Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu các vấn đề liên quan đến đẻ tài luận án. Chương 2: Những vấn đề lý luận về chức năng của lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam. Chương 3: Thực trạng xác định và thực hiện chức năng của lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam. Chương 4: Nhu cầu, quan điểm, giải pháp xác định và thực hiện hiệu quả chức năng của lực lượng Cảnh sát Biển Việt Nam giai đoạn hiện nay.
CHUONG 1 TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CUU CAC VAN DE LIEN QUAN DEN DE TAI LUAN AN 1. Những công trình nghiên cứu về tô chức lực lượng Cảnh sát biển Với xu hướng “tiến quân ra biển” của các quốc gia và tình hình tranh chấp chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán trên biển hiện nay, LLCSB có vai trò đặc biệt quan trọng trong quản lý, bảo vệ biển, đảo. Các quốc gia trong khu vực châu A và thế giới luôn tăng cường, dé cao việc thành lập LLCSB, bổ sung chức năng, nhiệm vụ, quyền han cho LLCSB hoặc tái cơ cấu các lực lượng quản lý biển, nhằm bảo đảm hình thành, xây dựng một lực lượng chuyên trách, chủ trì thực thi pháp luật trên biển. Tuy nhiên, do bản chất nhà nước, nguyên tắc tổ chức bộ máy nhà nước và nhu cầu quản lý biển, đảo của mỗi quốc gia là khác nhau.
Vì thé, về tên gọi, ban chất hay chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của LLCSB thuộc quốc gia cũng có những điểm giống, khác nhau nhất định. Khi thành lập một tổ chức trong bộ máy nhà nước, việc xác định “tên gọi” thường gắn với những van đề vé hình thức, quy mô tổ chức, phạm vi hoạt động và bản chất của cơ quan, tổ chức đó, bảo đảm tính khái quát nhất về lực lượng này; phân biệt giữa tổ chức nay với các tổ chức khác; tạo thuận lợi trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của tổ chức đó. Thực tiễn xác định tên goi của LLCSB thuộc các quốc gia trên thế giới hiện nay có khác nhau. Theo tên giao dịch quốc tế (tiếng Anh), LLCSB của Mỹ là United States Coast Guard (USCG), của Nhật Ban là Japan Coast Guard (JCG), Malaysia là Malaysian Maritime Enforcement Agency (MMEA), Singapore là Singapore Police Coast Guard (SPCG).
Theo tiếng Việt Nam, LLCSB của các quốc gia khác thường được dich ra các tên gọi là: “Lực lượng cảnh sát biển”; “Lực lượng phòng vệ bờ biển”; “Lực lượng thực thi pháp luật trên biển”; Lực lượng chấp pháp trên biển”. Đối với LLCSB Việt Nam, tên giao dịch quốc tế đã được thay đổi từ Vietnam Marine Police thành Vietnam Coast Guard để bảo đảm tính tương đồng về mặt hình thức giữa LLCSB của các quốc g1a trong khu vực, đồng thời tạo thuận lợi cho hoạt động hợp tác quốc tế của lực lượng này trong tình hình Biển Đông hiện nay. Những công trình khoa học nước ngoài nghiên cứu về tỗ chức của lực lượng Cảnh sát biển Cuốn sách chuyên khảo về: “Lực lượng bảo vệ bờ biển trên thé giới và những nguy cơ đe doa an ninh hàng hải mới nối lên”. Tác giả Masahiro Akiyama chủ tịch của tổ chức Nghiên cứu chính sách về đại dương đã giới thiệu về bảo vệ bờ biển và lực lượng bảo vệ bờ biển; nhiệm vụ khó khăn vì giả định khác nhau về quản lý biển và đánh giá sự cần thiết của việc nghiên cứu bảo vệ bờ biển của LLCSB/Coast Guard hoặc cơ quan hàng hải thuộc chính phủ.
Nội dung cuốn sách thể hiện một số vấn dé sau: Các lực lượng bảo vệ bờ biển có kiểu loại quy mô, phạm vi hoạt động, con người phục vụ trong lực lượng đó có đặc điểm riêng. Có ba câu hỏi: “lực lượng bảo vệ bờ biển là gì?”, “đến khi nào có thé sử dụng?” và “lực lượng này làm gì?”. Một lực lượng bảo vệ bờ biển không phải là một lực lượng hải quân chiến dau, nhưng cũng không phải như một tổ chức hàng hải chỉ thực thi pháp luật và các dịch vụ với các chức năng thực tế cụ thể trong lĩnh vực hàng hải bao gồm cả phạm vi ven biển và vùng nước đường thuỷ nội địa. Các lực lượng bảo vệ bờ biển là cơ quan hàng hải bao gồm các lực lượng thực hiện chức năng thực thi pháp luật và dịch vụ, khi cần thiết sẽ trở thành lực lượng hải quân quốc gia, nhưng không phải là một lực lượng hải quân chiến đấu độc lập [71].
Khoá luận tốt nghiệp khóa đào tạo tại Học viện Cảnh sát biển Nhật Bản với nội dung: “Những thách thức đối với Cảnh sát quốc gia Indonesia trong quá trình chuyên đối từ mô hình quân sự sang mô hình dân sự nhằm nâng cao năng lực dam bao trật tự, an toàn, phục vụ xã hội”. Tác giả Harry Ganda Wijaya đang là một sĩ quan cảnh sát quốc gia Indonesia, thuộc Ban giám đốc Cảnh sát biển Indonesia đã thể hiện quan điểm về xây dựng lực lượng cảnh sát quốc gia chính quy, tương xứng với những thay đổi của thời đại là công việc khó khăn đặt ra cho chính lực lượng cảnh sát và toàn thé xã hội. Nội dung khoá luận thể hiện: những khó khăn về viéc thay đổi về cả cơ cấu tổ chức va những nếp nghĩ đã ăn sâu trong lực lượng cảnh sát quốc gia Indonesia cần phải có thời gian và phương pháp hợp lý dé thực hiện. Những trở ngại dé nâng tầm lực lượng cảnh sát quốc gia Indonesia, đặc biệt là sự bảo thủ trong cách suy nghĩ “không cẩn phải thay đổi, lực lượng cảnh sát so với trước đây đã phát triển hon”; hệ théng quân sự giữ vai trò đảm bảo độc lập chủ quyền của đất nước thông qua sức mạnh quân sự.
Tác giả đã mô tả lực lượng cảnh sát quốc gia Indonesia và những nỗ lực của Cảnh sát quốc gia Indonesia vé việc xây dựng một chiến lược toàn diện sẽ được thông qua và triển khai, với chiến lược gọi là “Thắng lợi nhanh chóng” nhằm nâng cao hiệu quả từ mô hình Cảnh sát quốc gia Indonesia. Chiến lược nêu trên gồm 3 mặt: an toàn bờ biển, “Sambang Nusa” (tiến tới những đảo có người sống ngoài xa) và cộng đồng cảnh sát. Đề xuất áp dụng kinh nghiệm của LLCSB Nhật Bản, nhằm góp phần cải thiện tổ chức, năng lực cán bộ, nhân viên và hiểu biết về những thách thức trong quá trình chuyển đổi cảnh sát quốc gia Indonesia từ mô hình quân sự sang dân sự, hoàn thành tốt nhiệm vụ đảm bảo an ninh, trật tự, an toàn xã hội [123]. Bên cạnh tác giả Harry Ganda Wijaya thi tác giả Tridea Sulaksana sỹ quan trong Cơ quan Điều phối an ninh biển Indonesia (BAKORKAMLA) đã viết khoá luận tốt nghiệp khóa dao tạo tại Học viện Cảnh sát biển Nhật bản, với tiêu dé: “Si thiếu hut nhân lực trong Cơ quan Điều phối An ninh biển Indonesia”.
Tác giả trình bày các nội dung thể hiện BAKORKAMLA sẽ trở thành LLCSB Indonesia, thiết lập hệ thống an ninh hàng hải trên vùng biển giống với các nước trong khu vực châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc, Việt Nam, cũng như hệ thống an ninh hàng hải của Hoa Kỳ và Úc. Cảnh sát biển Indonesia là sự phối kết hợp giữa 12 cá nhân, tổ chức liên quan trực thuộc Bộ Điều phối chính tri, pháp luật và an ninh, chịu trách nhiệm trước Tổng thống nước Cộng hoà Indonesia, cụ thể là: Bộ trưởng Bộ Ngoại giao, Bộ Nội vụ. Bộ Quốc phòng, Bộ Tư pháp và Nhân quyền, Bộ Tài chính, Bộ Giao thông vận tải, Bộ Hàng hải và Thủy sản, Trưởng Văn phòng Tổng Công té nước Cộng hòa Indonesia, Tổng Tư lệnh Lực lượng vũ trang Indonesia, Tư lệnh Cảnh sát quốc gia Indonesia, Giám đốc cơ quan Tình báo quốc gia, Đô đốc Hải quân Indonesia [147]. Những công trình khoa học trong nước nghiên cứu về tổ chức lực lượng Cảnh sát biển Hiện nay, nhiều công trình nghiên cứu mang tính giới thiệu khái quát, đơn lẻ về cả cơ cấu, tô chức, chức năng, nhiệm vụ của từng lực lượng hải quân, biên phòng hoặc cảnh sát biển.
Trong đó, nghiên cứu có tính toàn diện và chỉ tiết nhất là Đề tài cấp Bộ Quốc phòng về “Nghiên cứu tổ chức, xây dung lực lượng hoạt động phi quân sự góp phan bảo vệ chủ quyền biển, đảo trong tình hình moi” của Viện Chiến lrgc Bộ Quốc phòng. Công trình đã nghiên cứu các lực lượng có chức năng quản lý an ninh, trật tự, an toàn trên biển; phân biệt lực lượng quân sự và lực lượng phi cuân sự (PQS). Khái niệm về lực lượng PQS là một bộ phận của lực lượng quốc phòng toàn dan, gồm lực lượng chuyên trách, kiêm nhiệm va lực lượng khác do các bộ, ngành, địa phương ven biển tổ chức, xây dựng theo quy định của pháp luật; đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước để tién hành các các biện pháp, hoạt động PQS thường xuyên và trong các tình huống an ninh quốc phòng trong thời bình nhằm bảo vệ chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán trên các vùng biển, đảo; đồng thời sẵn sàng tham gia chiến đấu, phục vụ chiến đấu khi xảy ra các tình huông xung đột vũ trang và chiên tranh trên biên. Lực lượng PQS tham gia quản lý, bảo vệ chủ quyền biển, đảo là một bộ phận của lực lượng quốc phòng toàn dân, gồm các đơn vị chuyên trách như Cảnh sát biển, Kiểm ngư, Hải quan, lực lượng kiêm nhiệm của các bộ, ngành liên quan và các lực lượng khác.
Trong đó, LLCSB là nòng cốt, chủ trì phối hợp với các lực lượng khác trong công tác quản lý an ninh, trật tự, an toàn và thực thi pháp luật bảo vệ chủ quyền, quyền chủ quyền, quyên tài phán trên các vùng biển Việt Nam; phối hợp với lực lượng vũ trang trong thực hiện nhiệm vụ quốc phòng bảo vệ chủ quyền biển, đảo thời bình và đồng thời sẵn sàng tham gia chiến đấu, phục vụ chiến đấu khi xảy ra chiến tranh. Tổ chức, xây dựng lực lượng PQS theo mô hình: một lực lượng nòng cốt, chủ trì là Cảnh sát biển và các lực lượng chuyên trách, kiêm nhiệm trong từng lĩnh vực; theo nguyên tắc kết hợp giữa quản lý ngành và quản lý lãnh thổ, gồm 2 hoặc 3 cấp. Các lực lượng PQS phối hợp chặt chẽ với nhau theo cơ chế, kể hoạch chung dưới sự quản ly thống nhất của Chính phủ, sự chỉ đạo, điều hành của một cơ quan thuộc Ủy ban biển Đông và hải đảo. Cán bộ, ngành liên quan trực tiếp tổ chức, xây dựng đơn vị PQS thuộc quyền theo kế hoạch được phê duyệt.
Xây dựng lực lượng PQS đồng bộ về chính trị, tư tưởng, tổ chức biên chế, chuyên môn, nghiệp vụ, phương tiện trang bị kỹ thuật, cơ sở vật chất, chế độ chính sách.