Con Đường Dẫn Nhóm Pol Pot Đến Quyền Lực Trong Đảng Cộng Sản Campuchia (1953-1975)

Tài liệu nghiên cứu Con đường dẫn nhóm pon pot đến quyền lực bên trong đảng cộng sản campuchia 1953 1975, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về .

• Tác giả: Nguyễn Thanh Tuấn
• Người hướng dẫn: TS. Lê Phụng Hoàng
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Lịch Sử Thế Giới
• Đề tài: Con Đường Dẫn Nhóm Pol Pot Đến Quyền Lực Bên Trong Đảng Cộng Sản Campuchia (1953-1975)
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quá Trình Xâm Lược Campuchia Của Pháp 1930 1953

Từ thế kỷ XVI, vương quốc Campuchia suy thoái. Năm 1594, Xiêm chiếm kinh đô Lovec. Cuối thế kỷ XVI, Campuchia tồn tại chính quyền phong kiến không tập trung. Vua Satha phải trốn sang Lào. Đạo Phật là quốc giáo. Thế kỷ XVI, người Bồ Đào Nha đặt chân đến. Năm 1845, vua Ang Duong gặp khó khăn do Xiêm, tìm cách cầu cứu Pháp. Các giáo sĩ Pháp lôi kéo. Năm 1853, Ang Duong gửi thư cho Napoleon III. Xiêm ngăn cản. Năm 1859, Norodom lên ngôi. Giám mục Mile có ảnh hưởng. Pháp chuẩn bị lực lượng chiếm Campuchia, sau khi chiếm 3 tỉnh miền Đông Nam bộ. Đây là giai đoạn bối cảnh chính trị Campuchia vô cùng phức tạp.

1.1. Chính sách cai trị tàn bạo của thực dân Pháp tại Campuchia

Tháng 4/1863, Pháp tiến vào Udon, bất chấp sự ngăn cản của Xiêm. Đô đốc De Lagre ép Norodom ký Hiệp ước bảo hộ ngày 11/8/1863. Pháp nhận bảo hộ Campuchia, được cử Khâm sứ. Campuchia có đại diện ở Sài Gòn. Pháp được tự do cư trú, truyền đạo. Hàng hóa Pháp không chịu thuế. Campuchia nhường đất cho Pháp đóng đồn. Pháp cam kết giúp vua chống ngoại xâm. Bản hiệp ước này gây phản đối từ nhân dân Campuchia, Xiêm và Anh. Xiêm ép Norodom ký hiệp ước “bảo hộ” vào ngày 1/12/1863. Chính sách tàn bạo này gây nên làn sóng phẫn nộ trong nhân dân.

1.2. Hiệp ước Bangcok 1867 Pháp và Xiêm chia cắt Campuchia

Pháp kịch liệt phản đối hiệp ước của Xiêm và đe dọa quân sự. Xiêm buộc phải nhượng bộ. Để dàn hòa mâu thuẫn, hai bên ký Hiệp ước Bangcok ngày 15/7/1867. Xiêm thừa nhận quyền bảo hộ của Pháp đối với Campuchia. Pháp cắt cho Xiêm hai tỉnh Battambang và Angco. Huỷ bỏ hiệp ước giữa Xiêm và Campuchia tháng 12/1863. Sau khi gạt Xiêm, Pháp tập trung vào khai thác Campuchia. Kinh tế Campuchia thời kỳ này bị thực dân Pháp bóc lột nặng nề.

II. Phong Trào Cộng Sản Campuchia Giai Đoạn Hình Thành 1930 1953

Phong trào đấu tranh chống Pháp của nhân dân Campuchia diễn ra mạnh mẽ. Đảng Cộng sản Đông Dương lãnh đạo cuộc đấu tranh trong thập niên 1930. Sự xuất hiện của những trí thức người Khmer và ảnh hưởng của Sơn Ngọc Thành. Campuchia trong cuộc Chiến tranh thế giới thứ hai. Tình hình Campuchia năm 1945. Sihanouk trục lợi từ những thành quả của Khmer Issarak. Khmer Issarak được thành lập. Cuộc vận động giành độc lập của Sihanouk. Đây là giai đoạn quan trọng trong giai đoạn hình thành của phong trào cộng sản tại Campuchia.

2.1. Ảnh hưởng của Đảng Cộng sản Đông Dương tới Campuchia

Phong trào Cộng sản xuất hiện ở Campuchia và phong trào đấu tranh chống Pháp dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương. Đảng Cộng sản Đông Dương lãnh đạo cuộc đấu tranh chống Pháp ở Campuchia trong thập niên 1930. Hoạt động của những trí thức người Khmer. Sự xuất hiện của những người trí thức người Khmer và ảnh hưởng của Sơn Ngọc Thành. Ảnh hưởng này ngày càng lan rộng trong tầng lớp trí thức Campuchia.

2.2. Vai trò của Sơn Ngọc Thành và Khmer Issarak trong phong trào

Khmer Issarak được thành lập. Cuộc vận động giành độc lập của Sihanouk. Tuy nhiên, phong trào này còn nhiều hạn chế và chưa đủ sức mạnh để lật đổ ách thống trị của thực dân Pháp. Vai trò của Việt Nam trong việc hỗ trợ Khmer Issarak cũng rất quan trọng trong giai đoạn này.

2.3. Bối cảnh Chiến tranh Thế giới thứ hai và ảnh hưởng tới Campuchia

Campuchia trong cuộc Chiến tranh thế giới thứ hai. Tình hình Campuchia năm 1945. Sihanouk trục lợi từ những thành quả của Khmer Issarak. Điều này cho thấy sự phức tạp của tình hình chính trị Campuchia trong giai đoạn này, khi mà các lực lượng chính trị khác nhau đều tìm cách giành lấy lợi ích cho riêng mình.

III. Nhóm Pol Pot Xuất Hiện Tiểu Sử và Hoạt Động Ban Đầu 1953 1970

Tiểu sử chính trị của Pol Pot và nhóm Paris. Quá trình học tập của Pol Pot và nhóm Paris. Những hoạt động của nhóm Pol Pot sau năm 1953. Đây là giai đoạn nhóm Pol Pot bắt đầu hình thành và hoạt động, đặt nền móng cho con đường lên nắm quyền sau này. Nhóm này ban đầu hoạt động chủ yếu ở Pháp, sau đó trở về Campuchia để tham gia vào phong trào cách mạng.

3.1. Pol Pot và Nhóm Paris Nền Tảng Tư Tưởng Ban Đầu

Tiểu sử chính trị của Pol Pot và nhóm Paris. Quá trình học tập của Pol Pot và nhóm Paris. Nhóm Paris là tập hợp những sinh viên Campuchia theo học tại Pháp, trong đó có Pol Pot, Ieng Sary, và Khieu Samphan. Tại Pháp, họ tiếp xúc với các tư tưởng cộng sản và bắt đầu hình thành hệ tư tưởng cực đoan.

3.2. Hoạt động của Nhóm Pol Pot sau năm 1953 Gây dựng lực lượng

Những hoạt động của nhóm Pol Pot sau năm 1953. Sau khi trở về Campuchia, nhóm Pol Pot tham gia vào Đảng Cộng sản Campuchia. Họ bắt đầu xây dựng lực lượng và tìm cách thâu tóm quyền lực trong đảng. Tổ chức đảng của Pol Pot ngày càng lớn mạnh.

IV. Chính Sách Ngoại Giao Đi Dây Của Sihanouk Sai Lầm Chiến Lược

Chính sách ngoại giao đi dây của Sihanouk và hậu quả của nó. Chính sách trung lập không rõ ràng của Sihanouk. Hậu quả của chính sách ngoại giao đi dây. Sihanouk cố gắng duy trì quan hệ với cả hai phe trong Chiến tranh Lạnh, nhưng điều này đã gây ra nhiều hậu quả tiêu cực cho Campuchia. Đây là một trong những yếu tố dẫn đến sự sụp đổ của chế độ Sihanouk và sự trỗi dậy của Khmer Đỏ.

4.1. Chính sách Trung Lập Của Sihanouk Ảo Tưởng hay Thực Tế

Chính sách trung lập không rõ ràng của Sihanouk. Sihanouk cố gắng duy trì quan hệ tốt với cả Mỹ và các nước cộng sản, nhưng điều này là rất khó khăn trong bối cảnh Chiến tranh Lạnh. Địa chính trị Đông Dương thời kỳ này vô cùng phức tạp.

4.2. Hậu Quả Của Chính Sách Ngoại Giao Đi Dây Campuchia Suy Yếu

Hậu quả của chính sách ngoại giao đi dây. Chính sách này đã khiến Campuchia trở nên suy yếu và dễ bị ảnh hưởng bởi các thế lực bên ngoài. Ảnh hưởng quốc tế tới Campuchia ngày càng lớn.

V. Chiến Tranh Lan Rộng Sự Trỗi Dậy Của Khmer Đỏ 1970 1975

Chiến tranh lan rộng. Sihanouk bị lật đổ. Sihanouk hợp tác với Khmer đỏ và bộ mặt thật của nhóm Pol Pot. “Cuộc giải phóng” Phnom Penh của Khmer đỏ. Đây là giai đoạn Khmer Đỏ lớn mạnh và giành được chính quyền ở Campuchia. Sự hợp tác giữa Sihanouk và Khmer Đỏ là một yếu tố quan trọng trong việc giúp Khmer Đỏ giành chiến thắng.

5.1. Sihanouk Hợp Tác Với Khmer Đỏ Đồng Minh Bất Đắc Dĩ

Sihanouk hợp tác với Khmer đỏ. Sau khi bị lật đổ, Sihanouk buộc phải hợp tác với Khmer Đỏ để chống lại chính quyền Lon Nol. Sự ủng hộ của nông dân đối với Khmer Đỏ cũng ngày càng tăng.

5.2. Cuộc Giải Phóng Phnom Penh Khmer Đỏ Nắm Quyền

Khmer đỏ tấn công Phnom Penh và sự rút chạy của người Mỹ. Sự bắt đầu của “Năm Số Không”. Khmer Đỏ chiếm Phnom Penh và bắt đầu thiết lập chế độ diệt chủng. Chính sách tàn bạo của Khmer Đỏ gây ra cái chết của hàng triệu người Campuchia.

VI. Kết Luận Con Đường Quyền Lực Đầy Máu Của Pol Pot

Con đường lên quyền lực của nhóm Pol Pot là một quá trình đầy máu và nước mắt. Sự kết hợp giữa các yếu tố bên trong và bên ngoài đã giúp Khmer Đỏ giành được chính quyền ở Campuchia. Tuy nhiên, chế độ diệt chủng của Khmer Đỏ đã gây ra những hậu quả thảm khốc cho đất nước và nhân dân Campuchia. Bài học về các yếu tố dẫn đến quyền lực của Pol Pot vẫn còn nguyên giá trị.

6.1. Bài Học Lịch Sử Từ Sự Trỗi Dậy Của Khmer Đỏ

Sự trỗi dậy của Khmer Đỏ là một bài học lịch sử đau xót về sự nguy hiểm của chủ nghĩa cực đoan và sự tàn bạo của chế độ diệt chủng. Diệt chủng Campuchia là một tội ác chống lại loài người.

6.2. Tương Lai Của Campuchia Sau Chế Độ Pol Pot

Campuchia đã trải qua một quá trình phục hồi lâu dài sau chế độ Pol Pot. Tuy nhiên, những vết sẹo của quá khứ vẫn còn ám ảnh đất nước này. Ảnh hưởng của Trung Quốc tới Campuchia vẫn còn rất lớn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: QUÁ TRÌNH XÂM LƯỢC CỦA THỰC DÂN PHÁP VÀ PHONG TRÀO CỘNG SẢN Ở CAMPUCHIA (1930-1953) 1. Quá trình xâm lược Campuchia của thực dân Pháp 1.Thực dân Pháp xâm lược Campuchia Sau một thời kỳ phát triển cực thịnh (từ thế kỷ IX- thế kỷ XV) với nền văn minh Angco huy hoàng. Từ thế kỷ XVI, vương quốc Campuchia rơi vào tình trạng suy thoái. Năm 1594, tướng Xiêm Pranau cầm đầu đạo quân 10 vạn người chiếm kinh đô Lovec của Campuchia.

Hoàng thân em trai vua cùng 10 vạn dân bị bắt làm nô lệ. Vua Satha và hoàng tộc phải trốn sang Lào. Từ đây bắt đầu thời kỳ Campuchia thường xuyên không ổn định bởi chiến tranh của các tập đoàn phong kiến trong nước và nước ngoài. Từ cuối thế kỷ XVI, ở Campuchia tồn tại chính quyền phong kiến không tập trung.

Về danh nghĩa, vua là người có quyền tối thượng nhưng trên thực tế quyền lực còn bị phân chia thành 3 nhánh với 3 vương phủ: - Vương phủ của phó vương được quyền cai quản và thu thuế 7 tỉnh. - Vương phủ thái tử được quyền cai quản và thu thuế 5 tỉnh. - Vương phủ của Hoàng thái hậu cai quản và thu thuế 3 tỉnh. Đạo Phật là quốc giáo ở Campuchia.

Các nhà chùa cũng bao chiếm nhiều ruộng đất và có nhiều nông dân lệ thuộc. Vào thế kỷ XVI, người Bồ Đào Nha đặt chân đến Campuchia, tiếp đó các thương nhân Tây Ban Nha, Hà Lan cũng có mặt ở nước này. Ngay từ năm 1662, linh mục Lui Serveroi là người Pháp đầu tiên trong "Hội truyền bá niềm tin" đã có mặt ở Udon (Campuchia) trong 3 năm để truyền đạo. Tuy nhiên, vì Campuchia là quốc gia Phật giáo nên việc truyền bá đạo Thiên chúa là hết sức khó khăn.

Năm 1845, khi Ang Duong lên làm vua ở Campuchia, tình hình nước này ngày càng khó khăn do sức ép của thế lực phong kiến Xiêm. Lợi dụng cơ hội đó, các giáo sĩ Pháp tìm cách lôi kéo vua Ang Duong. Vào năm 1853, họ thuyết phục vua Ang Duong cầu cứu Pháp, gửi thư và tặng phẩm cho hoàng đế Napoleon III. Năm 1856, 12 giám mục Mile với cương vị là thầy dạy của thái tử và thầy thuốc của vua Ang Duong đã bố trí để triều đình Pháp cử sang Campuchia đoàn sứ thần do Mông-ti-nhi cầm đầu.

Đoàn này về bề ngoài là để đáp lễ nhưng thực chất chuẩn bị ký với Campuchia một hiệp ước. Xiêm biết được tin này đã tìm mọi cách ngăn cản, nên âm mưu ký hiệp ước của Pháp bị thất bại. Năm 1859, thái tử Angvolay Chorelang nối ngôi vua Campuchia với danh hiệu là Norođom. Giám mục Mile vốn là thầy của vua nên càng có ảnh hưởng ở Campuchia.

Tháng 3/1861, theo đề nghị của Mile, đô đốc Sacne từ Sài gòn đến Campuchia đưa thư và tặng phẩm mừng Norodom. Nhưng nhân dân Campuchia dưới sự lãnh đạo của hoàng thân Sivotha đã tấn công chiếm kinh đô Udon buộc Norodom phải chạy sang Bangcok cầu cứu. Sau khi đàn áp được cuộc khởi nghĩa của Sivotha, Norodom ngày càng lệ thuộc Xiêm, mọi việc trong nước đều do tên công sứ Xiêm Panhirat quyết định. Sau khi chiếm 3 tỉnh miền Đông Nam bộ (tháng 6/1862), Pháp chuẩn bị lực lượng để chiếm Campuchia.

Tháng 4/1863, De Lagre chỉ huy đoàn tàu chiến ngược dòng Me Cong tiến vào Udon. Mặc dù Xiêm tìm cách ngăn cản nhưng bất chấp sự có mặt của viên công sứ Xiêm, thống đốc Nam kỳ, đô đốc De Lagre đã trực tiếp gặp Norodom và bắt vua Norodom ký bản Hiệp ước bảo hộ vào ngày 11/8/1863 với nội dung: 1. Pháp nhận bảo hộ Campuchia và được cử Khâm sứ bên cạnh nhà vua Campuchia. Ngược lại, Campuchia cũng có đại diện ở Sài Gòn (điều 1, 4).

Người Pháp được tự do cư trú ở Campuchia và khi phạm tội chỉ bị toà án Pháp xử (điều 6, 9). Hàng hoá của Pháp vào Campuchia khi có giấy phép của Thống đốc Nam kỳ thì không phải chịu thuế. Hàng hoá của Campuchia vào Nam kỳ khi có giấy phép của vua Norodom thì không phải chịu thuế (điều 10, 11). Hạm đội Pháp, các nhà bác học, các nhà thám hiểm đến Campuchia được cả hai bên giúp đỡ và bảo vệ (điều 12, 14).

Pháp được tự do truyền đạo ở Campuchia (điều 15). Vì nhu cầu quân sự, Campuchia nhường cho Pháp đất đóng đồn và dựng kho ở Chorui Changva (sát thủ đô Phnom Penh), cho Pháp được đẵn gỗ để đóng tàu (điều 16, 18). Pháp cam kết giúp vua Campuchia chống ngoại xâm và nội phản. Chính phủ Pháp công nhận Norodom là quốc vương Campuchia và tặng vua 1 tàu thuỷ có binh lính, sĩ quan do Pháp đài thọ, huấn luyện (điều 19, 20).

Bản hiệp ước này gây nên sự phản đối mạnh mẽ của nhân dân Campuchia cũng như của Xiêm và Anh. Sứ thần Xiêm Panhirat dùng áp lực doạ nạt vua Norodom, còn Anh đòi Pháp phải huỷ bỏ hiệp ước. Kết quả ngày 1 tháng 12 năm 1863, Norodom lại bị ép ký với Xiêm bản hiệp ước “bảo hộ” với nội dung chủ yếu như sau: 1. Xiêm coi Campuchia là một nước chư hầu và Norodom là phó vương Campuchia.

Hàng năm Campuchia phải cử sứ thần sang Bangcok triều cống và báo cáo tình hình. Xiêm sẽ bổ nhiệm các tỉnh trưởng của Campuchia. Khi Campuchia có loạn, phó vương Campuchia phải báo cho Xiêm biết, Xiêm sẽ cử quân bảo vệ phó vương. Hai tỉnh Battambang và Angco thuộc về Xiêm.

Xiêm sẽ chuyển lại cho vua Norođom mũ, ấn, kiếm và cử phái viên đến Campuchia tổ chức lễ đăng quang. Pháp kịch liệt phản đối hiệp ước này và đe doạ sử dụng lực lượng quân sự. Xiêm buộc phải nhượng bộ Pháp do không được Anh ủng hộ. Để dàn hoà mâu thuẫn giữa Pháp - Xiêm, hai bên ký Hiệp ước Bangcok vào ngày 15/7/1867 với nội dung sau: 1.

Xiêm thừa nhận quyền bảo hộ của Pháp đối với Campuchia, còn Pháp cắt cho Xiêm hai tỉnh Battambang và Angco. Huỷ bỏ bản hiệp ước giữa Xiêm và Campuchia tháng 12/1863. Sau khi gạt Xiêm ra khỏi Campuchia, Pháp buộc vua Norodom ký thêm hiệp ước nô dịch mới vào đêm 17/6/1884, với nội dung chủ yếu sau: 1. Vua Campuchia chấp nhận mọi cải cách về hành chính, tư pháp, tài chính, thương nghiệp do chính phủ Pháp tiến hành.

Các quan chức bản xứ ở các tỉnh được giữ nguyên nhưng phải chịu sự điều khiển và kiểm soát của người Pháp 3. Các ngành thuế khoá, thương chính, giao thông thành những ngành riêng do người Pháp nắm giữ. Chính phủ bổ nhiệm các viên công sứ người Pháp đứng đầu các tỉnh của Campuchia. Công sứ có quyền duy trì trật tự trị an và kiểm soát các nhà chức trách địa phương.

Ngoài ra hiệp ước qui định rõ vua Campuchia được hưởng lương của Pháp và viên khâm sứ Pháp có quyền gặp vua bất cứ lúc nào. Với hiệp ước này, Campuchia thực sự trở thành thuộc địa của Pháp. Phong trào đấu tranh chống Pháp của nhân dân Campuchia Trước nguy cơ mất nước, nhân dân Campuchia đã đứng dậy cầm vũ khí chống xâm lược, đặc biệt từ khi giai cấp phong kiến hoàn toàn đầu hàng quân xâm lược phong trào đấu tranh phát triển với qui mô mới. -Khởi nghĩa của hoàng thân Sivotha (1861-1892).

Thái độ nhu nhược sẵn sàng bán rẻ quyền lợi dân tộc cho ngoại bang của Norodom đã làm cho một bộ phận trong giai cấp phong kiến căm phẫn. Họ đã lãnh đạo nhân dân đứng dậy khởi nghĩa với người đứng đầu là hoàng thân Sivotha Phong trào nổ ra đầu tiên ở Cong Pong Soai và Bắc Biển Hồ vào năm 1861. Nghĩa quân đánh chiếm dinh tổng đốc tỉnh Ba Phnom. Phong trào phát triển nhanh chóng khắp các tỉnh phía đông sông Me Cong.

Triều đình phong kiến cầu cứu Pháp và Xiêm. Trước sự chênh lệch về lực lượng, phong trào tạm lắng vào cuối năm 1862. Cuối năm 1876, Sivotha lại phát động khởi nghĩa ở Cong Pong Soai, Nghĩa quân áp dụng chiến thuật du kích khiến cho kẻ địch với số lượng áp đảo nhưng không thể nào tiêu diệt được. Cuộc khởi nghĩa tồn tại đến tháng 10/1892, sau khi Sivotha ốm và từ trần thì mới bị dập tắt.

-Khởi nghĩa của Acha Xoa (1863-1865). Acha Xoa xây dựng căn cứ ở vùng Toreang Takeo (Đông Nam Campuchia). Năm 1864, nghĩa quân chiếm được tỉnh Cambot và áp sát Phnom Penh. Từ năm 1865, Acha Xoa lấy tỉnh Châu Đốc, Hà Tiên làm căn cứ đồng thời liên kết với khởi nghĩa 15 của Nguyễn Hữu Huân để chống Pháp.

Trong trận chiến đấu ngày 19/8/1866, Acha Xoa bị thương và sa vào tay Pháp, khởi nghĩa thất bại. -Khởi nghĩa Pucombo (1866-1867). Vốn là nhà sư có tinh thần yêu nước, Pucômbô đã từng bị giam lỏng ở Sài Gòn nhưng sau đó trốn thoát. Ông đến vùng biên giới Campuchia-Việt Nam tập hợp nhân dân các dân tộc Việt, Khmer, Cham.

đứng lên chống Pháp. Ngày 7/6/1866, nghĩa quân tấn công đồn Pháp ở Tây Ninh tiêu diệt phần lớn số lính Pháp trong đồn. Ngày 14/6/1866, nghĩa quân tập kích đánh tan đội quân Pháp gồm 150 tên do tên trung tá Mácsedơ chỉ huy, giết chết tên trung tá cùng nhiều lính địch. Nghĩa quân đã phối hợp hoạt động với nghĩa quân Trương Quyền, Võ Duy Dương ở vùng An Giang gây cho địch nhiều thiệt hại.

Từ tháng 8/1866, nghĩa quân chuyển sang hoạt động ở vùng Đông Bắc Campuchia. Trong tháng 8 và tháng 10/1866, nghĩa quân đánh tan đạo quân đàn áp của triều đình Campuchia. Việc triều đình nhà Nguyễn để mất 3 tỉnh miền Tây Nam Bộ đã gây khó khăn cho nghĩa quân Pucombo. Nghĩa quân mất một khu vực căn cứ, nơi cung cấp sức người, sức của cho cuộc chiến đấu.

Cuối năm 1867, địch tập trung lực lượng bao vây căn cứ của nghĩa quân ở Cong Pong Thom. Tương quan lực lượng bất lợi cho nghĩa quân. Pucombo bị thương, bị bắt và bị giết. Cuộc khởi nghĩa thất bại.

-Hoạt động của thái tử Yucangto (1900). Là con trai của Norodom nhưng Yucangto bất bình với chính sách đầu hàng của vua cha nên đã tìm cách tố cáo tội ác của chế độ thực dân. Tại Pháp, ông đã viết báo tố cáo tội ác của thực dân Pháp, vạch trần sự dã man của chúng. Hoạt động của thái tử Yucangto có tiếng vang lớn ở Paris.

Như vậy từ nửa sau thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, nhân dân Campuchia liên tiếp đứng dậy chống xâm lược. Điều đó chứng tỏ tinh thần bất khuất kiên cường của nhân dân Campuchia. Tuy nhiên do tính chất phân tán, trình độ tổ chức và nhất là do sự chênh lệch về lực lượng nên các cuộc khởi nghĩa lần lượt bị thất bại.Chính sách cai trị của Pháp ở Campuchia 16 Cũng như ở Việt Nam, thực dân Pháp đã thi hành những chính sách thống trị vô cùng tàn bạo đối với nhân dân Camphuchia.