CHƯƠNG 1: CƠ S L LUẬN CHUNG V CHẤT LƯỢNG CHO VAY TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 3.1 Tổng quan về hoạt động cho vay tại Ngân h ng Thương mại 2.1 Khái niệm và đặc điểm của hoạt động cho vay 1.1 Khái niệm hoạt động cho vay Cho vay là một quan hệ kinh tế, trong mối quan hệ này người cho vay chuyển giao quyền sử d ng tiền trong một thời gian nhất định cho người đi vay. Khi đến hạn trả nợ người đi vay có nghĩa v hoàn trả số tiền gốc và lãi vay. Ø Như vậy cho vay được hiểu như sau : Cho vay là một hình thức cấp t n d ng, theo đó Ngân hàng giao cho khách hàng một khoản tiền để sử d ng vào m c đ ch và thời hạn nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi. Cho vay là hoạt động sinh lời lớn nhất song rủi ro cao nhất của ngân hàng thương mại.
Để NH t n tại và phát triển v ng chắc, hoạt động cho vay phải an toàn và hiệu quả. Muốn vậy, nó phải được thực hiện theo nh ng nguyên tắc nhất định. Thứ nhất, KH vay vốn phải đảm bảo sử d ng vốn vay đúng m c đ ch đã thoả 4 Downloaded by MAI ??I CÁT (maingoc0911. Điều này giúp hạn chế rủi ro t n d ng cho Ngân hàng.
Thứ hai, KH phải đảm bảo hoàn trả nợ gốc và lãi vốn vay đúng thời hạn đã thoả thuận trong hợp đ ng. Thứ ba, Ngân hàng cho vay đối với nh ng dự án khả thi, có hiệu quả và có khả năng hoàn trả nợ. Nhờ đó, Ngân hàng mới có được lợi nhuận từ việc cho vay. Với xu hướng phát triển của nền kinh tế, nghiệp v cho vay ngày càng đa dạng, phong phú, hoàn thiện, đầu tư vào tất cả các lĩnh vực ngành nghề.
Để đáp ứng nhu cầu vay vốn của ngân hàng ngày càng gia tăng, hoạt động cho vay của ngân hàng ngày càng mở rộng, đòi hỏi ngân hàng phải có quy trình quản lý chặt chẽ. M c tiêu quản lý khoản m c cho vay thống nhất với m c tiêu chung của ngân hàng trên cơ sở đảm bảo an toàn. Có thể hiểu ngắn gọn: “Hoạt động cho vay là việc ngân hàng đưa tiền cho khách hàng với cam kết khách hàng phải hoàn trả cả gốc và lãi trong khoảng thời gian xác định”. Ngân hàng trao quyền sử d ng vốn cho khách hàng, khách hàng dùng số vốn này đầu tư vào sản xuất kinh doanh kiếm lời, đảm bảo trả nợ gốc và lãi cho ngân hàng.2 Đặc điểm của hoạt động cho vay Hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại khác so với hoạt động cho vay của các đối tượng cho vay khác, do vậy, hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại có các đặc điểm sau: Thứ nhất, hoạt động cho vay luôn xuất hiện hai bên chủ thể tham gia, đó là chủ thể đi vay và chủ thể cho vay, nhưng không phải chủ thể nào cũng có thể tham gia vào quan hệ vay vốn, các điều kiện về chủ thể tham gia quan hệ vay vốn được luật định.
Thứ hai, hình thức pháp lý của quan hệ cho vay là hợp đ ng t n d ng. Thứ ba, m c đ ch của hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại là tạo ra lợi nhuận. Thứ tư, ngu n vốn thực hiện hoạt động cho vay, bên cạnh vốn điều lệ, ngân hàng thương mại chủ yếu dựa vào ngu n vốn huy động từ các tổ chức, cá nhân trong xã hội thông qua các hình thức nhận tiền gửi, phát hành giấy tờ có giá hay vay vốn từ các tổ chức t n d ng khác và ngân hàng thương mại.2 Các h nh thức cho vay của Ngân hàng thương mại o Theo phương thức cho vay : 5 Downloaded by MAI ??I CÁT (maingoc0911.com) Cho vay tr c ti p: là loại hình cho vay mà chủ thể vay trực tiếp nhận tiền vay và trả nợ cho ngân hàng. Cho vay gián ti p: là loại hình cho vay được thực hiện thông qua các tổ chức trung gian như cho vay theo tổ hội, nhóm sản xuất, Hội nông dân, Hội Cựu chiến binh, Hội Ph n ,… cho vay thông qua tổ chức khác dưới hình thức đ ng tài trợ trực tiếp.
Cho vay tr c ti p: là hình thức cho vay tương đối phổ biến của ngân hàng đối với khách hàng không có nhu cầu vay thường xuyên, không đủ điều kiện để cấp hạn mức thấu chi. o Theo thời hạn cho vay: Cho vay ng n hạn: Đây là các khoản vay có thời hạn tối đa đến 12 tháng. Các khoản vay ngắn hạn thường được sử d ng để bù đắp sự thiếu h t vốn lưu động cho các doanh nghiệp, nhu cầu chi tiêu ngắn hạn của các khách hàng. Cho vay trung hạn: Các khoản vay trung hạn theo quy định của Nhà nước có thời hạn từ 12 tháng đến 5 năm.
Các khoản vay trung hạn chủ yếu để đầu tư mua sắm tài sản cố định, cải tiến đổi mới thiết bị, công nghệ, mở rộng sản xuất kinh doanh,… Cho vay dài hạn: là hình thức cho vay có thời hạn dài trên 5 năm, thời hạn tối đa của t n d ng dài hạn có thể lên đến 40 năm tùy thuộc vào mỗi khoản vay. Các khoản vay dài hạn được dùng đáp ứng các nhu cầu mang t nh chất dài hạn như: xây dựng nhà xưởng. x nghiệp, mua sắm các trang thiết bị,… o Theo t nh chất đảm bảo của khoản vay/ mức độ t n nhiệm đối với khách hàng: Cho vay có đ m b o b ng tài s n: Đây là hình thức cho vay có đảm bảo đối với tài sản có thể được đảm bảo theo hình thức thế chấp hoặc cầm cố, bảo lãnh… Các tài sản đảm 14 bảo thường là giấy tờ có giá, hàng hóa trong kho, nhà cửa, thiết bị…. Ngân hàng chỉ chấp nhận nh ng tài sản hợp pháp, có khả năng bán được làm đảm bảo.
Tài sản đảm bảo là một giải pháp khôn ngoan đối với đối tượng vay chưa đủ tin cậy nhưng ngân hàng cũng không muốn đánh mất khách hàng này. Cho vay không có đ m b o b ng tài s n: là hình thức cho vay không có tài sản đảm bảo thế chấp, cầm cố, bảo lãnh…Với hình thức này chủ yếu dựa vào uy t n và mối quan hệ truyền thống của bản thân mình với ngân 6 Downloaded by MAI ??I CÁT (maingoc0911.com) hàng để được cho vay. Nh ng khách hàng của hình thức t n d ng này chủ yếu là nh ng khách hàng tốt, trung thực trong kinh doanh, có khả năng tài ch nh mạnh và đ ng thời có năng lực quản lý tốt. Ngoài ra còn một số hình thức cho vay khác.3 Phân lo i cho vay c a Ngân hàng thương m i Ø Căn cứ vào thời hạn cho vay Phân chia theo thời gian có ý nghĩa quan trọng đối với ngân hàng vì thời gian liên quan mật thiết đến t nh an toàn và sinh lợi của t n d ng nói chung cũng như khả năng hoàn trả của khách hàng: Thời gian cho vay càng dài thì rủi ro càng lớn nên lãi suất càng cao.
Hơn n a, việc phân chia theo thời gian còn giúp ngân hàng đảm bảo sự phù hợp về kỳ hạn gi a ngu n vốn huy động được và số tiền cho vay. Theo thời gian, các khoản vay của ngân hàng được phân thành: - Cho vay ngắn hạn Là loại cho vay có thời hạn đến 12 tháng và được sử d ng để bù đắp sự thiếu h t vốn lưu động cho các doanh nghiệp và các nhu cầu chi tiêu ngắn hạn của cá nhân. - Cho vay trung hạn Là các món vay có khoảng thời gian trên 12 tháng đến 60 tháng. Cho vay trung hạn chủ yếu được mua sắm tài sản cố định, cải tiến hoặc đổi mới thiết bị, công nghệ, mở rộng sản xuất kinh doanh, xây dựng các dự án mới có quy mô nhỏ và thời gian thu h i vốn nhanh, hình thành vốn lưu động thường xuyên của các doanh nghiệp, đặc biệt là nh ng doanh nghiệp mới thành lập… - Cho vay dài hạn Là loại cho vay có thời hạn trên 60 tháng và thời hạn tối đa có thể lên đến 20-30 năm.
Cho vay dài hạn nhằm m c đ ch tài trợ cho các công trình xây dựng cơ bản như xây dựng nhà ở, sân bay, cầu đường, các thiết bị, phương tiện vận tải có quy mô lớn, xây dựng các x nghiệp mới… - Cho vay tiêu dùng Cho vay tiêu dùng là khoản cho vay để tài trợ cho việc tiêu dùng nhằm giúp người tiêu dùng có thể sử d ng hàng hóa dịch v trước khi họ có khả năng chi trả, tạo điều kiện cho người vay được hưởng mức sống cao hơn. Thông thường quy mô 7 Downloaded by MAI ??I CÁT (maingoc0911.com) của nh ng khoản vay này nhỏ rủi ro cao vì ph thuộc phần lớn vào thu nhập và ý thức trả nợ của khách hàng. Mà hiện nay, ở Việt Nam t lệ thu nhập ngầm là rất cao (là nh ng khoản thu nhập không kiểm soát được) nên lãi suất cho vay tiêu dùng thường cao. Đối tượng được vay là các cá nhân và hộ gia đình vay để ph c v cho m c đ ch mua nhà, mua ôtô, du học, du lịch… - Cho vay kinh doanh Là loại hình cho vay của tổ chức t n d ng đối với các dự án đầu tư, phương án sản xuất kinh doanh, dịch v của các cá nhân, tổ chức như: cho vay công nghiệp, cho vay thương mại, cho vay nông nghiệp… Ø Căn cứ vào tính chất bảo đảm của khoản vay Cho vay có tài sản đảm bảo: Là loại cho vay dựa trên cơ sở có bảo đảm như cầm cố, thế chấp, hoặc phải có bảo đảm bằng tài sản của bên thứ ba.
Trong nhiều trường hợp, ngân hàng yêu cầu khách hàng phải có tài sản đảm bảo khi nhận t n d ng. Lý do là khách hàng phải đối đầu với rủi ro trong kinh doanh, có thể mất khả năng trả nợ cho ngân hàng. Nh ng biến cố không mong đợi có thể gây ra cho ngân hàng nh ng tổn thất lớn. Ch nh vì vậy, trừ nh ng khách hàng có uy t n cao, nhiều khách hàng phải có tài sản đảm bảo khi nhận t n d ng của ngân hàng yêu cầu phải có tài sản đảm bảo, ngân hàng muốn có một ngu n trả nợ thứ hai khi ngu n thứ một là ngu n thu nhập từ hoạt động kinh doanh không đảm bảo trả nợ.
Hiện nay, hầu hết các khoản cho vay đều phải có tài sản đảm bảo.