Chống Thất Thu Thuế Qua Mã Số Hàng Hóa Xuất Nhập Khẩu Tại Cục Hải Quan Hà Giang

Luận văn thạc sĩ phân tích thất thu thuế qua mã số hàng hóa xuất nhập khẩu tại cục hải quan tỉnh Hà Giang, đề xuất giải pháp cải thiện.

• Tác giả: Nguyễn Bích Thủy
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Xuân Sơn
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Chống Thất Thu Thuế Qua Mã Số Hàng Hóa Xuất Nhập Khẩu Tại Cục Hải Quan Hà Giang
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Giang

Mục lục chi tiết

• Danh mục các ký hiệu viết tắt
• Danh mục các bảng
• Danh mục các biểu đồ
• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THẤT THU THUẾ XNK VÀ CHỐNG THẤT THU THUẾ QUA ÁP MÃ SỐ HÀNG HÓA XUẤT NHẬP KHẨU
• 1.1. Cơ sở lý luận về thất thu thuế xuất nhập khẩu
• 1.1.1. Vai trò của thuế xuất nhập khẩu
• 1.1.2. Một số lí luận chung về thất thu thuế xuất nhập khẩu
• 1.2. Cơ sở lí luận về thất thu thuế qua áp mã số hàng hóa xuất nhập khẩu
• 1.2.1. Khái niệm mã số hàng hóa xuất nhập khẩu
• 1.2.2. Khái niệm thất thu thuế qua mã số hàng hóa xuất nhập khẩu
• 1.2.3. Nguyên nhân và các hành vi gian lận về mã số hàng hoá xuất nhập khẩu
• 1.3. Cơ sở lí luận về chống thất thu thuế qua mã số hàng hóa xuất nhập khẩu
• 1.3.1. Khái niệm về chống thất thu thuế xuất nhập khẩu
• 1.3.2. Một số nội dung lí luận về chống thất thu thuế qua mã số hàng hóa xuất nhập khẩu
• 1.4. Các nhân tố ảnh hưởng đến chống thất thu thuế xuất khẩu, nhập khẩu qua mã số hàng hóa
• 1.4.1. Tính chất phức tạp của chủng loại hàng hóa XNK và việc phân loại theo Danh mục và Hệ thống hài hòa mô tả và mã hóa hàng hóa của Công ước HS
• 1.4.2. Áp lực thời gian thông quan hàng hóa xuất nhập khẩu
• 1.4.3. Chính sách bảo hộ sản xuất trong nước, khuyến khích xuất khẩu
• 1.4.4. Khó đảm bảo hài hòa giữa thực hiện mục tiêu cân đối cho thu- chi ngân sách nhà nước và tối đa lợi nhuận của doanh nghiệp kinh doanh XNK
• 1.4.5. Năng lực và đạo đức của một số cán bộ hải quan chưa đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ công tác
• 1.5. Một số kinh nghiệm về chống thất thu thuế qua mã số hàng hóa XNK
• 1.5.1. Kinh nghiệm của Hải quan các nước
• 1.5.2. Kinh nghiệm của Hải quan trong nước
• 1.5.3. Một số bài học kinh nghiệm về chống thất thu thuế qua mã số hàng hóa xuất nhập khẩu
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Phương pháp thu thập dữ liệu và tài liệu từ nguồn thứ cấp
• 2.2. Phương pháp thống kê mô tả
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu tài liệu tại bàn
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu phân tích tổng hợp
• 3. Chương 3: THỰC TRẠNG CHỐNG THẤT THU THUẾ VỀ MÃ SỐ HÀNG HÓA XUẤT NHẬP KHẨU TẠI CỤC HẢI QUAN TỈNH HÀ GIANG
• 3.1. Các đặc điểm kinh tế - xã hội của địa phương có tác động đến công tác chống thất thu thuế xuất nhập khẩu tại Cục Hải quan tỉnh Hà Giang
• 3.1.1. Tổng quan về tỉnh Hà Giang
• 3.1.2. Những đặc điểm cơ bản về kinh tế - xã hội của tỉnh Hà Giang có tác động đến công tác chống thất thu thuế xuất nhập khẩu
• 3.2. Tổng quan về hoạt động của Cục Hải quan tỉnh Hà Giang
• 3.2.1. Sự hình thành phát triển tổ chức
• 3.2.2. Đánh giá khái quát về công tác quản lý thu ngân sách
• 3.3. Đánh giá thực trạng công tác chống thất thu thuế qua mã số hàng hóa xuất nhập khẩu tại Cục Hải quan tỉnh Hà Giang
• 3.3.1. Kết quả chống thất thu thuế qua mã số hàng hóa xuất nhập khẩu
• 3.3.2. Một số đánh giá về thực trạng chống thất thu thuế qua mã số hàng hóa xuất nhập khẩu tại Cục Hải quan tỉnh Hà Giang
• 4. Chương 4: MỘT SỐ ĐỊNH HƯỚNG VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP HIỆU QUẢ VỀ CHỐNG THẤT THU THUẾ QUA MÃ SỐ HÀNG HÓA XUẤT NHẬP KHẨU TẠI CỤC HẢI QUAN TỈNH HÀ GIANG
• 4.1. Quan điểm chống thất thu thuế qua áp mã số hàng hóa xuất nhập khẩu của ngành hải quan
• 4.1.1. Đảm bảo thuận lợi cho hoạt động thương mại với cơ chế ưu tiên phù hợp đảm bảo tuân thủ pháp luật
• 4.1.2. Chống thất thu thuế qua mã số hàng hóa XNK là biện pháp đảm bảo minh bạch, bình đẳng pháp luật gắn liền từ khâu xây dựng chính sách hướng dẫn phân loại áp mã số hàng hóa XNK
• 4.2. Phương hướng nâng cao hiệu quả chống thất thu thuế xuất khẩu, nhập khẩu qua mã số hàng hóa xuất nhập khẩu tại Cục Hải quan Hà Giang trong thời gian tới
• 4.2.1. Định hướng phát triển hiện đại hóa ngành hải quan
• 4.2.2. Định hướng phát triển của tỉnh Hà Giang
• 4.2.3. Phương hướng mục tiêu trong hoạt động chống thất thu thuế qua mã số hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu
• 4.3. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả chống thất thu thuế qua mã số hàng hóa xuất nhập khẩu tại Cục Hải quan tỉnh Hà Giang
• 4.3.1. Xây dựng đội ngũ cán bộ có phẩm chất đạo đức, nắm vững nghiệp vụ hải quan, chú trọng nâng cao kiến thức phân loại áp mã số hàng hóa XNK
• 4.3.2. Thành lập Tổ chuyên trách mã số - thuế suất để giải đáp và giải quyết kịp thời vướng mắc về phân loại áp mã số hàng hóa XNK
• 4.3.3. Tăng cường hiệu quả khai thác cơ sở dữ liệu thông tin và ứng dụng thiết bị kỹ thuật của Ngành phục vụ công tác phân loại áp mã hàng hóa XNK
• 4.3.4. Nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền pháp luật và tổ chức đối thoại doanh nghiệp, phát triển mối quan hệ đối tác hải quan- doanh nghiệp, kết hợp với cơ chế ưu tiên đảm bảo tuân thủ pháp luật
• 4.3.5. Đẩy mạnh áp dụng phương pháp quản lý hiện đại đáp ứng phát sinh khai báo trước, trong và sau thông quan hàng hóa xuất nhập khẩu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Thất Thu Thuế XNK Tại Hải Quan Hà Giang

Toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế là xu thế tất yếu. Các tổ chức kinh tế quốc tế như WTO, EU, AFTA thúc đẩy nền kinh tế các nước thành viên phát triển. Hợp tác kinh tế, mở cửa thị trường, tự do hóa thương mại và đầu tư làm tăng hoạt động trao đổi buôn bán. Thuế xuất nhập khẩu (thuế quan) là công cụ quản lý của Nhà nước để vừa huy động nguồn thu cho ngân sách, vừa định hướng hoạt động xuất nhập khẩu, bảo vệ sản xuất và tiêu dùng trong nước. Nguồn thu từ thuế xuất nhập khẩu chiếm tỷ lệ khá cao ở các nước đang phát triển, như Việt Nam (16% - 20% tổng thu ngân sách). Thuế xuất nhập khẩu phát sinh trực tiếp theo hàng hóa và là một khoản gián thu vì người xuất nhập khẩu nộp nhưng người tiêu dùng cuối cùng gánh chịu. Tiền thuế được coi như chi phí mua hàng và được cộng vào giá bán nên mức thuế tăng ảnh hưởng đến mức giá bán cũng như lợi nhuận kinh doanh XNK.

1.1. Tầm quan trọng của thuế XNK đối với Ngân sách Nhà nước

Thuế xuất nhập khẩu đóng vai trò quan trọng trong việc tạo nguồn thu cho ngân sách nhà nước, đặc biệt trong giai đoạn hội nhập kinh tế quốc tế. Khoản thu này không chỉ góp phần bù đắp các khoản chi tiêu công mà còn là công cụ để điều tiết hoạt động thương mại, bảo vệ sản xuất trong nước. Theo thống kê, nguồn thu từ thuế xuất nhập khẩu chiếm một tỷ lệ đáng kể trong tổng thu ngân sách của Việt Nam, cho thấy tầm quan trọng của nó trong việc đảm bảo nguồn lực tài chính cho nhà nước. Việc quản lý hiệu quả nguồn thu này là yếu tố then chốt để ổn định kinh tế vĩ mô và phát triển bền vững. Vì vậy, việc chống thất thu thuế cần được đặt lên hàng đầu.

1.2. Ảnh hưởng của gian lận thương mại đến nguồn thu thuế XNK

Gian lận thương mại, đặc biệt là các hành vi khai sai mã số hàng hóa xuất nhập khẩu, gây thất thoát lớn cho ngân sách nhà nước. Các doanh nghiệp có thể cố tình khai sai mã số để được hưởng mức thuế suất thấp hơn, trốn tránh các quy định về thuế hoặc lợi dụng các chính sách ưu đãi không đúng mục đích. Hậu quả là nguồn thu từ thuế xuất nhập khẩu bị suy giảm, ảnh hưởng đến khả năng chi tiêu của nhà nước và gây bất bình đẳng trong môi trường kinh doanh. Để khắc phục tình trạng này, cần tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động khai báo hải quan, áp dụng các biện pháp nghiệp vụ hiện đại và nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ hải quan.

II. Cách Nhận Diện Vấn Đề Thất Thu Thuế Qua Mã HS ở Hà Giang

Xuất phát từ việc không hiểu biết đầy đủ về quy định của pháp luật và chính sách thuế xuất nhập khẩu, không ít chủ hàng hoặc người nộp thuế đã lợi dụng cơ chế tự kê khai nộp thuế và được tạo thuận lợi miễn kiểm tra ở khâu thông quan hàng hóa xuất nhập khẩu để gian lận khai sai hoặc thủ đoạn gian lận tinh vi để trục lợi tiền thuế trong quá trình xuất nhập khẩu hàng hóa dẫn đến thất thu thuế cho ngân sách nhà nước. Thất thu thuế xuất nhập khẩu không những chỉ ảnh hưởng đến nguồn thu của ngân sách nhà nước mà còn là vấn đề đạo đức xã hội ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường kinh doanh, tình hình kinh tế - xã hội của đất nước.

2.1. Các hành vi khai sai mã HS phổ biến tại Cục Hải quan Hà Giang

Các hành vi khai sai mã HS phổ biến bao gồm: Khai báo sai tên hàng, đơn giá, trị giá, số lượng, chủng loại, chất lượng. Khai báo sai thuế suất, mã số hàng hóa. Khai thấp trị giá tính thuế. Chưa nắm rõ các chính sách ưu đãi về đầu tư, quy định xuất xứ hàng hóa xuất nhập khẩu dẫn đến khai sai tiền thuế phải nộp. Việc phân loại áp mã hàng liên quan trực tiếp đến áp mức thuế suất và tính số tiền thuế phải nộp vào ngân sách nhà nước.

2.2. Mức độ rủi ro và tính phức tạp của việc gian lận mã HS

Hiện tượng khai sai hoặc gian lận mã số hàng hóa xuất nhập khẩu được đánh giá có mức độ rủi ro cao, khá phức tạp và khó kiểm soát tốt. Theo số liệu thống kê năm 2011 - 2012 của Trung tâm Phân tích phân loại đã tiếp nhận khoảng 25.000 yêu cầu phân tích phân loại mặt hàng xuất nhập khẩu. Kết quả tiến hành phân tích phân loại đã thay đổi khoảng 50% tổng số các mã số hàng hóa theo khai báo của chủ hàng, trong đó: thay đổi mã số hàng hoá theo hướng tăng thuế suất khoảng 18,9%; còn khoảng 7,5% theo hướng giảm thuế suất và khoảng 23,5% xác định lại mã số hàng hoá nhưng không đổi thuế suất.

2.3. Phân tích rủi ro trong quy trình phân loại hàng hóa tại Hà Giang

Quy trình phân loại hàng hóa tiềm ẩn nhiều rủi ro, đặc biệt là khi hàng hóa có tính chất phức tạp, đa dạng hoặc khi có sự khác biệt trong cách hiểu và áp dụng các quy định về phân loại. Áp lực về thời gian thông quan, năng lực chuyên môn của cán bộ hải quan và sự cố tình khai sai của doanh nghiệp cũng là những yếu tố làm tăng nguy cơ sai sót trong quá trình phân loại. Việc đánh giá và quản lý rủi ro trong quy trình này là rất quan trọng để đảm bảo tính chính xác và công bằng trong việc áp mã HS.

III. Phương Pháp Chống Thất Thu Thuế Hiệu Quả Tại Hải Quan

Để bảo vệ nguồn thu cho ngân sách Nhà nước và lợi ích cộng đồng, Bộ Tài chính đã ban hành Chỉ thị số 05/CT - BTC ngày 21/12/2011 về chỉ đạo thực hiện thường xuyên việc rà soát, kiểm tra áp dụng thuế suất đối với các mặt hàng xuất khẩu, nhập khẩu để hướng dẫn áp dụng thống nhất từ khâu dự toán đến khâu thực hiện thu, không để xảy ra tình trạng áp dụng mức thuế suất khác nhau đối với cùng mặt hàng, gây thất thoát nguồn thu ngay từ khâu dự toán , nhằm tăng cường quản lý và đẩy mạnh công tác chống thất thu ngân sách tập trung vào việc xác định thuế suất.

3.1. Tăng cường kiểm tra sau thông quan để phát hiện sai phạm mã HS

Kiểm tra sau thông quan (KTSTQ) là một công cụ hữu hiệu để phát hiện các sai phạm về mã HS mà có thể đã không được phát hiện trong quá trình thông quan. KTSTQ cho phép cán bộ hải quan có thêm thời gian và nguồn lực để kiểm tra kỹ lưỡng hồ sơ, chứng từ, cũng như tiến hành kiểm tra thực tế hàng hóa tại địa điểm của doanh nghiệp. Qua đó, có thể phát hiện các hành vi khai sai, gian lận và truy thu các khoản thuế còn thiếu. Đồng thời, KTSTQ cũng có vai trò răn đe, phòng ngừa các hành vi vi phạm trong tương lai.

3.2. Xây dựng cơ sở dữ liệu về phân loại hàng hóa và mã HS

Việc xây dựng và duy trì một cơ sở dữ liệu đầy đủ, chính xác và cập nhật về phân loại hàng hóa và mã HS là rất quan trọng để hỗ trợ công tác chống thất thu thuế. Cơ sở dữ liệu này cần bao gồm thông tin chi tiết về các loại hàng hóa, quy định về phân loại, các án lệ và các hướng dẫn của Tổng cục Hải quan. Cơ sở dữ liệu này sẽ giúp cán bộ hải quan tra cứu thông tin nhanh chóng, áp dụng các quy định một cách thống nhất và hạn chế các sai sót trong quá trình phân loại. Đồng thời, cơ sở dữ liệu này cũng có thể được sử dụng để phân tích rủi ro và xác định các mặt hàng có nguy cơ khai sai mã HS cao.

3.3. Nâng cao năng lực phân tích phân loại cho cán bộ Hải quan Hà Giang

Nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ hải quan là yếu tố then chốt để chống thất thu thuế. Năng lực bao gồm kiến thức chuyên môn vững chắc về phân loại hàng hóa, cập nhật về các quy định mới, kỹ năng sử dụng các công cụ hỗ trợ phân loại và kinh nghiệm thực tế. Đào tạo liên tục, huấn luyện chuyên sâu và trao đổi kinh nghiệm là những biện pháp hiệu quả để nâng cao năng lực cho cán bộ. Đồng thời, cần xây dựng một đội ngũ cán bộ có phẩm chất đạo đức tốt, liêm chính và tinh thần trách nhiệm cao.

IV. Thực Trạng Chống Thất Thu Thuế Qua Mã HS Tại Hà Giang

Việc kiểm soát chặt chẽ hàng hóa xuất nhập khẩu; tăng cường chống gian lận thương mại nhằm chống thất thu thuế, đảm bảo thu đúng, đủ tiền thuế nộp vào ngân sách ngân sách . Đảm bảo quản lý chặt chẽ đúng quy định pháp luật và tạo thuận lợi cho các doanh nghiệp chấp hành tốt pháp luật tham gia hoạt động xuất nhập khẩu, Cục Hải quan tỉnh Hà Giang đã nghiêm túc tổ chức triển khai các quy định của chính sách, pháp luật về thuế, pháp luật về hải quan và pháp luật liên quan đến quản lý hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa, tổ chức thực hiện đúng quy trình thủ tục hải quan, áp dụng các biện pháp nghiệp vụ và thực hiện các hướng dẫn, chỉ đạo của ngành về chính sách thuế xuất nhập khẩu, tăng cường kiểm soát, kiểm tra sau thông quan nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý thu, thực hiện thu đúng - đủ thuế và chống thất thu ngân sách đối với hàng hóa xuất nhập khẩu thuộc địa bàn quản lý.

4.1. Số lượng doanh nghiệp XNK và quy mô hoạt động tại Hà Giang

Hàng năm có khoảng 155 đến 180 doanh nghiệp và tư thương tham gia hoạt động xuất nhập khẩu qua các cửa khẩu của tỉnh Hà Giang. Điều kiện hoạt động xuất nhập khẩu trên địa bàn tỉnh diễn ra với quy mô vừa và nhỏ. Kim ngạch tăng cao nhưng lượng hàng hóa xuất nhập khẩu có thuế suất có xu hướng giảm xuống, hàng có thuế suất 0% chiếm cao, không có doanh nghiệp lớn chiếm 80% kim ngạch XNK và số thu nộp ngân sách.

4.2. Kết quả chống thất thu thuế qua mã HS của Cục Hải quan Hà Giang

Trong năm 2009 - 2014, Cục Hải quan Hà Giang đã triển khai chống thất thu ngân sách tích cực, nhất là chống thất thu thuế qua áp mã số hàng hóa xuất nhập khẩu, đảm bảo yêu cầu hiệu quả của công tác quản lý thu ngân sách và hướng dẫn người khai hải quan thực hiện áp lại đúng mã số hàng, không xảy ra vụ việc khiếu nại, khiếu kiện.

4.3. Đánh giá hiệu quả sử dụng hệ thống VNACCS VCIS trong quản lý thuế

Hệ thống VNACCS/VCIS đóng vai trò quan trọng trong việc hiện đại hóa quy trình thủ tục hải quan và nâng cao hiệu quả quản lý thuế. Hệ thống này cho phép thực hiện các thủ tục hải quan điện tử, giảm thiểu thời gian thông quan và tăng cường tính minh bạch. Tuy nhiên, để hệ thống hoạt động hiệu quả, cần đảm bảo tính ổn định, bảo mật và khả năng tương thích với các hệ thống khác. Đồng thời, cần đào tạo cán bộ hải quan và doanh nghiệp về cách sử dụng hệ thống một cách hiệu quả.

V. Đề Xuất Giải Pháp Chống Thất Thu Thuế Ở Hải Quan Hà Giang

Quan điểm chống thất thu thuế qua áp mã số hàng hóa xuất nhập khẩu của ngành hải quan là đảm bảo thuận lợi cho hoạt động thương mại với cơ chế ưu tiên phù hợp đảm bảo tuân thủ pháp luật. Chống thất thu thuế qua mã số hàng hóa XNK là biện pháp đảm bảo minh bạch, bình đẳng pháp luật gắn liền từ khâu xây dựng chính sách hướng dẫn phân loại áp mã số hàng hóa XNK.

5.1. Xây dựng đội ngũ cán bộ Hải quan chuyên nghiệp và liêm chính

Xây dựng đội ngũ cán bộ có phẩm chất đạo đức, nắm vững nghiệp vụ hải quan, chú trọng nâng cao kiến thức phân loại áp mã số hàng hóa XNK là yếu tố then chốt. Cán bộ cần được đào tạo chuyên sâu, cập nhật kiến thức thường xuyên và có tinh thần trách nhiệm cao trong công việc. Bên cạnh đó, cần có cơ chế giám sát, kiểm tra để đảm bảo tính liêm chính và minh bạch trong quá trình thực thi nhiệm vụ.

5.2. Tăng cường hợp tác với doanh nghiệp và các bên liên quan

Nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền pháp luật và tổ chức đối thoại doanh nghiệp, phát triển mỗi quan hệ đối tác hải quan - doanh nghiệp, kết hợp với cơ chế ưu tiên đảm bảo tuân thủ pháp luật. Sự hợp tác này sẽ giúp nâng cao nhận thức về pháp luật hải quan, tạo điều kiện cho doanh nghiệp tuân thủ đúng quy định và giảm thiểu các sai sót trong quá trình khai báo. Đồng thời, hợp tác với các bên liên quan như các cơ quan quản lý chuyên ngành, hiệp hội doanh nghiệp cũng sẽ giúp nâng cao hiệu quả công tác chống thất thu thuế.

5.3. Áp dụng công nghệ và phương pháp quản lý rủi ro hiện đại

Đẩy mạnh áp dụng phương pháp quản lý hiện đại đáp ứng phát sinh khai báo trước, trong và sau thông quan hàng hóa xuất nhập khẩu. Công nghệ thông tin và các phương pháp quản lý rủi ro hiện đại sẽ giúp nâng cao hiệu quả kiểm soát và phát hiện các hành vi gian lận thương mại. Cần đầu tư vào các hệ thống phân tích dữ liệu, hệ thống cảnh báo rủi ro và các công cụ hỗ trợ nghiệp vụ khác để giúp cán bộ hải quan làm việc hiệu quả hơn.

VI. Triển Vọng và Tương Lai Của Chống Thất Thu Thuế

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, công tác chống thất thu thuế XNK, đặc biệt là qua mã số hàng hóa, sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo nguồn thu cho ngân sách nhà nước và tạo môi trường kinh doanh lành mạnh. Để đạt được hiệu quả cao, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, sự tham gia tích cực của cộng đồng doanh nghiệp và sự hỗ trợ của công nghệ thông tin.

6.1. Định hướng hiện đại hóa Hải quan Hà Giang trong tương lai

Hiện đại hóa là yếu tố then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh và hiệu quả hoạt động của Hải quan Hà Giang. Định hướng này bao gồm việc đầu tư vào công nghệ thông tin, đào tạo cán bộ, cải cách quy trình thủ tục và tăng cường hợp tác quốc tế. Mục tiêu là xây dựng một lực lượng hải quan chuyên nghiệp, hiệu quả, minh bạch và đáp ứng được yêu cầu của hội nhập kinh tế quốc tế.

6.2. Mục tiêu cụ thể trong chống thất thu thuế qua mã HS

Mục tiêu cụ thể bao gồm việc giảm thiểu các hành vi khai sai, gian lận về mã HS, tăng cường thu đúng, thu đủ thuế XNK và tạo môi trường kinh doanh bình đẳng, minh bạch. Để đạt được mục tiêu này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, sự tham gia tích cực của cộng đồng doanh nghiệp và sự hỗ trợ của công nghệ thông tin.

6.3. Vai trò của tuân thủ pháp luật trong hoạt động XNK

Tuân thủ pháp luật là yếu tố quan trọng hàng đầu để đảm bảo hoạt động XNK diễn ra một cách lành mạnh và bền vững. Doanh nghiệp cần nâng cao nhận thức về pháp luật hải quan, thực hiện đúng các quy định về khai báo, nộp thuế và kiểm tra hàng hóa. Cơ quan hải quan cần tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật. Sự tuân thủ pháp luật không chỉ giúp doanh nghiệp tránh được các rủi ro pháp lý mà còn góp phần xây dựng một môi trường kinh doanh công bằng, minh bạch và cạnh tranh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nguồn thu từ thuế xuất khẩu và thuế nhập khẩu đóng vai trò huyết mạch trong cơ cấu tài chính công của các quốc gia đang phát triển. Tại Việt Nam, nguồn thu thuế gián thu này trung bình đóng góp khoảng 16% đến 20% tổng thu ngân sách nhà nước không kể dầu thô. Tuy nhiên, hoạt động quản lý thuế đang đối mặt với nguy cơ thất thu nghiêm trọng bắt nguồn từ các hành vi gian lận phân loại và áp sai mã số hàng hóa xuất nhập khẩu theo Danh mục Hài hòa mô tả và mã hóa hàng hóa. Theo thống kê của ngành hải quan, trong hơn 25.000 yêu cầu phân tích phân loại được xử lý chỉ trong giai đoạn 2011-2012, cơ quan chức năng đã phải điều chỉnh lại mã số đối với gần 50% trường hợp khai báo.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm tập trung vào thực trạng thất thu ngân sách phát sinh từ việc doanh nghiệp lợi dụng cơ chế thông quan tự động và tự khai báo để áp mã hàng vào các nhóm có mức thuế suất thấp hơn quy định. Mục tiêu của công trình là hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng công tác chống thất thu thuế qua mã số hàng hóa tại Cục Hải quan tỉnh Hà Giang giai đoạn 2009-2014, từ đó đề xuất các giải pháp quản lý đồng bộ. Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ hoạt động của khoảng 155 đến 180 doanh nghiệp tham gia xuất nhập khẩu thường niên qua các cửa khẩu biên giới trên địa bàn tỉnh Hà Giang. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc bịt kín các kẽ hở chính sách, nâng cao tỷ lệ tuân thủ pháp luật thuế và tối ưu hóa hiệu suất thu nộp ngân sách địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên lý thuyết quản lý nhà nước về hải quan và lý thuyết tuân thủ thuế trong điều kiện bất cân xứng thông tin. Quản lý hải quan đối với mã số hàng hóa là quá trình cơ quan chuyên trách thực thi các biện pháp nghiệp vụ nhằm phát hiện, xử lý các sai lệch phân loại, từ đó bảo đảm thu đúng và thu đủ nghĩa vụ thuế. Mô hình xác định số thuế thất thu được lượng hóa bằng công thức:

$$TE = PE \times QE \times tE$$

Trong đó $TE$ là số thuế phải nộp, $PE$ là trị giá tính thuế, $QE$ là số lượng hàng hóa và $tE$ là thuế suất tương ứng với mã số phân loại. Khi số thuế thực tế thu nộp $T'$ nhỏ hơn tổng số thuế định danh $T$, phần chênh lệch $k = T - T'$ chính là quy mô thất thu thuế xuất nhập khẩu.

Ba khái niệm cốt lõi bao gồm:

• Mã số hàng hóa xuất nhập khẩu: Tổ hợp 8 chữ số định danh duy nhất theo Danh mục hàng hóa xuất nhập khẩu Việt Nam và Biểu thuế hài hòa ASEAN gồm 10.689 dòng thuế, tuân thủ cấu trúc 21 phần, 97 chương của Công ước HS do Tổ chức Hải quan Thế giới ban hành.
• Thất thu thuế qua mã số hàng hóa: Khoản tiền thuế bị thiếu hụt do tổ chức, cá nhân khai báo sai tên hàng, bản chất kỹ thuật hoặc mục đích sử dụng để hưởng mức thuế suất ưu đãi thấp hơn mức luật định.
• Chống thất thu thuế qua mã số: Hệ thống các giải pháp kiểm tra hồ sơ, phân tích kỹ thuật và thanh tra sau thông quan nhằm truy thu đầy đủ số tiền thuế thiếu hụt và xử lý vi phạm hành chính.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp toàn diện từ hệ thống cơ sở dữ liệu của Cục Hải quan tỉnh Hà Giang và Tổng cục Hải quan giai đoạn 2009-2014. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ hồ sơ khai báo của 155 đến 180 doanh nghiệp xuất nhập khẩu định kỳ qua địa bàn, kết hợp với dữ liệu từ hơn 8.000 cuộc kiểm tra sau thông quan trên phạm vi cả nước.

Phương pháp chọn mẫu tổng thể có chủ đích được áp dụng để rà soát các tờ khai thuộc diện rủi ro cao, có mức chênh lệch thuế suất giữa các phân nhóm từ 5% đến 38%. Nghiên cứu kết hợp phương pháp thống kê mô tả, phương pháp nghiên cứu tài liệu tại bàn và phương pháp phân tích tổng hợp. Lý do lựa chọn các phương pháp này là nhằm đối chiếu khách quan giữa lời khai của doanh nghiệp với 6 quy tắc tổng quát giải thích việc phân loại hàng hóa theo chuẩn mực HS 2012, bảo đảm tính xác thực và khoa học cho các kết luận thực nghiệm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực chứng giai đoạn 2009-2014 đã ghi nhận những phát hiện nổi bật:

• Tỷ lệ sai phạm phân loại ở mức cao: Trên bình diện toàn quốc, Trung tâm Phân tích phân loại đã tiếp nhận khoảng 25.000 hồ sơ, trong đó phát hiện 18,9% trường hợp áp sai mã làm giảm số thuế phải nộp, 7,5% khai mã có thuế suất cao hơn thực tế và 23,5% phải xác định lại mã định danh dù không làm thay đổi thuế suất.
• Hiệu quả kiểm tra sau thông quan: Trong giai đoạn 2012-2014, lực lượng kiểm tra sau thông quan toàn ngành đã tiến hành hơn 8.000 cuộc kiểm tra, thu hồi về ngân sách 4.200 tỷ đồng. Trong đó, sai phạm về mã số hàng hóa chiếm 1.200 vụ (tương đương trên 14% tổng số vụ vi phạm), đóng góp gần 400 tỷ đồng vào tổng số thu hồi.
• Đặc thù địa bàn miền núi Hà Giang: Với 155 đến 180 doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ, kim ngạch hàng hóa chịu thuế suất 0% chiếm tỷ trọng áp đảo. Doanh nghiệp thường có xu hướng phân loại hàng hóa vào các mã thuế suất 0% để tránh nghĩa vụ nộp ngân sách.
• Các thủ đoạn gian lận điển hình: Doanh nghiệp thường mô tả sai tên thương mại để chuyển nhóm hàng (ví dụ khai khối carbon thể rắn mã 38019000 thuế suất 3% thành than điện cực mã 85451100 thuế suất 0%), khai cấu kiện thép tiền chế thành các linh kiện rời rạc nhằm trốn mức thuế 18% của mã 9406, hoặc gộp phụ tùng thay thế vào dây chuyền đồng bộ để hưởng ưu đãi miễn thuế dự án đầu tư.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của tình trạng thất thu xuất phát từ cả yếu tố chủ quan và khách quan. Về mặt khách quan, biểu thuế xuất nhập khẩu gồm hơn 5.205 phân nhóm 6 số chứa đựng nhiều mặt hàng có tính chất lưỡng tính, đòi hỏi hiểu biết sâu về kỹ thuật trong khi thị trường có hơn 350.000 chủng loại hàng hóa lưu thông. Về mặt chủ quan, xung đột lợi ích kinh tế khiến người nộp thuế tìm cách tối đa hóa lợi nhuận qua kẽ hở thông quan điện tử.

So sánh với bối cảnh các quốc gia đang phát triển, nơi thuế xuất nhập khẩu chiếm tỷ trọng lớn trong ngân sách như Philippines (khoảng 22,4%) hay Bangladesh (khoảng 35,6%), áp lực thông quan nhanh thường dẫn đến sự đánh đổi với việc kiểm soát thuế. Dữ liệu nghiên cứu tại Hà Giang được minh họa rõ nét qua Biểu đồ 3.1 mô tả tỷ lệ số thu qua áp lại mã số hàng hóa so với tổng thu từ kiểm tra sau thông quan, và Biểu đồ 3.2 phản ánh tương quan giữa chỉ tiêu pháp lệnh với số thu thực tế phát hiện qua sai phạm mã số giai đoạn 2009-2014. Sự kết hợp giữa các bảng thống kê và biểu đồ phân tích chỉ ra rằng kiểm tra sau thông quan chính là công cụ hữu hiệu nhất để khắc phục tình trạng gian lận mã số.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực tiễn, bốn nhóm giải pháp đột phá được đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả chống thất thu thuế tại Cục Hải quan tỉnh Hà Giang:

1. Thành lập và vận hành Tổ chuyên trách mã số - thuế suất: Cục Hải quan tỉnh Hà Giang cần thành lập tổ công tác chuyên sâu ngay trong quý I hằng năm. Mục tiêu là xử lý 100% các vướng mắc phân loại phát sinh tại cửa khẩu trong vòng 24 giờ, bảo đảm tính thống nhất trong việc áp mã đối với hơn 155 doanh nghiệp trên địa bàn.
2. Nâng cao năng lực chuyên môn và kỷ luật công vụ: Phòng Tổ chức cán bộ chủ trì tổ chức tối thiểu 40 giờ đào tạo chuyên sâu mỗi năm cho công chức làm công tác phân loại. Nội dung tập trung vào 6 quy tắc tổng quát HS và kỹ năng nhận diện hơn 10.689 dòng thuế theo Danh mục AHTN, thực hiện định kỳ trong suốt lộ trình 2015-2020.
3. Ứng dụng hệ thống dữ liệu rủi ro và trang thiết bị giám định: Chi cục Kiểm tra sau thông quan chủ trì triển khai phần mềm quản lý rủi ro tích hợp, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ phát hiện sớm sai phạm mã số lên trên 25% trong vòng 12 tháng, kết hợp lấy mẫu phân tích đối với 100% các lô hàng có dấu hiệu nghi vấn về thành phần hóa học và kết cấu.
4. Tăng cường đối thoại doanh nghiệp và cơ chế xác định trước mã số: Lãnh đạo Cục Hải quan tỉnh định kỳ tổ chức 2 đến 4 hội nghị đối thoại mỗi năm với cộng đồng doanh nghiệp. Hướng dẫn các thương nhân thực hiện thủ tục xác định trước mã số theo Thông tư 128/2013/TT-BTC, phấn đấu giảm 30% tỷ lệ tờ khai phải điều chỉnh thuế sau thông quan.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho bốn nhóm đối tượng:

• Cán bộ quản lý và công chức Hải quan: Tài liệu cung cấp cẩm nang thực chứng với các vụ việc vi phạm cụ thể, giúp công chức tại khâu thông quan và kiểm tra sau thông quan nhận diện nhanh 5 dạng thủ đoạn gian lận phân loại phổ biến.
• Doanh nghiệp hoạt động xuất nhập khẩu và đại lý hải quan: Giúp các nhà quản trị doanh nghiệp nắm vững 6 quy tắc giải thích HS và quy trình xác định trước mã số, từ đó thiết lập hồ sơ khai báo chuẩn xác, loại trừ rủi ro bị truy thu thuế và xử phạt hành chính từ 10% đến 20%.
• Học viên cao học và nhà nghiên cứu kinh tế: Cung cấp nguồn học liệu mẫu mực về phương pháp nghiên cứu định lượng và định tính kết hợp trong lĩnh vực Quản lý kinh tế và tài chính công tại khu vực cửa khẩu biên giới.
• Cơ quan hoạch định chính sách thuế và hải quan: Cung cấp căn cứ thực tiễn để Bộ Tài chính và Tổng cục Hải quan rà soát, thu hẹp khoảng cách thuế suất giữa các dòng hàng trong Biểu thuế xuất nhập khẩu, hạn chế triệt để động cơ gian lận.

Câu hỏi thường gặp

Hành vi áp sai mã số hàng hóa xuất nhập khẩu gây ra những hậu quả gì?
Khai sai mã số HS dẫn đến việc tính thiếu tiền thuế nộp vào ngân sách nhà nước. Khi bị phát hiện qua kiểm tra sau thông quan, doanh nghiệp sẽ bị truy thu 100% số thuế chênh lệch, đồng thời chịu mức phạt tiền từ 10% đến 20% trên số tiền thuế khai thiếu hoặc bị xử phạt về hành vi trốn thuế theo quy định pháp luật.

Quy tắc 2a trong Hệ thống HS xử lý gian lận linh kiện tháo rời như thế nào?
Quy tắc 2a quy định hàng hóa ở dạng chưa lắp ráp hoặc tháo rời nhưng đã mang đặc trưng cơ bản của sản phẩm hoàn chỉnh thì phải phân loại theo mã của sản phẩm hoàn thiện. Điển hình như các cấu kiện thép đồng bộ xây dựng nhà xưởng phải áp mã 9406 chịu thuế 18% thay vì phân tán vào mã 7308 chịu thuế 10%.

Hệ thống HS 2012 có cấu trúc chi tiết như thế nào?
Danh mục HS 2012 gồm 21 phần, 97 chương, 1.224 nhóm 4 số và 5.205 phân nhóm 6 số. Khi áp dụng vào Biểu thuế xuất nhập khẩu Việt Nam và khu vực ASEAN, danh mục được chi tiết hóa thành mã số 8 chữ số với 10.689 dòng thuế mang tính pháp lý bắt buộc.

Kiểm tra sau thông quan đóng góp tỷ trọng bao nhiêu trong số thu hồi sai phạm mã số?
Giai đoạn 2012-2014, công tác kiểm tra sau thông quan toàn quốc đã phát hiện 1.200 vụ vi phạm về mã số hàng hóa, chiếm hơn 14% tổng số cuộc kiểm tra và truy thu về cho ngân sách gần 400 tỷ đồng, khẳng định vai trò là chốt chặn chống thất thu then chốt.

Làm thế nào để doanh nghiệp tại Hà Giang tránh rủi ro khi nhập khẩu máy móc đồng bộ?
Doanh nghiệp có khoảng 155 đến 180 đơn vị tại Hà Giang cần thực hiện đăng ký danh mục thiết bị miễn thuế trước khi nhập khẩu, tách riêng các vật tư tiêu hao, phụ tùng dự phòng và cáp điện sản xuất trong nước để áp mã thuế riêng, tránh khai gộp toàn bộ vào máy chính.

Kết luận

• Luận văn đã hoàn thành xuất sắc việc hệ thống hóa toàn diện lý luận và thực tiễn về công tác chống thất thu thuế qua mã số hàng hóa tại Cục Hải quan tỉnh Hà Giang giai đoạn 2009-2014.
• Công trình đã chỉ ra thực trạng đáng báo động khi có tới 50% yêu cầu phân tích kỹ thuật phải điều chỉnh lại mã HS, đồng thời bóc tách 5 thủ đoạn gian lận phân loại tinh vi của người nộp thuế.
• Luận văn đóng góp hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao, trọng tâm là mô hình Tổ chuyên trách mã số - thuế suất và ứng dụng quản lý rủi ro hiện đại.
• Lộ trình triển khai khuyến nghị các đơn vị hải quan áp dụng ngay các chuyên đề kiểm tra sau thông quan có trọng điểm trong chu kỳ kế hoạch 6 đến 12 tháng tới.
• Các cơ quan quản lý nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp cần tăng cường hợp tác công - tư, đẩy mạnh cơ chế xác định trước mã số để bảo đảm môi trường kinh doanh minh bạch và bảo vệ nguồn thu ngân sách quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

lời mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn đƣợc trình bày trong 4 chƣơng, cụ thể: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về thất thu thuế XNK và chống thất thu thuế qua mã số hàng hóa xuất nhập khẩu Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3 : Thực trạng chống thất thu thuế qua mã số hàng hóa xuất nhập khẩu tại Cục Hải quan tỉnh Hà Giang Chƣơng 4: Một số định hƣớng và đề xuất giải pháp hiệu quả về chống thất thu thuế qua mã số hàng hóa XNK tại Cục Hải quan Hà Giang.giang 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THẤT THU THUẾ XNK VÀ CHỐNG THẤT THU THUẾ QUA ÁP MÃ SỐ HÀNG HÓA XUẤT NHẬP KHẨU 1. Cơ sở lý luận về thất thu thuế xuất nhập khẩu 1. Vai trò của thuế xuất nhập khẩu - Thuế là một khoản nộp bắt buộc mà các thể nhân và pháp nhân có nghĩa vụ phải thực hiện đối với Nhà nƣớc, phát sinh trên cơ sở các văn bản pháp luật do Nhà nƣớc ban hành, không mang tính chất đối giá và hoàn trả trực tiếp cho đối tƣợng nộp thuế. Thuế đƣợc định ra gắn liền với phạm trù Nhà nƣớc và pháp luật.

- Thuế xuất khẩu, nhập khẩu là loại thuế gián thu, thu vào các mặt hàng đƣợc phép xuất, nhập khẩu qua biên giới Việt Nam. Đối tƣợng chịu thuế xuất khẩu hoặc nhập khẩu theo quy định tại Điều 2 trong Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu số 45/2005/QH11 và đƣợc chi tiết tại Điều 1 Nghị định số 87/2010/NĐ-CP ngày 13/8/2010. - Thuế xuất nhập khẩu có những vai trò nhƣ sau: +) Thuế XNK tăng thu cho ngân sách nhà nƣớc: Nộp thuế theo quy định của pháp luật là nghĩa vụ và quyền lợi của mọi tổ chức, cá nhân. Nhà nƣớc huy động tập trung một phần của cải vật chất trong xã hội vào ngân sách Nhà nƣớc thông qua thu thuế xuất nhập khẩu, góp phần đáp ứng nhu cầu chi tiêu của Nhà nƣớc trong từng thời kỳ.

Khoản thu thuế XNK mang tính chất ổn định và khi nền kinh tế càng phát triển thì khoản thu này cũng gia tăng. Đối với nƣớc đang phát triển nhƣ Việt Nam, nguồn thu từ thuế XNK chiếm tỷ trọng đáng kể trong ngân sách nhà nƣớc. +) Thuế XNK là công cụ quan trọng để nhà nƣớc thực hiện chính sách kinh tế vĩ mô, quản lý hoạt động xuất nhập khẩu, định hƣớng tiêu dùng, khuyến khích sản xuất – đầu tƣ xuất khẩu. Thuế đƣợc thu đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu là công cụ quan (LUAN.giang 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] trọng trong chính sách tài chính tiền tệ do vậy khi Nhà nƣớc cần thực hiện điều tiết hoạt động XNK, bảo vệ sản xuất và định hƣớng tiêu dùng trong nƣớc.

Nhà nƣớc quy định mức thuế cao hay thấp sẽ tác động hạn chế hoặc khuyến khích tiêu dùng đối với hàng hóa nhập khẩu. Nếu tăng mức thuế NK thì giá cả hàng hóa nhập tăng cao, sẽ tác động làm giảm tiêu dùng trong nƣớc đối với hàng nhập khẩu, dẫn đến hạn chế nhập khẩu, hàng hóa trong nƣớc có nhiều lợi thế cạnh tranh hơn; hoặc khi Nhà nƣớc quy định áp mức thuế suất thấp đối với nguyên liệu đầu vào nhập khẩu, các nhà sản xuất trong nƣớc có điều kiện giảm chí phí nguyên liệu nên giảm giá bán hàng. Nhƣ vậy, thuế XNK có tác dụng bảo hộ sản xuất trong nƣớc, nhất là những ngành non trẻ. +) Thuế XK, thuế NK góp phần thực hiện công bằng và bình đẳng xã hội, góp phần thực hiện chính sách đối ngoại của Đảng, Nhà nƣớc và tạo điều kiện mở cửa nền kinh tế.

Nộp thuế theo quy định của pháp luật là nghĩa vụ và quyền lợi của mọi tổ chức, cá nhân nên, góp phần thực hiện công bằng và bình đẳng xã hội. Tham gia các hiệp định thƣơng mại song phƣơng và đa phƣơng, Việt Nam phải thực hiện cắt giảm thuế nhập khẩu theo cam kết, áp dụng mức thuế ƣu đãi trong quan hệ thƣơng mại với các nƣớc có thỏa thuận ký cam kết. Việc điều chỉnh thuế suất hàng hóa từng giai đoạn hoặc từng ngành hàng cũng là một biện pháp chủ động cùng với ban hành các chính sách kinh tế khác nhằm thực hiện mục tiêu quản lý hoạt động xuất nhập khẩu, điều chỉnh cán cân thƣơng mại quốc tế, từ đó thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phát triển sản xuất, tạo ra môi trƣờng cạnh tranh lành mạnh, bình đẳng về pháp luật giữa các thành phần kinh tế phát triển trong công cuộc hội nhập kinh tế quốc tế. Một số lí luận chung về thất thu thuế xuất nhập khẩu 1.

Khái niệm thất thu thuế xuất nhập khẩu Trong tiến trình chủ động hội nhập kinh tế và mở rộng hợp tác, Việt (LUAN.giang 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Nam đã có những chính sách điều chỉnh phù hợp, tạo thuận lợi khuyến khích các cá nhân, tổ chức đầu tƣ kinh doanh XNK, góp tích cực khai thác có hiệu quả các nguồn lực để phát triển kinh tế. Song song với kết quả mở rộng thu hút đầu tƣ, đẩy mạnh hoạt động xuất nhập khẩu, một thách thức lớn đối với nền kinh tế nƣớc ta là sự gia tăng ngày càng tinh vi các gian lận thuế vì không phải tất cả ngƣời nộp thuế đều tuân thủ chấp hành tốt quy định pháp luật của Nhà nƣớc. Một số chủ hàng và ngƣời nộp thuế đã dùng nhiều thủ đoạn để lợi dụng, gian lận thƣơng mại nhằm trục lợi, ăn gian tiền thuế phải nộp vào ngân sách Nhà nƣớc. Thuế xuất nhập khẩu mang tính mâu thuẫn lợi ích vì Nhà nƣớc sử dụng pháp luật về thuế để huy động thu vào ngân sách, phục vụ cho chi tiêu chính phủ, đầu tƣ xã hội….tăng thu cho ngân sách càng nhiều càng tốt, còn ngƣời nộp thuế càng giảm khoản phải nộp thì càng gia tăng nhiều lợi nhuận kinh doanh.

Thủ đoạn gian lận trong hoạt động kinh doanh hàng hoá XNK suy cho cùng là mục đích gian lận một phần hoặc toàn bộ tiền thuế phải nộp để trục lợi. Hiện tƣợng này gây nên thất thu thuế XNK cho Ngân sách Nhà nƣớc. Thất thu thuế xuất nhập khẩu chính là số lƣợng thuế không đƣợc nộp đúng vào ngân sách nhà nƣớc theo quy định của pháp luật về thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu. Thấ t thu thuế là một hiện tƣợng thƣ̣ c tế khách quan phát sinh trong bấ t kỳ hệ thống thuế khoá nào , nó phản ánh hai mặt của một vấ n đề lơ ̣i ích mâu thuẫn giữa chủ thể nhà nƣớc và ngƣời nộp thuế.

Trên thƣ̣c tế , hai lơ ̣i ích này thƣờng mâu thuẫn với nhau do Nhà nƣớc luôn có khuynh hƣớng tăng nguồ n thu huy động cho ngân sách tƣ̀ thu thuế , trong khi ngƣời nộp thuế luôn mong muố n giảm số thuế phải nộp càng nhiề u càng tố t để gia tăng lợi nhuận. Nhƣ vậy, ở đâu có thuế thì ở đó có thất thu thuế xảy ra. Nhận định chung: Thất thu thuế xuất nhập khẩu được hiểu là một phần hoặc toàn bộ khoản tiền thuế thu vào hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu phải nộp vào ngân sách nhà nước theo quy định pháp luật về thuế nhưng không (LUAN.giang 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] được nộp đúng, đủ bởi các tổ chức, cá nhân hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu hàng hóa thuộc đối tượng chịu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu. Khoản thất thu thuế của ngân sách nhà nƣớc là khoản tiền thuế phải nộp bị chiếm đoạt bởi tổ chức, cá nhân hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu hàng hóa thuộc đối tƣợng chịu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu thông qua gian lận hoặc do không hiểu biết dẫn đến khai sai thủ tục, chứng từ, hồ sơ xuất nhập khẩu hàng hóa.

Để hiểu rõ hơn về khái niệm thất thu thuế ta đặt giả thiết nhƣ sau: - E: gọi chung là hàng hóa xuất nhập khẩu - T: là tổng số thuế xuất khẩu, nhập khẩu phải nộp cho nhà nƣớc - TE: là số thuế xuất khẩu, nhập khẩu loại hàng hóa E phải nộp cho nhà nƣớc. - QE: là tổng số lƣợng hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu loại E. - PE: là trị giá tính thuế hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu loại E. - tE: thuế suất thuế xuất khẩu//nhập khẩu áp dụng cho một đơn vị hàng hóa loại E.

Ta có số thuế xuất khẩu, nhập khẩu loại hàng hóa E phải nộp cho nhà nƣớc là: TE= PE*QE*tE (1) và T= ∑TE (2) Giả thiết cho rằng T’ là tổng số thuế xuất khẩu, nhập khẩu thực tế thu vào ngân sách nhà nƣớc nghĩa là T’ < T, gọi k là khoản chênh lệch này thì k = T - T’ (3); Từ (1), (2), (3) suy ra k là số thất thu thuế. Vậy, Thất thu thuế XNK là khoản chênh lệch giữa số tiền thuế phải nộp vào ngân sách Nhà nƣớc đƣợc xác định lớn hơn so với số thực tế đã nộp. Đó chính là một phần hoặc toàn bộ khoản tiền thuế XNK bị tổ chức , cá nhân XNK hàng hóa chiếm dụng, nộp thiếu, do đó họ phải có nghĩa vụ nộp đủ , đúng theo quy đinh ̣ pháp luật về thuế XNK. Xét theo quan điểm quản lý nhà nƣớc về hải quan thì khoản thất thu (LUAN.giang 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] thuế XNK là khoản chênh lệch giữa số tiền thuế XNK phải nộp so với số tiền thuế đã khai và đã nộp vào ngân sách nhà nƣớc.

Đó là khoản tiền thuế xuất nhập khẩu còn nộp thiếu vào ngân sách nhà nƣớc. Thực tế có những quan điểm cho rằng Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu cũng nhƣ các chính sách thuế hầu nhƣ không tính đƣợc hết những khoản phát sinh về thuế xuất khẩu, nhập khẩu trong nền kinh tế. Do vậy, số thất thu thuế xuất khẩu, nhập khẩu sẽ bao gồm cả khoản thất thu thuế xuất nhập khẩu tiềm năng của nền kinh tế đáng lẽ còn phải đƣợc động viên nộp vào nguồn thu của ngân sách nhà nƣớc nhƣng lại không đƣợc huy động (Hoặc do nguyên nhân khác mà số tiề n đó chƣa đƣợc tập trung nộp đủ vào ngân sách nhà nƣớc ). Từ những luận cứ nêu trên khái niệm thất thu thuế XNK còn đƣợc nêu là bao gồm khoản tiền thuế không được nộp đúng đủ vào ngân sách nhà nước và những khoản thu đối với hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu cần thiết phải động viên vào ngân sách Nhà nước nhưng còn chưa được quy định trong Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu.

Phân loại thất thu thuế xuất nhập khẩu a) Phân loại theo nguyên nhân thất thu thuế gồm có thất thu do nguyên nhân chủ quan và nguyên nhân khách quan.