CHƯƠNG 1 NHỮNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VE THẺ VÀ HOAT DONG THANH TOÁN VE THẺ TRONG NGAN HANG THUONG MẠI 1. Khai quát về hoạt động của Ngân hang thương mai 1. Khái niệm Ngân hàng thương mại Khi hoạt động trao đổi mua bán giữa người với người diễn ra càng sôi động, phát triển dẫn theo nhu cầu mở rộng, hợp tác kinh doanh giữa các khu vực khác nhau trên thế giới ngày càng gia tăng. Song do sự khác biệt về đồng tiền dùng để thanh toán giữa các quốc gia là rào cản chính trong việc trao đổi mua bán với nhau.
Chính vì vậy trong bối cảnh đó, NHTM được hình thành nhằm giải quyết vấn đề này. Qua hang trăm năm đến nay, nó đã chứng tỏ răng hoạt động NHTM gan liền mật thiết với sự phát triển kinh tế của đất nước. Trải qua nhiều thời kì khác nhau, các hoạt động trong ngân hàng ngày càng phong phú và phát triển, thỏa mãn đầy đủ nhu cầu ngày càng cao của con người. NHTM là một tổ chức tài chính giữ nhiệm vụ chủ chốt nhằm đây mạnh phát triển nền kinh tế quốc gia.
Dựa trên mục đích, tính chất, đối tượng hoạt động mà có thể đưa ra các khái niệm khác nhau về NHTM. Do đặc trưng cơ bản của NHTM là trung gian dẫn vốn trong nền kinh tế, bởi thế NHTM được định nghĩa theo Nghị định số 59/2009/NĐ-CP của Chính phủ như sau: “ Ngân hàng thương mại là ngân hàng được thực hiện toàn bộ hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác có liên quan vì mục tiêu lợi nhuận theo quy định của Luật các Tổ chức tín dung và các quy định khác của pháp luật”. Hay trong Luật tô chức tín dụng năm 2001 có ghi: “ Ngân hang là loại hình tô chức tín dụng có thể được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng theo quy định của Luật này. Hoạt động ngân hàng là việc kinh doanh, cung ứng thường xuyên một hoặc một số các nghiệp vụ như: nhận tiền gửi, cấp tín dụng, cung cấp dịch vụ thanh toán qua tài khoản”.
Ngoài ra có thể được khái niệm theo chức năng, vai trò mà Ngân hàng phải thực hiện đối với đất nước như: “NHTM là một doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực đặc biệt. Đó là hoạt động tiền tệ, tín dụng và thanh toán”. Các hoạt động cơ bản trong Ngân hàng thương mại 1. Hoạt động nhận tiền gửi NHTM cung cấp dịch vụ nhận tiền gửi với lời cam kết hoàn trả đúng hạn cho các đối tượng là cá nhân, hộ gia đình hay các tô chức có nhu cầu gửi tiền tại ngân hàng với mục đích sinh lời và cất trữ an toàn.
NHTM kiểm soát một cách chặt chẽ lượng tiền gửi vào bằng hệ thống quản lý giám sát tình hình chỉ trả và tham gia bảo hiểm tiền gửi. Ngoài mục đích bảo quản, NHTM còn thực hiện một số hoạt động khác như: chuyền tiền, thu hộ hay chi ho. Hoat động tín dung 1. Cho vay s* Cho vay thương mại Đây là khoản cho vay với kỳ hạn ngắn (thường đưới 12 tháng) nhằm cung ứng cho doanh nghiệp một số nhu cầu về chỉ trả, tiêu dùng hay tài trợ cho tài sản lưu động với mục đích đầu tư nhằm mở rộng quy mô sản xuất, hoạt động kinh doanh của khách hàng.
s* Cho vay tiêu dùng Phần lớn là những khoản cho vay trung-dài hạn, phục vụ mục đích tiêu dùng vào việc mua sắm tài sản cố định hay chi phí học tập. Hoạt động này phát sinh khi mức thu nhập của con người tăng lên làm gia tăng thêm một số nhu cầu trong tiêu dùng. Hình thức cho vay này thực sự được quan tâm khi có sự xuất hiện của các hãng bán lẻ cạnh tranh trong cho vay đo trước đây ngân hàng đều cho rằng khoản vay này tiềm ẩn rủi ro cao. s* Tai trợ dự án Các NHTM hiện ngày một chú trọng hơn trong việc tai trợ vào các dự án với thời hạn trung-dài hạn đặc biệt là các dự án đầu tư vao lĩnh vực công nghệ cao.
Ngoài ra, NHTM còn thực hiện cho vay theo hướng đầu tư vào lĩnh vực bất động sản, tuy nhiên đây là một lĩnh vực tương đối rủi ro. Khoản vay tài trợ này chiếm tỷ trong đáng ké trên tong tài sản trong NHTM kèm theo những rủi ro tiềm an. Chính vì thế, ngân hàng cần kiểm soát chặt chẽ các khoản vay này, xem xét kỹ trước khi đồng ý cho vay thông qua quá trình thâm định tín dụng. Đầu tư Ngân hàng thực hiện đầy đủ hoạt động trên thị trường tài chính bằng việc kinh doanh chứng khoán gồm công trái và tín phiếu.
Theo đó, NHTM tạo ra khoản thu nhập trong hoạt động này bằng cách mua vào và bán chứng khoán ra thị trường rồi thu về khoản chênh lệch giữa chúng. Cung cấp một số dịch vụ khác Là một trung gian tài chính trong thị trường, ngân hàng luôn mở rộng và duy trì nhiều mối quan hệ khác nhau, được tiếp cận với nhiều nguồn thông tin đa dang. Tính đến nay ngoài các hoạt động trên, các NHTM có thé cung cấp các dịch vu khác sau: ủy thác, bảo lãnh, bảo hiểm,. và khoản thu về từ việc cung ứng các dịch vụ này ngày một tăng lên và phát triển mạnh.
Các dịch vụ này có thé hoạt động riêng biệt, độc lập nhưng cũng có thé hỗ trợ một phần vào công tác huy động vốn tín dụng, dem lại nguôồn thu thông qua hình thức thu phí những dịch vụ đó cho ngân hàng. Chức năng của NHTM 1. Trung gian tín dụng Ngân hàng thực hiện hoạt động cơ bản là chuyên các khoản tiết kiệm trở thành vốn đem đi đầu tư bằng hình thức nhận tiền gửi và cấp tín dụng. Trên thị trường luôn tồn tại nhóm đối tượng dư thừa vốn và nhóm người cầu vốn.
Vì vậy, ngân hàng ở đây xuất hiện làm cầu nối cho họ, cung cấp đầy đủ thông tin vay mượn lẫn nhau cùng điều kiện đảm bảo. Như vậy, NHTM là cầu nối cho 2 bên là người gửi tiền, người đi vay gặp được nhau và dem lại giá trị cho các bên. Có thé đánh giá rằng, chức năng nay vô cùng cần thiết trong việc tôn tại, phát triển của NHTM bởi bản chat sâu xa là di vay dé cho vay và đây cũng chính là tiền đề thực hiện các chức năng khác. Vì thế, có thé cho rằng hoạt động tín dụng của NHTM đã tạo động lực thúc day các tổ chức, doanh nghiệp mở rộng kinh doanh, đầu tư thiết bị, kỹ thuật; nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế.
Trung gian thanh toán NHTM thực hiện chức năng này trước hết cần đáp ứng chức năng tín dụng bởi muốn thanh toán trước tiên cần thực hiện gửi tiền trước đó. Đối tượng lựa chọn ngân hàng làm bên trung gian trong các giao dịch thường là các chủ thể kinh doanh không nằm trên cùng một địa bàn, khi phát sinh nhu cau thanh toán tiền hàng hay chi trả khoản nợ lẫn nhau. Phuong thức này nhằm tối thiểu các rủi ro có khả năng gặp phải trong quá trình vận chuyên hàng hay chỉ phí thanh toán lớn, tối thiểu thời gian kèm chi phí, đặc biệt là rất an toàn. Khoản thu phí thanh toán từ hoạt động này giúp tăng thu nhập cho ngân hàng.
Với chức năng này, ngân hang đã góp phan day mạnh đòng luân chuyền vốn, hàng hóa trên thị trường, đồng thời tiết kiệm được các khoản chỉ phí thanh toán. Ngoài ra, hình thức này giúp lượng tiền mặt lưu thông bên ngoài một cách có kiểm soát. Chức năng tạo tiền Day là chức năng riêng có và duy nhất trong ngân hàng, nhằm tạo ra bội số tiền gửi trong hệ thống NHTM. Xuất phát từ những khoản dự trữ tăng lên, NHTM đem cho vay dưới hình thức chuyên khoản rồi một phần tiền trong khoản đó quay về ngân hàng sau khi khách hàng có khoản tiền gửi không kỳ hạn.
Lặp lại quá trình trên nhiều lần sẽ thu về lượng tiền gửi gấp nhiều lần so với số dự trữ ban đầu. Tuy nhiên, hệ số này bị ảnh hưởng bởi các tỷ lệ dự trữ có liên quan. Đồng thời, chức năng này làm phong phú thêm công cụ thanh toán, chi trả của người dân. Ngoài ra, nó làm rõ vấn đề sau: khi lượng tiền cho vay càng lớn thì khả năng tạo tiền của NHTM càng gia tăng, dẫn đến lượng tiền cung ứng càng lớn.
Vai trò của NHTM NHTM là nơi huy động vốn chủ yếu trong nền kinh tế, đáp ứng khả năng cầu vốn của hau hết các chủ thé tham gia. Chính vì thế, hệ thống NHTM chiếm một vi trí nhất định, góp phan 6n định tỷ giá và hạn chế lạm phát trên thị trường. Mở rộng hoạt động sản xuất, day mạnh xuất nhập khâu được mở rộng, day nhanh tốc độ tăng trưởng kinh tế, phát triển nhanh chóng và giữ vững 6n định. Tập trung tích cực phát triển, tăng cường công tác đối ngoại và hợp tác với các khu vực phát triển trên thế giới nhằm khai thác triệt để dòng vốn từ nước ngoài đồ vào nước ta.
Tích cực thực hiện nghĩa vụ đối với đất nước thông qua hoạt động nộp thuế đầy đủ cho Ngân sách nhà nước. Tạo điều kiện và hỗ trợ trong việc làm, thu hút nguồn nhân lực, nâng cao thu nhập cho người lao động, góp phầm làm giảm tỷ lệ thất nghiệp của đất nước. NHTM là nơi cung cấp vốn cho nền kinh tế, là công cụ quan trong trong việc thúc đây quá trình lưu thông hàng hóa Trên thực tế, các doanh nghiệp, tổ chức muốn mở rộng quy mô sản xuất hay đầu tư mua sắm trang thiết bị cần huy động một nguồn vốn tương đối lớn để tập trung đầu tư. Trong khi đó, cầu về vốn của các đối tượng này luôn cao hơn so với nguồn vốn tự có của bản thân, vì thé họ phải tìm kiếm các nguồn vốn khác được huy động từ bên ngoài.
Chính vì vậy, Ngân hàng thương mại có nhiệm vụ đứng ra tập trung mọi nguồn tiền nhàn rỗi từ đó đáp ứng kịp thời nhu cầu cho những đối tượng đang thiếu vốn. NHTM là công cụ điều tiết kinh tế vĩ mô Với chức năng tạo tiền, NHTM không những là chủ thể tham gia vào quá trình cung ứng tiền mặt vào thị trường mà còn có nhiệm vụ phân chia hiệu quả các khoản tiền đã huy động được. Trước vấn đề này, Ngân hàng trung ương phải sử dụng các công cụ điều tiết vĩ mô nhằm ổn định lượng tiền trong lưu thông. Đồng thời, hệ thống các NHTM cần tuân theo đúng quy định liên quan đến dự trữ bắt buộc và quy chế thanh toán đã đề ra.