Luận Án Tiến Sĩ Về Cơ Chế Quản Lý Tài Chính Tại Tổng Công Ty Sông Đà

Luận án tiến sĩ phân tích cơ chế quản lý tài chính tại Tổng công ty Sông Đà, cung cấp cái nhìn sâu sắc và tài liệu tham khảo hữu ích.

• Tác giả: Dương Kim Ngọc
• Người hướng dẫn: PGS. TS Trần Thị Minh Châu
• Trường học: Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Cơ chế quản lý tài chính ở Tổng công ty Sông Đà
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH Ở TỔNG CÔNG TY NHÀ NƯỚC
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH Ở TỔNG CÔNG TY NHÀ NƯỚC
• 1.1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU NGOÀI NƯỚC LIÊN QUAN ĐẾN CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH Ở TỔNG CÔNG TY NHÀ NƯỚC
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH Ở TỔNG CÔNG TY NHÀ NƯỚC
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH Ở TỔNG CÔNG TY SÔNG ĐÀ
• 4. CHƯƠNG 4: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH Ở TỔNG CÔNG TY SÔNG ĐÀ
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Cơ Chế Quản Lý Tài Chính Tại Tổng Công Ty Sông Đà

Cơ chế quản lý tài chính tại Tổng Công Ty Sông Đà (TCTSĐ) đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. TCTSĐ, một trong những tổng công ty nhà nước hàng đầu trong lĩnh vực xây dựng, cần có một cơ chế quản lý tài chính hợp lý để phát huy tối đa tiềm năng và lợi thế cạnh tranh. Việc nghiên cứu và cải tiến cơ chế này không chỉ giúp TCTSĐ hoạt động hiệu quả hơn mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

1.1. Khái Niệm Cơ Chế Quản Lý Tài Chính

Cơ chế quản lý tài chính là hệ thống các quy định, quy trình và phương pháp nhằm điều hành và kiểm soát các hoạt động tài chính của doanh nghiệp. Tại TCTSĐ, cơ chế này bao gồm việc huy động vốn, sử dụng vốn và quản lý chi phí, doanh thu.

1.2. Vai Trò Của Cơ Chế Quản Lý Tài Chính

Cơ chế quản lý tài chính không chỉ giúp TCTSĐ duy trì hoạt động sản xuất kinh doanh mà còn đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong việc sử dụng nguồn lực. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gia tăng.

II. Những Thách Thức Trong Cơ Chế Quản Lý Tài Chính Tại TCTSĐ

Mặc dù TCTSĐ đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong cơ chế quản lý tài chính. Những vấn đề này cần được nhận diện và giải quyết để nâng cao hiệu quả hoạt động của tổng công ty.

2.1. Thiếu Minh Bạch Trong Quản Lý Tài Chính

Một trong những thách thức lớn nhất là thiếu minh bạch trong các quy trình tài chính. Điều này dẫn đến việc khó khăn trong việc kiểm soát và đánh giá hiệu quả sử dụng vốn.

2.2. Quản Lý Chi Phí Chưa Hiệu Quả

Việc quản lý chi phí tại TCTSĐ còn nhiều bất cập, dẫn đến tình trạng lãng phí và không tối ưu hóa được nguồn lực tài chính. Cần có các giải pháp cụ thể để cải thiện tình hình này.

III. Phương Pháp Hoàn Thiện Cơ Chế Quản Lý Tài Chính Tại TCTSĐ

Để nâng cao hiệu quả hoạt động, TCTSĐ cần áp dụng các phương pháp hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính. Những phương pháp này sẽ giúp tối ưu hóa quy trình và nâng cao tính hiệu quả trong quản lý tài chính.

3.1. Tăng Cường Đào Tạo Nhân Lực

Đào tạo nhân lực là yếu tố quan trọng trong việc nâng cao năng lực quản lý tài chính. Cần tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu cho cán bộ quản lý tài chính tại TCTSĐ.

3.2. Ứng Dụng Công Nghệ Thông Tin

Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý tài chính sẽ giúp TCTSĐ cải thiện quy trình làm việc, tăng cường tính minh bạch và hiệu quả trong quản lý tài chính.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Cơ Chế Quản Lý Tài Chính Tại TCTSĐ

Cơ chế quản lý tài chính tại TCTSĐ đã được áp dụng trong thực tiễn và mang lại nhiều kết quả tích cực. Những ứng dụng này cần được đánh giá và cải tiến để phát huy tối đa hiệu quả.

4.1. Kết Quả Từ Việc Quản Lý Tài Chính Hiệu Quả

Việc áp dụng cơ chế quản lý tài chính hiệu quả đã giúp TCTSĐ tăng trưởng doanh thu và lợi nhuận, đồng thời cải thiện khả năng cạnh tranh trên thị trường.

4.2. Bài Học Kinh Nghiệm Từ Các Doanh Nghiệp Khác

TCTSĐ có thể học hỏi từ kinh nghiệm quản lý tài chính của các doanh nghiệp khác để cải thiện cơ chế của mình, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động.

V. Kết Luận Về Cơ Chế Quản Lý Tài Chính Tại TCTSĐ

Cơ chế quản lý tài chính tại Tổng Công Ty Sông Đà cần được cải tiến để đáp ứng yêu cầu phát triển trong bối cảnh kinh tế hiện nay. Việc thực hiện các giải pháp hoàn thiện sẽ giúp TCTSĐ hoạt động hiệu quả hơn và đóng góp tích cực vào nền kinh tế.

5.1. Tương Lai Của Cơ Chế Quản Lý Tài Chính

Trong tương lai, TCTSĐ cần tiếp tục đổi mới cơ chế quản lý tài chính để thích ứng với những thay đổi của thị trường và nâng cao hiệu quả hoạt động.

5.2. Đề Xuất Các Giải Pháp Cải Tiến

Cần có các giải pháp cụ thể để cải tiến cơ chế quản lý tài chính, từ đó nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và đảm bảo tính bền vững trong hoạt động của TCTSĐ.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế chuyên ngành Quản lý kinh tế (mã số 62 34 04 10) của tác giả Dương Kim Ngọc, thực hiện tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh năm 2016 dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. TS Trần Thị Minh Châu, tập trung nghiên cứu đề tài: "Cơ chế quản lý tài chính ở Tổng công ty Sông Đà".

Về tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu, tác giả chỉ ra rằng trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam, doanh nghiệp nhà nước nói chung và tổng công ty nhà nước nói riêng giữ vai trò nòng cốt đối với thành phần kinh tế nhà nước. Tổng công ty Sông Đà là đơn vị có bề dày lịch sử, trưởng thành từ Ban chỉ huy công trường thủy điện Thác Bà. Khởi điểm ban đầu chỉ có 3 kỹ sư thủy lợi, 30 kỹ thuật viên trung cấp, 40 kỹ thuật viên sơ cấp, 1 chuyên gia địa chất, 1 trắc đạc và vài trăm công nhân lao động. Sau giai đoạn "hậu Sông Đà", trong hơn 10 năm, đơn vị đã phát triển thành tổ chức xây dựng quy mô lớn với gần 28.000 lao động (trong đó có hơn 5.000 kỹ sư và cán bộ kỹ thuật trình độ cao), doanh thu hàng chục ngàn tỷ đồng và tốc độ tăng trưởng đạt 25 - 35%/năm.

Tuy nhiên, hiệu quả sản xuất kinh doanh trong một số năm trước thời điểm nghiên cứu có xu hướng suy giảm; chỉ tiêu sinh lời giảm, thu nhập của người lao động và số nộp ngân sách nhà nước sụt giảm. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ cơ chế quản lý, đặc biệt là cơ chế quản lý tài chính còn nhiều bất cập, chưa phân định rõ trách nhiệm của các cơ quan đại diện chủ sở hữu nhà nước cũng như cơ chế quản trị nội bộ. Khoảng trống đặt ra là cần một nghiên cứu hệ thống dựa trên lý thuyết quản trị hiện đại để đánh giá toàn diện cơ chế quản lý tài chính tại Tổng công ty Sông Đà, làm rõ nguyên nhân của các hạn chế và xác lập giải pháp hoàn thiện.

Mục đích nghiên cứu là xây dựng khung lý thuyết về cơ chế quản lý tài chính ở tổng công ty nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, phân tích điểm mạnh và điểm yếu tại Tổng công ty Sông Đà, từ đó đề xuất phương hướng cùng giải pháp hoàn thiện.

Luận án xác định 4 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Xây dựng khung lý thuyết về cơ chế quản lý tài chính ở các tổng công ty nhà nước trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.
2. Tổng hợp, phân tích kinh nghiệm quản lý tài chính của một số tổng công ty nhà nước và rút ra bài học cho Tổng công ty Sông Đà.
3. Phân tích, đánh giá thực trạng cơ chế quản lý tài chính ở Tổng công ty Sông Đà trong giai đoạn 2006 - 2014, chỉ ra các điểm mạnh, điểm yếu và nguyên nhân.
4. Đề xuất phương hướng và giải pháp hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính ở Tổng công ty Sông Đà giai đoạn đến năm 2020, tầm nhìn 2025.

Đối tượng nghiên cứu là cơ chế quản lý tài chính ở Tổng công ty Sông Đà trên hai phương diện: cơ chế quản lý tài chính của cơ quan đại diện chủ sở hữu nhà nước đối với Tổng công ty Sông Đà và cơ chế quản lý tài chính của Tổng công ty Sông Đà đối với các công ty thành viên.

Phạm vi nghiên cứu:

• Về nội dung: Xem xét nội hàm cơ chế quản lý tài chính trên 3 phương diện: cơ chế quản lý quá trình huy động vốn; cơ chế quản lý quá trình sử dụng vốn và tài sản; cơ chế quản lý chi phí, doanh thu, lợi nhuận và các quỹ. Các nội dung này được xem xét ở hai cấp quan hệ (giữa cơ quan đại diện chủ sở hữu nhà nước với Tổng công ty, và giữa Tổng công ty với công ty thành viên). Luận án không đi sâu nghiên cứu cơ chế nội bộ của các công ty con và công ty liên kết.
• Về thời gian: Thực trạng được khảo sát trong giai đoạn 2006 - 2014; các giải pháp định hướng đến năm 2020 và tầm nhìn 2025.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án phân tích tổng quan các công trình nghiên cứu ngoài nước và trong nước liên quan đến doanh nghiệp nhà nước và cơ chế quản lý tài chính:

Tổng quan tình hình nghiên cứu ngoài nước

Các nghiên cứu lý thuyết quốc tế được tác giả phân nhóm theo ba hướng tiếp cận chính:

• Tiếp cận kinh tế học: Tác giả điểm lại tranh luận về sự can thiệp của nhà nước từ các nhà kinh tế cổ điển, quan điểm kế hoạch hóa của C.Mác, lý thuyết can thiệp vĩ mô của Keynes, đến trường phái kinh tế học hiện đại với mô hình kinh tế hỗn hợp. Joseph E. Stiglitz (giáo trình "Kinh tế công cộng") chỉ ra hai lý do duy trì khu vực công: thất bại thị trường trong cung cấp hàng hóa công cộng và ngành độc quyền tự nhiên; Samuelson và William D. Nordhaus ("Kinh tế học") cũng chia sẻ quan điểm này. Về hiệu quả của doanh nghiệp nhà nước, Barry Spicer, David Emanuel, Michael Powel (1996) và Élie Cohen ("Khu vực quốc doanh: phạm vi và hạn chế của nhà nước trong vai trò cổ đông") lập luận rằng doanh nghiệp nhà nước khó đạt hiệu quả cao do hạn chế trong vai trò cổ đông. Báo cáo "Giới quan chức trong kinh doanh" của Ngân hàng Thế giới (1995) chỉ ra rằng doanh nghiệp nhà nước kém hiệu quả hơn khu vực tư nhân. Ngược lại, Daves và Christensen khi so sánh đường sắt công và tư ở Canada, cùng Dwight H. Perkins khi nghiên cứu mô hình tại Singapore và Hàn Quốc, chứng minh doanh nghiệp nhà nước hoàn toàn có thể hiệu quả nếu đặt trong môi trường cạnh tranh và tự chủ theo kỷ luật thị trường. Jones và Mason nhấn mạnh tính không thích hợp của sở hữu nhà nước đối với các hoạt động đòi hỏi phản ứng linh hoạt. Yingyi Qian đánh giá kiểm soát của chính phủ là thể chế mang tính quá độ.
• Tiếp cận chính trị học: Karel van Miert, Élie Cohen, Claude Henry và Francois Morin (Đại học Toulouse I) nghiên cứu vai trò của dịch vụ công cộng trong việc đảm bảo quyền cơ bản và gắn kết xã hội. Lý thuyết lựa chọn công cộng của James M. Buchanan và Gordon Tullock chỉ ra chi phí ngoại sinh của việc ra quyết định tập thể và nguy cơ phục vụ lợi ích cục bộ của quan chức. Lý thuyết người đại diện của Spence và Zeckhauser (1971), được Michael C. Jensen, William H. Meckling, Milton Harris và Artur Raviv phát triển, xác định 3 loại chi phí phát sinh: chi phí giám sát, chi phí ràng buộc và chi phí mất mát phụ trội khi chuỗi ủy quyền bị kéo dài.
• Tiếp cận quản trị công ty: Nguyên tắc quản trị công ty của OECD (1999) đặt ra chuẩn mực bảo vệ lợi ích cổ đông và các bên liên quan. Stiglitz phân tích động cơ quản lý, nhận diện sự thiếu hụt áp lực cạnh tranh, nguy cơ phá sản thấp và cấu trúc quản lý quan liêu, đồng thời đưa ra 3 mô hình quản lý doanh nghiệp nhà nước (trực tiếp, hợp đồng dịch vụ tư nhân, thuê quản lý tư nhân). Élie Cohen và Claude Henry so sánh mô hình ủy ban giám sát của Mỹ và cơ quan điều tiết độc lập của Anh. Meredith Woo-cumings (Ngân hàng Thế giới) cho rằng không có một mô hình chuẩn chung duy nhất cho mọi quốc gia.

Tình hình nghiên cứu trong nước

Luận án hệ thống hóa các công trình trong nước theo ba chủ đề:

• Vị trí, vai trò của doanh nghiệp nhà nước: Nhóm thứ nhất (Trần Đình Thiên, Nguyễn Kế Tuấn) đề xuất thu hẹp khu vực kinh tế nhà nước về 4 lĩnh vực cốt lõi (quốc phòng, độc quyền tự nhiên, dịch vụ thiết yếu, công nghệ cao nền tảng). Nhóm thứ hai (Vũ Văn Phúc, Nguyễn Văn Đặng, Nguyễn Văn Thạo, Nguyễn Hữu Đạt) khẳng định vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước và doanh nghiệp nhà nước trong định hướng xã hội chủ nghĩa.
• Thể chế hóa sở hữu nhà nước tại doanh nghiệp: Nhóm tách bạch quản lý hành chính và sở hữu (Trần Kim Hào, Bùi Văn Dũng, đề tài cấp nhà nước về mô hình tập đoàn kinh tế) đề xuất lập cơ quan quản lý vốn chuyên trách; Bộ Kế hoạch và Đầu tư cùng Trần Du Lịch kiến nghị thành lập Ủy ban Quản lý doanh nghiệp nhà nước thuộc Chính phủ; Đinh Tuấn Minh đề xuất mô hình Ủy ban Cải cách doanh nghiệp nhà nước phối hợp các tổng công ty đầu tư vốn; Lê Đăng Doanh nhấn mạnh cổ phần hóa triệt để tránh phát sinh "siêu bộ"; Phạm Thái Quốc, Vũ Hà Cường đề xuất phân cấp như doanh nghiệp tư nhân; Trần Tiến Cường, Ngô Quang Minh, Bùi Văn Huyền, Lê Chi Mai, Sử Đình Thành, Đinh Nam Thắng, Bạch Thị Minh Huyền nghiên cứu cơ chế giám sát và phân bổ vốn đầu tư công.
• Quản lý tài chính nội bộ: Các công trình của Phạm Quang Trung (tập đoàn kinh doanh), Vũ Hà Cường (Tổng công ty Hàng không Việt Nam), Nguyễn Thị Mỵ (quản lý vốn nhà nước tại Hải Phòng), Nguyễn Quang Thu (quản trị tài chính), Lê Hồng Tịnh (Tổng công ty 90, 91), Nguyễn Thị Lan Anh (Tập đoàn Hóa chất Việt Nam), Trần Kim Chung, Lê Xuân Thành, Bùi Quang Bình, Lê Quốc Lý.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết

Các công trình trước đây chủ yếu dừng ở nghiên cứu lý luận vĩ mô về vai trò doanh nghiệp nhà nước, hoặc xem xét quản lý tài chính ở các tập đoàn đa ngành nói chung. Chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện cơ chế quản lý tài chính của Tổng công ty Sông Đà – một doanh nghiệp xây lắp hạ tầng và thủy điện quy mô lớn – trên cả hai tầng nấc quản lý (cơ quan chủ sở hữu với Tổng công ty, và Tổng công ty với các công ty con) dưới góc độ lý thuyết đại diện và các quy định pháp luật mới của Việt Nam (Luật Doanh nghiệp 2014, Luật Quản lý, sử dụng vốn nhà nước đầu tư vào sản xuất, kinh doanh tại doanh nghiệp năm 2014).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án xây dựng khung phân tích dựa trên:

• Lý thuyết kinh tế công cộng (vai trò can thiệp bổ sung của nhà nước, cung cấp hạ tầng công cộng).
• Lý thuyết lựa chọn công cộng và Lý thuyết người đại diện (quan hệ ủy quyền giữa nhà nước, ban điều hành tổng công ty và người quản lý tại công ty con; xử lý bất cân xứng thông tin và chi phí đại diện).
• Lý thuyết quản trị công ty hiện đại (theo nguyên tắc OECD 1999 và mô hình quản trị công ty mẹ - con).

Khung phân tích cơ chế quản lý tài chính của luận án được thiết kế theo cấu trúc hai cấp độ và ba nội dung nghiệp vụ:

• Hai cấp độ quan hệ: (1) Giữa cơ quan đại diện chủ sở hữu nhà nước (Chính phủ, các Bộ quản lý ngành, Bộ Tài chính) với Tổng công ty; (2) Giữa công ty mẹ (Tổng công ty) với các công ty con và công ty liên kết.
• Ba nội dung vận hành: (1) Cơ chế quản lý huy động vốn; (2) Cơ chế quản lý sử dụng vốn và tài sản; (3) Cơ chế quản lý doanh thu, chi phí, lợi nhuận và trích lập các quỹ.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng hướng tiếp cận định tính kết hợp phân tích số liệu tài chính thứ cấp:

• Phương pháp tiếp cận: Tiếp cận hai chiều (lấy Tổng công ty Sông Đà làm trung tâm, đặt trong mối tương quan với các quy định pháp luật và quy chế nội bộ) và tiếp cận đa chiều (nghiên cứu nội dung, quy trình, phân cấp quyền lực tài chính).
• Phương pháp thu thập dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật (Luật Doanh nghiệp nhà nước 1995, 2003; Luật Doanh nghiệp 1999, 2014; Luật Quản lý, sử dụng vốn nhà nước... 2014) và báo cáo tài chính, báo cáo quản trị nội bộ chính thức của Tổng công ty Sông Đà giai đoạn 2006 - 2014.
• Phương pháp xử lý dữ liệu: Phương pháp thống kê mô tả, phân tích tổng hợp, so sánh chuỗi thời gian, quy nạp, diễn dịch, mô phỏng và khái quát hóa. Tác giả kết hợp quan sát thực tế và kinh nghiệm công tác trực tiếp trong công tác quản lý tài chính tại Tổng công ty Sông Đà để giải thích bối cảnh số liệu.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến cơ chế quản lý tài chính ở tổng công ty nhà nước

Chương 1 hệ thống hóa các nghiên cứu quốc tế và trong nước, chỉ ra 6 vấn đề giới học thuật đã đạt được sự thống nhất:

1. Sự tồn tại của doanh nghiệp nhà nước là tất yếu khách quan nhằm giải quyết các khuyết tật thị trường và cung ứng dịch vụ công cộng.
2. Cần tách bạch mục tiêu chính trị, xã hội khỏi mục tiêu kinh doanh thuần túy, áp dụng ngân sách cứng.
3. Cần tách biệt chức năng quản lý hành chính nhà nước với chức năng đại diện chủ sở hữu vốn.
4. Tổng công ty hoạt động theo mô hình công ty mẹ - con với trách nhiệm hữu hạn về vốn, tạo sự gắn kết và phân tán rủi ro.
5. Sự đa dạng của các mô hình tổ chức tổng công ty (mô hình dẫn dắt công nghệ, mô hình công ty đầu tư tài chính, mô hình liên kết ngang cùng ngành).
6. Doanh nghiệp nhà nước có lợi thế về quy mô lớn và ít nguy cơ phá sản nhưng tồn tại hạn chế về tính chậm trễ trong ra quyết định và chi phí đại diện cao.

Chương này cũng xác định 5 vấn đề còn tranh luận gay gắt: vị trí chủ đạo của kinh tế nhà nước; tiêu chí đánh giá hiệu quả doanh nghiệp nhà nước; mức độ ảnh hưởng của tổng công ty nhà nước đối với nền kinh tế; khả năng tự thân hoạt động hiệu quả của doanh nghiệp nhà nước; và mô hình thực thi quyền chủ sở hữu (cơ quan chuyên trách tập trung hay phân tán ở các bộ, ngành).

Chương 2: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về cơ chế quản lý tài chính ở tổng công ty nhà nước

Chương 2 làm rõ bản chất tổng công ty nhà nước qua các giai đoạn lập pháp tại Việt Nam: từ mô hình Tổng công ty 90, 91 (theo Luật Doanh nghiệp nhà nước 1995) sang mô hình theo Luật Doanh nghiệp nhà nước 2003, và bước chuyển thành nhóm công ty không có tư cách pháp nhân theo Luật Doanh nghiệp 2014. Tác giả phân tích cấu trúc sở hữu dạng hình tháp, các quy định cấm sở hữu chéo (công ty con không được mua cổ phần công ty mẹ, các công ty con cùng một công ty mẹ có sở hữu nhà nước trên 65% không được cùng góp vốn thành lập doanh nghiệp mới).

Nội hàm cơ chế quản lý tài chính được phân tích qua 3 hoạt động: huy động vốn, sử dụng vốn và phân phối kết quả kinh doanh. Chương 2 cũng tổng kết kinh nghiệm quốc tế và bài học trong nước, nổi bật là phân tích kinh nghiệm quản lý vốn nhà nước của Trung Quốc thông qua Ủy ban Quản lý và Giám sát Tài sản Nhà nước (SASAC - thể hiện qua Sơ đồ 2.1) cùng kinh nghiệm cơ cấu tài chính của Tổng công ty Hàng không Việt Nam (TCTHKVN).

Chương 3: Thực trạng cơ chế quản lý tài chính ở Tổng công ty Sông Đà

Chương 3 trình bày bức tranh toàn cảnh về Tổng công ty Sông Đà qua các số liệu thống kê:

• Năng lực thi công và nhân sự: Thống kê số lượng máy móc thiết bị thi công năm 2012 (Bảng 3.1) và cơ cấu lao động (Bảng 3.2), xác nhận quy mô lực lượng lao động gần 28.000 người, trong đó trên 5.000 cán bộ kỹ thuật.
• Thực trạng tài chính: Khảo sát quy mô vốn giai đoạn 2006 - 2013 (Bảng 3.3), phân tích tình hình tài chính tổng thể (Bảng 3.4), hiệu quả sử dụng vốn chủ sở hữu (Bảng 3.5), và diễn biến lợi nhuận trước thuế (Bảng 3.6).
• Hoạt động đầu tư ngoài ngành: Số liệu thống kê giá trị đầu tư ra ngoài ngành kinh doanh chính của Tổng công ty Sông Đà (Bảng 3.7 tại trang 114 của luận án) cho thấy sự dàn trải nguồn lực sang các lĩnh vực phụ trợ, tài chính, bất động sản, làm phân tán dòng tiền và gia tăng rủi ro thanh khoản.

Danh mục bảng số liệu trong Chương 3	Nội dung dữ liệu phản ánh	Ý nghĩa đối với phân tích thực trạng
Bảng 3.1	Tổng hợp xe máy thiết bị thi công chính của TCTSĐ năm 2012	Phản ánh quy mô tài sản cố định chuyên dụng và năng lực thi công ngầm, thủy điện
Bảng 3.2	Số lượng và trình độ lao động của Tổng công ty Sông Đà	Minh chứng quy mô nhân sự gần 28.000 người và tỷ lệ kỹ sư kỹ thuật chuyên sâu
Bảng 3.3	Vốn của Tổng công ty Sông Đà giai đoạn 2006 - 2013	Ghi nhận biến động vốn điều lệ, vốn chủ sở hữu và tổng tài sản qua các năm
Bảng 3.4	Tình hình tài chính của Tổng công ty Sông Đà	Thể hiện cơ cấu nguồn vốn, hệ số nợ, các khoản phải thu và áp lực thanh khoản
Bảng 3.5	Hiệu quả sử dụng vốn chủ sở hữu của Tổng công ty Sông Đà	Đo lường tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE), chỉ ra xu hướng suy giảm
Bảng 3.6	Lợi nhuận trước thuế của Tổng công ty Sông Đà	Phản ánh kết quả sản xuất kinh doanh biến động mạnh trong giai đoạn 2006 - 2014
Bảng 3.7 (tr. 114)	Giá trị đầu tư ra ngoài ngành kinh doanh chính của TCTSĐ	Thống kê quy mô vốn phân bổ vào các lĩnh vực ngoài ngành cốt lõi

Đánh giá thực trạng:

• Điểm mạnh: Cơ quan đại diện chủ sở hữu từng bước chuyển dịch phương thức điều hành theo hướng thị trường; cơ chế nội bộ trao quyền chủ động bước đầu cho Hội đồng thành viên và Tổng giám đốc; quy chế phân phối doanh thu, lợi nhuận, trích lập quỹ có cải tiến theo hướng gắn với trách nhiệm kinh doanh.
• Điểm yếu: Sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính...) còn phân tán, chồng chéo; cơ cấu vốn tiềm ẩn mất an toàn tài chính do tỷ lệ đòn bẩy nợ cao; hiệu quả sử dụng vốn và đầu tư tài sản chưa tối ưu; thiếu cơ chế tài chính tạo động lực gắn kết công ty con với công ty mẹ; chưa bóc tách rành mạch chi phí thực hiện nhiệm vụ chính trị - xã hội với chi phí kinh doanh thuần túy.
• Nguyên nhân: Tác động bất lợi của chu kỳ kinh tế; sự thay đổi liên tục của khung khổ pháp lý; phân cấp quản lý vốn nhà nước chưa triệt để; công tác quản trị nội bộ của Tổng công ty chậm đổi mới, chậm áp dụng các chuẩn mực quản trị công ty hiện đại.

Chương 4: Phương hướng và giải pháp hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính ở Tổng công ty Sông Đà

Luận án xác định 6 phương hướng hoàn thiện:

1. Tái cơ cấu tài chính toàn diện nhằm hạ thấp hệ số nợ, xử lý dứt điểm các khoản nợ đọng, đảm bảo an toàn vốn.
2. Tổ chức sắp xếp lại các doanh nghiệp thành viên, tập trung vào lĩnh vực sản xuất kinh doanh cốt lõi (xây lắp công trình ngầm, hạ tầng kỹ thuật, thủy điện).
3. Xây dựng đầu mối tập trung thực thi quyền của chủ sở hữu nhà nước, xóa bỏ tình trạng phân tán quyền hạn giữa các bộ, ngành.
4. Tăng cường tính công khai, minh bạch trong quản lý tài chính nội bộ theo chuẩn mực quản trị hiện đại.
5. Tăng cường phân cấp tự chủ tài chính cho các công ty thành viên đi liền với trách nhiệm kết quả cuối cùng.
6. Thiết lập quy chuẩn kiểm soát rủi ro tài chính thống nhất trong toàn tổ hợp công ty mẹ - con.

Luận án đề xuất 5 nhóm giải pháp cụ thể:

1. Đổi mới phương thức quản lý của cơ quan đại diện chủ sở hữu nhà nước: Rút gọn các tầng nấc phê duyệt, phân định rõ thẩm quyền giám sát vốn và quyền điều hành kinh doanh của doanh nghiệp, thực hiện giám sát thông qua người đại diện vốn theo hợp đồng trách nhiệm rõ ràng.
2. Đổi mới phương thức phân bổ vốn và quản lý chi phí, doanh thu: Đầu tư vốn dựa trên nguyên tắc gắn với tỷ suất sinh lời; tập trung nguồn lực vào ngành nghề chính; thoái vốn tại các dự án ngoài ngành theo danh mục tại Bảng 3.7; siết chặt định mức kinh tế - kỹ thuật trong thi công xây lắp.
3. Hoàn thiện cơ chế kiểm soát tài chính đi đôi với mở rộng quyền tự chủ cho công ty thành viên: Thiết lập hệ thống kiểm soát nội bộ và kiểm toán nội bộ độc lập; tăng quyền chủ động cho người đại diện phần vốn của Tổng công ty tại các công ty con nhưng ràng buộc bằng chỉ tiêu bảo toàn và phát triển vốn.
4. Kiện toàn bộ máy và chuẩn hóa đội ngũ cán bộ quản lý tài chính: Nâng cao năng lực chuyên môn, áp dụng công nghệ thông tin trong quản trị tài chính hợp nhất và phân tích báo cáo tài chính thời gian thực.
5. Nâng cao vai trò lãnh đạo của các tổ chức chính trị, xã hội trong Tổng công ty: Phát huy vai trò giám sát của tổ chức Đảng, Công đoàn đối với việc thực thi quy chế tài chính dân chủ và bảo vệ quyền lợi người lao động.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Hệ thống hóa và hoàn thiện khung lý thuyết nghiên cứu cơ chế quản lý tài chính tại các tổng công ty nhà nước ở Việt Nam theo cấu trúc hai cấp độ quản lý (chủ sở hữu nhà nước - tổng công ty và tổng công ty - công ty thành viên) gắn với ba nội dung nghiệp vụ then chốt: quản lý huy động vốn; quản lý sử dụng vốn; quản lý doanh thu, chi phí, lợi nhuận và quỹ.
• Làm rõ tính chất hai mặt trong cơ chế quản trị tổng công ty nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa: vừa phải tuân thủ nguyên tắc thị trường và quản trị doanh nghiệp hiện đại, vừa chịu sự ràng buộc của pháp luật về quản lý vốn nhà nước và thực hiện nhiệm vụ công ích.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Phân tích thực trạng tài chính của Tổng công ty Sông Đà giai đoạn 2006 - 2014 dựa trên các số liệu nội bộ (cơ cấu xe máy thiết bị, lao động, hiệu quả sử dụng vốn, lợi nhuận và tình hình đầu tư ngoài ngành).
• Chỉ rõ các nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng suy giảm hiệu quả sản xuất kinh doanh, đặc biệt là tình trạng đầu tư phân tán ngoài ngành chính và sự chồng chéo trong quản lý của các cơ quan đại diện chủ sở hữu.
• Đề xuất hệ thống 6 phương hướng và 5 nhóm giải pháp khả thi nhằm tái cấu trúc cơ chế quản lý tài chính tại Tổng công ty Sông Đà đến năm 2020 và tầm nhìn 2025. Các giải pháp hướng đến việc tập trung vào ngành nghề kinh doanh chính, giảm áp lực nợ vay và đổi mới quản trị vốn nhà nước.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về mặt hạn chế, luận án giới hạn phạm vi nghiên cứu ở cấp độ công ty mẹ Tổng công ty Sông Đà và các mối quan hệ tài chính hai chiều với cơ quan đại diện chủ sở hữu nhà nước cùng các đơn vị thành viên; chưa đi sâu phân tích cơ chế quản lý tài chính nội bộ chi tiết tại từng công ty con và công ty liên kết. Dữ liệu thực trạng dừng lại ở mốc kết thúc năm 2014, chưa lượng hóa được các tác động đầy đủ của việc thực thi Luật Doanh nghiệp 2014 và Luật Quản lý, sử dụng vốn nhà nước đầu tư vào sản xuất, kinh doanh tại doanh nghiệp năm 2014 trong giai đoạn sau năm 2015.

Hướng nghiên cứu tiếp theo cần tập trung:

• Đánh giá cơ chế quản lý tài chính nội bộ chuyên sâu tại các công ty con sau quá trình cổ phần hóa hoàn tất.
• Khảo sát thực chứng tác động của việc tái cơ cấu tài chính và thoái vốn ngoài ngành tại Tổng công ty Sông Đà giai đoạn từ 2015 đến 2020 và 2025.
• Nghiên cứu mô hình đại diện chủ sở hữu tập trung khi áp dụng thực tế đối với các tổng công ty xây dựng hạ tầng quy mô lớn.

---

Giá trị tham khảo

Luận án cung cấp nguồn tư liệu học thuật và giá trị thực tiễn đối với các nhóm đối tượng:

• Cơ quan hoạch định chính sách và quản lý nhà nước: Các bộ chuyên ngành (Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư) có thể tham khảo luận chứng của tác giả về việc phân định rõ chức năng chủ sở hữu và chức năng quản lý hành chính, cũng như phương thức giám sát vốn thông qua người đại diện.
• Lãnh đạo và bộ phận quản lý tài chính tại các tổng công ty, tập đoàn kinh tế nhà nước: Cung cấp giải pháp xử lý mất cân đối tài chính, thu hẹp đầu tư ngoài ngành, thiết lập định mức chi phí thi công và hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ.
• Nghiên cứu sinh, học viên và giảng viên kinh tế: Nguồn tư liệu tham khảo về khung phân tích cơ chế quản lý tài chính hai cấp độ, phương pháp phân tích tài chính doanh nghiệp nhà nước từ góc độ kết hợp lý thuyết lựa chọn công cộng, lý thuyết đại diện và quản trị công ty hiện đại.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khởi điểm ban đầu và bước phát triển của Tổng công ty Sông Đà được ghi nhận như thế nào trong luận án?
Tổng công ty Sông Đà trưởng thành từ Ban chỉ huy công trường thủy điện Thác Bà. Khởi điểm ban đầu là tập thể nhỏ gồm 3 kỹ sư thủy lợi, 30 kỹ thuật viên trung cấp, 40 kỹ thuật viên sơ cấp, 1 chuyên gia địa chất, 1 trắc đạc và vài trăm công nhân lao động. Sau giai đoạn "hậu Sông Đà", trong hơn 10 năm, quy mô nhân sự phát triển lên gần 28.000 người (với hơn 5.000 kỹ sư và cán bộ kỹ thuật trình độ cao), doanh thu đạt hàng chục ngàn tỷ đồng và tốc độ tăng trưởng hàng năm đạt từ 25% đến 35%.

2. Cơ chế quản lý tài chính trong luận án được tiếp cận theo những chiều kích và nội dung nào?
Cơ chế quản lý tài chính được tiếp cận theo hai cấp độ chủ thể: cơ quan đại diện chủ sở hữu nhà nước đối với Tổng công ty Sông Đà, và Tổng công ty Sông Đà đối với các công ty thành viên. Cả hai cấp độ này đều được khảo sát đồng bộ trên 3 nội dung nghiệp vụ: (1) cơ chế quản lý huy động vốn; (2) cơ chế quản lý sử dụng vốn và tài sản; (3) cơ chế quản lý chi phí, doanh thu, lợi nhuận và các quỹ.

3. Luận án chỉ ra những điểm yếu cốt lõi nào trong cơ chế quản lý tài chính tại Tổng công ty Sông Đà giai đoạn 2006 - 2014?
Luận án chỉ ra 5 điểm yếu chính: sự phối hợp giữa các cơ quan đại diện chủ sở hữu chưa hợp lý, phân tán; cơ cấu tài chính chưa đảm bảo mức an toàn cần thiết, nợ vay cao; cơ chế đầu tư và sử dụng vốn kém hiệu quả, phân tán sang ngoài ngành chính (thể hiện ở Bảng 3.7); thiếu cơ chế tài chính tạo động lực khuyến khích công ty thành viên gắn bó với Tổng công ty; chưa hạch toán tách bạch chi phí thực hiện nhiệm vụ chính trị - xã hội với nhiệm vụ kinh doanh.

4. Khung pháp lý mới nào được luận án sử dụng để phân tích sự thay đổi quyền tự chủ của tổng công ty nhà nước?
Luận án căn cứ trên các đạo luật quan trọng: Luật Doanh nghiệp nhà nước 1995, Luật Doanh nghiệp nhà nước 2003, Luật Doanh nghiệp 1999, Luật Doanh nghiệp 2014 và Luật Quản lý, sử dụng vốn nhà nước đầu tư vào sản xuất, kinh doanh tại doanh nghiệp năm 2014. Theo các luật mới ban hành năm 2014, tổng công ty không còn là một loại hình doanh nghiệp có tư cách pháp nhân riêng mà là nhóm công ty; công ty mẹ là thực thể có tư cách pháp nhân thực hiện quyền chủ sở hữu với công ty con theo cơ chế thị trường và hợp đồng độc lập.

5. Luận án đề xuất bao nhiêu phương hướng và nhóm giải pháp để hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính của Tổng công ty Sông Đà?
Tác giả đề xuất 6 phương hướng (tái cơ cấu tài chính; sắp xếp lại doanh nghiệp thành viên; lập đầu mối tập trung quyền sở hữu; tăng cường tính minh bạch nội bộ; mở rộng tự chủ cho đơn vị thành viên; kiểm soát rủi ro tài chính) và 5 nhóm giải pháp hoàn thiện (đổi mới quản lý của chủ sở hữu; cơ cấu lại phân bổ vốn gắn với ngành chính; hoàn thiện kiểm soát gắn với tự chủ; kiện toàn nhân sự tài chính; phát huy vai trò đoàn thể chính trị - xã hội).

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Dương Kim Ngọc đã thiết lập khung lý thuyết hệ thống về cơ chế quản lý tài chính hai cấp độ tại tổng công ty nhà nước dựa trên nền tảng lý thuyết đại diện và quản trị công ty hiện đại. Bằng việc phân tích dữ liệu thực chứng giai đoạn 2006 - 2014 tại Tổng công ty Sông Đà, công trình chỉ rõ những thành tựu về quy mô, đồng thời vạch ra các điểm nghẽn về cấu trúc nợ, đầu tư ngoài ngành và cơ chế đại diện sở hữu phân tán. Hệ thống giải pháp được đề xuất cung cấp các luận cứ khoa học có giá trị ứng dụng cho việc tái cơ cấu tài chính, phân định thẩm quyền và nâng cao hiệu quả quản lý vốn nhà nước tại Tổng công ty Sông Đà giai đoạn đến năm 2020 và tầm nhìn 2025.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề cung cấp dịch vụ công cộng phải mang ý nghĩa chính trị [22, tr. Nhìn chung, ít có ý kiến phản đối các lập luận nêu trên. Tuy nhiên, phương thức cung cấp các dịch vụ công cộng như thế nào lại phụ thuộc vào cách thức hành động của các cơ quan nhà nước và đây là lĩnh vực có nhiều ý kiến khác nhau mà cơ sở của nó là quan điểm về lựa chọn công cộng. Lý thuyết lựa chọn công cộng do Buchanna và Tullock khởi xướng cho rằng, các lựa chọn công cộng theo nguyên tắc đa số có thể gây thiệt hại cho thiểu số và gọi đó là chi phí ngoại sinh của việc ra quyết định tập thể.

Các tác giả chỉ ra rằng, khi tính đến tất cả các thành viên, các quyết định tập thể, nếu không bị ràng buộc bởi những quy tắc nhất định, sẽ có thể dẫn đến khả năng tổng các chi phí sẽ lớn hơn lợi ích của hàng hóa công cộng. Lý thuyết người đại diện do Spence và Zeckhauser đưa ra vào năm 1971 khi hai ông nghiên cứu về tình trạng thông tin không hoàn hảo trong những hợp đồng của ngành bảo hiểm, sau đó dược Jensen và Meckling, Harris và Raviv phát triển và nhanh chóng trở thành một lý thuyết khái quát những vấn đề liên quan đến quan hệ người ủy quyền - đại diện. Những người đưa ra lý thuyết này cho rằng, có các chi phí do cơ cấu người ủy quyền và đại diện gây ra. Đó là chi 11 phí giám sát (tức những chi phí do người đại diện phải chịu để đo lường, giám sát và kiểm tra hoạt động của người đại diện), chi phí ràng buộc (chi phí thiết lập và đảm bảo hợp đồng giữa người ủy quyền và người đại diện được thực hiện), chi phí mất mát phụ trội (chi phí do người đại diện có ý làm sai nhằm vụ lợi).

Lý thuyết này cho thấy rằng, các DNNN sử dụng cơ chế đại diện trong quản lý sẽ có khả năng chi phí lớn hơn DN tư nhân, nhất là khi dây chuyền ủy quyền – đại diện bị kéo dài [85, tr 156-158]. Dù tiếp cận theo góc độ nào thì các nhà khoa học cũng đều đi đến thống nhất rằng, lựa chọn công cộng trong các quyết định của nhà nước ảnh hưởng đến DNNN trên các phương diện sau: Một là, cơ chế ra quyết định của cơ quan nhà nước không gắn với lợi nhuận của DN mà liên quan đến việc nắm giữ quyền lực của quan chức nhà nước. Các quan chức nhà nước có quyền quyết định các dự án công thường quan tâm đến sự bền vững và quy mô quyền lực của cơ quan họ hơn là hiệu quả hoạt động. Theo Samuenson và cộng sự, các dự án công thường kém hiệu quả do không có cơ chế kiểm tra lợi nhuận rõ ràng.

Bởi vì, những người có quyền phê chuẩn dự án không quá ưu tiên đòi hỏi đó. Hơn nữa, để có sự phê chuẩn dự án, nhóm có lợi ích lớn từ dự án công có thể vận động các quan chức có quyền phê chuẩn. Khi dự án có dấu hiệu không hiệu quả nhà nước cũng không có khả năng dừng dự án lại chỉ vì nhóm lợi ích bảo vệ dự án vận động hành lang để tiếp tục dự án. Điều này khác biệt với dự án tư nhân, bởi nếu không hiệu quả, chủ dự án tư nhân có thể bị phá sản, nên họ có động lực mạnh mẽ để yêu cầu hiệu quả cao khi xây dựng dự án và có động cơ dừng dự án khi chúng không hiệu quả để cắt lỗ [56, tr.

Hai là, cơ chế ra quyết định tập thể thường thiếu tính quyết đoán, không kịp thời và nhiều khi không lựa chọn được giải pháp tối ưu. Samuenson và cộng sự cho rằng, các lựa chọn công cộng không dứt khoát đi theo một hướng nào. Trường hợp xấu nhất là lựa chọn sai làm cho tất cả mọi người đều thiệt. Trường hợp thông thường là phân phối lại giữa các nhóm người trong xã hội.

Trường hợp tốt nhất là khi lựa chọn công hỗ trợ phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn. Tổng quan tình hình nghiên cứu về khu vực công dưới góc độ quản trị công ty Quản trị CT là một cách tiếp cận quản lý DN trong điều kiện thị trường tài chính phát triển, các DN hoạt động phổ biến dưới hình thái công ty cổ phần (CTCP), trong đó người sở hữu và người quản lý CT có sự tách biệt, cơ chế đại diện được sử dụng phổ biến. Lý thuyết quản trị CT tập trung vào vấn đề kiểm soát DN sao cho vừa có thể đạt được mục tiêu kinh doanh, vừa kiểm soát tốt DN, vừa bảo vệ được lợi ích của chủ sở hữu DN cũng như các chủ thể liên quan đến DN theo nguyên tắc thị trường. Quản trị CT không chỉ liên quan đến những vấn đề của một CT mà có mối quan hệ chặt chẽ với môi trường thể chế.

Quan điểm phổ biến hiện nay là nên đặt các DNNN trong môi trường cạnh tranh. Hơn nữa, thời gian gần đây, các tổ chức kinh tế quốc tế đều có thiên hướng gây sức ép để các nước thành viên có chính sách đối xử bình đẳng giữa DN tư nhân và DNNN. Chính vì vậy, về cơ bản, quản lý DNNN cũng phải tuân thủ những nguyên tắc như quản lý DN tư nhân, nhất là quản lý trong các CT nhà nước. Trong điều kiện KTTT hiện đại, kết quả hoạt động của một CT không chỉ ảnh hưởng đến lợi ích của chủ sở hữu CT, mà còn liên quan đến giới quản lý làm thuê, đến người lao động, đến các chủ nợ và khách hàng của CT.

Trong khi đó, những chủ thể khác nhau này có khả năng tiếp cận thông tin về hoạt động của CT không giống nhau. Nguy cơ làm cho CT thất bại rất lớn khi giới quản lý CT có hành động sai lầm vì vụ lợi và cố tình che dấu thông tin về hành đồng sai đó đối với những người liên quan. Thực tế phá sản của các DN lớn trên thị trường chứng khoán đã làm cho nhiều người liên quan bị tổn thất rất lớn do họ bị che dấu thông tin. Chính vì thế, năm 1999, Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD - Organization for Economic Cooperation and Development) đã xuất bản một tài liệu mang tên “Các Nguyên tắc Quản trị CT” (OECD Principles of Corporate Governance), trong đó đưa ra các nguyên tắc quản trị CT hiệu quả.

Nhìn chung, có thể vận dụng lý thuyết người đại diện và các nguyên tắc về quản trị CT trong quản trị các CT nhà nước ở Việt Nam nhằm đưa hệ thống các DN này đi vào chuẩn tắc. 13 Liên qua đến các mô hình và phương thức quản trị cụ thể DNNN cũng có một số bàn luận nhất định. Nghiên cứu về phương diện động cơ thúc đẩy giới quản lý DNNN, Stiglitz đi đến một số nhận định sau: Thứ nhất các DNNN không có động lực đủ mạnh để quan tâm đến mục tiêu nâng cao hiệu quả hoạt động SXKD. Ông đã quy nguyên nhân của tình trạng này vào ba lý do: i) DNNN không lo bị phá sản và không bị cạnh tranh nên không có nỗ lực cải tiến hoạt động nhằm nâng cao hiệu quả.

Do được nhận trợ cấp từ nhà nước nên DNNN dễ dàng chấp nhận yêu sách tăng lương của công đoàn. Khi không bị cạnh tranh, DNNN không có động lực mạnh mẽ giảm chi phí, cải tiến dịch vụ để thu hút khách hàng. Khách hàng của DNNN cũng không có sự lựa chọn nào khác nên không tạo được áp lực buộc các DNNN cải tiến hoạt động của họ; ii) lương của cán bộ quản lý trong các DNNN thường bị giới hạn bởi nhiều nhân tố phi kinh tế không liên quan đến hiệu quả hoạt động của DNNN, thường có xu hướng thấp hơn khu vực tư nhân. Trong khi đó, rất khó sa thải cán bộ quản lý các DNNN do khó phân định trách nhiệm cá nhân trong các quyết định tập thể.

Tính chất an toàn của vị trí làm việc, mức độ trách nhiệm không rõ ràng, thu nhập không có sức cạnh tranh là lý do khó thu hút được các nhà quản trị tài giỏi, nhiều sáng kiến vào làm việc trong DNNN [85, tr. Thứ hai, cơ cấu quản lý chịu ảnh hưởng của mệnh lệnh hành chính quan liêu. Stiglitz cho rằng, hành vi của quan chức đóng vai trò quyết định đến các lựa chọn sản xuất hàng hóa công cộng nào và cung cấp cho ai. Công nghệ đánh giá trong các DNNN không cho phép khen thưởng thỏa đáng người có thành tích cũng như xử phạt nghiêm người không hoàn thành nhiệm vụ.

Stiglitz đưa ra ba mô hình quản lý DNNN: một là trực tiếp quản lý quá trình sản xuất và cung ứng như một cơ quan nhà nước; hai là ký hợp đồng để tư nhân cung cấp hàng hóa công cộng; ba là thuê tư nhân quản lý DNNN theo hợp đồng [85, tr. Éslie Cohen và Claude Henry nhận xét rằng, có hai mô hình kiểm soát DNNN, đó là mô hình ủy ban giám sát của Mỹ và cơ quan điều tiết độc lập kiểu Anh. Tuy không ủng hộ mô hình giám sát bằng luật đi đôi với việc đề cao tiêu 14 chuẩn hiệu quả kinh tế đối với DN của Mỹ, hai nhà kinh tế này cũng bày tỏ quan ngại với mô hình cơ quan điều tiết độc lập của Anh. Bởi vì bản thân kinh nghiệm Anh cũng cho thấy, chỉ có những lĩnh vực có thể xác định khá chính xác chi phí sản xuất mới có khả năng điều tiết hiệu quả.

Ngược lại, nếu không nắm được thông tin chi phí và không có phương thức điều tiết hiệu quả thì cơ quan điều tiết độc lập không có khả năng hoàn thành nhiệm vụ. Theo họ cần duy trì tối đa môi trường cạnh tranh đối với DNNN, đồng thời cần duy trì sự điều tiết cần thiết của nhà nước đối với DN sử dụng vốn nhà nước. Theo các tác giả này, khi nhà nước cần điều tiết thì cơ quan điều tiết này phải độc lập với DN và cũng độc lập với cả hệ thống cơ quan quản lý hành chính của nhà nước. Công cụ điều tiết của cơ quan này là giá trần khuyến khích cạnh tranh.

Mỗi lĩnh vực nên có một quan chức đứng đầu một cơ quan điều tiết và chịu trách nhiệm về cơ quan mà mình đứng đầu. Luật pháp cần chế định chặt chẽ hành vi của người này trên cơ sở để lại cho ông ta một không gian tự chủ rộng rãi [22, tr.