Chủ nghĩa mác lênin với vận mệnh và tương lai của chủ nghĩa xã hội hiện thực

Tìm hiểu về chủ nghĩa Mác-Lênin, vận mệnh và tương lai của chủ nghĩa xã hội hiện thực. Nghiên cứu chuyên sâu tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh.

• Tác giả: Th.s Mai Hoài Anh
• Người hướng dẫn: Gs.ts Nguyễn Ngọc Long
• Trường học: Học viện Chính trị - chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chủ nghĩa Mác - Lênin
• Đề tài: Chủ nghĩa Mác - Lênin với vận mệnh và tương lai của chủ nghĩa xã hội hiện thực
• Loại tài liệu: Đề tài nhánh
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: SỰ HÌNH THÀNH CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở LIÊN XÔ VÀ Ý NGHĨA LỊCH SỬ CỦA NÓ
• 1.1. Chủ nghĩa Mác - Lênin với cách mạng vô sản ở Nga
• 1.1.1. Sự truyền bá chủ nghĩa Mác vào Nga và việc thành lập đảng của giai cấp công nhân
• 2. CHƯƠNG 2: HỆ THỐNG THẾ GIỚI XHCN VÀ Ý NGHĨA LỊCH SỬ CỦA NÓ
• 3. CHƯƠNG 3: THẤT BẠI CỦA CÔNG CUỘC CẢI TẠO Ở LIÊN XÔ: NGUYÊN NHÂN VÀ BÀI HỌC LỊCH SỬ
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Chủ nghĩa Mác Lênin Vận Mệnh XHCN Hiện Thực

Sau sự sụp đổ của chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và Đông Âu, việc nghiên cứu mối liên hệ giữa chủ nghĩa Mác-Lênin và vận mệnh của chủ nghĩa xã hội hiện thực trở thành một hướng nghiên cứu cấp thiết. Mục tiêu của những người cộng sản chân chính là vận dụng chủ nghĩa Mác-Lênin vào giải phóng con người, cải tạo xã hội cũ và xây dựng xã hội mới - xã hội xã hội chủ nghĩa. Chỉ trên cơ sở nghiên cứu mối liên hệ này mới làm sáng tỏ được rằng việc giải quyết những vấn đề thực tiễn của chủ nghĩa xã hội hiện thực không thể xa rời lập trường của chủ nghĩa Mác-Lênin. Chủ nghĩa xã hội hiện thực, về bản chất, là chủ nghĩa Mác-Lênin trong “tính hiện thực trực tiếp” của nó. Nghiên cứu thành tựu và giá trị của chủ nghĩa xã hội hiện thực là kết quả của sự vận dụng sáng tạo lý luận chủ nghĩa Mác-Lênin, cũng như những hậu quả, những sự trả giá do xa rời hay vận dụng không đúng lý luận. Điều này có ý nghĩa to lớn đối với việc làm sáng tỏ vận mệnh của chủ nghĩa xã hội. Từ những thành công và thất bại, chúng ta rút ra bài học cho việc vận dụng lý luận và bổ sung, hoàn thiện, phát triển lý luận.

1.1. Tính Cấp Thiết Nghiên Cứu Chủ Nghĩa Mác Lênin Hiện Nay

Nghiên cứu chủ nghĩa xã hội hiện thực thông qua thực tiễn cải tổ, đổi mới, mở cửa, cải cách với những thành công, thất bại, những vấn đề đặt ra sẽ góp phần quan trọng vào bổ sung, hoàn thiện, phát triển lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin. Trên cơ sở đó, góp phần làm rõ hơn vai trò của chủ nghĩa Mác-Lênin với vận mệnh của chủ nghĩa xã hội hiện thực và nhận thức rõ hơn vận mệnh của chính chủ nghĩa Mác-Lênin. Vận mệnh của chủ nghĩa Mác-Lênin gắn liền với vận mệnh của chủ nghĩa xã hội hiện thực. Đồng thời, việc nghiên cứu này cũng gợi mở cho chúng ta những vấn đề lý luận trong vận dụng cũng như trong bổ sung, phát triển sáng tạo lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin.

1.2. Mối Liên Hệ Biện Chứng Giữa Chủ Nghĩa Mác Lênin và XHCN Hiện Thực

Thông qua nghiên cứu chủ nghĩa xã hội hiện thực, chúng ta sẽ có cơ sở nhận thức đúng đắn hơn vận mệnh của chủ nghĩa Mác-Lênin. Trên cơ sở đó, có căn cứ để khẳng định sự cần thiết phải kiên trì chủ nghĩa Mác-Lênin, cũng như tính tất yếu phải bổ sung lý luận chủ nghĩa Mác-Lênin trong tình hình mới. Do vậy, đề tài “Chủ nghĩa Mác-Lênin với vận mệnh của chủ nghĩa xã hội hiện thực” có ý nghĩa hết sức to lớn cả về mặt lý luận cả về mặt thực tiễn.

II. Thách Thức Phê Phán Chủ Nghĩa Mác Lênin Sau Sự Sụp Đổ

Sự sụp đổ của chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu là một kịch biến lớn nhất của lịch sử ở thế kỷ XX. Vì thế, kịch biến Liên Xô và Đông Âu, vận mệnh của chủ nghĩa xã hội cũng như của chủ nghĩa Mác - Lênin đã trở thành những chủ đề thu hút sự quan tâm đặc biệt của nhà khoa học cũng như nhà chính trị, từ người cộng sản đến những “kẻ” chống cộng. Việc xem xét những vấn đề của chủ nghĩa xã hội trên lập trường cộng sản được thể hiện không chỉ ở khối lượng khổng lồ các công trình nghiên cứu cá nhân mà còn ở các văn kiện chính thức của các Đảng Cộng sản và công nhân trên thế giới với những kiến giải cụ thể đương nhiên là có sự khác nhau, thậm chí trái ngược nhau.

2.1. Các Hội Thảo Quốc Tế Về Chủ Nghĩa Mác Lênin và XHCN

Những cuộc hội nghị, hội thảo quốc tế với chủ đề về Mác và chủ nghĩa xã hội liên tiếp được tổ chức ở nhiều nơi trên hầu khắp các châu lục nhất là châu Á, châu Âu và châu Mỹ như: Hội nghị "Chủ nghĩa Mác bên thềm thế kỷ XXI" tại Elgerbua (Đức), tháng 3-1999; Cuộc gặp gỡ quốc tế của hơn 1000 đại biểu đến từ hơn 60 nước, từ 30-11 đến 2-12-2000 tại Pari; Hội thảo quốc tế "Chủ nghĩa xã hội: hiện thực và phát triển" từ 11 đến 14-11-2001 tại Bắc Kinh.

2.2. Nghiên Cứu Chủ Nghĩa Mác Lênin trong Bối Cảnh Đổi Mới Ở Việt Nam

Ở nước ta, trong quá trình thực hiện đường lối đổi mới, việc nghiên cứu chủ nghĩa Mác - Lênin và những vấn đề của chủ nghĩa xã hội được đẩy mạnh theo tinh thần "đổi mới tư duy lý luận" để "nhận thức lại" về chủ nghĩa xã hội, với khá nhiều công trình được công bố, nhiều cuộc hội thảo quốc gia, quốc tế được tổ chức. Đặc biệt là từ sau Đại hội VII, việc nghiên cứu chủ nghĩa Mác - Lênin ngày càng đi sâu vào những vấn đề của chủ nghĩa xã hội nảy sinh từ thực tiễn đổi mới, nhằm từng bước làm sáng tỏ con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta.

III. Cách Giải Vận Dụng Sáng Tạo Chủ Nghĩa Mác Lênin Hiện Đại

Một điểm thống nhất trong quan điểm của những người cộng sản là khẳng định vai trò lý luận của chủ nghĩa xã hội khoa học đối với sự nghiệp đổi mới; đồng thời đòi hỏi phải vận dụng sáng tạo, bổ sung, phát triển. Tuy nhiên, "chủ nghĩa xã hội khoa học" được hiểu không hoàn toàn đồng nhất (học thuyết Mác - Lênin hay chỉ là học thuyết Mác?) Tinh thần sáng tạo thường được thể hiện bằng việc tìm những đặc điểm, "màu sắc", "đặc sắc". Dân tộc và kết hợp với tư tưởng, lý luận của các lãnh tụ tiêu biểu của đảng mình.

3.1. Giải Quyết Mâu Thuẫn Giữa Học Thuyết và Thực Tiễn XHCN

Câu hỏi trước hết đặt ra là: chủ nghĩa xã hội đã tồn tại hơn 70 năm ở thế kỷ XX, một mảng lớn quan trọng đã bị sụp đổ, đang được tiếp tục tồn tại ở một số nước xã hội chủ nghĩa còn lại, được gọi là chủ nghĩa xã hội hiện thực, có quan hệ như thế nào với học thuyết về chủ nghĩa xã hội của chủ nghĩa Mác - Lênin?. Nói cách khác, có sự "liên đới trách nhiệm" giữa học thuyết và thực tiễn trong sự thất bại của chủ nghĩa xã hội ở cuối thế kỷ XX hay không? Tính chất phức tạp của vấn đề là ở chỗ trong câu trả lời khẳng định hay phủ định đều bao hàm những quan điểm khác nhau, thậm chí đối lập nhau.

3.2. Đổi Mới Tư Duy Lý Luận về Chủ Nghĩa Xã Hội Khoa Học

Hai quan điểm đối lập trong khi xem chủ nghĩa xã hội hiện thực là sự thể hiện học thuyết Mác về chủ nghĩa xã hội trong thực tiễn. Khẳng định nghĩa thành tựu to lớn có ý nghĩa lịch sử mà chủ nghĩa xã hội hiện thực đã đạt được. Sự khủng hoảng của chủ nghĩa xã hội có nguyên nhân từ sự lạc hậu của nhận thức lý luận trong quá trình vận dụng lý luận. Ngược lại, quan điểm ngược lại, xem kịch biến Liên Xô - Đông Âu là bằng chứng đầy đủ nhất về sự phá sản của học thuyết cộng sản mang tính không tưởng của chủ nghĩa Mác.

IV. Phương Pháp Nghiên Cứu Lịch Sử và Lôgic Chủ Nghĩa Mác Lênin

Đây là loại đề tài nghiên cứu lý luận trên cơ sở thực tiễn, vì vậy trong khi vận dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, đặc biệt nhấn mạnh nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn. Coi trọng phương pháp tổng kết thực tiễn; trên cơ sở đó bổ sung, phát triển lý luận.

4.1. Kết Hợp Phương Pháp Lịch Sử và Logic Trong Nghiên Cứu

Sử dụng một số phương pháp nghiên cứu cụ thể: Kết hợp phương pháp logic và phương pháp lịch sử; không "mô tả" lịch sử mà khái quát lịch sử từ đó vạch ra logic của sự phát triển. Thông qua logic đó thấy được xu hướng vận động, phát triển của CNXH trong quá khứ và từ hiện tại đến tương lai.

4.2. Tầm Quan Trọng Của Tổng Kết Thực Tiễn và Bổ Sung Lý Luận

Sử dụng chuyên gia có kinh nghiệm trong việc biên tập để sản phẩm đáp ứng yêu cầu bản thảo một tập sách trong công trình nhiều tập của các chương trình khoa học trọng điểm cấp Học viện năm 2005 - 2007.

V. Triển Vọng Phát Triển Chủ Nghĩa Xã Hội Thế Kỷ 21

Với tình hình nghiên cứu trên đây cho thấy, cho đến nay nhiều vấn đề lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin về chủ nghĩa xã hội và thực tiễn xây dựng chủ nghĩa xã hội vẫn đang cần được làm sáng tỏ. Từ góc độ mối liên hệ của chủ nghĩa xã hội hiện thực với chủ nghĩa Mác - Lênin, câu hỏi trước hết đặt ra là: chủ nghĩa xã hội đã tồn tại hơn 70 năm ở thế kỷ XX, một mảng lớn quan trọng đã bị sụp đổ, đang được tiếp tục tồn tại ở một số nước xã hội chủ nghĩa còn lại, được gọi là chủ nghĩa xã hội hiện thực, có quan hệ như thế nào với học thuyết về chủ nghĩa xã hội của chủ nghĩa Mác - Lênin?. Nói cách khác, có sự "liên đới trách nhiệm" giữa học thuyết và thực tiễn trong sự thất bại của chủ nghĩa xã hội ở cuối thế kỷ XX hay không?

5.1. Ảnh Hưởng Của Toàn Cầu Hóa Đến Chủ Nghĩa Mác Lênin

Sự phức tạp của vấn đề là ở chỗ trong câu trả lời khẳng định hay phủ định đều bao hàm những quan điểm khác nhau, thậm chí đối lập nhau. Hai quan điểm đối lập trong khi xem chủ nghĩa xã hội hiện thực là sự thể hiện học thuyết Mác về chủ nghĩa xã hội trong thực tiễn. Khẳng định nghĩa thành tựu to lớn có ý nghĩa lịch sử mà chủ nghĩa xã hội hiện thực đã đạt được. Sự khủng hoảng của chủ nghĩa xã hội có nguyên nhân từ sự lạc hậu của nhận thức lý luận trong quá trình vận dụng lý luận.

5.2. Chủ Nghĩa Mác Lênin và Phát Triển Bền Vững Trong Tương Lai

Ngược lại, quan điểm ngược lại, xem kịch biến Liên Xô - Đông Âu là bằng chứng đầy đủ nhất về sự phá sản của học thuyết cộng sản mang tính không tưởng của chủ nghĩa Mác. Ý kiến của những người phủ nhận mối liên hệ giữa học thuyết Mác với chủ nghĩa xã hội hiện thực cũng còn khác nhau: Một số người cho rằng chủ nghĩa xã hội đã ra đời và tồn tại trước đây không phù hợp, thậm chí đi ngược lại với học thuyết Mác; không thể gọi đó là chủ nghĩa xã hội hiện thực.

VI. Kết Luận Kiên Định và Phát Triển Chủ Nghĩa Mác Lênin Hiện Nay

Việc nghiên cứu chủ nghĩa xã hội hiện thực chính là nhận thức chủ nghĩa Mác - Lênin thông qua thực tiễn; qua đó, không chỉ khẳng định tính chân lý của chủ nghĩa Mác - Lênin mà còn thấy được phương hướng vận dụng sáng tạo, bổ sung, phát triển nó trong giai đoạn hiện nay.

6.1. Bổ Sung và Phát Triển Lý Luận Chủ Nghĩa Mác Lênin

Liên quan trực tiếp đến đề tài này có đề tài khoa học cấp Nhà nước giai đoạn 2001-2005, KX.09: "Triển vọng của chủ nghĩa xã hội trong hai thập niên đầu thế kỷ XXI" do GS.TS Nguyễn Ngọc Long làm chủ nhiệm, đã được nghiệm thu.

6.2. Ý Nghĩa Của Nghiên Cứu Chủ Nghĩa Xã Hội Hiện Thực

Đề tài tìm hiểu CNXH hiện thực trong mối liên hệ với chủ nghĩa Mác - Lênin; đề tài cũng đề cập đến tương lai của chủ nghĩa xã hội chỉ như một xu hướng phát triển mà thôi.

Nội dung chính

Báo Cáo Nghiên Cứu: Chủ Nghĩa Mác - Lênin và Vận Mệnh Chủ Nghĩa Xã Hội Hiện Thực Trong Kỷ Nguyên Mới

Thông tin tổng quan công trình nghiên cứu:

• Chương trình: Chương trình khoa học cấp Bộ "Chủ nghĩa Mác - Lênin và thời đại ngày nay"
• Tên đề tài nhánh: Chủ nghĩa Mác - Lênin với vận mệnh và tương lai của chủ nghĩa xã hội hiện thực (Đề tài nhánh 3)
• Chủ nhiệm đề tài: GS.TS. Nguyễn Ngọc Long
• Cơ quan chủ trì: Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh
• Năm công bố: 2008

---

Tóm tắt nghiên cứu (Research Summary)

Báo cáo nghiên cứu khoa học cấp Bộ "Chủ nghĩa Mác - Lênin với vận mệnh và tương lai của chủ nghĩa xã hội hiện thực" do GS.TS. Nguyễn Ngọc Long chủ nhiệm là một công trình học thuật quy mô lớn, luận giải sâu sắc mối quan hệ biện chứng giữa hệ tư tưởng Mác - Lênin và thực tiễn thăng trầm của phong trào xã hội chủ nghĩa (XHCN) toàn cầu.

• Câu hỏi nghiên cứu cốt lõi: Sự sụp đổ của mô hình XHCN ở Liên Xô và Đông Âu có đồng nghĩa với sự phá sản của học thuyết Mác - Lênin? Đâu là bản chất quy luật, nguyên nhân khủng hoảng và cơ sở khoa học để khẳng định sức sống, tương lai của chủ nghĩa xã hội hiện thực trong thế kỷ XXI?
• Phương pháp nghiên cứu: Ứng dụng phép biện chứng duy vật và chủ nghĩa duy vật lịch sử, kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp logic và phương pháp lịch sử, tổng kết thực tiễn so sánh đa quốc gia (Liên Xô, Trung Quốc, Việt Nam, Cuba, Lào, Triều Tiên).
• Phát hiện chính: Khủng hoảng mô hình Xô Viết xuất phát từ sự giáo điều, lạc hậu trong nhận thức lý luận và sai lầm nghiêm trọng về đường lối cải tổ mang tính chủ quan, chứ không phải do bản chất học thuyết Mác - Lênin. Ngược lại, sự thành công vượt bậc của công cuộc Đổi mới tại Việt Nam và Cải cách mở cửa tại Trung Quốc là minh chứng hùng hồn cho sức sống bền bỉ của chủ nghĩa Mác khi được vận dụng, bổ sung và phát triển sáng tạo.
• Hàm ý thực tiễn: Công trình khẳng định tính tất yếu khách quan của thời kỳ quá độ lên CNXH trên phạm vi toàn cầu, đồng thời cung cấp cơ sở lý luận vững chắc cho việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và định hướng con đường phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng (Context & Significance)

Thực trạng nhận thức và lỗ hổng học thuật (Research Gap)

Sau biến cố địa - chính trị chấn động cuối thế kỷ XX với sự sụp đổ của hệ thống XHCN ở Liên Xô và Đông Âu, đời sống tư tưởng thế giới xuất hiện nhiều luồng quan điểm đối lập gay gắt. Các học giả phương Tây nhanh chóng tuyên bố "sự cáo chung của chủ nghĩa Mác" và "sự kết thúc của lịch sử". Mặt khác, trong phong trào cộng sản và cánh tả quốc tế xuất hiện sự hoang mang, dao động tư tưởng; nhiều quan điểm tuyệt đối hóa sai lầm thực tiễn để phủ nhận giá trị khoa học của học thuyết Mác.

Khoảng trống học thuật lớn lúc này là: Thiếu những công trình nghiên cứu hệ thống, khách quan, phân định rõ ràng giữa chân lý khoa học trường tồn của chủ nghĩa Mác - Lênin với những mô hình hiện thực hóa cụ thể vốn mang tính lịch sử - cụ thể.

flowchart TD
    A["Biến cố sụp đổ Liên Xô & Đông Âu (1989-1991)"] --> B["Khủng hoảng niềm tin & Luận điệu phủ nhận Chủ nghĩa Mác"]
    A --> C["Nhu cầu bức thiết: Đổi mới tư duy lý luận"]
    B --> D["Đề tài KH: Chủ nghĩa Mác - Lênin & Vận mệnh CNXH Hiện thực"]
    C --> D
    D --> E["Tổng kết bài học lịch sử"]
    D --> F["Khái quát thực tiễn Đổi mới & Cải cách"]
    D --> G["Khẳng định xu thế tất yếu của thời đại"]

Tính thời sự và giá trị thực tiễn

Bước sang đầu thế kỷ XXI, công cuộc Đổi mới ở Việt Nam và Cải cách mở cửa tại Trung Quốc đã đi được chặng đường hơn 20 năm, gặt hái những thành tựu kinh tế - xã hội to lớn, đưa đất nước thoát khỏi khủng hoảng. Thực tiễn sinh động này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tổng kết lý luận:

• Nhận thức lại bản chất của chủ nghĩa xã hội hiện thực.
• Giải mã mối quan hệ giữa kinh tế thị trường và định hướng XHCN.
• Làm rõ vai trò kim chỉ nam của chủ nghĩa Mác - Lênin đối với vận mệnh quốc gia trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự tự điều chỉnh của chủ nghĩa tư bản hiện đại.

---

Phương pháp luận và cách tiếp cận (Methodology & Approach)

Công trình được xây dựng trên một thiết kế nghiên cứu khoa học xã hội nghiêm ngặt, kết hợp liên ngành giữa Triết học Mác - Lênin, Kinh tế chính trị học, Chủ nghĩa xã hội khoa học và Lịch sử Đảng:

classDiagram
    class ResearchMethodology {
        +Duy vật biện chứng & Duy vật lịch sử
        +Thống nhất lý luận và thực tiễn
        +Phương pháp Logic kết hợp Lịch sử
        +Tổng kết thực tiễn so sánh (Comparative Analysis)
    }
    class DataSources {
        +Tác phẩm kinh điển Mác - Ăngghen - Lênin
        +Văn kiện Đảng CS: Liên Xô, TQ, VN, Cuba, Lào...
        +Tư liệu Hội thảo quốc tế (Paris, Bắc Kinh, New York...)
        +Dữ liệu đề tài cấp Nhà nước (KX.01, KHXH.01, KX.09)
    }
    ResearchMethodology ..> DataSources : Xử lý & Phân tích

• Nguyên tắc phương pháp luận: Quán triệt nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn. Nghiên cứu tiếp cận chủ nghĩa xã hội hiện thực như một quá trình lịch sử - tự nhiên đang vận động, không xem các luận điểm kinh điển là những tín điều xơ cứng.
• Phương pháp Lịch sử và Logic: Không dừng lại ở việc mô tả biên niên sử sự kiện, đề tài đi sâu khái quát tiến trình lịch sử để vạch ra logic tất yếu của sự vận động: từ sự hình thành nhà nước Xô Viết, sự mở rộng thành hệ thống thế giới, thời kỳ trì trệ, khủng hoảng cải tổ cho đến sự tái sinh trong mô hình đổi mới hiện đại.
• Phương pháp so sánh đối chiếu (Comparative Analysis): Phân tích tương quan giữa các mô hình thể chế XHCN đương đại (Mô hình CNXH đặc sắc Trung Quốc, Đổi mới tại Việt Nam, con đường bảo vệ thành quả cách mạng của Cuba, Lào và Triều Tiên).
• Độ tin cậy của dữ liệu: Đề tài quy tụ hơn 30 nhà khoa học, chuyên gia lý luận đầu ngành (PGS.TS. Nguyễn Hoàng Giáp, TS. Thái Văn Long, PGS.TS. Nguyễn Duy Bắc, GS.TS. Nguyễn Hùng Hậu...). Dữ liệu được trích xuất từ văn kiện chính thống, các công trình kinh điển và biên bản các diễn đàn học thuật quốc tế lớn (Hội nghị Elgerburg, Hội thảo Bắc Kinh, Gặp gỡ quốc tế Athens...).

---

Các phát hiện chính của nghiên cứu (Key Findings)

Qua hơn 680 trang chuyên đề nghiên cứu chuyên sâu, đề tài đã đúc kết được 4 phát hiện khoa học mang tính bước ngoặt:

1. Bản chất khủng hoảng Xô Viết là khủng hoảng mô hình, không phải khủng hoảng học thuyết

Nghiên cứu khẳng định nguyên nhân trực tiếp dẫn tới sự đổ vỡ của Liên Xô và Đông Âu xuất phát từ:

• Mô hình phát triển kế hoạch hóa tập trung, quan liêu, bao cấp chậm được đổi mới khi lực lượng sản xuất đã thay đổi.
• Sự lạc hậu của nhận thức lý luận, xơ cứng giáo điều khi áp dụng các nguyên lý Mác - Lênin vào thực tế.
• Sự phản bội nguyên tắc tổ chức, tư tưởng và chính trị của đội ngũ lãnh đạo trong quá trình cải tổ (Perestroika), biến cải tổ thành quá trình giải thể chế độ.

[!IMPORTANT] Khủng hoảng của CNXH hiện thực thế kỷ XX là sự phá sản của một mô hình cụ thể mang tính lịch sử, hoàn toàn không đồng nhất với sự phá sản của bản chất khoa học và cách mạng của chủ nghĩa Mác - Lênin.

2. Đổi mới và Cải cách mở cửa là bước nhảy vọt phát triển sáng tạo lý luận Mác - Lênin

Thực tiễn tại Trung Quốc và Việt Nam chứng minh:

• Kinh tế thị trường không phải là sản phẩm riêng có của chủ nghĩa tư bản, mà là thành tựu văn minh nhân loại, hoàn toàn có thể và cần thiết phải sử dụng làm công cụ xây dựng cơ sở vật chất cho CNXH.
• Xác lập các phạm trù lý luận mới: "Kinh tế thị trường định hướng XHCN", "Kinh tế thị trường XHCN đặc sắc Trung Quốc", phân định rõ giữa mục tiêu XHCN và phương thức, công cụ đạt tới mục tiêu đó.

graph LR
    subgraph "Mô hình cũ (Trước Đổi mới)"
        A1["Kinh tế hiện vật"] --> B1["Kế hoạch hóa tập trung"]
        B1 --> C1["Triệt tiêu động lực cá nhân & Thị trường"]
    end
    subgraph "Mô hình mới (Thời kỳ Đổi mới)"
        A2["Kinh tế thị trường đa thành phần"] --> B2["Định hướng XHCN & Quản lý Nhà nước"]
        B2 --> C2["Giải phóng tối đa lực lượng sản xuất"]
    end

3. Vận mệnh của Chủ nghĩa Mác - Lênin gắn liền hữu cơ với Vận mệnh của CNXH Hiện thực

• Chủ nghĩa Mác - Lênin cung cấp hệ thế giới quan, phương pháp luận duy vật biện chứng soi đường cho phong trào cách mạng.
• Ngược lại, thực tiễn sinh động của CNXH hiện thực chính là môi trường kiểm chứng, nuôi dưỡng, đòi hỏi học thuyết phải liên tục được bổ sung, phát triển, tránh rơi vào vũng lầy giáo điều, biệt phái.

4. Quá độ lên CNXH vẫn là xu thế khách quan không thể đảo ngược của thời đại

Dù chủ nghĩa tư bản hiện đại có khả năng tự điều chỉnh và thích nghi nhờ thành tựu cách mạng khoa học - công nghệ, song các mâu thuẫn bản chất đối kháng (mâu thuẫn giữa tính chất xã hội hóa cao độ của lực lượng sản xuất với chế độ chiếm hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa) không thể tự giải quyết trong khuôn khổ chế độ tư bản. Sự bùng nổ các cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu là bằng chứng cho thấy nhân loại tất yếu phải tiến tới một hình thái kinh tế - xã hội tiến bộ hơn: Chủ nghĩa xã hội.

---

Đóng góp khoa học và giá trị học thuật (Scientific Contributions)

Lĩnh vực	Đóng góp cụ thể của công trình nghiên cứu
Đóng góp lý luận (Theoretical)	Làm sáng tỏ ranh giới khoa học giữa nguyên lý nền tảng bất biến và các hình thức vận dụng khả biến; bổ sung hoàn thiện hệ thống lý luận về thời kỳ quá độ bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa tại các nước kém/trung bình phát triển.
Đổi mới phương pháp luận (Methodological)	Phá vỡ phương pháp tư duy giáo điều, siêu hình; kiến tạo khung phân tích so sánh liên quốc gia giữa các mô hình XHCN trong điều kiện kinh tế thị trường và toàn cầu hóa.
Giá trị định hướng chính sách (Policy-making)	Cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp phục vụ việc tổng kết 20 năm Đổi mới của Đảng Cộng sản Việt Nam, góp phần hoàn thiện Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên CNXH.
Đấu tranh tư tưởng (Ideological Defense)	Cung cấp hệ thống luận điểm sắc bén, có tính thuyết phục cao để phản bác các quan điểm sai trái, thù địch đòi xét lại học thuyết Mác - Lênin.

---

Đối tượng quan tâm và giá trị ứng dụng

• Nhà nghiên cứu lý luận & Khoa học xã hội: Nguồn tài liệu tham khảo chuẩn mực, cung cấp khung lý thuyết vững chắc và tư liệu lịch sử xác thực về phong trào cộng sản quốc tế.
• Cán bộ hoạch định chính sách & Lãnh đạo quản lý: Nắm vững bản chất của thời kỳ quá độ, từ đó xây dựng các quyết sách kinh tế - xã hội bảo đảm hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội, giữ vững định hướng XHCN.
• Giảng viên và Học viên Lý luận Chính trị: Giáo trình chuyên khảo giá trị cho các chương trình đào tạo Cao cấp Lý luận Chính trị, Sau đại học chuyên ngành Triết học, Xây dựng Đảng, Chủ nghĩa xã hội khoa học.

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Điểm cốt lõi nhất chứng minh chủ nghĩa Mác - Lênin không lỗi thời sau năm 1991 là gì?

Công trình chỉ ra rằng chủ nghĩa Mác - Lênin không phải là một hệ thống giáo điều đóng kín mà là một phương pháp luận mở. Khủng hoảng năm 1991 là khủng hoảng của một mô hình tổ chức xã hội cụ thể do con người áp dụng sai lầm, không phải sự phá sản của thế giới quan và phương pháp luận duy vật biện chứng.

2. Sự khác biệt giữa mô hình Đổi mới ở Việt Nam và mô hình Cải tổ ở Liên Xô là gì?

Việt Nam thực hiện đổi mới toàn diện nhưng có bước đi vững chắc, lấy đổi mới kinh tế làm trọng tâm, giữ vững ổn định chính trị và sự lãnh đạo của Đảng; trong khi Liên Xô tiến hành cải tổ chính trị vô nguyên tắc, buông lỏng vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản, dẫn tới mất kiểm soát và sụp đổ thể chế.

3. Kinh tế thị trường định hướng XHCN có mâu thuẫn với học thuyết Mác không?

Hoàn toàn không. Vận dụng quan điểm của V.I. Lênin trong Chính sách kinh tế mới (NEP), kinh tế thị trường là một nấc thang tất yếu để phát triển lực lượng sản xuất, tạo lập tiền đề vật chất - kỹ thuật cho CNXH ở những quốc gia chưa trải qua giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa hoàn bị.

4. Nghiên cứu này có khả năng khái quát hóa cho các phong trào cánh tả quốc tế không?

Có. Các quy luật về xây dựng Đảng kiểu mới, thiết lập khối liên minh công - nông - trí thức và nguyên tắc kết hợp giữa yếu tố dân tộc với quốc tế vô sản đều mang tính phổ quát, có thể vận dụng linh hoạt vào hoàn cảnh lịch sử cụ thể của từng quốc gia.

5. Hướng phát triển tiếp theo của đề tài này là gì?

Nghiên cứu sâu hơn về tác động của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư (kinh tế tri thức, chuyển đổi số, AI) đối với quan hệ sản xuất và diện mạo của chủ nghĩa xã hội hiện thực trong nửa đầu thế kỷ XXI.

---

Kết luận (Conclusion)

Báo cáo nghiên cứu "Chủ nghĩa Mác - Lênin với vận mệnh và tương lai của chủ nghĩa xã hội hiện thực" do GS.TS. Nguyễn Ngọc Long chủ nhiệm là một công trình khoa học chính trị xuất sắc, có giá trị lý luận và thực tiễn trường tồn. Bằng phương pháp luận khoa học nghiêm cẩn và nhãn quan chính trị sâu sắc, công trình đã bảo vệ và khẳng định sức sống bền vững của chủ nghĩa Mác - Lênin, đồng thời đúc kết những bài học lịch sử đắt giá cho con đường đi lên chủ nghĩa xã hội tại Việt Nam và trên thế giới. Đây là tài liệu nghiên cứu kinh điển không thể thiếu đối với mọi nhà nghiên cứu, cán bộ lãnh đạo và độc giả quan tâm đến dòng chảy tư tưởng chính trị đương đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Häc viÖn ChÝnh trÞ - chÝnh trÞ Quèc gia Hå ChÝ Minh Ch−¬ng tr×nh khoa häc cÊp bé "Chñ nghÜa M¸c - Lªnin vµ thêi ®¹i ngµy nay" TæNG HîP C¸C CHUY£N §Ò NGHI£N CøU §Ò tµi nh¸nh 3 chñ nghÜa M¸c - Lªnin víi vËn mÖnh vµ t−¬ng lai cña chñ nghÜa x· héi hiÖn thùc Chñ nhiÖm ®Ò tµi : GS.TS NguyÔn Ngäc Long C¬ quan chñ tr× : Häc viÖn CT-HCQG Hå ChÝ Minh 6961-1 28/8/2008 Hµ Néi - 2008 Danh s¸ch céng t¸c viªn Th.S Mai Hoµi Anh PGS.TS NguyÔn Duy B¾c Th.S Ch¨n ®en Vi lay xóc PGS.TS Hå Ch©u Th.TS Ph¹m V¨n §øc PGS.TS NguyÔn Hoµng Gi¸p GS.TS NguyÔn Hïng HËu TS. NguyÔn §×nh Hoµ Th.TS Hµ Mü H−¬ng PGS.TS NguyÔn ThÕ KiÖt PGS.TS TrÇn Ngäc Linh TS. NguyÔn Thanh Long TS. Th¸i V¨n Long TS.

NguyÔn ThÕ Lùc TS. Tr−¬ng Ngäc Nam TS. NguyÔn An Ninh TS. §oµn ThÞ Minh Oanh PGS.TS NguyÔn V¨n O¸nh PGS.TS TrÇn Sü Ph¸n PGS.TS NguyÔn Quèc PhÈm TS.

NguyÔn ThÞ QuÕ PGS.TS NguyÔn Huy Quý TS.TS NguyÔn Kh¾cThanh PGS.TS TrÇn Thµnh GS.TS TrÇn Phóc Th¨ng PGS.TS NguyÔn ViÕt Th¶o TS. Lª ThÞ Thñy CN. NguyÔn ThÞ Thñy TS. TS TrÞnh Quèc TuÊn Vµ c¸c céng t¸c viªn kh¸c.

Nh÷ng ch÷ viÕt t¾t CHDCND : Céng hoµ d©n chñ nh©n d©n CN§Q : Chñ nghÜa ®Õ quèc CNTB : Chñ nghÜa t− b¶n CNXH : Chñ nghÜa x· héi CNXHHT : Chñ nghÜa x· héi hiÖn thùc GCVS : Giai cÊp v« s¶n GCTS : Giai cÊp t− s¶n GPDT : Gi¶i phãng d©n téc KTTT : Kinh tÕ thÞ tr−êng KTTT TBCN : Kinh tÕ thÞ tr−êng t− b¶n chñ nghÜa KTTT XHCN : Kinh tÕ thÞ tr−êng x· héi chñ nghÜa PTCN : Phong trµo c«ng nh©n TBCN :T− b¶n chñ nghÜa XHCN : X· héi chñ nghÜa Môc lôc Trang Më ®Çu PhÇn I Sù h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn cña chñ nghÜa x∙ héi hiÖn thùc tr−íc ®æi míi vµ ý nghÜa cña nã 7 Ch−¬ng 1: Sù h×nh thµnh chñ nghÜa x· héi ë Liªn X« vµ ý nghÜa lÞch sö cña nã 7 Ch−¬ng 2: HÖ thèng thÕ giíi XHCN vµ ý nghÜa lÞch sö cña nã 95 Ch−¬ng 3: ThÊt b¹i cña c«ng cuéc c¶i tæ ë Liªn X«: Nguyªn nh©n vµ bµi häc lÞch sö 130 PhÇn II Chñ nghÜa x∙ héi hiÖn thùc - ®æi míi vµ ph¸t triÓn 197 Ch−¬ng 1: C«ng cuéc c¶i c¸ch x©y dùng chñ nghÜa x· héi ®Æc s¾c Trung Quèc 197 Ch−¬ng 2: C«ng cuéc ®æi míi trªn con ®−êng "qu¸ ®é lªn chñ nghÜa x· héi bá qua chÕ ®é t− b¶n chñ nghÜa" ë ViÖt Nam 397 Ch−¬ng 3: VÒ con ®−êng ®i lªn chñ nghÜa x· héi ë Céng hoµ Cu Ba, Céng hoµ D©n chñ nh©n d©n Lµo, Céng hoµ D©n chñ nh©n d©n TriÒu Tiªn 560 PhÇn III Qu¸ ®é lªn chñ nghÜa x∙ héi lµ xu thÕ kh¸ch quan cña thêi ®¹i 676 Ch−¬ng 1: T−¬ng lai cña chñ nghÜa x· héi nh×n d−íi gãc ®é chñ nghÜa t− b¶n hiÖn ®¹i 676 Ch−¬ng 2: Kiªn tr× vµ ph¸t triÓn chñ nghÜa M¸c - Lªnin trong sù nghiÖp c¸ch m¹ng x· héi chñ nghÜa vµ sù nghiÖp x©y dùng CNXH trong thÕ kû XXI 676 KÕt luËn 677 Danh môc tµi liÖu tham kh¶o 680 Më ®Çu 1. TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi Sau sù sôp ®æ cña chñ nghÜa x· héi ë Liªn X« vµ §«ng ¢u th× viÖc nghiªn cøu, t×m hiÓu chñ nghÜa M¸c-Lªnin víi vËn mÖnh cña chñ nghÜa x· héi hiÖn thùc lµ h−íng nghiªn cøu cÇn thiÕt ®èi víi tÊt c¶ nh÷ng ng−êi céng s¶n ch©n chÝnh, trong ®ã cã nh÷ng ng−êi céng s¶n ViÖt Nam. Bëi lÏ, môc tiªu cña nh÷ng ng−êi céng s¶n lµ vËn dông chñ nghÜa M¸c-Lªnin vµo gi¶i phãng con ng−êi th«ng qua c¸ch m¹ng c¶i t¹o x· héi cò, x©y dùng thµnh c«ng x· héi míi-x· héi x· héi chñ nghÜa. ChØ trªn c¬ së nghiªn cøu mèi liªn hÖ gi÷a chñ nghÜa M¸c-Lªnin víi chñ nghÜa x· héi hiÖn thùc th× míi lµm s¸ng tá ®−îc r»ng, viÖc gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò thùc tiÔn cña chñ nghÜa x· héi hiÖn thùc kh«ng thÓ xa rêi lËp tr−êng cña chñ nghÜa M¸c-Lªnin.

Chñ nghÜa x· héi hiÖn thùc vÒ b¶n chÊt lµ chñ nghÜa M¸c-Lªnin trong “tÝnh hiÖn thùc trùc tiÕp” cña nã. V× vËy, nghiªn cøu chñ nghÜa x· héi hiÖn thùc víi nh÷ng thµnh tùu, nh÷ng gi¸ trÞ víi t− c¸ch lµ kÕt qu¶ cña sù vËn dông s¸ng t¹o lý luËn cña chñ nghÜa M¸c-Lªnin còng nh− nh÷ng hËu qu¶, nh÷ng sù tr¶ gi¸ do xa rêi hay vËn dông kh«ng dóng lý luËn cña chñ nghÜa M¸c-Lªnin lµ vÊn ®Ò cã ý nghÜa to lín ®èi víi viÖc lµm s¸ng tá vËn mÖnh cña chñ nghÜa x· héi. Bëi lÏ, tõ nh÷ng thµnh c«ng vµ thÊt b¹i cña chñ nghÜa x· héi hiÖn thùc, chóng ta sÏ rót ra ®−îc nh÷ng bµi häc cho viÖc vËn dông lý luËn cña chñ nghÜa M¸c-Lªnin trong x©y dùng, hoµn thiÖn chñ nghÜa x· héi. §ång thêi, chóng ta còng sÏ rót ra ®−îc nh÷ng bµi häc cho viÖc bæ sung, hoµn thiÖn, ph¸t triÓn lý luËn cña chñ nghÜa M¸c-Lªnin.

Nghiªn cøu chñ nghÜa x· héi hiÖn thùc th«ng qua thùc tiÔn c¶i tæ, ®æi míi, më cöa, c¶i c¸ch víi nh÷ng thµnh c«ng, thÊt b¹i, nh÷ng vÊn ®Ò ®Æt ra sÏ gãp phÇn quan träng vµo bæ sung, hoµn thiÖn, ph¸t triÓn lý luËn cña chñ nghÜa M¸c-Lªnin. Trªn c¬ së ®ã, gãp phÇn lµm râ h¬n vai trß cña chñ nghÜa M¸c- Lªnin víi vËn mÖnh cña chñ nghÜa x· héi hiÖn thùc vµ nhËn thøc râ h¬n vËn mÖnh cña chÝnh chñ nghÜa M¸c-Lªnin. Bëi lÏ, vËn mÖnh cña chñ nghÜa M¸c- Lªnin g¾n liÒn víi vËn mÖnh cña chñ nghÜa x· héi hiÖn thùc. §ång thêi, viÖc 1 nghiªn cøu nµy còng gîi më cho chóng ta nh÷ng vÊn ®Ò lý luËn trong vËn dông còng nh− trong bæ sung, ph¸t triÓn s¸ng t¹o lý luËn cña chñ nghÜa M¸c- Lªnin.

Nãi kh¸c ®i, th«ng qua nghiªn cøu chñ nghÜa x· héi hiÖn thùc, chóng ta sÏ cã c¬ së nhËn thøc ®óng ®¾n h¬n vËn mÖnh cña chñ nghÜa M¸c-Lªnin. Trªn c¬ së ®ã, cã c¨n cø ®Ó kh¼ng ®Þnh sù cÇn thiÕt ph¶i kiªn tr× chñ nghÜa M¸c- Lªnin, còng nh− tÝnh tÊt yÕu ph¶i bæ sung lý luËn chñ nghÜa M¸c-Lªnin trong t×nh h×nh míi. Do vËy, ®Ò tµi “Chñ nghÜa M¸c-Lªnin víi vËn mÖnh cña chñ nghÜa x∙ héi hiÖn thùc” cã ý nghÜa hÕt søc to lín c¶ vÒ mÆt lý luËn c¶ vÒ mÆt thùc tiÔn. T×nh h×nh nghiªn cøu 2.

Sù sôp ®æ cña chÕ ®é x· héi chñ nghÜa ë Liªn X« vµ §«ng ¢u lµ kÞch biÕn lín nhÊt cña lÞch sö ë thÕ kû XX. V× thÕ, kÞch biÕn Liªn X« vµ §«ng ¢u, vËn mÖnh cña chñ nghÜa x· héi còng nh− cña chñ nghÜa M¸c - Lªnin ®· trë thµnh nh÷ng chñ ®Ò thu hót sù quan t©m ®Æc biÖt cña nhµ khoa häc còng nh− nhµ chÝnh trÞ, tõ ng−êi céng s¶n ®Õn nh÷ng “kΔ chèng céng. ViÖc xem xÐt nh÷ng vÊn ®Ò cña chñ nghÜa x· héi trªn lËp tr−êng céng s¶n ®−îc thÓ hiÖn kh«ng chØ ë khèi l−îng khæng lå c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu c¸ nh©n mµ cßn ë c¸c v¨n kiÖn chÝnh thøc cña c¸c §¶ng Céng s¶n vµ c«ng nh©n trªn thÕ giíi víi nh÷ng kiÕn gi¶i cô thÓ ®−¬ng nhiªn lµ cã sù kh¸c nhau, thËm chÝ tr¸i ng−îc nhau. Nh÷ng cuéc héi nghÞ, héi th¶o quèc tÕ víi chñ ®Ò vÒ chñ nghÜa M¸c vµ chñ nghÜa x· héi liªn tiÕp ®−îc tæ chøc ë nhiÒu n¬i trªn hÇu kh¾p c¸c ch©u lôc nhÊt lµ ch©u ¸, ch©u ¢u vµ ch©u Mü nh−: Héi nghÞ "Chñ nghÜa M¸c bªn thÒm thÕ kû XXI" t¹i Elgerbua (§øc), th¸ng 3-1999; Cuéc gÆp gì quèc tÕ cña h¬n 1000 ®¹i biÓu ®Õn tõ h¬n 60 n−íc, tõ 30-11 ®Õn 2-12-2000 t¹i Pari; Héi th¶o quèc tÕ "Chñ nghÜa x· héi: hiÖn thùc vµ ph¸t triÓn" tõ 11 ®Õn 14-11-2001 t¹i B¾c Kinh; Héi nghÞ c¸c nhµ khoa häc x· héi chñ nghÜa do c¸c nh©n sÜ c¸nh t¶ nh÷ng khëi x−íng tõ 13 ®Õn 15-4-20001 t¹i Niu Oãc, víi h¬n 2.000 nhµ khoa häc tham dù; Cuéc gÆp gì t¹i Mªhic« th¸ng 3-2003, cã ®¹i biÓu cña trªn 60 §¶ng Céng s¶n vµ c«ng nh©n trªn thÕ giíi tham dù.

§¸ng chó ý lµ cuéc gÆp 2 gì quèc tÕ t¹i Aten ®−îc §¶ng Céng s¶n Hy L¹p duy tr× ®Òu ®Æn hµng n¨m ®−îc sù ñng hé vµ tham gia cña nhiÒu §¶ng Céng s¶n vµ c«ng nh©n trªn thÕ giíi. ë n−íc ta, trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn ®−êng lèi ®æi míi, viÖc nghiªn cøu chñ nghÜa M¸c - Lªnin vµ nh÷ng vÊn ®Ò cña chñ nghÜa x· héi ®−îc ®Èy m¹nh theo tinh thÇn "®æi míi t− duy lý luËn" ®Ó "nhËn thøc l¹i" vÒ chñ nghÜa x· héi, víi kh¸ nhiÒu c«ng tr×nh ®−îc c«ng bè, nhiÒu cuéc héi th¶o quèc gia, quèc tÕ ®−îc tæ chøc. §Æc biÖt lµ tõ sau §¹i héi VII, viÖc nghiªn cøu chñ nghÜa M¸c - Lªnin ngµy cµng ®i s©u vµo nh÷ng vÊn ®Ò cña chñ nghÜa x· héi n¶y sinh tõ thùc tiÔn ®æi míi, nh»m tõng b−íc lµm s¸ng tá con ®−êng ®i lªn chñ nghÜa x· héi ë n−íc ta. §¸ng chó ý lµ c¸c ch−¬ng tr×nh khoa häc cÊp Nhµ n−íc: KX.01: "Nh÷ng vÊn ®Ò lý luËn vÒ chñ nghÜa x· héi vµ con ®−êng ®i lªn CNXH ë ViÖt Nam", giai ®o¹n 1991-1995; KHXH.01: "VÒ chñ nghÜa x· héi vµ con ®−êng ®i lªn chñ nghÜa x· héi ë ViÖt Nam", giai ®o¹n 1996-2000 trong ®ã còng cã ®Ò tµi vÒ "Søc sèng cña chñ nghÜa M¸c - Lªnin trong thêi ®¹i ngµy nay".

Tõ t×nh h×nh nghiªn cøu trªn ®©y cho thÊy, cho ®Õn nay nhiÒu vÊn ®Ò lý luËn cña chñ nghÜa M¸c - Lªnin vÒ chñ nghÜa x· héi vµ thùc tiÔn x©y dùng chñ nghÜa x· héi vÉn ®ang cÇn ®−îc lµm s¸ng tá. Tõ gãc ®é mèi liªn hÖ cña chñ nghÜa x· héi hiÖn thùc víi chñ nghÜa M¸c - Lªnin, c©u hái tr−íc hÕt ®Æt ra lµ: chñ nghÜa x· héi ®· tån t¹i h¬n 70 n¨m ë thÕ kû XX, mét m¶ng lín quan träng ®· bÞ sôp ®æ, ®ang ®−îc tiÕp tôc tån t¹i ë mét sè n−íc x· héi chñ nghÜa cßn l¹i, ®−îc gäi lµ chñ nghÜa x· héi hiÖn thùc, cã quan hÖ nh− thÕ nµo víi häc thuyÕt vÒ chñ nghÜa x· héi cña chñ nghÜa M¸c - Lªnin?. Nãi c¸ch kh¸c, cã sù "liªn ®íi tr¸ch nhiÖm" gi÷a häc thuyÕt vµ thùc tiÔn trong sù thÊt b¹i cña chñ nghÜa x· héi ë cuèi thÕ kû XX hay kh«ng? TÝnh chÊt phøc t¹p cña vÊn ®Ò lµ ë chç trong c©u tr¶ lêi kh¼ng ®Þnh hay phñ ®Þnh ®Òu bao hµm nh÷ng quan ®iÓm kh¸c nhau, thËm chÝ ®èi lËp nhau. - Hai quan ®iÓm ®èi lËp trong khi xem chñ nghÜa x· héi hiÖn thùc lµ sù thÓ hiÖn häc thuyÕt M¸c vÒ chñ nghÜa x· héi trong thùc tiÔn.

+ Kh¼ng ®Þnh nghÜa thµnh tùu to lín cã ý nghÜa lÞch sö mµ chñ nghÜa x· héi hiÖn thùc ®· ®¹t ®−îc. Sù khñng ho¶ng cña chñ nghÜa x· héi cã nguyªn nh©n tõ 3 sù l¹c hËu cña nhËn thøc lý luËn trong qu¸ tr×nh vËn dông lý luËn.