Chương I Vị trí, đối tượng, phương pháp và chức nĕng của chủ nghĩa xã hội khoa học Kế thừa những nhân tố tích cực của các trào l u t t ởng xã hội chủ nghĩa không t ởng trong lịch sử và những tinh hoa của nhân loại; khảo sát và phân tích thực tiễn của chủ nghĩa t bản, Các Mác và Phriđrích Ĕngghen đã sáng lập ra một lý thuyết khoa học về chủ nghĩa xã hội, đó là chủ nghĩa xã hội khoa học. Chủ nghĩa Mác-Lênin bao gồm ba bộ phận hợp thành là triết học Mác - Lênin, kinh tế học chính trị Mác - Lênin và chủ nghĩa xã hội khoa học, trở thành một học thuyết khoa học và hoàn chỉnh, trở thành hệ t t ởng khoa học và cách mạng của giai cấp công nhân hiện đại, soi đ ờng cho cách mạng xã hội chủ nghĩa giải phóng nhân loại khỏi chế độ t hữu, áp bức bất công và nghèo nàn lạc hậu. Vị trí của chủ nghĩa xã hội khoa học Các nhà sáng lập ra chủ nghĩa Mác-Lênin đã sử dụng hai thuật ngữ: “chủ nghĩa xã hội khoa học” hoặc “chủ nghĩa cộng sản khoa học” c bản là thống nhất về ý nghĩa. Hiện nay, chúng ta dùng thuật ngữ “chủ nghĩa xã hội khoa học”.
Khái niệm chủ nghĩa xã hội khoa học Chủ nghĩa xã hội khoa học là một ý nghĩa – về mặt lý luận nằm trong khái niệm “chủ nghĩa xã hội”, là một trong ba bộ phận hợp thành của chủ nghĩa Mác-Lênin, nghiên cứu sự vận động xã hội nhằm thủ tiêu chủ nghĩa t bản và xây dựng xã hội xã hội chủ nghĩa, tiến tới xây dựng xã hội cộng sản chủ nghĩa. Với t cách là một bộ phận hợp thành chủ nghĩa Mác-Lênin, chủ nghĩa xã hội khoa học có những đặc điểm đáng chú ý: Một là, chỉ rõ con đ ờng hiện thực dựa vào khoa học để thủ tiêu tình trạng ng ời bóc lột ng ời và đ a ra một tổ chức xã hội mới không biết đến những mâu thuẫn của chủ nghĩa t bản mà những ng ời theo chủ nghĩa xã hội không t ởng đã hằng m ớc. 2 Hai là, dựa vào những kết luận của hai bộ phận hợp thành khác của chủ nghĩa Mác-Lênin là triết học duy vật biện chứng, duy vật lịch sử và kinh tế học chính trị. Ba là, chủ nghĩa xã hội khoa học là thế giới quan, hệ t t ởng chính trị của giai cấp công nhân, biểu hiện những lợi ích của giai cấp này trong nhiệm vụ xây dựng lại xã hội một cách cách mạng.
Bốn là, chủ nghĩa xã hội khoa học tổng kết không những kinh nghiệm đấu tranh giai cấp của giai cấp công nhân, kinh nghiệm cách mạng xã hội chủ nghĩa mà cả kinh nghiệm của những phong trào dân chủ của quần chúng, của các cuộc cách mạng dân chủ t sản và giải phóng dân tộc. Vị trí của chủ nghĩa xã hội khoa học - Chủ nghĩa Mác-Lênin là một khối thống nhất giữa lý luận khoa học, hệ t t ởng của giai cấp công nhân với những nguyên tắc lãnh đạo chính trị và thực tiễn đấu tranh cách mạng. Sự thống nhất t t ởng một cách hữu c của chủ nghĩa Mác-Lênin thể hiện ở các bộ phận cấu thành của nó là triết học, kinh tế chính trị học và chủ nghĩa xã hội khoa học. - Sự thống nhất của chủ nghĩa Mác-Lênin không loại trừ mà còn định rõ tính đặc thù về chất giữa các bộ phận cấu thành với tính cách là các khoa học độc lập, có đối t ợng nghiên cứu riêng.
Tr ớc hết, với ý nghĩa là t t ởng, là lý luận, thì chủ nghĩa xã hội nằm trong quá trình phát triển chung của các sản phẩm t t ởng, lý luận mà nhân loại đã sản sinh ra; đặc biệt về lĩnh vực khoa học xã hội và chính trị - xã hội. Chủ nghĩa xã hội khoa học là một trong những đỉnh cao nhất của các khoa học xã hội nhân loại nói chung. Chủ nghĩa xã hội khoa học cũng nằm trong quá trình phát triển lịch sử các tư tưởng xã hội chủ nghĩa của nhân loại. Chủ nghĩa xã hội khoa học đã kế thừa, phát triển những giá trị của chủ nghĩa xã hội không t ởng, loại trừ những yếu tố không t ởng, tìm ra những c sở khoa học, c sở thực tiễn của t t ởng xã hội chủ nghĩa (tập trung nhất ở tính khoa học là đã tìm ra những quy luật, tính quy luật của quá trình cách mạng xã hội chủ nghĩa, giải phóng con ng ời, giải phóng xã hội).
Trong hệ tư tưởng Mác-Lênin (hay còn gọi là chủ nghĩa Mác-Lênin), chủ nghĩa xã hội khoa học là một trong ba bộ phận hợp thành (cùng với triết học Mác-Lênin, kinh tế học chính trị Mác-Lênin). Các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác-Lênin đã phân tích rõ nghĩa hẹp và nghĩa rộng của chủ nghĩa xã hội khoa học. 3 - Theo nghĩa hẹp thì chủ nghĩa xã hội khoa học là một trong ba bộ phận của chủ nghĩa Mác-Lênin. Chủ nghĩa xã hội khoa học đã dựa trên ph ng pháp luận triết học duy vật biện chứng và duy vật lịch sử; đồng thời cũng dựa trên những c sở lý luận khoa học về các quy luật kinh tế, quan hệ kinh tế.
để luận giải một cách khoa học về quá trình nảy sinh cách mạng xã hội chủ nghĩa, hình thành và phát triển hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa, gắn liền với sứ mệnh lịch sử có tính toàn thế giới của giai cấp công nhân hiện đại, nhằm giải phóng con ng ời, giải phóng xã hội. - Theo nghĩa rộng, chủ nghĩa xã hội khoa học tức là chủ nghĩa Mác- Lênin (gồm cả 3 bộ phận). Nói về nghĩa rộng của chủ nghĩa xã hội khoa học, V.Lênin khẳng định: “chủ nghĩa xã hội khoa học tức là chủ nghĩa Mác”. Bởi vì, suy cho cùng cả triết học Mác lẫn kinh tế chính trị Mác đều dẫn đến cái tất yếu lịch sử là làm cách mạng xã hội chủ nghĩa và xây dựng hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa.
Ng ời lãnh đạo, tổ chức cùng nhân dân thực hiện sự nghiệp cách mạng lâu dài và triệt để đó chỉ có thể là giai cấp công nhân hiện đại, thông qua đảng của nó. Mà phạm trù “giai cấp công nhân” và “sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân” lại trực tiếp là những phạm trù c bản nhất của chủ nghĩa xã hội khoa học. Cho nên, gọi toàn bộ chủ nghĩa Mác (hay chủ nghĩa Mác-Lênin) là chủ nghĩa xã hội khoa học theo nghĩa rộng là nói về thực chất và mục đích của toàn bộ chủ nghĩa Mác-Lênin. Thậm chí, khi nghiên cứu kỹ l ỡng bộ Tư bản của C.Lênin đã xác định rằng: "bộ "T bản" - tác phẩm chủ yếu và c bản ấy trình bày chủ nghĩa xã hội khoa học.
những yếu tố từ đó nảy sinh ra chế độ t ng lai”1. Sẽ là sai lầm khi nói đến bộ Tư bản mà chỉ thấy những vấn đề kinh tế, khía cạnh kinh tế, không thấy nội dung chính trị - xã hội của nó. Bởi vậy, khi nghiên cứu, giảng dạy, học tập triết học Mác-Lênin, kinh tế học chính trị Mác-Lênin mà lại không luận chứng cuối cùng dẫn đến sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân, dẫn đến chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản. là những biểu hiện chệch h ớng trong quá trình giáo dục chủ nghĩa Mác-Lênin.Lênin: Toàn tập, Nxb.
Tiến bộ, Mátxc va, 1974, t. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi khảo sát, ứng dụng của chủ nghĩa xã hội khoa học 1. Đối tượng nghiên cứu của triết học và kinh tế học chính trị Mác- Lênin là cơ sở lý luận của chủ nghĩa xã hội khoa học Triết học Mác-Lênin có đối t ợng nghiên cứu là những quy luật chung nhất của tự nhiên, xã hội và t duy. Triết học, dù theo tr ờng phái nào, thì cũng đều là thế giới quan và nhân sinh quan của con ng ời; khi xã hội có giai cấp thì thế giới quan, nhân sinh quan mang tính giai cấp.
Triết học Mác-Lênin là thế giới quan, nhân sinh quan của giai cấp công nhân hiện đại, đại biểu cho toàn thể nhân dân lao động trong thời đại hiện nay. Triết học Mác-Lênin vì thế mà trở thành cơ sở lý luận và phương pháp luận chung cho chủ nghĩa xã hội khoa học (và nhiều khoa học khác). Đặc biệt là khi luận giải về quy luật chung nhất của sự phát triển xã hội là do mâu thuẫn giữa lực l ợng sản xuất và quan hệ sản xuất, triết học Mác-Lênin khẳng định xã hội loài ng ời có sự kế tiếp của các hình thái kinh tế - xã hội nh “một quá trình lịch sử tự nhiên”. Quá trình đó tất yếu dẫn đến hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa ở tất cả các n ớc với những hình thức, b ớc đi và thời gian khác nhau.
Kinh tế học chính trị Mác-Lênin có đối t ợng nghiên cứu là những quy luật của các quan hệ xã hội hình thành và phát triển trong quá trình sản xuất và tái sản xuất của cải vật chất, phân phối, trao đổi, tiêu dùng những của cải đó trong những trình độ nhất định của sự phát triển xã hội loài ng ời; đặc biệt là những quy luật trong chế độ tư bản chủ nghĩa và quá trình chuyển biến tất yếu lên chủ nghĩa xã hội của cả thời đại ngày nay. Chủ nghĩa xã hội khoa học cũng phải dựa trên những c sở lý luận c bản của kinh tế học chính trị Mác-Lênin mới có thể làm rõ những quy luật, những vấn đề mà chủ nghĩa xã hội khoa học nghiên cứu của mỗi n ớc và của thời đại ngày nay – thời đại quá độ từ chủ nghĩa t bản lên chủ nghĩa xã hội trên phạm vi toàn thế giới. Đối tượng nghiên cứu của chủ nghĩa xã hội khoa học Chủ nghĩa xã hội khoa học có đối t ợng nghiên cứu là: những quy luật và tính quy luật chính trị - xã hội của quá trình phát sinh, hình thành và phát triển hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa; những nguyên tắc c bản, những điều kiện, con đ ờng, hình thức và ph ng pháp đấu tranh cách mạng của giai cấp công nhân để thực hiện sự chuyển biến từ chủ nghĩa t bản (và các chế độ t hữu) lên chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản. 5 Sự chuyển biến từ các chế độ t hữu, từ chủ nghĩa t bản lên chủ nghĩa xã hội.
mang tính quy luật khách quan của lịch sử nhân loại.