Công Nghệ 11: Vẽ Kỹ Thuật và Ứng Dụng Trong Công Nghiệp

Vẽ kỹ thuật là một phần quan trọng trong chương trình Công nghệ 11, giúp học sinh nắm vững các nguyên tắc… 166 trang · Nhà Xuất Bản Giáo Dục Việt Nam · 2014.

• Tác giả: Nguyễn Văn Khôi
• Người hướng dẫn: Gs.ts. Vũ Văn Hùng
• Trường học: Nhà Xuất Bản Giáo Dục Việt Nam
• Chuyên ngành: Công Nghệ
• Đề tài: Vẽ Kĩ Thuật và Ứng Dụng Trong Công Nghiệp
• Loại tài liệu: Sách giáo khoa
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: VẼ KĨ THUẬT CƠ SỞ
• 1.1. Tiêu chuẩn trình bày bản vẽ kĩ thuật
• 1.2. Hình chiếu vuông góc
• 1.3. Bài Thực hành
• 1.4. Các đề bài
• 1.5. Bài Mặt cắt và hình cắt
• 1.5.1. Khái niệm về mặt cắt và hình cắt
• 1.5.2. Mặt cắt
• 1.5.3. Hình cắt
• 1.5.4. Thông tin bổ sung
• 1.6. Hình chiếu trục đo

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Vẽ Kỹ Thuật Trong Công Nghệ 11

Vẽ kỹ thuật là một phần quan trọng trong chương trình Công nghệ 11, giúp học sinh nắm vững các nguyên tắc cơ bản và ứng dụng của nó trong thực tiễn. Nội dung này không chỉ bao gồm các tiêu chuẩn vẽ mà còn cả các phương pháp và kỹ năng cần thiết để thực hiện bản vẽ kỹ thuật chính xác.

1.1. Khái Niệm Về Vẽ Kỹ Thuật

Vẽ kỹ thuật là ngôn ngữ chung trong kỹ thuật, giúp truyền đạt thông tin một cách chính xác và rõ ràng. Nó bao gồm các quy tắc và tiêu chuẩn cần thiết để thực hiện bản vẽ.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Vẽ Kỹ Thuật Trong Công Nghiệp

Vẽ kỹ thuật không chỉ là một kỹ năng mà còn là một công cụ quan trọng trong thiết kế và sản xuất. Nó giúp các kỹ sư và nhà thiết kế giao tiếp hiệu quả hơn.

II. Các Tiêu Chuẩn Về Bản Vẽ Kỹ Thuật Cần Nắm Vững

Các tiêu chuẩn về bản vẽ kỹ thuật rất quan trọng để đảm bảo tính chính xác và đồng nhất trong việc trình bày thông tin. Việc tuân thủ các tiêu chuẩn này giúp giảm thiểu sai sót và tăng cường hiệu quả trong công việc.

2.1. Khổ Giấy Và Kích Thước Bản Vẽ

Khổ giấy được quy định theo tiêu chuẩn TCVN 7285:2003, bao gồm các kích thước như A0, A1, A2, A3, A4. Việc chọn khổ giấy phù hợp là rất quan trọng trong việc trình bày bản vẽ.

2.2. Quy Tắc Về Nét Vẽ

Nét vẽ được phân loại thành nhiều loại khác nhau như nét liền, nét đứt, và nét gạch. Mỗi loại nét có ứng dụng riêng trong việc thể hiện các chi tiết khác nhau của bản vẽ.

III. Phương Pháp Vẽ Kỹ Thuật Cơ Bản

Có nhiều phương pháp vẽ kỹ thuật khác nhau, mỗi phương pháp có ưu điểm và ứng dụng riêng. Việc nắm vững các phương pháp này sẽ giúp học sinh thực hiện bản vẽ một cách chính xác và hiệu quả.

3.1. Phương Pháp Chiếu Góc Thứ Nhất

Phương pháp chiếu góc thứ nhất là một trong những phương pháp phổ biến nhất trong vẽ kỹ thuật. Nó giúp thể hiện hình dạng của vật thể một cách rõ ràng và dễ hiểu.

3.2. Phương Pháp Chiếu Góc Thứ Ba

Phương pháp chiếu góc thứ ba cũng được sử dụng rộng rãi, đặc biệt trong các bản vẽ kỹ thuật phức tạp. Nó cho phép thể hiện nhiều chi tiết hơn trong một bản vẽ.

IV. Ứng Dụng Của Vẽ Kỹ Thuật Trong Công Nghiệp

Vẽ kỹ thuật có nhiều ứng dụng trong các lĩnh vực công nghiệp khác nhau, từ thiết kế sản phẩm đến sản xuất. Việc hiểu rõ ứng dụng của nó sẽ giúp học sinh áp dụng kiến thức vào thực tiễn.

4.1. Ứng Dụng Trong Thiết Kế Sản Phẩm

Trong thiết kế sản phẩm, vẽ kỹ thuật giúp các nhà thiết kế truyền đạt ý tưởng của mình một cách rõ ràng và chính xác, từ đó tạo ra sản phẩm chất lượng cao.

4.2. Ứng Dụng Trong Sản Xuất

Trong sản xuất, bản vẽ kỹ thuật là tài liệu quan trọng để hướng dẫn quy trình sản xuất, đảm bảo rằng sản phẩm được sản xuất đúng theo yêu cầu kỹ thuật.

V. Thách Thức Trong Việc Học Vẽ Kỹ Thuật

Học vẽ kỹ thuật không phải là điều dễ dàng. Có nhiều thách thức mà học sinh có thể gặp phải trong quá trình học tập, từ việc nắm vững các quy tắc đến việc thực hành vẽ.

5.1. Khó Khăn Trong Việc Nắm Vững Tiêu Chuẩn

Việc nắm vững các tiêu chuẩn về bản vẽ kỹ thuật có thể gây khó khăn cho nhiều học sinh, đặc biệt là những người mới bắt đầu.

5.2. Thực Hành Vẽ Kỹ Thuật

Thực hành vẽ kỹ thuật đòi hỏi sự kiên nhẫn và luyện tập thường xuyên. Nhiều học sinh có thể cảm thấy áp lực khi phải hoàn thành các bài vẽ đúng thời hạn.

VI. Kết Luận Và Tương Lai Của Vẽ Kỹ Thuật

Vẽ kỹ thuật sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong các lĩnh vực công nghiệp và kỹ thuật. Việc nắm vững kiến thức và kỹ năng trong lĩnh vực này sẽ giúp học sinh có nhiều cơ hội nghề nghiệp trong tương lai.

6.1. Tương Lai Của Vẽ Kỹ Thuật

Với sự phát triển của công nghệ, vẽ kỹ thuật sẽ ngày càng trở nên quan trọng hơn. Các phần mềm vẽ kỹ thuật hiện đại sẽ giúp nâng cao hiệu quả công việc.

6.2. Cơ Hội Nghề Nghiệp

Nắm vững vẽ kỹ thuật sẽ mở ra nhiều cơ hội nghề nghiệp trong các lĩnh vực như thiết kế, sản xuất và kỹ thuật. Học sinh cần chuẩn bị tốt để đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Công nghệ 11 – Công nghiệp (Tái bản lần thứ bảy) do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam phát hành (Mã số: CH110T4, Số đăng ký KHXB: 01-2014/CXB/477-1062/GD). Công trình được biên soạn bởi tập thể tác giả gồm Nguyễn Văn Khôi (Chủ biên), Nguyễn Văn Ánh, Nguyễn Trọng Bình, Đặng Văn Cứ, Nguyễn Trọng Khanh và Trần Hữu Quế; chịu trách nhiệm xuất bản bởi NGƯT Ngô Trần Ái và Tổng biên tập GS. TS Vũ Văn Hùng.

Trong hệ thống đào tạo kỹ thuật, tài liệu giữ vị trí chuyển tiếp quan trọng từ kiến thức khoa học cơ bản (Toán học, Vật lý, Hóa học) và môn Công nghệ cấp Trung học cơ sở, Công nghệ 10 sang các phân ngành kỹ thuật công nghiệp ứng dụng. Mục tiêu học tập cốt lõi của giáo trình là trang bị hệ thống ngôn ngữ kỹ thuật thông qua bản vẽ kỹ thuật, đồng thời cung cấp các phương pháp, phương tiện và kỹ năng cơ sở trong gia công cơ khí và vận hành động cơ.

Cấu trúc tổng thể của giáo trình được phân định thành ba phần chuyên môn:

• Phần một: Vẽ kĩ thuật
• Phần hai: Chế tạo cơ khí
• Phần ba: Động cơ đốt trong

Phương pháp tiếp cận của tài liệu được xây dựng theo mô hình sư phạm tích cực: xác định mục tiêu học tập, cung cấp dữ liệu và quy trình kỹ thuật, gợi ý phương pháp xử lý thông tin và thiết lập hệ thống bài tập thực hành ứng dụng. Điểm đặc sắc của giáo trình là việc quy chuẩn hóa toàn bộ nội dung đồ họa theo hệ thống Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) và Tiêu chuẩn Quốc tế (ISO), tạo nền tảng chính xác cho việc đọc, lập và ứng dụng hồ sơ kỹ thuật trong thực tế sản xuất.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Phần mở đầu của giáo trình tập trung vào mảng Vẽ kĩ thuật với hai chương trọng tâm:

1. Chương 1: Vẽ kĩ thuật cơ sở (Từ Bài 1 đến Bài 7)

   • Tiêu chuẩn trình bày bản vẽ (Bài 1): Quy định khổ giấy từ A0 ($1189 \times 841\text{ mm}$) đến A4 ($297 \times 210\text{ mm}$) theo TCVN 7285:2003 (ISO 5457:1999); tỷ lệ thu nhỏ, nguyên hình, phóng to theo TCVN 7286:2003 (ISO 5455:1971); phân loại nét vẽ (nét liền đậm, nét liền mảnh, nét đứt mảnh, nét lượn sóng, nét gạch chấm mảnh) theo TCVN 8-20:2002; kiểu chữ đứng và khổ chữ La-tinh theo TCVN 7284-2:2003; quy tắc ghi kích thước theo TCVN 5705:1993.
   • Hình chiếu vuông góc (Bài 2, 3): Phân tích phương pháp chiếu góc thứ nhất (PPCG1 - chuẩn Việt Nam và Châu Âu) và phương pháp chiếu góc thứ ba (PPCG3 - chuẩn Châu Mỹ); thực hành vẽ 3 hình chiếu (đứng, bằng, cạnh) của các chi tiết mẫu như giá chữ L, gá ống đứng, tấm trượt ngang.
   • Mặt cắt và hình cắt (Bài 4): Khái niệm mặt phẳng cắt; phân loại mặt cắt (mặt cắt chập, mặt cắt rời); phân loại hình cắt (toàn bộ, một nửa, cục bộ); quy chuẩn kẻ đường gạch gạch nghiêng 45°.
   • Hình chiếu trục đo và phối cảnh (Bài 5, 6, 7): Hình chiếu trục đo vuông góc đều (góc trục đo $120^\circ$, hệ số biến dạng $p=q=r=1$) và xiên góc cân ($p=r=1, q=0.5$); hình chiếu phối cảnh 1 điểm tụ và 2 điểm tụ dựa trên phép chiếu xuyên tâm với các yếu tố điểm nhìn, mặt tranh, đường chân trời ($tt$).

2. Chương 2: Vẽ kĩ thuật ứng dụng (Bài 8, 9)

   • Thiết kế và bản vẽ kĩ thuật (Bài 8): 5 giai đoạn thiết kế kỹ thuật (điều tra thị trường $\rightarrow$ hình thành giải pháp/tính toán $\rightarrow$ chế tạo thử/mô hình $\rightarrow$ thẩm định/đánh giá $\rightarrow$ lập hồ sơ kỹ thuật hoàn chỉnh); ứng dụng phần mềm CAD (Computer Aided Design); case study thiết kế hộp đựng đồ dùng học tập.
   • Bản vẽ cơ khí (Bài 9): Cấu trúc và phương pháp lập bản vẽ chi tiết (hình biểu diễn, kích thước, yêu cầu kỹ thuật, khung tên tiêu chuẩn $140 \times 30\text{ mm}$); phân tích cấu trúc bản vẽ lắp ráp của bộ giá đỡ.

Progression logic của nội dung đi từ việc nắm vững các quy ước ký hiệu vi mô (đường nét, chữ số) đến phương pháp dựng hình hình học không gian (2D, 3D), tiếp đó là tổ hợp biểu diễn kết cấu phức tạp và kết thúc bằng việc lập tài liệu kỹ thuật hoàn chỉnh.

Tiêu chuẩn bản vẽ (TCVN/ISO)
Phương pháp biểu diễn (Chiếu vuông góc, Trục đo, Phối cảnh)
Kỹ thuật thể hiện kết cấu trong (Mặt cắt, Hình cắt)
Quy trình thiết kế & Lập hồ sơ kỹ thuật (Bản vẽ chi tiết, Bản vẽ lắp)

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình định hình 3 khối kiến thức nền tảng:

• Lý thuyết phép chiếu hình học: Xây dựng hệ thống chiếu song song (vuông góc và nghiêng) và phép chiếu xuyên tâm, giúp chuyển đổi đa chiều giữa vật thể không gian 3 chiều và biểu diễn phẳng 2 chiều.
• Hệ thống tiêu chuẩn hóa công nghiệp: Cung cấp quy chuẩn kỹ thuật đồng bộ (TCVN, ISO) về dung sai, đường nét, kích thước, vật liệu (như thép, đồng) và ký hiệu phi ($\varnothing$), bán kính ($R$).
• Nguyên lý thiết kế kỹ thuật: Mô hình hóa quy trình thiết kế công nghiệp từ phân tích yêu cầu công năng đến hoàn thiện bản vẽ thi công/chế tạo.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Sử dụng chính xác dụng cụ vẽ kỹ thuật (êke, thước gạt, compa, bút chì độ cứng khác nhau); bố trí bản vẽ đúng tỷ lệ trên khổ giấy tiêu chuẩn kèm khung vẽ và khung tên.
• Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Phân tích hình học không gian của vật thể phức tạp (như ổ trục, gá chạc lệch, gá có rãnh); suy luận hình chiếu thứ ba từ hai hình chiếu cho trước; xác định vị trí mặt phẳng cắt tối ưu.
• Năng lực thực hành (Practical competencies): Lập và hoàn thiện bản vẽ chi tiết, bản vẽ lắp ráp cơ khí; đọc hiểu bản vẽ thiết kế xây dựng và kiến trúc; thao tác quy trình cải tiến thiết kế sản phẩm mẫu.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình Công nghệ 11 – Công nghiệp vận dụng phương pháp tiếp cận sư phạm định hướng hành động và lấy người học làm trung tâm. Mỗi bài học được cấu trúc tường minh thành các hợp phần: Mục tiêu cần đạt $\rightarrow$ Dữ liệu lý thuyết và hình ảnh minh họa $\rightarrow$ Câu hỏi định hướng tư duy $\rightarrow$ Gợi ý phương pháp xử lý $\rightarrow$ Hệ thống bài tập áp dụng.

• Hệ thống bài tập và nghiên cứu tình huống: Giáo trình tích hợp các tình huống thiết kế thực tiễn, điển hình là quy trình 5 bước phát triển sản phẩm hộp đựng đồ dùng học tập (Bài 8) gồm phân tích kích thước ($350 \times 220\text{ mm}$), bố cục ngăn chứa, thử nghiệm vật liệu và cải tiến biên dạng cong.
• Thực hành kỹ thuật: Các bài thực hành (Bài 3, Bài 6) yêu cầu người học tự thực hiện trọn vẹn quy trình: đọc bản vẽ 2 hình chiếu, dựng hình chiếu thứ ba, biểu diễn hình cắt một nửa/toàn phần và dựng hình chiếu trục đo của các chi tiết cơ khí (như giá chữ L, ổ trục, gá mặt nghiêng).
• Phương pháp kiểm tra, đánh giá: Áp dụng kết hợp giữa tự đánh giá của người học (tự kiểm tra sai sót đường nét, kích thước) và đánh giá của giảng viên dựa trên độ chính xác kỹ thuật, tính chuẩn mực theo TCVN, độ sắc nét của nét vẽ và sự cân đối của bố cục bản vẽ.
• Định hướng tự học: Tài liệu hướng dẫn chi tiết các bước vẽ phác trên giấy kẻ ô/kẻ ly trước khi hoàn thiện trên giấy vẽ chuyên dụng, cung cấp các thông tin bổ sung về phương pháp dựng elip bằng compa và tra cứu tiêu chuẩn.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Tính chuẩn hóa quốc tế và quốc gia: Toàn bộ nội dung giáo trình được cập nhật đồng bộ theo các bộ tiêu chuẩn kỹ thuật hiện hành của Việt Nam và Quốc tế, bao gồm:
  • TCVN 7285:2003 (ISO 5457:1999) về khổ giấy.
  • TCVN 7286:2003 (ISO 5455:1971) về tỷ lệ.
  • TCVN 8-20:2002 (ISO 128-20:1996) về nét vẽ.
  • TCVN 7284-2:2003 (ISO 3092-2:2000) về chữ viết kỹ thuật.
  • TCVN 5705:1993 về quy tắc ghi kích thước.
• Tích hợp xu hướng công nghệ: Giáo trình giới thiệu và nhấn mạnh vai trò của công nghệ Thiết kế trợ giúp bằng máy tính (CAD - Computer Aided Design), đặt nền móng cho việc chuyển đổi từ kỹ thuật vẽ tay truyền thống sang thiết kế đồ họa kỹ thuật số.
• Gắn kết thực tiễn sản xuất: Dữ liệu hình vẽ và bài tập sử dụng 100% mẫu chi tiết kỹ thuật thực tế (giá đỡ trục, gối cột, tấm đệm, bu-lông, đai ốc) với thông số vật liệu và quy trình gia công rõ ràng (như mạ kẽm, làm tù cạnh).
• Tính đối sánh quốc tế: Trình bày song song hai hệ thống biểu diễn hình học: Phương pháp chiếu góc thứ nhất (PPCG1) và Phương pháp chiếu góc thứ ba (PPCG3), giúp người học nhận biết và thích ứng với các nguồn tài liệu kỹ thuật khác nhau từ Châu Âu, Châu Á và Châu Mỹ.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

1. Người học:
   • Học sinh lớp 11 hệ Trung học phổ thông ban cơ bản và nâng cao theo phân môn Công nghệ Công nghiệp.
   • Học viên các trường trung cấp nghề, cao đẳng kỹ thuật chuyên ngành Cơ khí, Xây dựng, Kiến trúc, Giao thông.
   • Sinh viên năm thứ nhất các trường đại học kỹ thuật sử dụng làm tài liệu nhập môn Đồ họa kỹ thuật, Hình họa - Vẽ kỹ thuật.
2. Yêu cầu tiên quyết:
   • Đã hoàn thành chương trình Toán học (phần Hình học không gian cơ bản), Vật lý và môn Công nghệ cấp THCS/lớp 10.
   • Có kỹ năng cơ bản về đo đạc hình học và biểu diễn số liệu.
3. Giảng viên và cán bộ đào tạo:
   • Sử dụng làm giáo trình khung để thiết kế bài giảng lý thuyết và tổ chức các buổi thực hành vẽ kỹ thuật.
   • Sử dụng ngân hàng đề bài chi tiết (vật mẫu cơ khí, bảng đối chiếu hướng chiếu) để xây dựng đề thi và tiêu chí chấm điểm.
4. Tự học và tham khảo:
   • Kỹ thuật viên nhà xưởng, công nhân cơ khí cần tài liệu chuẩn hóa để tra cứu tiêu chuẩn kích thước, ký hiệu dung sai, quy cách đường nét và quy tắc đọc bản vẽ lắp ráp.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với những đối tượng nào?

Giáo trình phù hợp với học sinh lớp 11 định hướng công nghiệp, sinh viên các trường đại học/cao đẳng kỹ thuật cần tài liệu cơ sở về Đồ họa kỹ thuật, cùng kỹ thuật viên muốn nắm bắt tiêu chuẩn biểu diễn bản vẽ công nghiệp.

2. Cần chuẩn bị những kiến thức nền tảng nào trước khi học?

Người học cần có kiến thức nền tảng về Toán hình học không gian (các quan hệ song song, vuông góc, phép chiếu), Vật lý cơ bản và kỹ năng sử dụng dụng cụ đo đạc hình học.

3. Giáo trình tuân theo hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật nào?

Nội dung giáo trình tuân thủ nghiêm ngặt hệ thống Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) và Tiêu chuẩn Quốc tế (ISO), bao gồm TCVN 7285:2003, TCVN 7286:2003, TCVN 8-20:2002, TCVN 7284-2:2003 và TCVN 5705:1993.

4. Phương pháp tự học giáo trình này như thế nào để đạt hiệu quả?

Người học cần kết hợp đọc lý thuyết tiêu chuẩn với việc thực hành vẽ tay theo trình tự: vẽ phác trên giấy kẻ ô $\rightarrow$ kiểm tra đối chiếu $\rightarrow$ hoàn thiện nét vẽ chuẩn bằng bút chì kỹ thuật trên khổ A4 $\rightarrow$ tự đánh giá theo khung kiểm tra ở cuối mỗi bài.

5. Giáo trình có cung cấp các mẫu bài tập và dữ liệu thực hành cụ thể không?

Có. Giáo trình cung cấp hệ thống mẫu bài tập chi tiết kèm kích thước thực tế như: Giá chữ L, Ổ trục, Gá mặt nghiêng, Gá có rãnh, Gá chạc lệch, cùng quy trình thiết kế sản phẩm mẫu hoàn chỉnh.

---

Kết luận

Giáo trình Công nghệ 11 – Công nghiệp cung cấp hệ thống tri thức cơ sở, chuẩn mực và có tính hệ thống cao về Đồ họa kỹ thuật và Cơ sở thiết kế công nghiệp. Giá trị cốt lõi của cuốn sách nằm ở việc kết hợp chặt chẽ giữa hệ thống quy chuẩn TCVN/ISO với các bài tập thực hành kỹ thuật thực tế.

Lộ trình học tập đề xuất:

1. Nắm vững hệ thống tiêu chuẩn biểu diễn cơ sở (Chương 1).
2. Rèn luyện năng lực đọc và vẽ các phép chiếu không gian 2D/3D.
3. Ứng dụng vào quy trình thiết kế và lập hồ sơ kỹ thuật chi tiết cơ khí (Chương 2).

Nguồn tài liệu bổ trợ tham khảo: Các văn bản Tiêu chuẩn Quốc gia TCVN chuyên ngành Cơ khí, bộ tiêu chuẩn ISO Technical Drawings, giáo trình Chế tạo cơ khí và Động cơ đốt trong (Phần 2 và Phần 3 cùng bộ).

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 VẼ KĨ THUẬT Cơ SỞ Tiêu chuẩn trình bày bản vẽ kĩ thuật 1. Hiểu được nội dung cơ bản của một số tiêu chuẩn về trình bày bản vẽ kĩ thuật. Có ý thức thực hiện các tiêu chuẩn bản vẽ kĩ thuật. Bàn vẽ kì thuật là phương tiện thông tin dùng trong các lĩnh vực kĩ thuật và đã trở thành “ngôn ngữ ” chung dùng trong kĩ thuật.

Vì vậy, nó phải được xây dựng theo các quy tắc thống nhất được quy định trong các tiêu chuẩn về bàn võ kĩ thuật. Dưới đây là một số tiêu chuẩn về trình bày bản vẽ kĩ thuật. I - KHỔ GIẤY TCVN 7285 : 2003 (ISO 5457 : \999)W quy định khổ giấy của các ban vẽ kĩ thuật, gồm các khổ giấy chính được trình bày trong bảng 1. Các khổ giấy chính Kí hiệu AO A1 A2 A3 A4 Kích thuớc (mm) 1189 X 841 841 X 594 594 X 420 420 X 297 297 X 210 (?y Việc quy định khổ giấy có liên quan gì đến các thiết bị sàn xuất giấy và in ấn ? (1) TCVN : Chừ viết tắt cua Tiêu chuẩn Việt Nam.

7285 : Số đăng kí cùa tiêu chuẩn. 2003 : Năm ban hành ticu chuấn. (Chuyến đối tir tiêu chuán Quốc tế ISO 5457 : 1999) 5 Các khổ giấy chính được lập ra từ khổ giấy AO (hình 1. Mồi ban vê đều có khung vẽ và khung tên.

Khung tên được đặt ờ góc phải phía dưới bàn vẽ (hình 1. Khung vẽ A2 A1 Cạnh kho giấy A4 A3 20 A4 Khung tên 1189 Hình 1. Các khổ giấy chính Hình 1. Khung v ẽ và khung tên ( ẫ ) Hãy xem báng 1.1 và cho biết cách chia các khố giấy chính từ khố AO như thê nào ? n - TỈ LỆ T ỉ lệ là ti số giữa kích thước đo được trên hình biểu diền của vật thể và kích thước thực tương ứng trcn vật thê đó.

TCVN 7286 : 2003 (ISO 5455 : 1971) quy định ti lệ dùng trên các bản vẽ kĩ thuật như sau : - Ti lệ thu nhỏ : 1:2 1: 5 1 : 10 1 : 20 1 : 50 1 : 100. - Ti lệ nguyên hình : 1: 1 - Ti lệ phóng to : 2 : 1 5: 1 10 : 1 20 : 1 50 : 1 100 : 1. Tuỳ theo kích thước cùa vật thế được biểu diễn và khó giấy vẽ m à chọn ti lệ thích họp. r a - NÉT VẼ Các hình biếu diễn của vật thc trẽn bản vẽ kĩ thuật được thế hiện bằng nhiều loại nét vẽ khác nhau.

TCVN 8 - 20 : 2002 (ISO 128 - 20 : 1996) quy định tên gọi, hình dạng, chiều rộng và ứng dụng của các nét vè. Các loại nét vẽ Các loại nét vẽ thường dùng được trình bày trong báng 1. Các loại nét vẽ thường dùng Tên gọi Hình dạng ửng dụng (hình 1.J - Đường bao thấy, cạnh thấy Nét liền đậm - Đường kích thước Nét liền mảnh B2 - Đường gióng B3 - Đường gạch gạch trên mặt cắt Nét lượn sóng - Đường giới hạn một phần hình cắt - Đường bao khuất, cạnh khuất Nét đứt mảnh Nét gạch - Đường tâm ~~2M.Ỉ ir~3JET chấm mảnh G2 - Đường trục đối xứng Chú thích : d là chiều rộng của nét vẽ. ứng dụng các loại nét vè 2.

Chiều rộng của nét vẽ Chiều rộng của nét vẽ (d) được chọn trong dãy kích thước sau : 0,13 ; 0,18 ; 0,25 ỉ 0,35 ; 0,5 ; 0,7 ; 1,4 và2m m. Thường lấy chiều rộng nét dặm bằng 0,5mm và nét mảnh bằng 0,25mm. ( ? ) Việc quy định chiểu rộng cùa nét vẽ cỏ liên quan gì đến bút vẽ ? 7 IV - CHỮ VIẾT Chừ viết trên bàn vẽ kĩ thuật phải rõ ràng, thống nhất, dễ đọc. TCVN 7284 - 2 : 2003 (ISO 3092 - 2 : 2000) quy định khổ chữ và kiêu chừ của chữ La-tinh viết trên bàn vẽ và các tài liệu kĩ thuật.

Khổ chữ - Khổ chừ (h) được xác định bằng chiều cao của chữ hoa tính bằng milimét. Có các khó chữ sau : 1,8 ; 2,5 ; 3,5 ; 5 ; 7 ; 10 ; 14 ; 20mm. - Chiều rộng (d) của nét chữ thường lấy bằng h. Kiểu chữ Trên các bán vẽ kĩ thuật, thường dùng kiêu chừ đứng như hình 1.4 và cho nhận xét về kiếu dáng, cấu tạo và kích thước các phần cùa chữ.

Kiểu chữ đứng 8 V - GHI KÍCH THƯỚC TCVN 5705 : 1993 quy định quy tắc ghi kích thước dài, kích thước góc trên các bán vẽ và tài liệu kĩ thuật. Đường kích thước Đường kích thước được vẽ bằng nét liền mảnh, song song với phần tử được ghi kích thước, ờ đầu mút đường kích thước có vẽ mũi tên như hình 1. Đường gióng kích thước Đường gióng kích thước dược vẽ bằng nét liền mảnh, thường kẻ vuông góc với dường kích thước và vượt quá đường kích thước khoảng 2 + 4mm. Chữ số kích thước Chữ số kích thước chỉ trị số kích thước thực, không phụ thuộc vào ti lệ bàn vẽ và thường được ghi trên đường kích thước.

- Kích thước độ dài dùng đơn vị là milimét, trcn bản vẽ không ghi đơn vị đo và được ghi như hình 1.6, nếu dùng đơn vị độ dài khác milimét thì phái ghi rò đơn vị do. - Kích thước góc dùng đơn vị đo là độ, phút, giây và được ghi như hình 1. Kích thước góc 9 4. Kí hiệu 0 , R Trước con số kích thước đường kính cũa đư ờ ng tròn ghi kí hiệu 0 và bán kính của cung tròn ghi kí hiệu R (hình 1.

(? ) Hãy nhận xét một số kích thước ghi ở hình 1.8, cách ghi kích thước nào sai ? Hình ỉ. Tại sao phải quy định các tiêu chuẩn về bản vẽ kĩ thuật ? 2. Có các khổ giấy chính nào dùng cho bản vẽ kĩ thuật ? 3. Tỉ lệ là gi ? 4.

Hãy nêu tên gọi, mô tả hình dạng và ứng dụng các loại nét vẽ thường dùng. Khi ghi kích thước cần thể hiện chữ số, đường gióng và đường kích thước như thế nào ? Bài tập 1. Tập kẻ các loại đường nét (vẽ lại hình 1. Tập kẻ chữ tên trường, lớp (viết theo kiểu chữ ở hình 1.

Thông tin bổ sung Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) là văn bản Nhà nước do u ỷ ban Khoa học Nhà nước trước đây, nay là Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành. Từ năm 1963 đến nay, nước ta đã ban hành nhiều Tiêu chuẩn Việt Nam, trong đó có các tiêu chuẩn về bản vẽ kĩ thuật. Tổ chức Tiêu chuẩn hoá Quốc tế (International Organization for standardization), viết tắt là ISO thành lập năm 1946. Năm 1977 nước ta là thành viên chính thức của ISO.

ISO đã ban hành Tiêu chuẩn Quốc tế thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau, trong đó có các tiêu chuẩn về các bản vẽ kĩ thuật. 10 Hình chiếu vuông góc 1. Hiểu được nội dung cơ bản của phương pháp hình chiếu vuông góc. Biết được vị trí của các hình chiếu ở trên bản vẽ.

Trcn bản vẽ kĩ thuật thường dùng các hình chiếu vuông góc đc biểu diễn hình dạng cùa vật thể, chúng được vẽ theo một trong hai phương pháp sau đây : I - PHƯƠNG PHÁP CHIẾU GÓC THỨ NHẤT (PPCGl) - Trong phương pháp chiếu góc thứ nhất, vật thê được đặt trong một góc tạo thành bời các mặt phắng hình chiếu dửng, mặt phẳng hình chiếu bằng và mặt phang hình chiếu cạnh vuông góc với nhau từng đôi một. Mặt phang hình chiếu đứng ờ sau, mặt phẳng hình chiếu bằng ờ dưới và mặt phẳng hình chiếu cạnh ở bcn phải vật thô. Các hướng chiếu (hướng nhìn) từ trước, từ trên và từ trái theo thứ tự, vuông góe với mặt phắng hình chiếu đứng, bằng và cạnh như hình 2. Hướng chiếu tù trên ị Hình 2.

Phương pháp chiếu góc thứ nhài 11 - Sau khi chiếu vật thể lên các mặt phẳng sẽ được các hình chiếu đứng A, hình chiếu bằng 13 và hình chiếu cạnh c. Mặt phang hình chiếu bằng được xoay xuống dưới 90° và mặt phẳng hình chiếu cạnh xoay sang phải 90° để các hình chiếu cùng nằm trên mặt phằng hình chiếu đứng (được chọn là m ặt phăng bản vẽ). - Trên băn vẽ, các hình chiếu được sắp xếp có hệ thống theo hình chiếu đứng như hình 2. + Hình chiếu bằng B đặt dưới hình chiếu đứng A.

+ Hình chiếu cạnh c đặt ờ bên phải hình chiếu đứng A. Nước ta và nhiều nước châu Âu thường dùng phương pháp chiếu góc thứ nhất. n - PHƯƠNG PHÁP CHIỂU GÓC THÍ/BA (PPCG3) - Trong phương pháp chiếu góc thứ ba, vật thê được đặt trong một góc tạo thành bời các mặt phẳng hình chiếu đứng, mặt phang hình chiếu bằng và mặt phắng hình chiếu cạnh vuông góc với nhau từng đôi một. Mặt phẳng hình chiếu đứng ờ trước, m ặt phang hình chiếu bằng ở trên và mặt phẳng hình chiếu cạnh ờ bcn trái vật thể.

Các hướng chiếu (hướng nhìn) từ trước, từ trôn và từ trái theo thứ tự, vuông góc với các mặt phẳng Hình 2. Phương pháp chiếu góc thứ ha hình chiếu đứng, bằng và cạnh như hình 2. - Sau khi chiếu vật thể lên các mặt phẳng hình chiếu được các hình chiếu đứng A, hình chiếu bằng B và hình chiếu cạnh C. Mặt phang hình chiếu bằng được xoay lên trên 90°, mặt phắng hình chiếu cạnh xoay sang trái 90° đế các hình chiếu 12 này cùng nằm trên mặt phầng hình chiếu đứng (được chọn là mặt phắng bàn vẽ).

- Trcn bàn vẽ, các hình chiếu được sắp xếp có hệ thống theo hình chiếu đứng như hình 2.4 : + Hình chiếu bằng B đặt ỡ trcn hình chiếu đứng A. + Hình chiếu cạnh c đặt ờbên trái hình chiếu đứng A. Vị trí các hình chiếu theo Nhiều nước châu M ĩ và một số nước PPCG3 khác thường dùng phương pháp chiếu góc thứ ba. (? ) Trong phương pháp chiếu góc thứ nhất và phương pháp chiếu góc thứ ba, vật thê có vị trí như thế nào đôi với mặt phẳng hình chiếu và người quan sát ? Câu hỏi 1.

Trình bày nội dung phương pháp chiếu góc thứ nhất và phương pháp chiếu góc thứ ba. So sánh sự khác nhau giữa vị trí các hình chiếu ở trên bản vẽ của phương pháp chiếu góc thứ nhất và phương pháp chiếu góc thứ ba. Bài tập Cho vật thể có các hướng chiếu A, B, c và các hình chiếu 1,2, 3 (hình 2. a) Đánh dấu (x) vào mẫu bảng 2.1 để chỉ rỏ sự tương ứng của hình chiếu với hướng chiếu và ghi tên gọi các hình chiếu.

b) Ghi số thứ tự hình chiếu vào ô của mẫu bảng 2.3 để chỉ rõ cách bố trí các hình chiếu theo phương pháp chiếu góc thứ nhất và phương pháp chiếu góc thứ ba.