Chương 1: Một số vấn đề lý luận về chức năng thực hành quyề n công tố của Viện kiểm sát trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vu ̣ án hình sự. Chương 2: Quy định của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 về chức năng thực hành quyề n công tố c ủa Viện Kiểm sát ở giai đoa ̣n xét xử sơ th ẩm vụ án hình sự và th ực tiễn áp dụng trên địa bàn tỉnh Phú Thọ từ năm 2011 đến năm 2016. Chương 3: Giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực hành quyề n công tố của Viện Kiểm sát các cấp trên địa bàn tỉnh Phú Thọ trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHƢ́C NĂNG THƢ̣C HÀ NH QUYỀN CÔNG TỐ CỦ A VIỆN KIỂM SÁ T TRONG GIAI ĐOẠN XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ 1.
Khái niệm g iai đoạn xét xử sơ thẩm và vai trò của Viện kiểm sát trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự 1. Giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự 1. Khái niệm xét xử Theo Từ điển Tiếng Việt của Hoàng Phê (Chủ biên, 2003), "Xét xử là việc xem xét và xử các vụ án" [21, tr. Đây là một trong những chức năng cơ bản của Tòa án , chức năng này còn được gọi là chức năng bảo vệ pháp luật có mối quan hệ trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của con người, quyền của công dân.
Theo Từ điể n luâ ̣t ho ̣c (2006) do Viê ̣n Khoa ho ̣c Pháp lý (Bô ̣ Tư pháp ) chủ trì xuất bản: Xét xử là hoạt động xem xét , đánh giá bản chấ t pháp lý của vụ việc nhằm đưa ra một phán xét về tính chất , mức đô ̣ pháp lý của vụ việc , từ đó nhân danh Nhà nước đưa ra mô ̣t pháp quyế t tương ứng với bản chất , mức đô ̣ trái hay không trái pháp luâ ̣t của vu ̣ viê ̣c (xét xử vụ án hình sự , dân sự , kinh doanh, thương ma ̣i , lao đô ̣ng , hành chính. Xét xử là quá trình áp dụng các biện pháp cần thiết do luật định để kiểm tra lại tính hợp pháp và có căn cứ của toàn bộ các quyết định mà cơ quan Điều tra và Viện kiểm sát đã thông qua trước khi chuyển vụ án hình sự sang Tòa án, nhằm loại trừ các những hậu quả tiêu cực của các sơ suất, sai lầm hoặc sự lạm dụng đã bị bỏ lọt trong ba giai đoạn tố tụng hình sự trước đó (khởi tố, điều tra 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com và truy tố), chuẩn bị đưa vụ án ra xét xử, hoặc trả lại hồ sơ để điều tra bổ sung hoặc đình chỉ (hay tạm đình chỉ) vụ án. Đây đươ ̣c xem là hoa ̣t đô ̣ng quan trọng để tăng cường pháp chế, bảo vệ các quyền và tự do của công dân trong các giai đoạn xét xử của Tòa án nói riêng và toàn bộ hoạt động tư pháp của Nhà nước nói chung. Từ đó, cùng với các giai đoạn tố tụng khác góp ph ần có hiệu quả vào cuộc đấu tranh phòng và chống tội phạm trong toàn xã hội.
Theo Tôn Thiện Phương (2002), trong hoạt động tố tụng hình sự thì xét xử được coi là hoạt động trung tâm bởi lẽ [25, tr.5-8]: Thứ nhất, các hoạt động điều tra thu thập chứng cứ của cơ quan điều tra nhằm mục đích chứng minh tội phạm và hành vi của người phạm tội phục vụ cho việc xét xử. Thông qua hồ sơ vụ án của cơ quan điều tra, Tòa án kiểm tra tính xác thực của chứng cứ mà cơ quan điều tra thu thập được, để từ đó đưa ra những phán quyết về tội phạm và người phạm tội. Tại phiên tòa, chứng cứ được đưa ra xem xét đánh giá một cách chính thức và chỉ những chứng cứ nào được đưa ra xem xét tại phiên tòa mới được làm căn cứ chứng minh tội phạm và là cơ sở để Hội đồng xét xử đưa ra quyết định của mình. Vì vậy, hoạt động đánh giá chứng cứ, nhân danh Nhà nước ra bản án của Hội đồng xét xử được xem là hoạt động điều tra chính thức tại phiên tòa.
Thứ hai, quyết định truy tố của Vi ện kiểm sát chỉ là cơ sở để Tòa án quyết định đưa vụ án ra xét xử, còn việc phán quyết về sự việc phạm tội, hành vi của bị cáo thuộc chức năng của Tòa án “không ai bị coi là có tội và phải chịu hình phạt khi chưa có bản án kết tội của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật”. Vì vây, có thể nói hoạt động truy tố của Viện kiểm sát hướng tới việc tạo căn cứ cho hoạt động xét xử. Thứ ba, bản án và các quyết định của Tòa án là căn cứ pháp lý để tiến hành hoạt động thi hành án, biến việc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội của các cơ quan tiến hành tố tụng phát huy tác dụng trên thực tế. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Vì vậy, xét xử hình sự có vai trò rất quan trọng trong tố tụng hình sự.
Xét xử thông qua Tòa án vừa là công cụ bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa, vừa là công cụ bảo vệ quyền con người. Khái niệm xét xử sơ thẩm Trong khoa ho ̣c pháp lý hiê ̣n nay , khái niệm “xét xử sơ thẩm” có khá nhiều cách tiếp cận khác nhau. Chẳng hạn, theo Từ điển Luật học giải thích: “xét xử sơ thẩm là lần đầu tiên đưa vụ án ra xét xử tại một Tòa án có thẩm quyền” [37, tr. Quan điểm này có tính khái quát chung (bao gồm cả xét xử sơ thẩm các vụ án dân sự, hình sự.), đã phản ánh đặc trưng của xét xử sơ thẩm là “lần đầu tiên” đưa vụ án ra xét xử và do “một Tòa án có thẩm quyền xét xử”; nhưng chưa thể hiện các đặc trưng riêng và nội dung của việc xét xử sơ thẩm vụ án hình sự.
Các đặc trưng cơ bản của xét xử sơ thẩm vụ án hình sự bao gồ m : Thứ nhất, xét xử sơ thẩm vụ án hình sự là một giai đoạn tố tụng hình sự có tính chất bắt buộc. Thứ hai, xét xử sơ thẩm vụ án hình sự là xét xử lần đầu vụ án, do đó vụ án được đưa ra giải quyết công khai với sự có mặt đầy đủ các người tham gia tố tụng. Thứ ba, xét xử sơ thẩm vụ án hình sự có kết quả là một bản án, quyết định công minh, có căn cứ và đúng pháp luật. Thứ tư, xét xử sơ thẩm vụ án hình sự góp phần vào việc xử lý triệt để và dứt điểm vụ án hình sự, qua đó,giảm thiểu tối đa tình trạng giải quyết kéo dài vụ án, duy trì công lý, phục hồi lại công bằng trong xã hội, trấn an dư luận và bảo đảm quyền lợi của công dân.
Khái niệm giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự Từ các quan điể m trên có thể đưa ra khái niê ̣m giai đoa ̣n xét xử sơ thẩm vụ án hình sự là một giai đoạn tố tụng hình sự, trong đó Tòa án có thẩm quyền 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thay mặt Nhà nước tiến hành việc xét xử lần đầu, toàn diện, tổng thể vụ án hình sự trên cơ sở bản cáo trạng của Viện kiểm sát, xem xét đánh giá chứng cứ và dựa trên kết quả tranh tụng tại phiên tòa làm cơ sở để ra các phán quyết công minh, có căn cứ và đúng pháp luật bằng bản án và quyết định của mình. Thời điểm của giai đoạn này được bắt đầu từ khi Tòa án nhận được hồ sơ vụ án hình sự (với quyết định truy tố bị can trước Tòa án kèm theo bản cáo trạng) do Viện kiểm sát chuyển sang và kết thúc bằng một bản án (quyết định) có hiệu lực pháp luật của Tòa án. Bằng việc xét xử sơ thẩm, thông qua quá trình điều tra trực tiếp tại phiên tòa, trên cơ sở kết quả tranh tụng công khai và dân chủ của các bên, Tòa án với tính chất là cơ quan trọng tài kiểm tra lại và đánh giá một cách toàn diện, khách quan và đầy đủ các chứng cứ, các tình tiết của vụ án hình sự để giải quyết về bản chất nó - phán xét về vấn đề tính chất tội phạm (hay không) của hành vi, có tội (hay không) của bị cáo hoặc bằng việc kiểm tra tính hợp pháp và của bản án theo trình tự giám đốc thẩm hoặc tái thẩm (nếu bản án hay quyết định đã có hiệu lực pháp luật bị kháng nghị), nhằm đạt mục đích trong toàn bộ các giai đoạn tố tụng hình sự là tuyên một bản án (quyết định) có hiệu lực pháp luật một cách công minh và đúng pháp luật, có căn cứ và đảm bảo sức thuyết phục tránh bỏ lọt tội phạm và kết án oan người vô tội. Vai trò của Viê ̣n kiểm sát trong giai đoạn xét xử s ơ thẩm vụ án hình sự Viê ̣n kiể m sát là một trong những cơ quan tiến hành tố tụng, có trách nhiệm thực hành quyền công tố trong tố tụng hình sự, quyết định việc truy tố người phạm tội ra trước Tòa án và kiểm sát hoạt động xét xử của tòa án, nhằm đảm bảo mọi hành vi phạm tội đều phải được xử lý kịp thời, việc khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, không để lọt tội phạm và người phạm tội, không làm oan người vô tội.
Trong giai đoạn xét xử sơ thẩm các vụ án hình sự, vai trò của VKS bao gồ m: 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Một là, cùng với các cơ quan bảo vệ pháp luật khác, VKS có trách nhiệm đấu tranh, xử lý tội phạm, “bảo đảm mọi hành vi phạm tội đều phải được xử lý kịp thời; việc khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, không để lọt tội phạm và người phạm tội, không làm oan người vô tội”. Đồng thời, thông qua các hoạt động nghiệp vụ của mình, VKS cũng có trách nhiệm kịp thời phát hiện ra các nguyên nhân, điều kiện của tội phạm, qua đó kiến nghị với các cơ quan nhà nước có liên quan triệt tiêu các nguyên nhân, điều kiện của tội phạm.