Cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước trong quân đội: Vấn đề pháp lý và thực tiễn

Tài liệu nghiên cứu Những vấn đề pháp lý về cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước trong quân đội, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về .

• Người hướng dẫn: TS. Vũ Quang
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật kinh tế
• Đề tài: Cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước trong quân đội: Vấn đề pháp lý và thực tiễn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Trang phụ bìa
• Lời cam đoan
• Danh mục từ viết tắt
• Danh mục các bảng
• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: Những vấn đề chung về cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp nhà nước trong quân đội
• 1.1. Cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước
• 1.1.1. Khái niệm về cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước
• 1.1.2. Đặc điểm của tiến trình cổ phần hóa
• 1.1.3. Sự cần thiết phải cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam và cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước trong quân đội
• 1.1.3.1. Sự cần thiết phải cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam
• 1.1.3.2. Sự cần thiết phải cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước trong quân đội
• 1.2. Kinh nghiệm chuyển đổi các doanh nghiệp nhà nước ở Nga, Trung Quốc và những bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 1.2.1. Cổ phần hóa - tư nhân hóa doanh nghiệp nhà nước ở Nga (Liên bang Nga)
• 1.2.1.1. Giai đoạn thứ nhất - Tư nhân hóa thông qua phát hành séc
• 1.2.1.2. Giai đoạn thứ hai - Tư nhân hóa bằng tiền tệ
• 1.2.1.3. Kết quả của quá trình tư nhân hóa và hiện đại hóa
• 1.2.1.4. Bài học kinh nghiệm của Liên bang Nga đối với các nền kinh tế chuyển đổi
• 1.2.1.5. Những bước chuyển đổi đối với các doanh nghiệp quốc phòng của Nga
• 1.2.2. Cổ phần hóa và mô hình doanh nghiệp nhà nước hiện đại ở Trung Quốc
• 1.2.2.1. Giai đoạn thí điểm cổ phần hóa
• 1.2.2.2. Giai đoạn thí điểm "hệ thống doanh nghiệp hiện đại"
• 1.2.2.3. Bài học kinh nghiệm của Trung Quốc đối với các nền kinh tế chuyển đổi
• 1.2.2.4. Những bước chuyển đổi đối với các doanh nghiệp quốc phòng của Trung Quốc
• 2. Chương 2: Những vấn đề pháp lý về cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước trong quân đội và thực trạng thi hành
• 2.1. Thực trạng các quy định của pháp luật về cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước tại Việt Nam
• 2.1.1. Giai đoạn thí điểm cổ phần hóa một số doanh nghiệp nhà nước (từ năm 1992 - 1996)
• 2.1.2. Giai đoạn mở rộng cổ phần hóa (từ năm 1996 - 1998)
• 2.1.3. Giai đoạn đẩy mạnh cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước (từ năm 1998 đến nay)
• 2.1.4. Những nội dung cơ bản của pháp luật hiện hành về cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước
• 2.2. Thực trạng những quy định của Bộ Quốc phòng về việc cổ phần hóa doanh nghiệp Nhà nước trong quân đội
• 2.2.1. Giai đoạn thí điểm cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước trong quân đội (từ năm 2001 - 2003)
• 2.2.2. Giai đoạn mở rộng và đẩy mạnh cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước trong quân đội (từ năm 2003 - nay)
• 2.2.3. Những quy định pháp luật đặc thù hiện hành trong quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước trong quân đội
• 2.3. Kết quả thực hiện cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước trong quân đội đến tháng 12/2007
• 2.4. Một số bất cập trong các quy định hiện hành về cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước trong quân đội
• 2.5. Những nguyên nhân dẫn đến sự chậm trễ tiến trình cổ phần hóa các doanh nghiệp thuộc diện cổ phần hóa trong quân đội
• 3. Chương 3: Phương hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước trong quân đội
• 3.1. Một số định hướng về cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp nhà nước trong quân đội
• 3.1.1. Một số định hướng về cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước
• 3.1.2. Một số định hướng về cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước trong quân đội
• 3.1.3. Một số quan điểm về cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước trong quân đội
• 3.2. Những phương hướng hoàn thiện các quy định của pháp luật về cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp nhà nước trong quân đội
• 3.3. Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện các quy định pháp luật đối với cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp nhà nước trong quân đội và các giải pháp cụ thể nhằm đẩy nhanh tiến trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước trong quân đội
• 3.3.1. Tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện pháp luật cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp nhà nước trong quân đội
• 3.3.2. Cần sớm có văn bản có giá trị pháp lý cao về cổ phần hóa làm căn cứ pháp lý cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước trên diện rộng, giải quyết thật cơ bản những vấn đề pháp lý đặt ra đối với doanh nghiệp nhà nước khi cổ phần hóa
• 3.3.3. Cần hoàn thiện các quy định về xác định tính giá trị quyền sử dụng đất theo giá trị thị trường
• 3.3.4. Đề nghị sửa đổi, bổ sung các quy định bán cổ phần cho người lao động và người quản lý doanh nghiệp
• 3.3.5. Cần quy định rõ ràng nhằm xóa bỏ cơ chế chủ quản đối với doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa và tách bạch giữa chủ sở hữu và điều hành trong công ty cổ phần
• 3.3.6. Cần quy định rõ ràng, nhất quán việc sử dụng đất quốc phòng đối với các doanh nghiệp thực hiện cổ phần hóa
• 3.3.7. Cần hoàn thiện các quy định về chế độ chính sách đối với sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân viên quốc phòng tại các doanh nghiệp nhà nước trong quân đội cổ phần hóa
• 3.4. Một số giải pháp cụ thể nhằm đẩy nhanh tiến trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước trong quân đội
• 3.4.1. Tuyên truyền sâu rộng về chủ trương, chính sách cổ phần hóa, nâng cao hơn nữa nhận thức của cán bộ, đảng viên, sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp và người lao động về sự cần thiết cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước
• 3.4.2. Nắm chắc các yêu cầu, nội dung, phương pháp để thực hiện tốt công tác cổ phần hóa
• KẾT LUẬN
• Danh mục tài liệu tham khảo
• Phụ lục

Tóm tắt

I. Tổng Quan Cổ Phần Hóa DNNN Quân Đội Cơ Hội và Thách Thức

Quá trình cổ phần hóa DNNN quân đội là một xu hướng tất yếu trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và yêu cầu nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Doanh nghiệp nhà nước trong quân đội đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo quốc phòng an ninh và phát triển kinh tế quốc phòng. Tuy nhiên, nhiều DNNN quân đội còn bộc lộ những hạn chế về năng lực quản lý, công nghệ lạc hậu, và thiếu tính cạnh tranh. Cổ phần hóa được kỳ vọng sẽ giải quyết những vấn đề này, tạo động lực mới cho sự phát triển. Tuy nhiên, quá trình này cũng đặt ra không ít thách thức về mặt pháp lý cổ phần hóa, thực tiễn cổ phần hóa, đặc biệt là việc đảm bảo lợi ích của Nhà nước, người lao động và quốc phòng an ninh trong tình hình mới. Nghiên cứu này tập trung phân tích những vấn đề này, đề xuất giải pháp để quá trình cổ phần hóa diễn ra hiệu quả, minh bạch và bền vững.

1.1. Vai trò của DNNN Quân đội trong nền kinh tế Việt Nam

DNNN quân đội có vai trò quan trọng trong việc thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, đồng thời tham gia vào các hoạt động sản xuất kinh doanh, góp phần vào tăng trưởng kinh tế. Nhiều DNNN quân đội đã khẳng định được vị thế trên thị trường, tạo công ăn việc làm cho người lao động và đóng góp vào ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, hiệu quả hoạt động của các DNNN quân đội còn chưa đồng đều, một số doanh nghiệp còn gặp nhiều khó khăn trong quá trình chuyển đổi cơ chế. Theo tài liệu nghiên cứu, “Tính đến cuối năm 2007, Bộ Quốc phòng đã CPH thành công gần 30 DN” cho thấy một bước tiến đáng kể trong việc tái cơ cấu DNNN quân đội.

1.2. Tại sao cần Cổ phần hóa DNNN Quân đội

Cổ phần hóa DNNN quân đội là một giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả hoạt động, tăng cường tính cạnh tranh và huy động vốn đầu tư từ khu vực tư nhân. Quá trình này giúp các doanh nghiệp tiếp cận được với công nghệ mới, phương pháp quản lý tiên tiến và thị trường vốn, từ đó tạo ra giá trị gia tăng cho doanh nghiệp và xã hội. Ngoài ra, cổ phần hóa còn giúp giảm gánh nặng cho ngân sách nhà nước và tạo điều kiện để Nhà nước tập trung vào các lĩnh vực then chốt khác.

II. Vấn Đề Pháp Lý Trong Cổ Phần Hóa DNNN Quân Đội Điểm Nghẽn

Hành lang pháp lý cổ phần hóa đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo tính minh bạch, công bằng và hiệu quả của quá trình cổ phần hóa DNNN quân đội. Tuy nhiên, hệ thống pháp luật hiện hành vẫn còn nhiều điểm chưa hoàn thiện, gây khó khăn cho việc triển khai thực tiễn cổ phần hóa. Những vấn đề như định giá doanh nghiệp, xác định giá trị quyền sử dụng đất, xử lý công nợ, và đảm bảo quyền lợi của người lao động cần được quy định rõ ràng và chi tiết hơn. Bên cạnh đó, cần có cơ chế giám sát và kiểm tra hiệu quả để ngăn ngừa các hành vi tiêu cực, tham nhũng trong quá trình chuyển đổi sở hữu doanh nghiệp nhà nước.

2.1. Khung pháp lý hiện hành về Cổ phần hóa DNNN

Khung pháp lý hiện hành về cổ phần hóa bao gồm Luật Doanh nghiệp, Luật Quản lý, sử dụng vốn nhà nước đầu tư vào sản xuất, kinh doanh tại doanh nghiệp, các nghị định, thông tư hướng dẫn của Chính phủ và các bộ, ngành. Mặc dù đã có nhiều văn bản pháp luật được ban hành, nhưng vẫn còn nhiều quy định chưa rõ ràng, chồng chéo, gây khó khăn cho việc áp dụng trong thực tế. Cần rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật để tạo ra một khung pháp lý đồng bộ, minh bạch và phù hợp với thực tiễn.

2.2. Những bất cập trong định giá DNNN Quân đội

Định giá doanh nghiệp là một khâu quan trọng trong quá trình cổ phần hóa, ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích của Nhà nước và các nhà đầu tư. Tuy nhiên, việc định giá DNNN, đặc biệt là các DNNN quân đội, gặp nhiều khó khăn do thiếu thông tin, phương pháp định giá chưa phù hợp và sự can thiệp từ các yếu tố chủ quan. Cần có quy trình định giá minh bạch, khách quan, dựa trên các phương pháp định giá tiên tiến và có sự tham gia của các chuyên gia độc lập.

III. Thực Tiễn Cổ Phần Hóa DNNN Quân Đội Bài Học Kinh Nghiệm

Quá trình thực tiễn cổ phần hóa DNNN quân đội đã đạt được những kết quả nhất định, nhưng cũng còn nhiều hạn chế cần khắc phục. Nhiều doanh nghiệp sau cổ phần hóa đã hoạt động hiệu quả hơn, tăng trưởng doanh thu và lợi nhuận, tạo thêm công ăn việc làm cho người lao động. Tuy nhiên, cũng có không ít doanh nghiệp gặp khó khăn trong quá trình chuyển đổi, thậm chí thua lỗ, phá sản. Cần đánh giá một cách khách quan, toàn diện những thành công và thất bại, rút ra bài học kinh nghiệm để cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước và quá trình thoái vốn nhà nước được triển khai hiệu quả hơn.

3.1. Đánh giá hiệu quả Cổ phần hóa DNNN Quân đội đã thực hiện

Việc đánh giá hiệu quả cổ phần hóa cần dựa trên các tiêu chí như tăng trưởng doanh thu, lợi nhuận, năng suất lao động, hiệu quả sử dụng vốn, đóng góp vào ngân sách nhà nước, và sự hài lòng của người lao động. Cần có hệ thống chỉ tiêu đánh giá cụ thể, rõ ràng, và có sự so sánh giữa trước và sau khi cổ phần hóa để có cái nhìn khách quan nhất. Cần phân tích rõ những yếu tố tác động đến hiệu quả cổ phần hóa, cả yếu tố chủ quan và khách quan.

3.2. Rủi ro và thách thức trong quá trình Cổ phần hóa

Quá trình cổ phần hóa tiềm ẩn nhiều rủi ro trong cổ phần hóa, như rủi ro về tài chính, pháp lý, quản trị, và xã hội. Cần nhận diện, đánh giá và có biện pháp phòng ngừa, giảm thiểu những rủi ro này để đảm bảo quá trình cổ phần hóa diễn ra suôn sẻ. Một số rủi ro thường gặp bao gồm định giá không chính xác, thông tin không minh bạch, xung đột lợi ích, và sự phản đối từ người lao động.

IV. Giải Pháp Hoàn Thiện Pháp Lý và Thúc Đẩy Cổ Phần Hóa DNNN

Để quá trình cổ phần hóa DNNN quân đội diễn ra hiệu quả, cần có những giải pháp đồng bộ về pháp lý, chính sách và quản lý. Cần hoàn thiện khung pháp lý, đảm bảo tính minh bạch, công bằng và khả thi. Đồng thời, cần tăng cường vai trò giám sát của Nhà nước, xã hội và người lao động. Cần có chính sách hỗ trợ doanh nghiệp sau cổ phần hóa, tạo điều kiện để doanh nghiệp phát triển bền vững và đóng góp vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

4.1. Sửa đổi bổ sung Luật pháp về Cổ phần hóa

Luật pháp về cổ phần hóa cần được sửa đổi, bổ sung để phù hợp với thực tiễn và yêu cầu hội nhập quốc tế. Cần quy định rõ ràng, chi tiết về quy trình cổ phần hóa, định giá doanh nghiệp, bán cổ phần, quản lý vốn nhà nước, và bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan. Cần có cơ chế giải quyết tranh chấp hiệu quả, đảm bảo tính minh bạch và công bằng.

4.2. Nâng cao năng lực quản lý nhà nước về Cổ phần hóa

Cần nâng cao năng lực quản lý nhà nước về cổ phần hóa, đảm bảo tính chuyên nghiệp, khách quan và hiệu quả. Cần có đội ngũ cán bộ có trình độ chuyên môn cao, kinh nghiệm thực tiễn và đạo đức nghề nghiệp tốt. Cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật trong quá trình cổ phần hóa.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Mô Hình Cổ Phần Hóa DNNN Quân Đội Thành Công

Việc nghiên cứu và áp dụng các mô hình cổ phần hóa DNNN quân đội thành công là một giải pháp quan trọng để thúc đẩy quá trình này. Cần lựa chọn những mô hình phù hợp với đặc điểm của từng doanh nghiệp, đảm bảo lợi ích của Nhà nước, người lao động và các nhà đầu tư. Cần có sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học và các bên liên quan để xây dựng và triển khai các mô hình cổ phần hóa hiệu quả.

5.1. Phân tích các mô hình Cổ phần hóa DNNN Quân đội đã triển khai

Phân tích các mô hình cổ phần hóa đã triển khai, đánh giá ưu điểm, nhược điểm và điều kiện áp dụng của từng mô hình. Nghiên cứu các trường hợp thành công và thất bại, rút ra bài học kinh nghiệm để áp dụng vào thực tiễn. Cần xem xét các yếu tố như quy mô doanh nghiệp, ngành nghề kinh doanh, đặc điểm thị trường và mục tiêu cổ phần hóa.

5.2. Đề xuất mô hình Cổ phần hóa phù hợp với DNNN Quân đội Việt Nam

Đề xuất các mô hình cổ phần hóa phù hợp với đặc điểm của DNNN quân đội Việt Nam, đảm bảo tính khả thi, hiệu quả và bền vững. Cần xem xét các yếu tố như vai trò của quân đội trong nền kinh tế, yêu cầu bảo đảm quốc phòng an ninh và mục tiêu phát triển kinh tế xã hội. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành, địa phương và các bên liên quan trong quá trình xây dựng và triển khai các mô hình cổ phần hóa.

VI. Tương Lai Cổ Phần Hóa DNNN Quân Đội Định Hướng Phát Triển

Quá trình cổ phần hóa DNNN quân đội sẽ tiếp tục được đẩy mạnh trong thời gian tới, với mục tiêu nâng cao hiệu quả hoạt động, tăng cường tính cạnh tranh và huy động vốn đầu tư từ khu vực tư nhân. Cần có những định hướng phát triển rõ ràng, phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế xã hội của đất nước và yêu cầu bảo đảm quốc phòng an ninh. Cần tạo ra môi trường thuận lợi để các doanh nghiệp sau cổ phần hóa phát triển bền vững và đóng góp vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

6.1. Xu hướng Cổ phần hóa DNNN Quân đội trên thế giới

Nghiên cứu xu hướng cổ phần hóa DNNN trên thế giới, đặc biệt là ở các nước có nền kinh tế tương đồng với Việt Nam. Tìm hiểu những kinh nghiệm thành công và thất bại, rút ra bài học để áp dụng vào thực tiễn Việt Nam. Cần xem xét các yếu tố như vai trò của Nhà nước trong nền kinh tế, yêu cầu bảo đảm quốc phòng an ninh và mục tiêu phát triển kinh tế xã hội.

6.2. Đề xuất chính sách hỗ trợ doanh nghiệp sau Cổ phần hóa

Đề xuất các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp sau cổ phần hóa, như chính sách về tài chính, tín dụng, thuế, đất đai, và đào tạo nguồn nhân lực. Cần tạo điều kiện để các doanh nghiệp tiếp cận được với các nguồn lực cần thiết để phát triển bền vững. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành, địa phương và các tổ chức xã hội trong việc triển khai các chính sách hỗ trợ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình đổi mới kinh tế tại Việt Nam, công tác sắp xếp và tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước giữ vai trò then chốt đối với sự ổn định kinh tế vĩ mô. Tính đến hết năm 2007, toàn quốc đã thực hiện sắp xếp thành công 5.366 doanh nghiệp, trong đó hình thức cổ phần hóa chiếm tỷ trọng chủ đạo với hơn 3.000 đơn vị, mang lại mức tăng trưởng vốn điều lệ bình quân 58,6% sau một năm chuyển đổi. Tuy nhiên, việc chuyển đổi các doanh nghiệp nhà nước trực thuộc Bộ Quốc phòng lại đặt ra nhiều bài toán phức tạp do đặc thù lưỡng dụng vừa sản xuất kinh tế vừa đảm bảo nhiệm vụ quốc phòng an ninh. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài là làm sáng tỏ những xung đột pháp lý giữa Luật Doanh nghiệp với hệ thống pháp luật quân sự chuyên ngành, nhằm thiết lập mô hình quản trị hiệu quả cho doanh nghiệp quân đội. Mục tiêu cụ thể của luận văn hướng đến việc hệ thống hóa cơ sở lý luận, khảo sát thực tiễn tại 46 doanh nghiệp quân đội thuộc diện cổ phần hóa và đề xuất giải pháp hoàn thiện thể chế. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các đơn vị kinh tế trực thuộc Bộ Quốc phòng từ khi ban hành Nghị định 388/HĐBT năm 1991 đến giai đoạn thực hiện Quyết định 339/QĐ-TTg năm 2008. Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn to lớn, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh, bảo toàn 100% vốn nhà nước và đảm bảo việc làm ổn định cho hơn 30.000 lao động quốc phòng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn được xây dựng dựa trên sự tích hợp của hai nền tảng lý thuyết kinh tế và quản trị hiện đại: Lý thuyết quyền sở hữu tài sản và Lý thuyết đại diện. Lý thuyết quyền sở hữu tài sản chỉ rõ rằng việc chuyển đổi từ sở hữu đơn nhất của nhà nước sang đa sở hữu với sự tham gia của các nhà đầu tư ngoài nhà nước sẽ tạo động lực kinh tế mạnh mẽ, giảm thiểu thất thoát vốn công và nâng cao trách nhiệm giải trình. Lý thuyết đại diện làm sáng tỏ yêu cầu cấp thiết phải phân định rõ ràng giữa chức năng chủ sở hữu vốn của cơ quan quản lý và quyền điều hành trực tiếp của ban giám đốc, khắc phục tình trạng bao cấp và quan hệ hành chính mệnh lệnh. Bên cạnh đó, luận văn làm rõ 4 khái niệm pháp lý cốt lõi: cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước theo Nghị định 109/2007/NĐ-CP; doanh nghiệp quân đội làm kinh tế; địa vị pháp lý kép của quân nhân; và cơ chế quản lý quyền sử dụng đất quốc phòng theo Luật Đất đai 2003. Khung phân tích tập trung vào các chỉ số đo lường như tỷ lệ nắm giữ vốn nhà nước từ 30% đến 51% và cơ chế biểu quyết dân chủ trong công ty cổ phần.

Phương pháp nghiên cứu

Tác giả sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp toàn diện từ văn kiện của Đảng, các văn bản quy phạm pháp luật của Chính phủ, thông tư hướng dẫn của Bộ Quốc phòng cùng báo cáo tài chính của 30 doanh nghiệp quân đội đã cổ phần hóa tính đến tháng 12 năm 2007. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 46 doanh nghiệp quân đội thuộc diện sắp xếp, chuyển đổi theo danh mục phê duyệt tại Quyết định 98/2005/QĐ-TTg và Quyết định 339/QĐ-TTg. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu mục đích phi ngẫu nhiên, bao quát 100% các đơn vị đại diện cho 3 khối ngành chính: công nghiệp quốc phòng, xây lắp công trình và thương mại dịch vụ hậu cần. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích luật học so sánh kết hợp thống kê mô tả là nhằm đối chiếu toàn diện những điểm tương đồng và khác biệt giữa pháp luật Việt Nam với mô hình tư nhân hóa tại Nga (nơi phát hành 144 triệu séc cho 79% dân số) và Trung Quốc, từ đó đánh giá mức độ tương thích của quy chuẩn quân sự trong môi trường thị trường giai đoạn từ năm 1991 đến năm 2008.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cổ phần hóa tạo ra bước chuyển biến vượt bậc về hiệu quả tài chính và kinh doanh. Khảo sát trên 1.616 doanh nghiệp cổ phần hóa cả nước cho thấy doanh thu bình quân tăng 48,2%, lợi nhuận tăng trưởng vượt trội, nộp ngân sách tăng 44,2%, thu nhập người lao động tăng 51,8% và tỷ lệ chi trả cổ tức bình quân đạt 13%.

Thứ hai, tại khối quân đội, gần 30 doanh nghiệp chuyển đổi thành công trước năm 2008 đều ghi nhận sự bứt phá mạnh mẽ. Tiêu biểu là Ngân hàng Thương mại Cổ phần Quân đội (MB) tăng vốn điều lệ từ 20 tỷ đồng khi thành lập năm 1994 lên hơn 3.000 tỷ đồng vào tháng 12 năm 2008, tương đương mức tăng 150 lần. Các đơn vị như Công ty Cổ phần Nhựa Bao bì Vinh hay Công ty Cổ phần Nicotex đều nâng cao thu nhập người lao động trên 50% và xóa bỏ triệt để tình trạng trì trệ.

Thứ ba, tiến độ thực hiện cổ phần hóa 46 đơn vị quân đội vẫn gặp nhiều trở ngại do 3 điểm nghẽn pháp lý: sự mâu thuẫn giữa quy định định giá đất theo thị trường với chế độ quản lý đất quốc phòng; sự lúng túng khi giải quyết chế độ cho 100% quân nhân chuyển diện; và tâm lý luyến tiếc cơ chế bao cấp.

Thứ tư, bài học quốc tế chỉ ra rằng tư nhân hóa ồ ạt qua séc tại Nga với 75% doanh nghiệp chọn mô hình nội bộ nắm giữ 51% cổ phần đã gây thất thoát tài sản lớn, trái ngược với kinh nghiệm thoái vốn minh bạch tại Anh (thu về 22,25 tỷ USD) và Pháp (đạt 275 tỷ Franc).

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản khiến tiến trình cổ phần hóa doanh nghiệp quân đội bị chậm trễ bắt nguồn từ sự thiếu đồng bộ giữa hệ thống pháp luật doanh nghiệp chung (Luật Doanh nghiệp 2005) và các luật quân sự như Luật Sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam, Luật Nghĩa vụ quân sự cùng Pháp lệnh Công nghiệp quốc phòng. Doanh nghiệp quân đội mang tính chất đặc thù kép: vừa tìm kiếm lợi nhuận vừa phải sẵn sàng phục vụ nhiệm vụ quốc phòng khi có yêu cầu tác chiến. Toàn bộ bức tranh biến động các chỉ tiêu tài chính trước và sau cổ phần hóa có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ cột kép so sánh doanh thu và lợi nhuận, kết hợp bảng thống kê phân loại 46 doanh nghiệp theo 3 nhóm ngành sản xuất nhằm minh chứng mức độ phân hóa hiệu quả kinh tế. Điều này khẳng định việc cổ phần hóa là định hướng tất yếu nhưng đòi hỏi hành lang pháp lý chuyên biệt nhằm bảo toàn đất quốc phòng và nguồn vốn nhà nước.

Đề xuất và khuyến nghị

Một là, ban hành văn bản pháp luật đặc thù: Bộ Quốc phòng cần chủ trì phối hợp với Bộ Tư pháp và Bộ Tài chính ban hành Thông tư liên tịch trước quý 4 năm 2009 để hướng dẫn chi tiết phương pháp xác định giá trị doanh nghiệp quân đội và quản lý đất quốc phòng khi chuyển đổi, mục tiêu giải quyết dứt điểm 100% vướng mắc tồn đọng tại 16 doanh nghiệp đang chờ xử lý.

Hai là, xóa bỏ cơ chế cơ quan chủ quản hành chính: Ban Chỉ đạo Đổi mới và Phát triển Doanh nghiệp Bộ Quốc phòng cần triển khai lộ trình giai đoạn 2009 - 2010 nhằm tách bạch chức năng quản lý nhà nước về quân sự với quyền quản trị kinh doanh, chuyển giao quyền đại diện phần vốn nhà nước tại hơn 30 công ty cổ phần cho người đại diện chuyên trách hoặc các tổ chức quản lý vốn chuyên nghiệp.

Ba là, hoàn thiện chính sách đãi ngộ quân nhân: Tổng cục Chính trị và Cục Cán bộ cần xây dựng quy chế chuyển tiếp cho 100% sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp công tác tại công ty cổ phần, đảm bảo duy trì đầy đủ quyền lợi bảo hiểm và phụ cấp quân hàm, hoàn tất hướng dẫn thực hiện trong thời hạn 12 tháng.

Bốn là, đẩy mạnh bán đấu giá công khai qua sàn giao dịch: Hội đồng cổ phần hóa các doanh nghiệp trực thuộc cần thực hiện chào bán tối thiểu 30% đến 49% vốn điều lệ ra công chúng, xóa bỏ tình trạng khép kín nội bộ nhằm hoàn thành kế hoạch chuyển đổi 12 doanh nghiệp theo Quyết định 339/QĐ-TTg trước năm 2010.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là ban lãnh đạo và ban chỉ đạo đổi mới tại các doanh nghiệp quân đội: Nghiên cứu cung cấp quy trình 6 bước cổ phần hóa chuẩn mực theo Nghị định 109/2007/NĐ-CP, giúp nhận diện và phòng ngừa 100% các rủi ro pháp lý về tài sản, đất đai và tài chính trong quá trình chuyển đổi mô hình hoạt động.

Nhóm thứ hai là cơ quan tham mưu chính sách thuộc Bộ Quốc phòng, Bộ Tài chính và Bộ Kế hoạch và Đầu tư: Luận văn cung cấp luận cứ thực tiễn để rà soát, sửa đổi hơn 10 văn bản hướng dẫn về quản lý tài chính và lao động đặc thù trong quân đội.

Nhóm thứ ba là giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Luật Kinh tế: Công trình là tài liệu học thuật giá trị với kho dữ liệu so sánh pháp luật quốc tế từ Nga và Trung Quốc qua hơn 100 trang khảo cứu chuyên sâu.

Nhóm thứ tư là các tổ chức tài chính và nhà đầu tư chiến lược trên thị trường chứng khoán: Báo cáo giúp phân tích tiềm năng tăng trưởng, định giá tài sản thực và nắm bắt cơ hội sinh lời trên 15% mỗi năm từ danh mục 46 doanh nghiệp quân đội tiến hành cổ phần hóa.

Câu hỏi thường gặp

Cổ phần hóa doanh nghiệp quân đội có làm suy giảm tiềm lực quốc phòng hay không? Cổ phần hóa không làm suy giảm mà giúp gia tăng tiềm lực quốc phòng. Nhà nước tiếp tục nắm giữ 100% vốn tại các đơn vị quốc phòng trọng yếu, trong khi các đơn vị làm kinh tế thuần túy chuyển sang mô hình công ty cổ phần giúp nâng cao hiệu quả kinh doanh, tăng vốn điều lệ bình quân hơn 58% và tạo nguồn lực tái đầu tư hiện đại hóa quân đội.

Đất quốc phòng được xử lý như thế nào khi doanh nghiệp tiến hành cổ phần hóa? Theo quy định tại Luật Đất đai 2003 và Nghị định 109/2007/NĐ-CP, đất quốc phòng phục vụ nhiệm vụ quân sự không được tính vào giá trị doanh nghiệp để chia cổ phần. Doanh nghiệp sau cổ phần hóa phải ký hợp đồng thuê đất và nộp tiền thuê đất hàng năm theo giá thị trường đối với phần diện tích phục vụ sản xuất kinh doanh, bảo đảm 100% diện tích đất được quản lý đúng mục đích.

Chế độ của sĩ quan và quân nhân chuyên nghiệp thay đổi ra sao sau cổ phần hóa? Quân nhân công tác tại doanh nghiệp cổ phần hóa được quyền lựa chọn tiếp tục phục vụ quân đội để điều động công tác mới hoặc chuyển ngành, thôi việc hưởng trợ cấp một lần. Những người tự nguyện ở lại làm việc cho công ty cổ phần được hưởng quyền mua cổ phần ưu đãi giảm 30% so với giá sàn đấu giá dựa trên thâm niên công tác thực tế.

Tại sao mô hình tư nhân hóa bằng séc của Liên bang Nga là bài học cảnh tỉnh cho Việt Nam? Nga thực hiện tư nhân hóa ồ ạt qua việc phát hành 144 triệu séc trong giai đoạn 1992 - 1994 khi chưa có thị trường tài chính hoàn chỉnh, dẫn đến 79% dân chúng bán tháo séc với giá rẻ. Hậu quả là tài sản công bị thâu tóm bởi một nhóm thiểu số, làm sụt giảm nghiêm trọng năng suất sản xuất và gây thất thu hàng trăm tỷ rúp ngân sách.

Nghị định 109/2007/NĐ-CP có những điểm cải tiến căn bản nào so với Nghị định 187/2004/NĐ-CP? Nghị định 109/2007/NĐ-CP quy định 3 hình thức chuyển đổi vốn linh hoạt, bắt buộc tính giá trị quyền sử dụng đất theo giá thị trường và yêu cầu bán đấu giá công khai qua các tổ chức tài chính trung gian. Cơ chế mới này khắc phục triệt để tình trạng cổ phần hóa khép kín nội bộ, bảo toàn 100% giá trị tài sản nhà nước khi chuyển giao.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn pháp lý về cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước trong quân đội, khẳng định tính tất yếu của quá trình chuyển đổi theo định hướng kinh tế thị trường.
• Phân tích sâu sắc thực trạng chuyển đổi tại 46 doanh nghiệp quân đội giai đoạn 1991 - 2008, làm rõ các thành tựu tăng trưởng vốn cũng như các vướng mắc pháp lý về đất đai và nhân sự.
• Đúc rút những bài học kinh nghiệm quốc tế đắt giá từ quá trình tư nhân hóa tại Liên bang Nga với 144 triệu séc và mô hình tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước tại Trung Quốc.
• Xây dựng hệ thống 4 nhóm giải pháp thể chế mang tính đồng bộ và khả thi cao, phân định rõ thẩm quyền quản lý nhà nước và quyền tự chủ kinh doanh trong lộ trình 2009 - 2010.
• Đóng góp luận cứ khoa học quan trọng giúp hoàn thiện pháp luật kinh tế quốc phòng, thúc đẩy việc bảo toàn và phát triển 100% nguồn vốn nhà nước trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn diện.

Các cơ quan quản lý và doanh nghiệp quân đội hãy chủ động tham khảo và áp dụng ngay hệ thống giải pháp pháp lý của luận văn để chuẩn hóa quy trình cổ phần hóa trong giai đoạn 2009 - 2010, tạo bước chuyển biến vững chắc về hiệu quả sản xuất kinh doanh gắn liền với nhiệm vụ củng cố an ninh quốc phòng toàn dân.