Cơ Chế Kiểm Soát Việc Thực Hiện Quyền Tư Pháp Của Tòa Án Tại Việt Nam Hiện Nay

Khám phá cơ chế kiểm soát quyền tư pháp của tòa án tại Việt Nam, phân tích thực trạng và những thách thức hiện nay trong bài viết này.

• Tác giả: Bùi Thị Chinh
• Người hướng dẫn: Ths. Đặng Thị Thu Trang
• Trường học: Trường Đại Học Luật TP.HCM
• Chuyên ngành: Luật Hành Chính
• Đề tài: Cơ Chế Kiểm Soát Quyền Tư Pháp Của Tòa Án Tại Việt Nam: Thực Trạng Và Giải Pháp
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: TP.HCM

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Tình hình nghiên cứu
• 0.3. Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của Luận văn
• 0.6. Phương pháp nghiên cứu
• 0.7. Kết cấu của Luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CƠ CHẾ KIỂM SOÁT VIỆC THỰC HIỆN QUYỀN TƯ PHÁP CỦA TÒA ÁN TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY
• 1.1. Khái quát về quyền tư pháp và việc thực hiện quyền tư pháp của Tòa án
• 1.1.1. Khái niệm và đặc điểm quyền tư pháp
• 1.1.1.1. Khái niệm
• 1.2. Khái quát về cơ chế kiểm soát việc thực hiện quyền tư pháp của Tòa án tại Việt Nam hiện nay
• 1.2.1. Khái niệm và đặc điểm cơ chế kiểm soát việc thực hiện quyền tư pháp của Tòa án
• 1.2.2. Các cơ chế kiểm soát việc thực hiện quyền tư pháp của Tòa án tại Việt Nam hiện nay
• 1.2.2.1. Cơ chế tự kiểm soát của Tòa án
• 1.2.2.2. Cơ chế kiểm soát bên ngoài Tòa án
• 1.3. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN CƠ CHẾ KIỂM SOÁT VIỆC THỰC HIỆN QUYỀN TƯ PHÁP CỦA TÒA ÁN TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY
• 2.1. Thực trạng quy định pháp luật về cơ chế kiểm soát việc thực hiện quyền tư pháp của Tòa án tại Việt Nam hiện nay
• 2.2. Thực trạng thực hiện cơ chế kiểm soát việc thực hiện quyền tư pháp của Tòa án tại Việt Nam hiện nay
• 2.2.1. Thực trạng thực hiện cơ chế tự kiểm soát của Tòa án
• 2.2.2. Thực trạng thực hiện cơ chế kiểm soát bên ngoài Tòa án
• 2.3. Kiến nghị hoàn thiện cơ chế kiểm soát việc thực hiện quyền tư pháp của Tòa án tại Việt Nam hiện nay
• 2.4. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Quyền Tư Pháp Cơ Chế Kiểm Soát Tại VN

Thuật ngữ “Quyền tư pháp” có lịch sử lâu đời, bắt nguồn từ học thuyết của Aristole. Ông cho rằng hoạt động của Nhà nước gồm ba thành tố: lập pháp, hành pháp và xét xử. Đến thế kỷ 17-18, C. Montesquieu và John Locke phát triển học thuyết “Tam quyền phân lập”. Thuyết này bao gồm ba cơ quan: lập pháp, hành pháp và tư pháp, hoạt động theo cơ chế giám sát, kiềm chế lẫn nhau. Theo đó, cơ quan tư pháp có quyền tư pháp, tức quyền xét xử và các quyền khác tác động đến hành vi con người. Cơ quan tư pháp phải độc lập để bảo vệ quyền con người, bằng việc xét xử công bằng. Pháp luật Việt Nam có những quy định chặt chẽ về quyền tư pháp để đảm bảo sự độc lập này. Hiện nay, chưa có khái niệm thống nhất về “Quyền tư pháp”. Tại Việt Nam, có nhiều quan điểm khác nhau, nhưng đều đồng ý rằng quyền tư pháp liên quan đến giải quyết tranh chấp và xét xử của Tòa án.

1.1. Khái Niệm Quyền Tư Pháp Theo Các Quan Điểm Hiện Nay

Một số quan điểm cho rằng quyền tư pháp bao gồm hoạt động xét xử của Tòa án và hoạt động của các cơ quan, tổ chức khác liên quan trực tiếp đến xét xử, nhằm bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, pháp chế, trật tự pháp luật, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, lợi ích của Nhà nước và xã hội. Quan điểm khác lại cho rằng quyền tư pháp là tập hợp những hoạt động cụ thể do cơ quan tư pháp thực hiện trong tố tụng tư pháp, liên quan trực tiếp đến việc giải quyết vụ án, các tranh chấp pháp luật, hướng tới mục đích giải quyết các vụ án, tranh chấp một cách khách quan, đúng đắn. Quan điểm hẹp hơn thì cho rằng, quyền tư pháp là lĩnh vực quyền lực Nhà nước được thực hiện thông qua hoạt động phân xử và phán xét tính đúng đắn, tính hợp pháp của các hành vi, quyết định áp dụng pháp luật khi có sự tranh chấp về các quyền và lợi ích giữa các chủ thể pháp luật.

1.2. Đặc Điểm Nổi Bật Của Quyền Tư Pháp Tại Việt Nam

Tòa án là chủ thể chính thực hiện quyền tư pháp. Hiến pháp 2013 quy định: “Tòa án nhân dân là cơ quan xét xử của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thực hiện quyền tư pháp”. Quyền tư pháp mang bản chất dân chủ và pháp quyền. Bản chất dân chủ thể hiện ở việc quyền lực thuộc về nhân dân. Bản chất pháp quyền thể hiện ở việc gắn liền với pháp luật và quyền cơ bản của con người. Phạm vi của quyền tư pháp thể hiện ở những hoạt động thuộc quyền tư pháp, trải dài cả quá trình tố tụng. Cuối cùng, quyền tư pháp có tính độc lập, thể hiện qua việc tuân thủ pháp luật và sự tách bạch đối với các chủ thể tham gia xét xử cũng như các chủ thể bên ngoài Tòa án.

II. Thách Thức Kiểm Soát Quyền Tư Pháp Thực Trạng Tòa Án

Mặc dù có các quy định pháp luật về kiểm soát quyền tư pháp, trên thực tế vẫn còn nhiều thách thức. Tình trạng lạm quyền, tha hóa quyền lực vẫn tiềm ẩn. Một số cá nhân, thậm chí cơ quan Nhà nước, lợi dụng quyền lực được giao vào mục đích vụ lợi hoặc vì lợi ích cục bộ. Có thể kể đến tình trạng tham ô, tham nhũng, lạm quyền trục lợi từ người dân, hay lợi dụng chức vụ, quyền hạn cấu kết với doanh nghiệp. Do đó, cần cơ chế kiểm soát phù hợp, đặc biệt đối với cơ quan thực hiện quyền tư pháp (cụ thể là Tòa án). Đây là nơi quyết định, phân xử tính đúng đắn của các quan hệ xã hội.

2.1. Kiểm Soát Quyền Lực Tư Pháp Đảm Bảo Tính Khách Quan

Việc kiểm soát quyền lực tư pháp là yếu tố bảo đảm cho các chủ thể có thẩm quyền thực hiện kiểm soát quyền lực Nhà nước có hiệu quả. Cần có một cơ chế, chính sách đặc biệt để kiểm soát việc thực hiện quyền tư pháp của Tòa án tại Việt Nam. Để làm được điều này, cần có các nghiên cứu chuyên sâu và toàn diện về cơ chế giám sát việc thực hiện quyền tư pháp của Tòa án tại Việt Nam, từ đó đưa ra những biện pháp, những cơ chế phù hợp.

2.2. Sự Cần Thiết Nghiên Cứu Cơ Chế Kiểm Soát Quyền Tư Pháp

Việc lựa chọn đề tài “Cơ chế kiểm soát việc thực hiện quyền tư pháp của Tòa án tại Việt Nam hiện nay” là cơ sở và lý do khách quan. Trên cơ sở phân tích lý luận và thực tiễn thực hiện các cơ chế kiểm soát việc thực hiện quyền tư pháp của Tòa án tại Việt Nam, tác giả đưa ra các giải pháp hoàn thiện pháp luật với mong muốn nâng cao hiệu quả thực hiện việc kiểm soát quyền tư pháp của Tòa án. Từ đó nâng cao sự phối hợp, kiểm soát giữa các chủ thể thực hiện quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp, đảm bảo việc thực hiện quyền lực Nhà nước.

III. Cơ Chế Kiểm Soát Quyền Tư Pháp Của Tòa Án Các Loại Hình

Hiện nay, việc nghiên cứu về cơ chế kiểm soát việc thực hiện quyền tư pháp của Tòa án tại Việt Nam được thể hiện thông qua các nghiên cứu chuyên sâu. Các đề tài nghiên cứu có đề cập đến cơ chế kiểm soát việc thực hiện quyền tư pháp của Tòa án tại Việt Nam nhưng nội dung đó chỉ là một phần nhỏ trong toàn bộ công trình nghiên cứu của các tác giả. Cơ chế kiểm soát việc thực hiện quyền tư pháp của Tòa án chỉ được nghiên cứu một cách tổng quan, khái quát và vẫn chưa thực sự có một công trình nào tìm hiểu chuyên sâu về việc kiểm soát quyền tư pháp của Tòa án tại Việt Nam.

3.1. Nghiên Cứu Chuyên Sâu Về Cơ Chế Kiểm Soát Quyền Tư Pháp

Một số bài viết pháp luật, một số công trình nghiên cứu khoa học có đề cập đến cơ chế kiểm soát việc thực hiện quyền tư pháp của Tòa án, có thể kể đến như: Bài viết “Hoàn thiện cơ chế tự kiểm soát việc thực hiện quyền tư pháp của Tòa án nhân dân trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam” của tác giả Nguyễn Mai Thuyên; Bài viết “Quyền tư pháp và kiểm soát quyền tư pháp ở Việt Nam hiện nay” của tác giả Cao Anh Đô; Bài viết “Kiểm soát quyền tư pháp của Tòa án Việt Nam” của tác giả Phạm Hồng Phong,… Các bài viết phần lớn nghiên cứu cơ chế kiểm soát quyền tư pháp của Tòa án với phạm vi rộng, không chuyên sâu, không làm rõ được thực trạng cơ chế kiềm soát quyền tư pháp của Tòa án tại Việt Nam hiện nay.

3.2. Phân Tích Đánh Giá Thực Trạng Kiểm Soát Quyền Tư Pháp

Trong nội dung nghiên cứu của khóa luận này, tác giả sẽ đưa ra quan điểm về những vấn đề lý luận mà các công trình nghiên cứu kể trên đã nêu, từ đó phân tích, đánh giá nội dung và tình hình pháp luật về cơ chế kiểm soát việc thực hiện quyền tư pháp của Tòa án tại Việt Nam hiện nay, đề xuất, kiến nghị một số định hướng và giải pháp nhằm hoàn thiện các quy định của pháp luật về vấn đề này, đồng thời đưa ra các giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật trên thực tế.

IV. Nâng Cao Hiệu Quả Kiểm Soát Quyền Tư Pháp Giải Pháp

Đề tài tập trung nghiên cứu, phân tích, làm rõ các vấn đề lý luận và quy định pháp luật về cơ chế kiểm soát việc thực hiện quyền tư pháp của Tòa án tại Việt Nam. Qua việc tìm hiểu cơ chế kiểm soát quyền tư pháp của Tòa án tại Việt Nam, tác giả đánh giá những tiến bộ và yếu kém cần được loại bỏ. Từ đó kiến nghị một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả kiểm soát quyền tư pháp của Tòa án tại Việt Nam.

4.1. Hệ Thống Hóa Quy Định Về Kiểm Soát Quyền Tư Pháp

Một là, nghiên cứu cơ sở lý luận và hệ thống hóa các quy định pháp luật hiện hành về cơ chế kiểm soát quyền tư pháp của Tòa án. Hai là, phân tích và đánh giá thực trạng cơ chế kiểm soát việc thực hiện quyền tư pháp của Tòa án tại Việt Nam, qua đó đánh giá những kết quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân.

4.2. Hoàn Thiện Pháp Luật Về Cơ Chế Kiểm Soát Quyền Tư Pháp

Ba là, kiến nghị giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật về cơ chế kiểm soát việc thực hiện quyền tư pháp của Tòa án tại Việt Nam. Luận văn hướng đến nghiên cứu các đối tượng cụ thể sau: - Nghiên cứu các vấn đề lý luận về cơ chế kiểm soát việc thực hiện quyền tư pháp của Tòa án; - Nghiên cứu quy định của pháp luật hiện hành về cơ chế kiểm soát việc thực hiện quyền tư pháp của Tòa án;

4.3. Đề Xuất Giải Pháp Về Kiểm Soát Quyền Tư Pháp

• Nghiên cứu thực trạng quy định của pháp luật về kiểm soát việc thực hiện quyền tư pháp của Tòa án tại Việt Nam, chỉ ra những bất cập, vướng mắc trong quy định của pháp luật. Từ đó, đề xuất các giải pháp mang tính lý luận và thực tiễn có giá trị áp dụng cao cho pháp luật Việt Nam trong việc nâng cao hiệu quả kiểm soát quyền tư pháp của Tòa án tại Việt Nam.

V. Ý Nghĩa Phạm Vi Nghiên Cứu Cơ Chế Kiểm Soát Tòa Án

Kết quả nghiên cứu của đề tài nhằm bổ sung, làm phong phú thêm lý luận khoa học pháp lý đối với cơ chế kiểm soát việc thực hiện quyền tư pháp của Tòa án tại Việt Nam. Đồng thời, có ý nghĩa thực tiễn trong việc hoàn thiện các quy định pháp luật về việc kiểm soát quyền tư pháp của Tòa án thông qua việc đưa ra những phương thức nhằm tăng hiệu quả kiểm soát quyền tư pháp của Tòa án. Với đối tượng nghiên cứu đã định, tác giả giới hạn phạm vi nghiên cứu tập trung quy định pháp luật Việt Nam về cơ chế tự kiểm soát của Tòa án và cơ chế kiểm soát của các cơ quan ngoài Tòa án về cơ cấu tổ chức, kiểm soát trong hoạt động tố tụng của Tòa án tại Việt Nam.

5.1. Phƣơng Pháp Nghiên Cứu Cơ Chế Kiểm Soát Quyền Tư Pháp

Đề tài được nghiên cứu trên cơ sở lý luận khoa học và các phương pháp luận của triết học Mác – Lênin; lý luận chung về Nhà nước – pháp luật; các quan điểm của Đảng và tư tưởng của chủ tịch Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật. Ngoài ra, tác giả sử dụng các phương pháp nghiên cứu của ngành khoa học pháp lý như: phân tích tài liệu, tổng hợp và phân tích thực tiễn chứng minh cho lý luận, bên cạnh đó, luận văn còn sử dụng phương pháp của luật so sánh.

5.2. Kết Cấu Của Luận Văn Về Kiểm Soát Quyền Tư Pháp

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, Luận văn gồm 2 chương: Chƣơng 1: Một số vấn đề lý luận về cơ chế kiểm soát việc thực hiện quyền tư pháp của Tòa án tại Việt Nam hiện nay. Chƣơng 2: Thực trạng và kiến nghị hoàn thiện cơ chế kiểm soát việc thực hiện quyền tư pháp của Tòa án tại Việt Nam hiện nay.

VI. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Kiểm Soát Quyền Tư Pháp Tổng Kết

Tóm lại, việc nghiên cứu và hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền tư pháp của Tòa án tại Việt Nam là vô cùng quan trọng. Điều này góp phần đảm bảo tính minh bạch, công bằng và hiệu quả của hệ thống tư pháp, đồng thời củng cố niềm tin của người dân vào pháp luật. Các giải pháp cần tập trung vào việc tăng cường tính độc lập của Tòa án, nâng cao năng lực của đội ngũ thẩm phán, hoàn thiện quy trình tố tụng và tăng cường sự tham gia của xã hội vào hoạt động tư pháp.

6.1. Kiểm Soát Quyền Tư Pháp Minh Bạch và Trách Nhiệm Giải Trình

Cần chú trọng đến việc minh bạch hóa hoạt động của Tòa án, tăng cường trách nhiệm giải trình của các thẩm phán và cán bộ Tòa án. Bên cạnh đó, cần xây dựng một hệ thống đánh giá hiệu quả hoạt động của Tòa án dựa trên các tiêu chí khách quan và minh bạch. Việc tăng cường kiểm soát từ bên ngoài, đặc biệt là từ Quốc hội và các tổ chức xã hội, cũng đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo tính khách quan và công bằng của hoạt động tư pháp.

6.2. Kiểm Soát Quyền Tư Pháp Đào Tạo Nâng Cao Chất Lượng

Để nâng cao hiệu quả kiểm soát, cần đầu tư vào việc đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ thẩm phán, cán bộ Tòa án, giúp họ nâng cao trình độ chuyên môn, phẩm chất đạo đức và tinh thần trách nhiệm. Đồng thời, cần tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan nhà nước và các tổ chức xã hội trong việc kiểm soát hoạt động tư pháp, tạo ra một môi trường pháp lý lành mạnh và tin cậy.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, Luận văn gồm 2 chương: Chƣơng 1: Một số vấn đề lý luận về cơ chế kiểm soát việc thực hiện quyền tư pháp của Tòa án tại Việt Nam hiện nay. Chƣơng 2: Thực trạng và kiến nghị hoàn thiện cơ chế kiểm soát việc thực hiện quyền tư pháp của Tòa án tại Việt Nam hiện nay. Kết luận Danh mục tài liệu tham khảo 5 CHƢƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CƠ CHẾ KIỂM SOÁT VIỆC THỰC HIỆN QUYỀN TƢ PHÁP CỦA TÒA ÁN TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY 1. Khái quát về quyền tƣ pháp và việc thực hiện quyền tƣ pháp của Tòa án 1.

Khái niệm và đặc điểm quyền tư pháp a. Khái niệm Thuật ngữ “Quyền tư pháp” đã tồn tại rất lâu trong lịch sử pháp lý. Bắt nguồn từ học thuyết của Aristole, ông cho rằng hoạt động của Cơ quan Nhà nước bao gồm ba cơ quan gắn liền với ba thành tố. Đầu tiên là cơ quan gắn liền với thành tố Nghị luận – cơ quan làm luật; thứ hai là cơ quan gắn liền với thành tố Chấp hành – cơ quan thực thi pháp luật và cuối cùng, cơ quan xét xử gắn với thành tố Xét xử1.

Học thuyết của Aristole có ưu điểm là đã phân biệt được các lĩnh vực hoạt động của Nhà nước, nhưng chưa nêu rõ khái niệm, chỉ rõ chức năng và đặc điểm của các cơ quan trên. Đến thế kỷ 17 – 18, C. Montesquieu và John Locke đã phát triển, tạo nên học thuyết “Tam quyền phân lập”2 với sự kế thừa những ưu điểm từ học thuyết của Aristole. Với học thuyết Tam quyền phân lập, thể chế chính trị sẽ bao gồm ba cơ quan được tổ chức với cơ chế giám sát, kiềm chế hoạt động lẫn nhau, bao gồm cơ quan lập pháp, cơ quan hành pháp và cơ quan tư pháp.

Theo đó, cơ quan lập pháp sẽ có quyền lập pháp, đây là quyền được ban hành các quy tắc xử sự chung áp đặt cho toàn xã hội; cơ quan hành pháp có quyền hành pháp, đảm nhận việc thực thi pháp luật và cơ quan tư pháp có quyền tư pháp – quyền xét xử và các quyền khác nhằm tác động đến hành vi con người. Cũng theo thuyết “Tam quyền phân lập”, cơ quan tư pháp phải độc lập với hai cơ quan còn lại. Bởi, khi mà quyền con người có thể bị xâm phạm bởi quyền ban hành luật pháp của cơ quan lập pháp hay bị đe dọa bởi quyền thực thi pháp luật của cơ quan hành pháp thì cơ quan tư pháp lại có thể giúp con người bảo vệ những quyền chính đáng của mình bằng việc xét xử công bằng, phân minh. Chính vì những lí do đó, trong luật pháp của các quốc gia trên thế giới, đặc biệt là ở Việt Nam có những quy định chặt chẽ, đặc biệt về quyền tư pháp, nhằm giúp cơ quan tư pháp có cơ sở để hoạt động độc lập, đảm bảo thực hiện được nhiệm vụ của mình.

Xét về khái niệm “Quyền tư pháp”, trong cuốn Tinh thần pháp luật (Hoàng Thanh Đạm dịch) cho rằng trong mỗi quốc gia đều có ba thứ quyền lực, trong đó 1 Chu Thị Ngọc (2010), “Phân quyền trong Nhà nước pháp quyền”, Tạp chí Khoa học Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội, số 26, tr.org/about-state-legislatures/separation-of-powers-an-overview (truy cập ngày 18/04/2023). 6 “quyền tư pháp là quyền thi hành những điều trong luật dân sự”. Đây là một loại quyền “không nên giao cho một viện nguyên lão thường trực, mà phải do những người trong đoàn thể dân chúng được cử ra từng thời gian trong một năm, do luật quy định, lập thành Tòa án, làm việc kéo dài bao lâu tùy sự cần thiết”3. Từ khái niệm trên, có thể hiểu rằng quyền tư pháp là một trong ba nhóm quyền lực Nhà nước (quyền lập pháp, quyền hành pháp, quyền tư pháp), được trao cho Tòa án nhằm thực hiện việc kiểm soát cách xử sự của con người trong xã hội.

Tuy nhiên, khái niệm mà Monstequieu đưa ra vẫn chưa thực sự cụ thể và mang tính khái quát cao. Cho đến hiện nay, trên thế giới vẫn chưa có một khái niệm thống nhất nào nói về “Quyền tư pháp”. Tại Việt Nam cũng có nhiều quan điểm khác nhau về “Quyền tư pháp”, có thể kể đến như sau4: Nhóm quan điểm thứ nhất cho rằng: “Quyền tư pháp được hiểu là hoạt động xét xử của Tòa án và những hoạt động của các cơ quan, tổ chức khác trực tiếp liên quan đến hoạt động xét xử của Tòa án, nhằm bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, pháp chế, trật tự pháp luật, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, lợi ích của Nhà nước và xã hội”. Theo như quan điểm này, các cơ quan thực hiện quyền tư pháp không chỉ bao gồm Tòa án mà gồm những cơ quan hỗ trợ khác như: Viện kiểm sát, các cơ quan điều tra, các chủ thể khác như Luật sư, Công chứng viên,… Nhóm quan điểm thứ hai cho rằng: “Quyền tư pháp được hiểu là tập hợp những hoạt động cụ thể do cơ quan tư pháp thực hiện trong tố tụng tư pháp, liên quan trực tiếp đến việc giải quyết vụ án, các tranh chấp pháp luật, hướng tới mục đích giải quyết các vụ án, tranh chấp một cách khách quan, đúng đắn và các hoạt động liên quan đến thi hành các phán quyết của Tòa án, mà các hoạt động đó thuộc về cơ quan điều tra, viện kiểm sát, Tòa án và thi hành án”.

Nhóm quan điểm thứ ba cho rằng: “Quyền tư pháp là lĩnh vực quyền lực Nhà nước được thực hiện thông qua hoạt động phân xử và phán xét tính đúng đắn, tính hợp pháp của các hành vi, quyết định áp dụng pháp luật khi có sự tranh chấp về các quyền và lợi ích giữa các chủ thể pháp luật. Nói đến tư pháp là nói đến lĩnh vực hoạt động xét xử của Tòa án và ngược lại”. Như vậy, việc thực hiện quyền tư pháp chỉ thuộc về Tòa án, và quyền tư pháp chỉ bao gồm việc xét xử. Các quan điểm đều đồng nhất rằng quyền tư pháp có liên quan đến việc giải quyết các tranh chấp và xét xử của Tòa án.

Tuy nhiên, các ý kiến trên hoặc là nêu 3 Montesquieu, Tinh thần pháp luật, Hoàng Thanh Đạm dịch (1996), NXB Giáo dục, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Khoa Luật, Hà Nội, tr.vn/qt/cacchuyenmuc/ctv/news/Pages/tin-hoat-dong. 7 khái quát về khái niệm “quyền tư pháp”. Như là ở nhóm quan điểm thứ nhất và nhóm quan điểm thứ hai cho rằng quyền tư pháp không chỉ do Tòa án đảm nhận mà còn do các cơ quan khác thực hiện. Do đó, “quyền tư pháp” không chỉ bao gồm hoạt động xét xử của Tòa án, mà còn bao gồm các hoạt động của các cơ quan, tổ chức khác có liên quan trực tiếp đến việc thực hiện quyền xét xử của Tòa án.

Ví dụ như hoạt động điều tra của cơ quan điều tra, hoạt động kiểm sát việc xét xử của Viện kiểm sát nhân dân hay là hoạt động thi hành án của cơ quan thi hành án. Các hoạt động trên tuy có liên quan đến việc thực hiện hoạt động xét xử của Tòa án. Nhưng chung quy lại, những hoạt động ấy chỉ là hoạt động hỗ trợ việc thực hiện quyền tư pháp của Tòa án. Do đó, theo tác giả, việc gộp tất cả các hoạt động trên để cấu thành nên khái niệm “quyền tư pháp” là quá rộng, và không đúng bản chất.

Không chỉ là phân tích quá rộng về khái niệm “quyền tư pháp”, một số nhóm quan điểm ở trên còn đi vào phân cụ thể một khía cạnh trong khái niệm này. Như ở nhóm quan điểm thứ ba cho rằng: “Nói đến tư pháp là nói đến lĩnh vực hoạt động xét xử của Tòa án và ngược lại”. Có nghĩa là, quyền tư pháp bao gồm quyền xét xử của Tòa án. Việc khẳng định quyền xét xử nằm trong quyền tư pháp là không sai.

Nhưng nếu như nói rằng quyền tư pháp chỉ bao gồm quyền xét xử thôi thì chưa đủ. Vì ngoài quyền xét xử, quyền tư pháp còn bao gồm những quyền khác như: “giải thích pháp luật; tổng kết thực tiễn xét xử và hướng dẫn áp dụng pháp luật; xây dựng và phát triển án lệ; xây dựng và phát triển cộng đồng Thẩm phán; kiểm tra tính hợp pháp và tính có căn cứ của các quyết định và hoạt động của các cơ quan Nhà nước và của những người có chức vụ, quyền hạn; bảo đảm việc thi hành và chấp hành các bản án, các quyết định khác”5. Theo tác giả, “quyền tư pháp” là quyền đặc trưng của Tòa án, được hiểu là việc thực hiện những hoạt động nhằm bảo vệ pháp luật, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, tổ chức. Với quyền xét xử của Tòa án là trọng tâm và những quyền khác như quyền giải thích pháp luật, hướng dẫn áp dụng pháp luật, kiểm tra tính hợp pháp và tính có căn cứ của các quyết định của các chủ thể có thẩm quyền hay là việc bảo đảm việc chấp hành đúng các bản án, quyết định của Tòa án, nhằm tác động đến hành vi và xử sự của các chủ thể trong xã hội.

Đặc điểm “Quyền tư pháp” có những đặc điểm chủ yếu sau: 5 Võ Khánh Vinh (2019), “Về quyền tư pháp và chế độ tư pháp ở Việt Nam”, Tạp chí Tòa án nhân dân, số 07/2019. 8 Thứ nhất, Tòa án là chủ thể chính trong việc thực hiện quyền tư pháp. Hiến pháp 2013, tại khoản 1 Điều 102 đã quy định: “Tòa án nhân dân là cơ quan xét xử của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thực hiện quyền tư pháp”. Như vậy, là một trong ba trụ cột của quyền lực Nhà nước, quyền tư pháp được nhân dân Việt Nam trao cho Tòa án, bên cạnh quyền hành pháp do Chính phủ thực hiện và quyền lập pháp được trao cho Quốc hội.

Ngoài Tòa án còn có các cơ quan tham gia việc thực hiện quyền tư pháp, có thể kể đến như Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Cơ quan thi hành án,… Thứ hai, quyền tư pháp mang bản chất dân chủ và pháp quyền. Bản chất dân chủ của quyền tư pháp thể hiện ở việc tuy Tòa án là cơ quan thực hiện quyền tư pháp, nhưng quyền lực thực sự lại thuộc về nhân dân. Bản chất pháp quyền thể hiện ở việc quyền tư pháp là một loại quyền lực pháp luật, nó gắn liền với pháp luật và các quyền cơ bản của con người. Thứ ba, phạm vi của quyền tư pháp thể hiện ở những hoạt động thuộc quyền tư pháp, trải dài cả quá trình tố tụng.