïc caùc nhaø truyeàn ñaïo coâng giaùo ñöa vaøo troàng thöû naêm 1857 ôû Boá Traïch (Quaûng Bình) vaø Quaûng Trò. Ñeán 1870 caây caø pheâ ñaõ thaáy ôû Haø Nam Ninh.
Naêm 1888, thöïc daân phaùp ñaõ thaønh laäp caùc ñoàn ñieàn caø pheâ ôû Ngheä An, Quaûng Trò, Ñaéc Laéc, caùc ñoàn ñieàn lôùn moïc leân ôû Ngaøn Tröôi, Ngaøn Phoá, Ngaøn Saâu-Haø Tónh (1910), Yeân Myõ- Thanh Hoùa (1911), Nghóa Ñaøn- Ngheä An (1913)… Ñeán 1920-1925, khi khai phaù vuøng ñaát bazan phì nhieâu ôû Taây Nguyeân, ngöôøi phaùp ñaõ ñöa caø pheâ vaøo troàng ôû ñaây. Ñeán 1945 toång dieän tích caø pheâ toaøn quoác 10.070 ha, naêng suaát caø pheâ cheø khoaûng 4-5 taï/ha, caø pheâ voái 5-6 taï/ha. Khoaûng 10 naêm gaàn ñaây, caø pheâ Vieät Nam ñaõ coù nhöõng böôùc phaùt trieån maïnh meõ veà dieän tích, naêng suaát vaø saûn löôïng. Moâ taû caây caø pheâ vaø phaân loaïi 1.
Moâ taû caây caø pheâ Caø pheâ laø teân moät chi thöïc vaät thuoäc hoï Thieân Thaûo (Rubiaceae). Hoï naøy goàm khoaûng 500 chi khaùc nhau vôùi treân 6.000 loaøi caây nhieät ñôùi. - Thaân Caây caø pheâ cheø coù theå cao tôùi 6m, caø pheâ voái cao tôùi 10m. Tuy nhieân, ôû caùc trang traïi caø pheâ ngöôøi ta caét tæa ñeå giöõ ñoä cao töø 2-4m, thuaän lôïi cho vieäc thu hoaïch.
Caây caø pheâ coù caønh thon daøi. Laù cuoáng ngaên, xanh ñaäm, hình oval. Maët treân laù coù maøu xanh thaåm , maët döôùi SVTH: ÑAËNG THÒ THANH MINH 4 KHOÙA LUAÄN TOÁT NGHIEÄP GVHD: ThS. BUØI ÑÖÙC CHÍ THIEÄN xanh nhaït hôn.
Chieàu daøi cuûa laù khoaûng 8-15cm, roäng 4- 6cm. Reã caây caø pheâ laø loaïi reã coïc, caém saâu vaøo loøng ñaát töø 1-2.5cm vôùi raát nhieàu reã phuï toaû ra xung quanh laøm nhieäm vuï huùt chaát dinh döôõng nuoâi caây. - Hoa Hoa caø pheâ maøu traéng, coù naêm caùnh, thöôøng moïc chuøm ñoâi hoaëc chuøm ba. Maøu hoa vaø höông hoa deã laøm ta lieân töôûng ñeán hoa nhaøi.
Hoa chæ nôû trong voøng 3-4 ngaøy, thôøi gian thuï phaán chæ vaøi ba tieáng. Moät caây caø pheâ tröôûng thaønh coù töø 30. - Quaû Caø pheâ laø loaøi töï thuï phaán, do ñoù gioù vaø coân truøng coù aûnh höôûng lôùn ñeán quaù trình sinh saûn cuûa caây. Sau khi thuï phaán töø 7 ñeán 9 thaùng caây seõ cho quaû hình baàu duïc, beà ngoaøi gioáng nhö quaû anh ñaøo.
Trong thôøi gian chín maøu saéc cuûa quaû thay ñoåi töø xanh sang vaøng vaø cuoái cuøng laø ñoû. - Thoâng thöôøng quaû caø pheâ coù hai haït, chuùng ñöôïc boïc bôûi lôùp thòt voû beân ngoaøi. Hai haït caø pheâ naèm eùp saùt nhau. Moãi haït ñöôïc baûo veä bôûi hai maøng moûng: moät lôùp maøu traéng baùm chaët laáy voû haït, moät lôùp maøu vaøng rôøi raïc hôn boïc ôû beân ngoaøi.
Thænh thoaûng cuõng gaëp nhöõng quaû coù moät haït. Phaân loaïi Treân theá giôùi caø pheâ coù raát nhieàu chuûng loaïi, coù khoaûng treân 100 loaïi. Hieän nay coù 3 gioáng caø pheâ chuû yeáu maø caùc nöôùc treân theá giôùi cuõng nhö nöôùc ta ñeàu troàng laø: Caø pheâ cheø (coffea Arabica L. ): SVTH: ÑAËNG THÒ THANH MINH 5 KHOÙA LUAÄN TOÁT NGHIEÄP GVHD: ThS.
BUØI ÑÖÙC CHÍ THIEÄN Giôùi: Thöïc vaät Nghaønh: Magnoliophyta (Haït kín). Danh phaùp khoa hoïc laø Coffea Arabica Hình: Quaû caø pheâ cheø Hình: Hoa caø pheâ cheø - Nguoàn goác ôû cao nguyeân Jimma, thuoäc nöôùc Etiopia, vuøng nhieät ñôùi ôû phía ñoâng Chaâu Phi. Goàm caùc chuûng nhö: Typpica Bourbon, Moka, Caturra, Catuai, Catimor… - Ñaây laø caø pheâ ñöôïc troàng laâu ñôøi nhaát vaø tieâu thuï nhieàu nhaát treân theá giôùi vì thôm ngon, dòu (chieám 70% saûn löôïng caø pheâ treân theá giôùi). Haøm löôïng caffeine trong haït trong haït trung bình 1,3%.
- Caây thuoäc daïng buïi, thaân cao 3 - 4m, caønh ñoái xöùng, meàm, ruû xuoáng. Laù moïc ñoái xöùng, hình tröùng daøi, ñaàu nhoïn, rìa laù quaên, xanh ñaäm. Quaû caø pheâ thuoäc loaïi quaû thòt, hình tröùng, khi chín coù maøu ñoû töôi (chuûng Caturra amarello coù quaû maøu vaøng), chieàu daøi 10 - 18mm, roäng 8 - 12mm. Haït caø pheâ hình troøn deït, coù maøu xanh xaùm, xanh luïc, xanh coám tuøy theo gioáng vaø ñieàu kieän baûo quaûn, SVTH: ÑAËNG THÒ THANH MINH 6 KHOÙA LUAÄN TOÁT NGHIEÄP GVHD: ThS.
BUØI ÑÖÙC CHÍ THIEÄN cheá bieán. Caây caø pheâ cheø coù ñaëc tính töï thuï phaán neân coù ñoä thuaàn chuûng cao hôn caùc loaïi caø pheâ khaùc. - Caây caø pheâ cheø öa nôi maùt vaø hôi laïnh. Phaïm vi thích hôïp 18 – 250C, thích hôïp nhaát laø töø 10 – 200C.
Do yeâu caàu nhö vaäy neân caø pheâ thöôøng troàng ôû mieàn nuùi coù ñoä cao töø 1000 -1500m. Caùc nöôùc troàng caø pheâ cheø coù höông vò thôm ngon nhö : Kenya, Tazania, Etiopia, Colombia… thöôøng troàng ôû nôi coù ñoä cao 800m trôû leân. Ñaây laø caây coù giaù trò kinh teá nhaát trong soá caùc loaøi caây caø pheâ. Caø pheâ cheø chieám 61% caùc saûn phaåm caø pheâ treân toaøn theá giôùi.
Caø pheâ Arabica coøn ñöôïc goïi laø Brazilian Milds neáu noù ñeán töø Brasil, goïi laø Colombian Milds neáu noù ñeán töø Colombia vaø goïi laø Other Milds neáu noù ñeán töø caùc nöôùc khaùc. Qua ñoù ta thaáy Barsil vaø Colombia laø hai nöôùc xuaát khaåu chính loaïi caø pheâ naøy, chaát löôïng caø pheâ cuûa hoï cuõng ñöôïc ñaùnh giaù cao nhaát. Caùc nöôùc xuaát khaåu goàm coù Ethiopia, Mexico, Guatemala, Honduras, Peru, AÁn Ñoä. - Treân thò tröôøng caø pheâ cheø ñöôïc ñaùnh giaù cao hôn caø pheâ voái vì coù höông vò thôm ngon vaø chöùa ít haøm löôïng caffeine hôn.
Moät bao caø pheâ cheø thöôøng coù giaù cao gaáp 2 laàn caø pheâ voái. Vieät Nam laø nöôùc xuaát khaåu caø pheâ lôùn ñöùng thöù hai treân theá giôùi nhöng chuû yeáu laø caø pheâ voái. Caø pheâ voái ( Coffea Canephora hay Coffea Robusta): Giôùi: Thöïc vaät Nghaønh: Magnoliophyta (Haït kín). SVTH: ÑAËNG THÒ THANH MINH 7 KHOÙA LUAÄN TOÁT NGHIEÄP GVHD: ThS.
BUØI ÑÖÙC CHÍ THIEÄN Chi: Coffea (Caø pheâ). Danh phaùp khoa hoïc laø Coffea canephora - Caø pheâ voái laø caây quan troïng thöù hai trong caùc loaøi caø pheâ.