Chương 1: Cơ sở lý luận của chức năng kinh tế của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Chương 2: Thực trạng chức năng kinh tế của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay. Chương 3: Phương hướng và giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chức năng kinh tế của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHỨC NĂNG KINH TẾ CỦA NHÀ NƢỚC CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM 1.
Khái niệm, đặc điểm chức năng kinh tế của Nhà nƣớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Trong bối cảnh hiện nay, khi mọi mặt của đời sống xã hội luôn vận động, biến đổi và phát triển không ngừng, để bảo đảm cho các mục tiêu, kế hoạch, định hướng phát triển và bản chất của nhà nước, thì các nhà nước cần phải có những phương hướng, biện pháp tác động cần thiết bảo đảm cho sự vận động, biến đổi và phát triển của xã hội theo đúng lộ trình đã được định hướng. Tuy nhiên, đời sống kinh tế - xã hội bao gồm nhiều lĩnh vực, mà mỗi lĩnh vực lại có những đặc thù riêng cho nên yêu cầu đặt ra đối với nhà nước là phải đề ra những phương hướng, biện pháp tác động, điều chỉnh phù hợp với các quy luật vận động, biến đổi và phát triển của từng lĩnh vực. Xét theo khía cạnh khoa học pháp lý, các hoạt động thường xuyên, liên tục, chủ yếu, có tính ổn định lâu dài của nhà nước được gọi là chức năng của nhà nước. Trên cả phương dịên lý luận và thực tiễn, hiện nay vẫn còn nhiều quan điểm, ý kiến khác nhau về khái niệm chức năng của Nhà nước cho nên việc làm sáng tỏ khái niệm chức năng của Nhà nước là nhu cầu cần thiết đối với các nhà nghiên cứu luật học, các nhà quản lý kinh tế.
Theo các tài liệu khoa học pháp lý hiện nay, có nhiều quan điểm khác nhau định nghĩa về khái niệm chức năng của Nhà nước như: Chức năng của Nhà nước là:"Ph-¬ng h-íng ho¹t ®éng chñ yÕu cña Nhµ n-íc thÓ hiÖn b¶n chÊt, vai trß, sø mÖnh x· héi vµ môc tiªu cña Nhµ n-íc" [35, tr. 163]; "nh÷ng ph-¬ng diÖn, mÆt ho¹t ®éng c¬ b¶n cña nhµ n-íc nh»m thùc hiÖn nh÷ng nhiÖm vô ®Æt ra tr-íc nhµ n-íc" [25, tr. 61]; "ho¹t ®éng chñ yÕu cña nhµ n-íc, 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thÓ hiÖn trùc tiÕp vµ ®Çy ®ñ nhÊt b¶n chÊt, vai trß x· héi, nhiÖm vô chiÕn l-îc, môc tiªu l©u dµi cña nhµ n-íc" [21, tr. 33]; "nh÷ng ph-¬ng diÖn (mÆt) ho¹t ®éng chñ yÕu cña nhµ n-íc nh»m ®Ó thùc hiÖn nh÷ng nhiÖm vô ®Æt ra tr-íc nhµ n-íc" [35, tr.
51];"ho¹t ®éng nhµ n-íc c¬ b¶n nhÊt, mang tÝnh th-êng xuyªn, liªn tôc, æn ®Þnh t-¬ng ®èi, xuÊt ph¸t tõ b¶n chÊt, c¬ së kinh tÕ - x· héi, nhiÖm vô chiÕn l-îc, môc tiªu c¬ b¶n cña nhµ n-íc vµ cã ý nghÜa quyÕt ®Þnh tíi sù tån t¹i vµ ph¸t triÓn cña nhµ n-íc" [28, tr. Tựu trung lại, những định nghĩa nêu trên đều tập trung thể hiện chức năng của nhà nước phải đáp ứng các tiêu chí là thể hiện phương hướng, các hoạt động của nhà nước đối với sự vận động, phát triển của xã hội và do b¶n chÊt, c¬ së kinh tÕ- x· héi, nhiÖm vô chiÕn l-îc vµ môc tiªu l©u dµi cña nhµ n-íc quyÕt ®Þnh, trong ®ã b¶n chÊt cña nhµ n-íc lµ nh©n tè chñ yÕu nhÊt vµ quan träng nhÊt. §èi víi c¸c nhµ n-íc chñ n«, phong kiÕn, t- s¶n, vÒ b¶n chÊt, c¬ së kinh tÕ-x· héi, nhiÖm vô chiÕn l-îc, môc tiªu l©u dµi c¬ b¶n lµ gièng nhau, cô thÓ: trong lÜnh vùc ®èi néi vµ ®èi ngo¹i ®Òu thùc hiÖn chøc n¨ng b¶o vÖ, duy tr× chÕ ®é t- h÷u vÒ t- liÖu s¶n xuÊt vµ s¶n phÈm lao ®éng; ®µn ¸p nh©n d©n lao ®éng vÒ chÝnh trÞ, t- t-ëng; tiÕn hµnh chiÕn tranh x©m l-îc nh»m n« dÞch c¸c d©n téc kh¸c. Cßn ®èi víi c¸c n-íc xã hội chủ nghĩa nói chung và Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Viê ̣t Nam nói riêng , xuấ t phát từ cơ sở kinh tế - xã hội là dựa trên chế đô ̣ công hữu về tư liê ̣u sản xuấ t , sản phầm lao động xã hội và nền tảng xã hô ̣i là toàn thể nhân d ân lao đô ̣ng , liên minh giữa giai cấ p nông dân với giai cấ p nông dân và tầ ng lớp trí thức : "…Cơ cấu kinh tế nhiều thành phần với các hình thức tổ chức sản xuất, kinh doanh đa dạng dựa trên chế độ sở hữu toàn dân, sở hữu tập thể, sở hữu tư nhân, trong đó sở hữu toàn dân và sở hữu tập thể là nền tảng" và bản chất của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Viê ̣t Nam là "Nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân.
Tất cả quyền lực Nhà nước thuộc về nhân dân mà nền tảng là liên minh giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và tầng lớp trí thức" (Điề u 2 Hiế n pháp 1992), thì Nhµ n-íc 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thùc hiÖn nh÷ng chøc n¨ng mang tÝnh x©y dùng vµ s¸ng t¹o v× môc tiªu d©n giµu, n-íc m¹nh, x· héi c«ng b»ng, d©n chñ, v¨n minh bao gåm: Tæ chøc vµ qu¶n lý nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng; tæ chøc vµ qu¶n lý v¨n hãa, gi¸o dôc, khoa häc, c«ng nghÖ; chøc n¨ng x· héi (tõ "x· héi" ®-îc hiÓu theo nghÜa hÑp); gi÷ v÷ng an ninh chÝnh trÞ, trËt tù, an toµn x· héi; b¶o ®¶m c¸c quyÒn vµ lîi Ých hîp ph¸p cña c«ng d©n; b¶o ®¶m cho ph¸p luËt lu«n lu«n ®-îc t«n träng vµ thùc hiÖn ®Çy ®ñ, nghiªm chØnh, thèng nhÊt; b¶o vÖ Tæ quèc; thiÕt lËp, cñng cè, ph¸t triÓn c¸c mèi quan hÖ vµ sù hîp t¸c víi tÊt c¶ c¸c n-íc trªn thÕ giíi, kh«ng ph©n biÖt chÕ ®é chÝnh trÞ vµ x· héi kh¸c nhau trªn c¸c nguyªn t¾c: cïng tån t¹i hßa b×nh, t«n träng ®éc lËp, chñ quyÒn, toµn vÑn l·nh thæ cña nhau, kh«ng x©m l-îc nhau, kh«ng can thiÖp vµo c«ng viÖc néi bé cña nhau, b×nh ®¼ng vµ cïng cã lîi; tham gia vµo cuéc ®Êu tranh chung cña nh©n d©n thÕ giíi v× hßa b×nh, ®éc lËp d©n téc, d©n chñ vµ tiÕn bé x· héi [28, tr. Do đó, khái niệm chức năng của nhà nước phải phản ánh được đặc tính của nhà nước là luôn vận động, biến đổi và phát triển về nội dung, hình thức và phương thức thực hiện để phù hợp với sự phát triển của nhà nước và xã hội nhưng không phải mọi hoạt động của nhà nước đều là chức năng của nhà nước mà chỉ có những phương hướng, hoạt động chủ yếu, quan trọng nhất, thể hiện tính thường xuyên, liên tục, bản chất của nhà nước mới được coi là chức năng của nhà nước. Vì vậy , chức năng của N hà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ®-îc hiÓu là những hoạt động chñ yÕu, quan träng nhÊt mang tính th-êng xuyªn, liªn tôc thÓ hiÖn b¶n chÊt của nhà nước nhằm thực hiện các mục tiêu dân giàu , nước ma ̣nh, xã hội công bằng dân chủ , văn minh. Nếu phân chia xã hội thành các lĩnh vực thì chức năng của nhà nước cũng được phân chia thành các chức năng khác nhau.
Chức năng kinh tế của 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nhà nước là một bộ phận trong tổng thể các chức năng của Nhà nước thể hiện vai trò của nhà nước đối với các hoạt động kinh tế của nhà nước, doanh nghiệp và cá nhân kinh doanh trong xã hội. Vì vậy, để hiểu đúng và đủ khái niệm chức năng kinh tế của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, chúng ta phải nghiên cứu, tìm hiểu và phân tích quá trình hình thành vai trò kinh tế, những đặc trưng của mô hình quản lýnền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Vai trò kinh tế của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam được thể hiện rõ nét nhất là trong thời kỳ kế hoạch hoá tập trung ở Việt Nam và trong quá trình chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Ở Việt Nam, sau khi Cách mạng tháng Tám thành công, nhà nước đã có chủ trương xây dựng và phát triển n ền kinh tế kế hoạch hoá tập trung đươ ̣c thể hiện qua các quy định của Hiến pháp và pháp luật.
Trong bản h iến pháp đầu tiên của Việt Nam - Hiến pháp năm 1946 đã khẳng định: "Quyền tư hữu của công dân được đảm bảo" (Điều 12); Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hoà đã ban hành các Sắc lệnh số 104/SL ngày 1/1/1948 của Chủ tịch Chính phủ Việt nam dân chủ cộng hoà ấn định các nguyên tắc căn bản của Doanh nghiệp quốc gia quy định: "Doanh nghiệp quốc gia là một doanh nghiệp thuộc quyền sở hữu của quốc gia và do quốc gia điều khiển" (Điều 2), với mục tiêu: "1-Thoả mãn các nhu cầu tối yếu của Quốc gia, 2-Điều hoà hoạt động kinh tế trong nước, 3- Bảo vệ nền kinh tế quốc gia, 4- Sinh lợi cho nền tài chính quốc gia" (Điều 4); và nguyên tắc hoạt động: "Các doanh nghiệp quốc gia đều hoạt động bằng "ngân quỹ tự trị" không thuộc ngân sách hàng năm" (Điều 8). Sau này, trong thời xây dựng chủ nghĩa xã hội, lần đầu tiên nền kinh tế xã hội chủ nghĩa được quy định trong Hiến pháp năm 1959, các quy định về chế độ kinh tế và xã hội (từ Điều 9 đến Điều 22). Theo Hiến pháp năm 1959, thì các hoạt động kinh tế của được tiến hành theo theo một kế hoạch thống nhất và Nhà nước dựa vào các cơ quan nhà nước, tổ chức công đoàn, hợp tác xã và các tổ 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.