Luận văn thạc sĩ ueh chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong nông nghiệp theo hướng công nghiệp hóa hiện đại hóa trên địa bàn huyện bắc tân uyên tỉnh bình dương đến năm 2025

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích ueh chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong nông nghiệp theo hướng công nghiệp hóa hiện đại hóa trên địa, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Thị Ngọc Sang
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Văn Sáng
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
• Đề tài: Chuyển Dịch Cơ Cấu Kinh Tế Trong Nông Nghiệp Theo Hướng Công Nghiệp Hóa, Hiện Đại Hóa Trên Địa Bàn Huyện Bắc Tân Uyên - Tỉnh Bình Dương Đến Năm 2025
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP VÀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP THEO HƯỚNG CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA
• 1.1. Một số vấn đề chung về cơ cấu kinh tế nông nghiệp và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá
• 1.1.1. Cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế
• 1.1.1.1. Khái niệm cơ cấu kinh tế
• 1.1.1.2. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế
• 1.1.1.3. Vai trò chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp trong quá trình phát triển kinh tế thị trường ở nước ta
• 1.1.2. Cơ cấu kinh tế nông nghiệp
• 1.1.2.1. Khái niệm cơ cấu kinh tế nông nghiệp
• 1.1.2.2. Đặc trưng của cơ cấu kinh tế nông nghiệp
• 1.1.2.3. Sự cần thiết chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp
• 1.1.3. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp
• 1.1.3.1. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa
• 1.1.3.1.1. Khái niệm công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH)
• 1.1.3.1.2. Định hướng về sự chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa
• 1.1.3.1.3. Mối quan hệ giữa sự chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp với vấn đề công nghiệp hóa, hiện đại hóa
• 1.1.3.2. Nội dung và các yếu tố tác động chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa
• 1.1.3.2.1. Nội dung chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp
• 1.1.3.2.2. Các yếu tố tác động đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp
• 1.1.3.2.2.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.1.3.2.2.2. Yếu tố KT - XH
• 1.1.3.3. Kinh nghiệm chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp ở một số địa phương
• 1.1.3.3.1. Kinh nghiệm của huyện Dầu Tiếng, tỉnh Bình Dương
• 1.1.3.3.2. Kinh nghiệm của huyện Phú giáo, tỉnh Bình Dương
• 1.1.3.3.3. Một số bài học rút ra cho CDCCKTNN trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa tại huyện Bắc Tân Uyên, tỉnh Bình Dương
• 1.2. TÓM TẮT CHƯƠNG I
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP THEO HƯỚNG CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN BẮC TÂN UYÊN
• 2.1. Những đặc điểm về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Bắc Tân Uyên tác động đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp trên địa bàn
• 2.1.1. Vị trí địa lý, đặc điểm tự nhiên
• 2.1.1.1. Vị trí địa lý
• 2.1.1.2. Đặc điểm tự nhiên
• 2.1.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 2.1.2.1. Đặc điểm kinh tế
• 2.1.2.2. Đặc điểm xã hội
• 2.1.3. Đặc điểm về cơ sở hạ tầng kỹ thuật
• 2.1.3.1. Hiện trạng các công trình thủy lợi
• 2.1.3.2. Hiện trạng giao thông
• 2.1.3.3. Hiện trạng hệ thống điện
• 2.1.4. Sự ảnh hưởng của tự nhiên, kinh tế - xã hội, hạ tầng kỹ thuật đến chuyển dịch CCKT trên đại bàn Bắc Tân Uyên
• 2.1.4.1. Những thuận lợi
• 2.1.4.2. Những khó khăn
• 2.2. Thực trạng cơ cấu kinh tế nông nghiệp và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa của huyện Bắc Tân Uyên
• 2.2.1. Về cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong nội bộ ngành nông nghiệp
• 2.2.2. Về cơ cấu kinh tế theo thành phần và chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo thành phần trong nông nghiệp
• 2.2.3. Về cơ cấu kinh tế theo vùng sản xuất và chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo vùng sản xuất trong nông nghiệp
• 2.2.4. Về cơ cấu kinh tế theo lao động và chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo lao động trong nông nghiệp
• 2.2.5. Về cơ cấu kinh tế theo trình độ công nghệ và chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo trình độ công nghệ trong nông nghiệp
• 2.3. Những vấn đề đặt ra cần giải quyết về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp của huyện Bắc Tân Uyên
• 2.3.1. Đánh giá chung về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp của huyện Bắc Tân Uyên
• 2.3.1.1. Những kết quả đạt được
• 2.3.1.2. Những mặt hạn chế và nguyên nhân
• 2.3.2. Những vấn đề đặt ra cần giải quyết
• 2.4. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP THEO HƯỚNG CNH, HĐH TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN BẮC TÂN UYÊN ĐẾN NĂM 2025
• 3.1. Quan điểm, mục tiêu chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng CNH, HĐH trên địa bàn huyện Bắc Tân Uyên
• 3.1.1. Quan điểm chuyển dịch CCKTNN theo hướng CNH, HĐH
• 3.1.2. Phương hướng đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp trên địa bàn huyện Bắc Tân Uyên đến năm 2025
• 3.1.2.1. Về những cơ hội phát triển ngành nông nghiệp huyện Bắc Tân Uyên trong bối cảnh hiện nay
• 3.1.2.1.1. Về những thách thức trong quá trình phát triển ngành nông nghiệp huyện Bắc Tân Uyên
• 3.1.2.2. Phương hướng phát triển nông nghiệp và chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp trên địa bàn huyện Bắc Tân Uyên
• 3.2. Các nhóm giải pháp chủ yếu để đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng công nghiệp hóa hiện đại hóa ở huyện Bắc Tân Uyên đến 2025
• 3.2.1. Nhóm giải pháp về đây manh ưng dụng những thành tựu khoa học, công nghệ trong phát triển ngành nông nghiệp
• 3.2.2. Nhóm giải pháp về cơ chế chính sách
• 3.2.3. Nhóm giải pháp đổi mới loại hình tổ chức sản xuất nông nghiệp
• 3.2.4. Nhóm giải pháp hoàn thiện cơ sở hạ tầng phục vụ nông nghiệp
• 3.2.5. Nhóm giải pháp đầu tư phát triển cơ giới hóa và chế biến nông sản
• 3.2.6. Nhóm giải pháp đào tạo nguồn nhân lực
• 3.2.7. Nhóm giải pháp về thị trường tiêu thụ
• 3.2.8. Nhóm giải pháp về vốn đầu tư
• 3.3. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp huyện Bắc Tân Uyên

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp là một trong những yếu tố quan trọng trong việc phát triển kinh tế bền vững tại huyện Bắc Tân Uyên. Huyện có nền kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp, với diện tích đất sản xuất nông nghiệp lớn. Việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa không chỉ giúp nâng cao giá trị sản xuất mà còn cải thiện đời sống của người dân. Đến năm 2025, huyện Bắc Tân Uyên đặt mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững, ứng dụng công nghệ cao và tăng cường liên kết sản xuất.

1.1. Đặc điểm kinh tế nông nghiệp huyện Bắc Tân Uyên

Huyện Bắc Tân Uyên có tổng diện tích đất sản xuất nông nghiệp lên đến 35.206 ha, chiếm hơn 80% diện tích tự nhiên. Nông nghiệp đóng góp 47,6% vào tổng giá trị sản xuất của huyện. Đặc điểm này tạo điều kiện thuận lợi cho việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng hiện đại hóa.

1.2. Tầm quan trọng của chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp không chỉ giúp tăng trưởng kinh tế mà còn góp phần bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Việc áp dụng công nghệ mới và cải tiến quy trình sản xuất sẽ nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp.

II. Những thách thức trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp huyện Bắc Tân Uyên

Mặc dù có nhiều tiềm năng, huyện Bắc Tân Uyên vẫn đối mặt với nhiều thách thức trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp. Các vấn đề như biến đổi khí hậu, thiếu nguồn lực đầu tư và sự cạnh tranh từ các vùng khác đang gây khó khăn cho sự phát triển bền vững của nông nghiệp huyện.

2.1. Biến đổi khí hậu và tác động đến sản xuất nông nghiệp

Biến đổi khí hậu đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất nông nghiệp tại huyện Bắc Tân Uyên. Thời tiết cực đoan, hạn hán và lũ lụt làm giảm năng suất cây trồng và chăn nuôi, đe dọa đến an ninh lương thực.

2.2. Thiếu nguồn lực đầu tư cho nông nghiệp

Việc thiếu hụt nguồn lực đầu tư cho nông nghiệp là một trong những thách thức lớn. Nhiều nông dân không có khả năng tiếp cận vốn vay để đầu tư vào công nghệ mới và cải tiến quy trình sản xuất.

III. Phương pháp chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp hiệu quả

Để đạt được mục tiêu chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, huyện Bắc Tân Uyên cần áp dụng các phương pháp hiệu quả. Việc đầu tư vào công nghệ, cải tiến quy trình sản xuất và tăng cường liên kết giữa các bên liên quan là rất cần thiết.

3.1. Đầu tư vào công nghệ và đổi mới sản xuất

Đầu tư vào công nghệ hiện đại sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý sản xuất cũng sẽ giúp nông dân tiết kiệm thời gian và chi phí.

3.2. Tăng cường liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp

Liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp sẽ tạo ra chuỗi giá trị bền vững. Doanh nghiệp có thể hỗ trợ nông dân trong việc tiêu thụ sản phẩm và cung cấp đầu vào sản xuất.

IV. Ứng dụng thực tiễn trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp

Việc áp dụng các giải pháp thực tiễn trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Các mô hình sản xuất nông nghiệp hiện đại đã được triển khai, giúp nâng cao giá trị sản xuất và cải thiện đời sống người dân.

4.1. Mô hình sản xuất nông nghiệp công nghệ cao

Mô hình sản xuất nông nghiệp công nghệ cao đã được áp dụng tại huyện Bắc Tân Uyên, giúp tăng năng suất và chất lượng sản phẩm. Các sản phẩm nông sản đạt tiêu chuẩn VietGAP đã được thị trường đón nhận.

4.2. Kết quả đạt được từ chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp đã giúp tăng trưởng giá trị sản xuất nông nghiệp, cải thiện đời sống người dân và góp phần vào sự phát triển bền vững của huyện Bắc Tân Uyên.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho nông nghiệp huyện Bắc Tân Uyên

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp huyện Bắc Tân Uyên đến năm 2025 cần được tiếp tục đẩy mạnh. Việc áp dụng các giải pháp đồng bộ và hiệu quả sẽ giúp huyện phát triển bền vững và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

5.1. Định hướng phát triển nông nghiệp bền vững

Huyện Bắc Tân Uyên cần xác định rõ định hướng phát triển nông nghiệp bền vững, tập trung vào việc bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sản phẩm.

5.2. Tăng cường hợp tác quốc tế trong nông nghiệp

Huyện cần tăng cường hợp tác quốc tế để học hỏi kinh nghiệm và thu hút đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh của sản phẩm nông sản.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn là xu thế tất yếu nhằm tái cơ cấu kinh tế, nâng cao giá trị gia tăng và cải thiện đời sống nhân dân. Huyện Bắc Tân Uyên, tỉnh Bình Dương được thành lập từ ngày 01/4/2014 theo Nghị quyết số 136/NQ-CP của Chính phủ trên cơ sở chia tách từ huyện Tân Uyên. Với tổng diện tích tự nhiên đạt 40.087,67 ha và quy mô dân số trung bình năm 2017 là 60.276 người, huyện sở hữu tiềm năng nông nghiệp vượt trội khi diện tích đất sản xuất nông nghiệp lên tới 35.206 ha, chiếm hơn 80% tổng diện tích tự nhiên.

Trong giai đoạn đầu thành lập, nông nghiệp giữ vai trò trụ cột trong nền kinh tế huyện với tỷ trọng 47,6% và tổng giá trị sản xuất đạt 1.898 tỷ đồng. Tuy nhiên, cơ cấu nội ngành bộc lộ sự mất cân đối sâu sắc khi ngành trồng trọt chiếm tới 85,23%, trong khi chăn nuôi chỉ đóng góp 14,77%. Mặc dù thu nhập bình quân đầu người năm 2017 có bước tăng trưởng đạt 40,7 triệu đồng/người/năm (tăng 4,5 triệu đồng so với mức 36,2 triệu đồng năm 2016), nền nông nghiệp địa phương vẫn đối mặt với nhiều thách thức: quy mô sản xuất nhỏ lẻ, chuỗi giá trị chế biến sâu chưa phát triển và tỷ trọng lao động nông nghiệp còn chiếm tới 65,70% tổng lực lượng lao động.

Nghiên cứu được thực hiện nhằm phân tích thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp trên địa bàn huyện Bắc Tân Uyên giai đoạn 2012–2017, làm rõ những điểm nghẽn về thể chế, công nghệ, hạ tầng và liên kết thị trường. Trên cơ sở đó, luận văn xác định hệ thống mục tiêu, quan điểm và giải pháp đột phá nhằm thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa với tầm nhìn chiến lược đến năm 2025.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý luận kinh tế chính trị về phân công lao động xã hội, sự phát triển của lực lượng sản xuất và quy luật chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong thời kỳ quá độ. Nghiên cứu tích hợp mô hình chuyển dịch cơ cấu kinh tế của Hollis Chenery (năm 1988), nhấn mạnh sự tương tác biện chứng giữa tích lũy nguồn lực, đổi mới công nghệ, đô thị hóa và thay đổi năng suất lao động xã hội.

Khung phân tích tập trung vào 4 khái niệm trung tâm:

1. Cơ cấu kinh tế: Tổng thể các mối quan hệ hữu cơ về số lượng và chất lượng giữa các bộ phận cấu thành nền kinh tế trong một không gian và thời gian xác định.
2. Cơ cấu kinh tế nông nghiệp: Tỷ lệ tương quan giữa các ngành trồng trọt, chăn nuôi, dịch vụ nông nghiệp; giữa các thành phần kinh tế và giữa các tiểu vùng sinh thái nông nghiệp.
3. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp: Quá trình phân bổ lại các nguồn lực (đất đai, vốn, lao động, công nghệ) nhằm nâng cao năng suất và chất lượng tăng trưởng kinh tế nông thôn.
4. Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp: Quá trình chuyển đổi căn bản từ nền sản xuất thủ công, phân tán sang nền nông nghiệp ứng dụng khoa học kỹ thuật cao, cơ giới hóa đồng bộ và gắn kết chặt chẽ với công nghiệp chế biến.

Mô hình nghiên cứu đánh giá sự chuyển dịch dựa trên hệ thống chỉ tiêu toàn diện bao gồm: tỷ trọng giá trị sản xuất (GTSX) nội bộ ngành, năng suất lao động nông nghiệp, cơ cấu thành phần kinh tế và hiệu quả sử dụng đất canh tác trên 35.206 ha đất nông nghiệp của huyện.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp chính thống giai đoạn 2010–2017 từ Chi cục Thống kê huyện Bắc Tân Uyên, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Bình Dương, cùng các báo cáo kinh tế - xã hội định kỳ của Ủy ban nhân dân huyện.

Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu, đề tài khảo sát toàn diện trên địa bàn 10 xã và thị trấn của huyện Bắc Tân Uyên. Nghiên cứu thực hiện điều tra chọn mẫu điển hình đối với 109 trang trại nông nghiệp, 19 tổ hợp tác và hợp tác xã nông nghiệp, kết hợp dữ liệu thống kê từ 14.157 hộ dân trên địa bàn. Việc lựa chọn phương pháp chọn mẫu kết hợp giúp đảm bảo tính đại diện cao cho các tiểu vùng thổ nhưỡng đặc thù, từ vùng đất đỏ vàng chuyên canh cây lâu năm đến vùng đất phù sa ven sông Đồng Nai và sông Bé.

Luận văn sử dụng phương pháp duy vật biện chứng xuyên suốt 3 chương, kết hợp phân tích thống kê mô tả, so sánh đối chiếu chuỗi thời gian (time series analysis) và phương pháp tổng hợp cân đối liên ngành. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm đánh giá chính xác các biến động về lượng dẫn tới biến đổi về chất trong cơ cấu ngành nông nghiệp, tách bạch rõ nét các nhân tố khách quan tự nhiên với các nhân tố chủ quan từ cơ chế chính sách quản lý trong giai đoạn 2012–2017, tạo căn cứ dự báo cho giai đoạn đến năm 2025.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp huyện Bắc Tân Uyên giai đoạn 2012–2017 cho thấy 4 phát hiện trọng tâm:

Thứ nhất, quy mô kinh tế nông nghiệp duy trì tốc độ tăng trưởng ổn định nhưng tỷ trọng trong tổng thể nền kinh tế chuyển dịch chậm. Giá trị sản xuất nông, lâm, thủy sản đạt 1.898 tỷ đồng, tăng trưởng bình quân 4,13%/năm. Nông nghiệp vẫn chiếm tỷ trọng chi phối 47,6% trong cơ cấu kinh tế toàn huyện, trong khi giá trị sản xuất công nghiệp đạt 2.130 tỷ đồng với tốc độ tăng trưởng 12,2% so với năm 2015.

Thứ hai, cơ cấu nội bộ ngành nông nghiệp còn mất cân đối nghiêm trọng. Ngành trồng trọt giữ vai trò áp đảo với 85,23% giá trị sản xuất, trong khi ngành chăn nuôi chỉ đạt 14,77%. Toàn huyện có 35.206 ha đất sản xuất nông nghiệp, trong đó chiếm phần lớn là diện tích cây lâu năm như cao su, hồ tiêu và cây ăn quả có múi; diện tích cây lương thực hàng năm giảm mạnh do hiệu quả kinh tế thấp.

Thứ ba, cơ cấu lao động chuyển dịch rất chậm so với yêu cầu công nghiệp hóa. Năm 2017, toàn huyện có 39.262 lao động đang làm việc, trong đó lao động nông nghiệp chiếm tới 65,70% (tương đương 25.795 người), khu vực phi nông nghiệp chỉ chiếm 34,30% (13.467 người). Dù năng suất lao động có cải thiện, đưa thu nhập bình quân lên 40,7 triệu đồng/người/năm, nhưng tỷ trọng lao động nông thôn còn quá lớn đang cản trở tiến trình hiện đại hóa.

Thứ tư, hạ tầng kỹ thuật và phương thức tổ chức sản xuất bắt đầu có sự chuyển biến tích cực. Toàn huyện đã có 99,9% số hộ sử dụng điện lưới quốc gia, 100% đường ô tô thông suốt đến trung tâm các xã và 70,76% chiều dài kênh mương tưới tự chảy được kiên cố hóa (30,594 km trên tổng số 43,234 km). Huyện đã hình thành 109 trang trại, 19 tổ hợp tác và hợp tác xã, đồng thời bước đầu phát triển các vùng chuyên canh cây ăn quả có múi đạt chứng nhận VietGAP tại các xã Hiếu Liêm, Tân Mỹ, Thường Tân và Lạc An.

Thảo luận kết quả

Thực trạng chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp tại Bắc Tân Uyên chịu ảnh hưởng lớn từ điều kiện tự nhiên: 60,48% diện tích đất có độ dốc cấp I (từ 0 đến 3 độ) cùng tầng đất đỏ vàng màu mỡ phân bổ rộng tại các xã Hiếu Liêm (2.190,95 ha), Tân Mỹ (2.609,66 ha), Tân Định (1.966,25 ha), rất thuận lợi cho cây lâu năm. Tuy nhiên, việc tỷ trọng trồng trọt duy trì ở mức cao tới 85,23% cho thấy huyện chưa khai thác tốt tiềm năng phát triển chăn nuôi tập trung ứng dụng công nghệ cao.

So sánh với các địa phương lân cận trong tỉnh Bình Dương, huyện Dầu Tiếng đã thực hiện chuyển dịch cơ cấu mạnh mẽ hơn khi hạ tỷ trọng trồng trọt từ 88,74% xuống 48,72% và nâng tỷ trọng chăn nuôi lên 48,37% trong giai đoạn 2005–2016. Huyện Phú Giáo cũng duy trì tỷ trọng chăn nuôi đạt 30,5% và tốc độ tăng trưởng dịch vụ đạt 18,36%/năm. Sự chậm trễ của Bắc Tân Uyên bắt nguồn từ việc thiếu vắng các cơ sở chế biến sâu, hạ tầng logistics nông sản chưa đồng bộ và các chính sách hỗ trợ tiếp cận vốn tín dụng cho kinh tế trang trại còn hạn chế.

Dữ liệu nghiên cứu được phản ánh trực quan thông qua bảng thống kê năng lực 6 trạm bơm điện và hệ thống 2 hồ chứa (Hồ Đá Bàn công suất thiết kế 600 ha, Hồ Dốc Nhàn thiết kế 110 ha). Các biểu đồ hình tròn thể hiện tỷ trọng áp đảo của trồng trọt (85,23%) so với chăn nuôi (14,77%) và biểu đồ cột phản ánh sự gia tăng thu nhập từ 36,2 triệu đồng lên 40,7 triệu đồng/người/năm, minh chứng rõ nét cho thấy địa phương cần một chiến lược tái cơ cấu mang tính đột phá hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa trên địa bàn huyện Bắc Tân Uyên đến năm 2025, hệ thống giải pháp trọng tâm bao gồm:

1. Đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật và công nghệ sinh học: Mở rộng diện tích sản xuất cây ăn quả có múi đạt tiêu chuẩn VietGAP và GlobalGAP từ 109 trang trại hiện hữu lên hơn 250 trang trại công nghệ cao; ứng dụng công nghệ tưới phun tự động tiết kiệm nước từ hệ thống sông Đồng Nai và sông Bé, phấn đấu nâng giá trị thu hoạch bình quân đạt trên 150 triệu đồng/ha/năm vào năm 2025. Chủ thể thực hiện: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Bình Dương phối hợp Phòng Kinh tế huyện và các hộ trang trại.
2. Phát triển công nghiệp chế biến và nâng tỷ trọng ngành chăn nuôi: Quy hoạch và thu hút đầu tư xây dựng 2 cụm công nghiệp chế biến nông sản tại xã Đất Cuốc và xã Tân Thành; chuyển đổi các mô hình chăn nuôi nhỏ lẻ sang trang trại chăn nuôi gia súc, gia cầm khép kín ứng dụng công nghệ làm mát tự động, nâng tỷ trọng giá trị sản xuất ngành chăn nuôi từ 14,77% lên mức 25% – 30% tổng giá trị nông nghiệp vào năm 2025. Chủ thể thực hiện: Ủy ban nhân dân huyện Bắc Tân Uyên phối hợp các doanh nghiệp đầu tư.
3. Hoàn thiện hạ tầng thủy lợi và giao thông nội đồng: Nâng tỷ lệ kiên cố hóa 199 tuyến kênh mương hiện có từ 70,76% lên trên 90% với tổng chiều dài đạt hơn 65 km; nâng cấp, nhựa hóa 100% các tuyến giao thông nông thôn và đường trục chính kết nối vùng chuyên canh trước năm 2023 nhằm giảm chi phí vận chuyển nông sản. Chủ thể thực hiện: Ban Quản lý Dự án Đầu tư Xây dựng huyện và Ủy ban nhân dân các xã.
4. Đổi mới tổ chức sản xuất và đào tạo chuyển dịch lao động: Nâng cao hiệu quả hoạt động của 19 tổ hợp tác, hợp tác xã hiện hữu, thành lập mới ít nhất 10 hợp tác xã nông nghiệp kiểu mới gắn với chuỗi liên kết tiêu thụ; tổ chức đào tạo nghề phi nông nghiệp cho 2.500 đến 3.000 lao động mỗi năm, kéo giảm tỷ lệ lao động nông nghiệp từ 65,70% xuống dưới 45% vào năm 2025, thúc đẩy thu nhập bình quân đầu người vượt mức 70 triệu đồng/người/năm. Chủ thể thực hiện: Trung tâm Dịch vụ Nông nghiệp và Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện Bắc Tân Uyên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thực tiễn cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Cơ quan quản lý nhà nước và cán bộ hoạch định chính sách cấp huyện/tỉnh: Cung cấp nguồn số liệu thực tế về 35.206 ha đất nông nghiệp, thực trạng 520 tuyến đường giao thông dài 518,297 km và hệ thống công trình thủy lợi, làm cơ sở khoa học để xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm, quy hoạch vùng chuyên canh nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao tại Bình Dương.
2. Giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu kinh tế: Cung cấp tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp tiếp cận duy vật biện chứng, khung lý thuyết phân tích chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế địa phương và chuỗi số liệu thứ cấp giai đoạn 2012–2017.
3. Doanh nghiệp đầu tư và các hợp tác xã nông nghiệp: Nhận diện rõ tiềm năng 109 trang trại, các vùng đất đỏ vàng màu mỡ trên 2.600 ha tại Tân Mỹ hay Hiếu Liêm để định hình chiến lược đầu tư chuỗi chế biến sâu, kho lạnh bảo quản và liên kết bao tiêu nông sản VietGAP.
4. Chủ trang trại và nông hộ sản xuất: Nắm bắt các định hướng chính sách chuyển đổi giống cây trồng từ lúa năng suất thấp sang cây ăn quả có múi, tiếp cận kỹ thuật tưới tiết kiệm và giải pháp huy động vốn tín dụng ưu đãi phát triển kinh tế trang trại bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Điều kiện tự nhiên của huyện Bắc Tân Uyên có những lợi thế nào cho phát triển nông nghiệp? Huyện sở hữu 35.206 ha đất sản xuất nông nghiệp (chiếm hơn 80% diện tích tự nhiên), với 60,48% địa hình bằng phẳng (độ dốc cấp I dưới 3 độ). Thổ nhưỡng đất đỏ vàng màu mỡ cùng nguồn nước dồi dào từ sông Đồng Nai và sông Bé tạo điều kiện lý tưởng để phát triển cây ăn quả có múi và cây công nghiệp dài ngày.

2. Đâu là hạn chế lớn nhất trong cơ cấu sản xuất nông nghiệp của huyện giai đoạn 2012–2017? Hạn chế lớn nhất là sự mất cân đối nghiêm trọng giữa các phân ngành: trồng trọt chiếm tới 85,23% trong khi chăn nuôi chỉ đạt 14,77% giá trị sản xuất. Nông nghiệp chủ yếu xuất thô mủ cao su và trái cây tươi, thiếu vắng nhà máy chế biến sâu, khiến giá trị gia tăng chưa tương xứng với quy mô 1.898 tỷ đồng tổng sản lượng.

3. Thực trạng cơ sở hạ tầng phục vụ nông nghiệp tại huyện Bắc Tân Uyên đạt mức độ nào? Tính đến năm 2017, hạ tầng của huyện tương đối hoàn thiện với 99,9% số hộ có điện lưới, 520 tuyến đường dài 518,297 km giúp 100% xã có đường ô tô đến trung tâm. Hệ thống thủy lợi gồm 2 hồ chứa nước lớn, 6 trạm bơm điện và 199 tuyến kênh mương (dài 70,596 km) với 70,76% kênh tưới tự chảy đã được kiên cố hóa.

4. Luận văn đề xuất chỉ tiêu cụ thể nào cho chuyển dịch lao động nông nghiệp đến năm 2025? Luận văn đề xuất đào tạo nghề và chuyển dịch cơ cấu việc làm nhằm kéo giảm tỷ trọng lao động làm việc trong ngành nông nghiệp từ mức 65,70% (năm 2017 với 25.795 người) xuống dưới mức 45% vào năm 2025, đồng thời phấn đấu nâng mức thu nhập bình quân đầu người toàn huyện vượt ngưỡng 70 triệu đồng/người/năm.

5. Bài học kinh nghiệm nào từ huyện Dầu Tiếng và Phú Giáo có thể áp dụng cho Bắc Tân Uyên? Bắc Tân Uyên có thể học hỏi mô hình tái cơ cấu của Dầu Tiếng (nâng tỷ trọng chăn nuôi lên 48,37%) và Phú Giáo (chăn nuôi đạt 30,5%) thông qua việc: chủ động quy hoạch các vùng chăn nuôi tập trung xa khu dân cư, áp dụng công nghệ chuồng lạnh khép kín, đẩy mạnh kinh tế trang trại và hỗ trợ lãi suất tín dụng cho các mô hình nông nghiệp công nghệ cao.

Kết luận

• Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa là quy luật tất yếu khách quan, quyết định tốc độ tăng trưởng và tính bền vững của nền kinh tế huyện Bắc Tân Uyên.
• Giai đoạn 2012–2017, giá trị sản xuất nông nghiệp đạt 1.898 tỷ đồng với hạ tầng lưới điện 99,9% và kênh mương kiên cố 70,76%, tuy nhiên nội bộ ngành còn lệch về trồng trọt (85,23%) và lao động nông nghiệp còn cao (65,70%).
• Luận văn đóng góp hệ thống lý luận hoàn chỉnh cùng bộ cơ sở dữ liệu thực tiễn tin cậy, làm rõ các điểm nghẽn về thể chế, công nghệ và thị trường tiêu thụ tại một huyện mới thành lập.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp chiến lược đồng bộ nhằm nâng tỷ trọng chăn nuôi lên 25% – 30%, kiên cố hóa trên 90% kênh mương và giảm tỷ lệ lao động nông nghiệp xuống dưới 45% trước năm 2025.
• Nghiên cứu là tài liệu tham khảo thiết thực cho các nhà hoạch định chính sách, doanh nghiệp và nông hộ trong việc đẩy mạnh liên kết 4 nhà, xây dựng Bắc Tân Uyên thành vùng nông nghiệp công nghệ cao kiểu mẫu.

Để khai thác tối đa tiềm năng kinh tế nông nghiệp của địa phương, các cấp quản lý và nhà đầu tư cần nhanh chóng hiện thực hóa các giải pháp quy hoạch, thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị và ứng dụng chuyển đổi số toàn diện vào sản xuất nông nghiệp ngay trong giai đoạn bản lề hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP VÀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP THEO HƯỚNG CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA 1.1 Một số vấn đề chung về cơ cấu kinh tế nông nghiệp và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá 1.1 Cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế 1.1 Khái niệm cơ cấu kinh tế Để hiểu về cơ cấu kinh tế, trước hết phải làm rõ khái niệm về cơ cấu: “Theo quan điểm triết học duy vật biện chứng, cơ cấu là một khái niệm dùng để chỉ cách thức tổ chức bên trong của một tổ chức hệ thống biểu hiện sự thống nhất của các mối quan hệ qua lại vững chắc các bộ phận của nó. Trong khi chỉ rõ mối quan hệ biện chứng giữa bộ phận và tổng thể, biểu hiện ra như là một thuộc tính của sự vật, hiện tượng và biến đổi cùng với sự biến đổi của sự vật, hiện tượng. “ “Nền kinh tế quốc dân là một hệ thống phức tạp, được cấu thành bởi nhiều bộ phận khác nhau. Tùy theo cách tiếp cận, các bộ phận đó có thể là các yếu tố đầu vào của một quá trình sản xuất gồm: đất đai, lao động, vốn và tiến bộ kỹ thuật; các khâu trong vòng tuần hoàn của tái sản xuất xã hội gồm: sản xuất, phân phối, trao đổi và tiêu dùng; các ngành sản xuất của một nền kinh tế gồm: nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ.

Đồng thời giữa chúng luôn có mối quan hệ biện chứng với nhau trong quá trình vận động và phát triển. Sự vận động và phát triển của nền kinh tế còn chứa đựng những thay đổi của chính bản thân các bộ phận và cách thức quan hệ giữa chúng với nhau trong mỗi thời điểm và mỗi điều kiện cũng khác.“ “Do đó, có thể khái quát cơ cấu kinh tế là tổng thể những mối quan hệ về chất lượng và số lượng giữa các bộ phận cấu thành nền kinh tế trong không gian, thời gian và điều kiện KT - XH nhất định.“ “Theo Viện Chiến lược phát triển thuộc Bộ Kế hoạch và Đầu tư thì “CCKT là nội dung, cách thức liên kết, phối hợp giữa các phần tử cấu thành hệ thống kinh tế; biểu hiện quan hệ tỉ lệ cả về mặt lượng và chất của các phần tử hợp thành hệ thống. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 Nói cách khác CCKT được hiểu là cách thức kết cấu của các phần tử cơ cấu tạo nên hệ thống kinh tế.“ “Như vậy, CCKT là một tổng thể bao gồm nhiều yếu tố có quan hệ chặt chẽ với nhau, tác động lẫn nhau trong một khoảng không gian, thời gian nhất định và trong những điều kiện KT – XH nhất định. Nó thể hiện cả mặt định tính và định lượng, cả về chất lượng và số lượng, phù hợp với mục tiêu xác định của nền kinh tế.“ “Do đó, mục tiêu KT - XH của đất nước trong từng thời kì quyết định việc hình thành các yếu tố, các bộ phận cấu thành và cả hai mặt số lượng và chất lượng.

Trong đó, mặt chất lượng quy định vai trò, vị trí của các yếu tố, các bộ phận, còn mặt số lượng thể hiện quan hệ tỉ lệ của các bộ phận phù hợp với mặt chất lượng đã được xác định. Nhưng khi số lượng (quan hệ tỉ lệ, tốc độ…) thay đổi sẽ tạo ra khả năng thay đổi về chất, lúc đó sẽ dẫn đến sự thay đổi về CCKT. Do vậy, khi nói chuyển dịch CCKT là nói đến sự chuyển dịch cả về chất lượng và số lượng tương ứng với chất lượng đó.“ Trong CCKT thể hiện: “Tính khách quan: CCKT như thế nào và xu thế chuyển dịch ra sao phụ thuộc vào điều kiện khách quan về tự nhiên, KT - XH nhất định chứ không do ý muốn chủ quan của con người quy định. Trình độ phát triển của lực lượng sản xuất và phân công lao động xã hội quyết định sự hình thành CCKT.

Tương ứng với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất trong một giai đoạn lịch sử nhất định, tất yếu có một CCKT hợp lí. Nền kinh tế sẽ phát triển thuận lợi nếu CCKT thực tế càng gần với CCKT hợp lí và ngược lại.“ “Tuy nhiên, sự vận động của các quan hệ KT - XH lại thông qua hoạt động của con người. Vì vậy, quá trình hình thành và chuyển dịch CCKT ở từng giai đoạn khác nhau đều chịu sự tác động quan trọng của con người. Do đó, trên cơ sở nắm vững và tôn trọng các yêu cầu của quy luật khách quan, con người tác động điều chỉnh CCKT ngày càng gần với CCKT hợp lí hơn.“ “Tính lịch sử cụ thể về thời gian, không gian và điều kiện KT – XH: ở mỗi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 giai đoạn phát triển nhất định, tính chất hợp lí của CCKT của mỗi nước, mỗi vùng phụ thuộc vào những điều kiện lịch sử, KT - XH khác nhau.

Với ý nghĩa này không thể áp dụng một cách máy móc những bước thay đổi tỉ lệ số lượng của cơ cấu nước này, vùng này cho cơ cấu của một nước khác, vùng khác không cùng một điều kiện chính trị, xã hội, mặc dù các nước đó, vùng đó có thể nằm ở một trình độ phát triển lực lượng sản xuất như nhau. Do đó, việc học hỏi và vận dụng sáng tạo kinh nghiệm của mỗi nước trong việc xây dựng CCKT hợp lí là quan trọng.“ “Tính biến đổi: Tính biến đổi của CCKT được quy định bởi tính biến đổi và phát triển không ngừng của bản thân các yếu tố cấu thành nền kinh tế và những quan hệ giữa chúng. Trong CCKT hiện hữu luôn chứa đựng những tiền đề cho sự xuất hiện CCKT mới. Tính biến đổi cho thấy chuyển dịch CCKT là một quá trình.

Quá trình đó làm cho CCKT chuyển dịch theo hướng ngày càng hoàn thiện hơn.“ “Như vậy, bản chất của CCKT là sự biểu hiện của các mối quan hệ giữa các yếu tố của quá trình sản xuất xã hội, đó là mối quan hệ của lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, nhưng không đơn thuần chỉ là những quan hệ về mặt số lượng và tỉ lệ giữa các yếu tố - biểu hiện về lượng hay sự tăng trưởng của hệ thống, mà là những mối quan hệ bên trong và bên ngoài của các yếu tố đó – biểu hiện về chất hay sự phát triển của hệ thống. Mối quan hệ giữa lượng và chất trong cơ cấu của nền kinh tế thực chất là những biểu hiện về tăng trưởng và phát triển của nền kinh tế đó.“ “Cơ cấu của nền kinh tế quốc dân chỉ được cụ thể hóa thông qua từng loại cơ cấu cụ thể. Tùy theo góc độ tiếp cận, có thể nêu ra các loại CCKT khác nhau như: xét sự phân công lao động xã hội theo ngành có CCKT ngành; xét quan hệ sỡ hữu có cơ cấu thành phần kinh tế; xét sự phân công lao động theo không gian có cơ cấu theo lãnh thổ; xét theo công dụng kinh tế của sản phẩm có cơ cấu sản xuất tư liệu sản xuất và sản xuất tư liệu tiêu … “Cơ cấu kinh tế của một quốc gia bao gồm cơ cấu ngành, cơ cấu thành phần kinh tế, cơ cấu lãnh thổ, trong đó quan trọng nhất là cơ cấu ngành. Một nền kinh tế tăng trưởng bền vững không chỉ đòi hỏi nhịp độ phát triển cao mà cần LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 phải có cơ cấu hợp lí giữa các ngành, các thành phần kinh tế và các vùng lãnh thổ.

Do đó trong giới hạn nội dung nghiên cứu đề tài, tác giả tập trung vào phân tích sự chuyển dịch CCKT nông nghiệp ở ba khía cạnh là CCKT theo ngành, theo thành phần kinh tế và theo lãnh thổ. “Cơ cấu ngành là bộ phận cơ bản, phản ánh mối liên hệ kinh tế và công nghệ sản xuất; là yếu tố cốt lõi của chiến lược ổn định và phát triển KT - XH, tạo điều kiện thực hiện các mục tiêu chiến lược đề ra. Trong nền kinh tế quốc dân, chia thành hai khu vực sản xuất: gồm khu vực sản xuất vật chất và khu vực phi sản xuất vật chất. “Khu vực sản xuất vật chất là tổng hợp các ngành sản xuất của cải vật chất phục vụ đời sống con người, tạo ra sản phẩm xã hội và thu nhập quốc dân cho đất nước.

“Khu vực sản xuất phi vật chất là tổng hợp các ngành dịch vụ phục vụ cho sản xuất, đời sống con người và xã hội. Ngày nay, trước sự phát triển của KHKT, năng suất lao động của xã hội ngày càng cao, ngành dịch vụ ngày càng trở thành ngành kinh tế quan trọng của nền kinh tế quốc dân. “Cơ cấu thành phần kinh tế gắn liền với các hình thức sở hữu về tư liệu sản xuất và xu hướng chung là lực lượng sản xuất ngày càng phát triển, các hình thức sở hữu ngày càng đa dạng. Tương ứng với mỗi hình thức sở hữu là một thành phần kinh tế.

Tuy nhiên, ngày nay giữa các hình thức sở hữu có sự đan xen lẫn nhau tùy thuộc vào sự phát triển của các nền kinh tế, dẫn đến sự phân chia nền kinh tế theo các thành phần kinh tế ngày càng phức tạp. Từ mối quan hệ giữa các thành phần kinh tế trong quá trình vận động người ta có thể thấy được xu hướng phát triển và vai trò của từng thành phần kinh tế để từ đó có thể đưa ra các giải pháp tác động phù hợp với yêu cầu phát triển chung của nền kinh tế.“ “Cơ cấu lãnh thổ phản ánh sự phân công lao động xã hội về mặt không gian địa lý. Thực chất của việc phân chia này là để làm cơ sở cho hoạch định chiến lược, xây dựng kế hoạch phát triển, thực thi chính sách sát thực và phù hợp với đặc điểm của từng vùng nhằm đạt hiệu quả cao trên từng vùng và toàn lãnh thổ. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 11 “Tùy theo mục đích quản lý mà có thể phân chia lãnh thổ của một quốc gia thành các vùng với những đặc trưng về mặt kinh tế khác nhau.

Trong nông nghiệp, cách phân chia lãnh thổ thành các vùng sinh thái nông nghiệp mang ý nghĩa cực kì quan trọng, vì từ đó có thể xác lập được các cơ cấu cây trồng và vật nuôi hợp lý, vừa cho phép khai thác được lợi thế của mỗi vùng, vừa khắc phục tình trạng phát triển dàn trải, thiếu tập trung để có thể hình thành được các vùng sản xuất chuyên canh có khối lượng hàng hóa lớn, đáp ứng tốt nhu cầu của thị trường và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế.