Pháp Luật và Thực Tiễn Chống Hàng Giả Tại Cục Quản Lý Thị Trường Tỉnh Bắc Giang

Chuyên khảo luật học phân tích Pháp luật về chống hàng giả từ thực tiễn tại cục quản lý thị trường tỉnh bắc giang, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp

• Tác giả: Nguyễn Văn Sỹ
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Luật
• Trường học: Trường Đại học Mở Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Pháp Luật Về Chống Hàng Giả Từ Thực Tiễn Tại Cục Quản Lý Thị Trường Tỉnh Bắc Giang
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2018-2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẪN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HÀNG GIẢ VÀ PHÁP LUẬT CHỐNG HÀNG GIẢ
• 1.1. Khái niệm hàng giả
• 1.2. Đặc điểm của hàng giả
• 1.3. Cách nhận biết hàng giả và hàng thật
• 1.4. Nguyên nhân dẫn đến tồn tại và phát triển vấn nạn hàng giả
• 1.5. Chống hàng giả
• 1.6. Tình hình sản xuất, buôn bán hàng giả
• 1.7. Tác hại của hoạt động sản xuất, buôn bán hàng giả
• 1.8. Vai trò của công tác đấu tranh chống hàng giả
• 1.9. Các biện pháp đấu tranh chống hàng giả
• 1.10. Pháp luật chống hàng giả
• 1.10.1. Khái niệm về pháp luật chống hàng giả
• 1.10.2. Đặc điểm của pháp luật chống hàng giả
• 1.10.3. Nội dung pháp luật chống hàng giả
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ CHỐNG HÀNG GIẢ
• 2.1. Các quy định về xử lý hành chính và xử lý hình sự đối với hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả
• 2.1.1. Các quy định về biện pháp xử lý hành chính trong hoạt động sản xuất, buôn bán hàng giả
• 2.1.2. Các quy định về biện pháp xử lý hình sự đối với hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả
• 2.2. Khái quát chung về công tác thực thi pháp luật chống hàng giả ở nước ta
• 2.2.1. Ban Chỉ đạo quốc gia chống buôn lậu, hàng giả và gian lận thương mại
• 2.2.2. Cơ quan quản lý thị trường
• 2.2.3. Lực lượng công an
• 2.2.4. Thanh tra chuyên ngành nông nghiệp và phát triển nông thôn; y tế, văn hóa thể thao và du lịch; Khoa học và công nghệ
• 2.2.5. Lực lượng Bộ đội biên phòng, Hải quan
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN THI HÀNH PHÁP LUẬT VỀ CHỐNG HÀNG TẠI CỤC QUẢN LÝ THỊ TRƯỜNG TỈNH BẮC GIANG
• 3.1. Giới thiệu khái quát về tỉnh Bắc Giang
• 3.2. Về Cục Quản lý thị trường tỉnh Bắc Giang
• 3.2.1. Quá trình hình thành
• 3.2.2. Chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn
• 3.2.3. Về cơ cấu tổ chức
• 3.3. Các biện pháp thực thi pháp luật chống hàng giả được Cục Quản lý thị trường tỉnh Bắc Giang áp dụng
• 3.4. Tình hình sản xuất, buôn bán hàng giả và hiệu quả trong công tác chống hàng giả trên địa bàn tỉnh Bắc Giang
• 3.5. Một số mặt hàng chủ yếu; những thủ đoạn chủ yếu được các đối tượng sản xuất, buôn bán hàng giả sử dụng trên địa bàn tỉnh Bắc Giang hiện nay
• 3.6. Các biện pháp thực thi pháp luật, kết quả kiểm tra, xử lý của Cục Quản lý thị trường tỉnh Bắc Giang trong 03 năm gần đây (2017-2019)
• 3.7. Đánh giá ưu điểm, khuyết điểm, nguyên nhân việc áp dụng pháp luật chống hàng giả hiệu quả trong giai đoạn từ năm 2017-2019
• 3.8. Kiến nghị biện pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật chống hàng giả tại Cục Quản lý thị trường tỉnh Bắc Giang
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về chống hàng giả tại Bắc Giang Thực trạng và thách thức

Chống hàng giả tại Bắc Giang đang trở thành một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh thị trường ngày càng phát triển. Tình hình sản xuất và buôn bán hàng giả diễn ra phức tạp, ảnh hưởng đến quyền lợi của người tiêu dùng và sự phát triển kinh tế. Việc hiểu rõ thực trạng và thách thức trong công tác này là rất quan trọng để đưa ra các giải pháp hiệu quả.

1.1. Tình hình hàng giả tại Bắc Giang Đặc điểm và quy mô

Tình hình hàng giả tại Bắc Giang đang diễn ra với nhiều mặt hàng khác nhau, từ thực phẩm đến hàng tiêu dùng. Các sản phẩm giả mạo thường có chất lượng kém, gây ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng.

1.2. Thách thức trong công tác chống hàng giả tại Bắc Giang

Công tác chống hàng giả tại Bắc Giang gặp nhiều khó khăn như thiếu nguồn lực, sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng chưa chặt chẽ, và nhận thức của người tiêu dùng về hàng giả còn hạn chế.

II. Pháp luật chống hàng giả tại Bắc Giang Cơ sở và nội dung

Pháp luật chống hàng giả tại Bắc Giang được xây dựng dựa trên các quy định của pháp luật Việt Nam. Các quy định này nhằm bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng và tạo ra môi trường kinh doanh lành mạnh. Việc hiểu rõ các quy định này là cần thiết để thực hiện hiệu quả công tác chống hàng giả.

2.1. Các quy định pháp luật về chống hàng giả

Các quy định pháp luật hiện hành bao gồm Bộ Luật hình sự, Luật sở hữu trí tuệ và các nghị định liên quan. Những quy định này quy định rõ ràng về xử lý hành vi sản xuất và buôn bán hàng giả.

2.2. Đặc điểm của pháp luật chống hàng giả tại Bắc Giang

Pháp luật chống hàng giả tại Bắc Giang có những đặc điểm riêng biệt, phù hợp với tình hình thực tế của địa phương. Điều này giúp nâng cao hiệu quả trong công tác kiểm tra và xử lý vi phạm.

III. Phương pháp đấu tranh chống hàng giả hiệu quả tại Bắc Giang

Để nâng cao hiệu quả công tác chống hàng giả, Bắc Giang đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Những phương pháp này không chỉ giúp phát hiện và xử lý hàng giả mà còn nâng cao nhận thức của người tiêu dùng.

3.1. Các biện pháp kiểm tra và xử lý vi phạm

Các biện pháp kiểm tra bao gồm kiểm tra định kỳ và đột xuất tại các cơ sở kinh doanh. Việc xử lý vi phạm được thực hiện nghiêm túc theo quy định của pháp luật.

3.2. Tăng cường công tác tuyên truyền và giáo dục

Công tác tuyên truyền về hàng giả và tác hại của nó được thực hiện thường xuyên. Điều này giúp nâng cao nhận thức của người tiêu dùng và giảm thiểu tình trạng tiêu thụ hàng giả.

IV. Kết quả thực tiễn trong công tác chống hàng giả tại Bắc Giang

Trong những năm qua, công tác chống hàng giả tại Bắc Giang đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Số vụ vi phạm giảm dần, và nhận thức của người tiêu dùng cũng được nâng cao.

4.1. Đánh giá kết quả kiểm tra và xử lý hàng giả

Kết quả kiểm tra cho thấy số lượng hàng giả bị phát hiện và xử lý ngày càng tăng. Điều này cho thấy sự quyết tâm của các cơ quan chức năng trong việc chống hàng giả.

4.2. Tác động của công tác chống hàng giả đến thị trường

Công tác chống hàng giả không chỉ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng mà còn tạo ra môi trường kinh doanh công bằng cho các doanh nghiệp chân chính.

V. Kiến nghị nâng cao hiệu quả công tác chống hàng giả tại Bắc Giang

Để nâng cao hiệu quả công tác chống hàng giả, cần có những kiến nghị cụ thể nhằm cải thiện tình hình hiện tại. Những kiến nghị này sẽ giúp các cơ quan chức năng hoạt động hiệu quả hơn.

5.1. Tăng cường phối hợp giữa các cơ quan chức năng

Việc tăng cường phối hợp giữa các cơ quan chức năng sẽ giúp nâng cao hiệu quả trong công tác kiểm tra và xử lý vi phạm hàng giả.

5.2. Nâng cao nhận thức của người tiêu dùng

Cần có các chương trình giáo dục và tuyên truyền để nâng cao nhận thức của người tiêu dùng về hàng giả và cách nhận biết hàng thật.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai trong công tác chống hàng giả

Công tác chống hàng giả tại Bắc Giang đang có những bước tiến tích cực. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Việc tiếp tục cải thiện pháp luật và nâng cao nhận thức của người dân sẽ là chìa khóa cho thành công trong tương lai.

6.1. Tóm tắt những thành tựu đạt được

Những thành tựu trong công tác chống hàng giả đã góp phần bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và tạo ra môi trường kinh doanh lành mạnh.

6.2. Triển vọng và định hướng phát triển trong tương lai

Trong tương lai, cần tiếp tục đẩy mạnh công tác chống hàng giả, đồng thời cải thiện các quy định pháp luật để phù hợp với tình hình thực tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường phát triển mạnh mẽ và hội nhập quốc tế sâu rộng, vấn nạn sản xuất, buôn bán hàng giả ngày càng trở nên phức tạp và nghiêm trọng tại Việt Nam. Theo thống kê của Tổng cục Quản lý thị trường, trong giai đoạn 2017-2019, lực lượng quản lý thị trường cả nước đã xử lý hơn 57.000 vụ vi phạm liên quan đến hàng giả, gian lận thương mại, chiếm khoảng 70% tổng số vụ vi phạm. Tỉnh Bắc Giang, với vị trí địa lý và kinh tế đặc thù, cũng không nằm ngoài xu thế này khi các mặt hàng giả mạo như quần áo, thực phẩm, thiết bị điện tử, thuốc bảo vệ thực vật xuất hiện phổ biến, gây thiệt hại lớn cho người tiêu dùng và doanh nghiệp chân chính.

Luận văn tập trung nghiên cứu pháp luật về chống hàng giả từ thực tiễn thi hành tại Cục Quản lý thị trường tỉnh Bắc Giang trong giai đoạn 2017-2019. Mục tiêu chính là làm rõ cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật, nhận diện những khó khăn, bất cập trong công tác chống hàng giả và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong các quy định pháp luật Việt Nam liên quan đến xử lý hành chính, hình sự và dân sự về hàng giả, cùng với hoạt động thực tiễn của Cục Quản lý thị trường tỉnh Bắc Giang.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, tạo môi trường kinh doanh lành mạnh, đồng thời góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật về chống hàng giả, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế xã hội và hội nhập quốc tế. Các chỉ số như số vụ xử lý vi phạm, tỷ lệ hàng giả bị phát hiện và mức độ thiệt hại kinh tế được sử dụng làm thước đo hiệu quả công tác chống hàng giả tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý thuyết kinh tế chính trị Mác-Lênin về hàng hóa và lý thuyết pháp luật về quản lý nhà nước trong lĩnh vực chống hàng giả. Theo lý thuyết kinh tế chính trị, hàng hóa là sản phẩm lao động có giá trị sử dụng và giá trị trao đổi, trong khi hàng giả là sản phẩm không có giá trị sử dụng thực chất hoặc giả mạo nhãn hiệu, gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng. Khái niệm hàng giả được phân loại thành hàng giả về nội dung (không đúng công dụng, chất lượng) và hàng giả về hình thức (giả mạo nhãn hiệu, bao bì).

Ngoài ra, luận văn áp dụng mô hình phối hợp liên ngành trong công tác chống hàng giả, bao gồm các cơ quan quản lý thị trường, công an, hải quan, thanh tra chuyên ngành và Ban Chỉ đạo quốc gia 389. Các khái niệm chuyên ngành như xử lý hành chính, xử lý hình sự, quyền sở hữu trí tuệ, và các biện pháp chế tài được làm rõ để phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng hợp, kết hợp thu thập dữ liệu thứ cấp và quan sát thực tiễn. Nguồn dữ liệu chính bao gồm các văn bản pháp luật như Bộ luật Hình sự 2015, Luật Sở hữu trí tuệ, Nghị định 98/2020/NĐ-CP, Nghị định 99/2013/NĐ-CP, cùng các báo cáo, thống kê của Cục Quản lý thị trường tỉnh Bắc Giang giai đoạn 2017-2019.

Phương pháp chọn mẫu là phương pháp phi xác suất, tập trung vào các vụ việc xử lý vi phạm về hàng giả tại Cục Quản lý thị trường tỉnh Bắc Giang. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm hơn 1.000 vụ vi phạm được xử lý trong ba năm, đảm bảo tính đại diện cho thực trạng địa phương.

Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phương pháp định tính và định lượng, sử dụng bảng biểu, biểu đồ để minh họa số liệu về số vụ xử lý, loại hàng giả, mức phạt và hiệu quả xử lý. Quá trình nghiên cứu diễn ra từ tháng 1/2018 đến tháng 12/2019, kết hợp quan sát trực tiếp hoạt động kiểm tra, xử lý vi phạm tại Cục.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ vi phạm hàng giả cao và đa dạng mặt hàng: Trong giai đoạn 2017-2019, Cục Quản lý thị trường tỉnh Bắc Giang đã xử lý khoảng 1.200 vụ vi phạm liên quan đến hàng giả, chiếm gần 60% tổng số vụ vi phạm thương mại. Các mặt hàng bị làm giả phổ biến gồm quần áo, thực phẩm, thuốc bảo vệ thực vật, thiết bị điện tử và tem nhãn giả. Tỷ lệ hàng giả về chất lượng chiếm khoảng 65%, hàng giả mạo nhãn hiệu chiếm 35%.

2. Hiệu quả xử lý vi phạm còn hạn chế: Mặc dù số vụ xử lý tăng trung bình 15% mỗi năm, nhưng tỷ lệ tái phạm vẫn cao, khoảng 25% các đối tượng vi phạm bị xử lý tiếp tục tái phạm trong vòng 12 tháng. Mức phạt tiền trung bình cho các vụ vi phạm là khoảng 50 triệu đồng, tuy nhiên chưa đủ sức răn đe đối với các tổ chức, cá nhân vi phạm quy mô lớn.

3. Khó khăn trong công tác giám định và phối hợp liên ngành: Việc giám định hàng giả tốn kém và mất nhiều thời gian, gây khó khăn cho việc xử lý kịp thời. Ngoài ra, sự chồng chéo về thẩm quyền và thiếu đồng bộ trong phối hợp giữa các lực lượng chức năng làm giảm hiệu quả công tác chống hàng giả.

4. Nhận thức và ý thức bảo vệ thương hiệu của doanh nghiệp còn yếu: Một số doanh nghiệp chưa chủ động phối hợp với cơ quan chức năng trong việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, dẫn đến khó khăn trong việc phát hiện và xử lý hàng giả. Tâm lý người tiêu dùng ham hàng giá rẻ cũng góp phần làm gia tăng thị trường hàng giả.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của tình trạng trên xuất phát từ bất cập trong cơ chế quản lý nhà nước, đặc biệt là sự phân tán chức năng, nhiệm vụ giữa các cơ quan và thiếu quy trình kiểm định, giám định rõ ràng. So với các nghiên cứu trước đây, kết quả nghiên cứu tại Bắc Giang cho thấy mức độ phức tạp và tinh vi của hàng giả ngày càng tăng, đòi hỏi sự đổi mới trong chính sách và phương pháp thực thi.

Việc áp dụng các quy định pháp luật hiện hành như Nghị định 98/2020/NĐ-CP và Bộ luật Hình sự 2015 đã tạo ra khung pháp lý tương đối đầy đủ, nhưng trong thực tiễn vẫn còn nhiều vướng mắc về xác định hàng giả, phân biệt hàng giả và hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Biểu đồ thể hiện số vụ xử lý vi phạm theo năm và loại hàng giả minh họa rõ xu hướng gia tăng và sự đa dạng của hàng giả tại địa phương.

Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu là cơ sở để đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác chống hàng giả, góp phần bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và doanh nghiệp chân chính, đồng thời thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường hoàn thiện pháp luật và quy trình giám định: Cần xây dựng quy trình giám định hàng giả rõ ràng, minh bạch, rút ngắn thời gian và giảm chi phí giám định. Đồng thời, sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật để phân định rõ ràng khái niệm hàng giả và hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, tránh chồng chéo trong áp dụng pháp luật. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Bộ Tư pháp, Bộ Công Thương, Bộ Khoa học và Công nghệ.

2. Nâng cao năng lực và phối hợp liên ngành: Tăng cường đào tạo chuyên môn cho lực lượng quản lý thị trường, công an, hải quan về kỹ thuật phát hiện và xử lý hàng giả. Thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ, đồng bộ giữa các cơ quan chức năng để xử lý nhanh chóng, hiệu quả các vụ việc. Thời gian thực hiện: liên tục; Chủ thể: Ban Chỉ đạo 389, các sở ngành địa phương.

3. Tuyên truyền nâng cao nhận thức người tiêu dùng và doanh nghiệp: Triển khai các chương trình truyền thông, giáo dục pháp luật về tác hại của hàng giả và quyền lợi khi sử dụng hàng chính hãng. Khuyến khích doanh nghiệp chủ động bảo vệ thương hiệu, áp dụng công nghệ chống giả hiện đại. Thời gian thực hiện: 6-12 tháng; Chủ thể: Sở Công Thương, Hội Doanh nghiệp, các tổ chức xã hội.

4. Áp dụng công nghệ hiện đại trong chống hàng giả: Khuyến khích sử dụng tem chống giả công nghệ cao, mã QR, blockchain để truy xuất nguồn gốc hàng hóa. Xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu về hàng giả để hỗ trợ công tác kiểm tra, giám sát. Thời gian thực hiện: 1-3 năm; Chủ thể: Bộ Công Thương, doanh nghiệp, Cục Quản lý thị trường.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về thị trường và sở hữu trí tuệ: Luận văn cung cấp cơ sở pháp lý và thực tiễn để hoàn thiện chính sách, nâng cao hiệu quả quản lý, xử lý vi phạm về hàng giả.

2. Doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh: Giúp nhận diện các rủi ro từ hàng giả, hiểu rõ quyền lợi và trách nhiệm trong bảo vệ thương hiệu, từ đó chủ động phối hợp với cơ quan chức năng.

3. Người tiêu dùng: Nâng cao nhận thức về hàng giả, cách phân biệt hàng thật - giả, bảo vệ quyền lợi khi mua sắm, tránh thiệt hại về kinh tế và sức khỏe.

4. Học giả, nghiên cứu sinh ngành Luật Kinh tế, Quản lý thị trường: Cung cấp tài liệu tham khảo khoa học, cập nhật các quy định pháp luật và thực tiễn thi hành về chống hàng giả tại địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Hàng giả được định nghĩa như thế nào theo pháp luật Việt Nam?
   Hàng giả là sản phẩm không có giá trị sử dụng đúng với bản chất, công dụng hoặc giả mạo nhãn hiệu, bao bì của hàng thật, gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng, được quy định chi tiết tại Nghị định 98/2020/NĐ-CP.

2. Cơ quan nào có thẩm quyền xử lý vi phạm về hàng giả?
   Cục Quản lý thị trường, công an kinh tế, hải quan, thanh tra chuyên ngành và Ban Chỉ đạo 389 quốc gia là các cơ quan chủ chốt trong phát hiện, xử lý vi phạm về hàng giả.

3. Phương pháp nào được sử dụng để phát hiện hàng giả?
   Phương pháp giám định kỹ thuật, quan sát trực tiếp, kiểm tra hồ sơ, phối hợp liên ngành và ứng dụng công nghệ chống giả hiện đại như tem QR, blockchain.

4. Hình phạt đối với hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả là gì?
   Có thể bị xử phạt hành chính với mức phạt tiền cao, đình chỉ hoạt động hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự với mức án tù từ 1 đến 15 năm tùy theo tính chất, mức độ vi phạm.

5. Làm thế nào để người tiêu dùng phân biệt hàng thật và hàng giả?
   Người tiêu dùng cần kiểm tra kỹ bao bì, nhãn mác, tem chống giả, giá cả hợp lý và mua hàng tại các địa chỉ uy tín để tránh mua phải hàng giả.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ cơ sở lý luận và thực trạng pháp luật về chống hàng giả tại Cục Quản lý thị trường tỉnh Bắc Giang giai đoạn 2017-2019.
• Phát hiện hàng giả đa dạng, phức tạp với tỷ lệ vi phạm cao, hiệu quả xử lý còn hạn chế do nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực thực thi, tăng cường phối hợp liên ngành và ứng dụng công nghệ hiện đại.
• Nghiên cứu góp phần bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, doanh nghiệp chân chính và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.
• Khuyến nghị các cơ quan chức năng, doanh nghiệp và người tiêu dùng phối hợp chặt chẽ để đẩy lùi nạn hàng giả trong thời gian tới.

Hành động tiếp theo là triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và đối tượng để nâng cao hiệu quả công tác chống hàng giả trên toàn quốc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. NHỮNG VẪN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HÀNG GIẢ VÀ PHÁP LUẬT CHỐNG HÀNG GIẢ 1. Khái niệm hàng giả Theo từ điển Bách khoa toàn thư khái niệm về hàng giả như sau: “Hàng giả là những sản phẩm hàng hóa được sản xuất ra trái pháp luật có hình dáng giống như những sản phẩm hàng hóa được Nhà nước cho phép sản xuất, nhập khẩu và tiêu thụ trên thị trường hoặc những sản phẩm hàng hóa không có giá trị sử dụng đúng với nguồn gốc bản chất tự nhiên, tên gọi và công dụng của nó, là loại sản phẩm hàng hóa mang nhãn hiệu hàng hóa giống hệt hoặc tương tự có khả năng làm cho người tiêu dùng nhầm lẫn với sản phẩm hàng hóa thật mà cơ sở sản xuất kinh doanh đã đăng ký với cơ quan bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp hoặc được bảo hộ theo điều ước quốc tế mà Việt Nam có tham gia”. Trước nhu cầu tăng cường hiệu quả cuộc đấu tranh chống hàng giả và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, việc làm rõ bản thân khái niệm hàng giả nhằm tạo dựng cơ sở pháp lý đầy đủ cho việc áp dụng các biện pháp chế tài xử lý phù hợp là một yêu cầu hết sức cần thiết trong giai đoạn hiện nay.

Hàng giả đã xuất hiện trên thị trường nước ta trong nhiều năm trở lại đây, nhất là từ khi chúng ta đổi mới cơ chế quản lý kinh tế từ chế độ quản lý tập trung bao cấp sang quản lý hạch toán kinh doanh, đặc biệt trong thời kỳ kinh tế thị trường thì nạn làm hàng giả và buôn bán hàng giả ngày càng phát triển. Trong lý luận và thực tiễn hiện tồn tại nhiều quan niệm về hàng giả. Trước hết, tìm hiểu khái niệm về “hàng hoá” và thế nào là “giả”: Theo nghĩa hẹp, hàng hóa là vật chất tồn tại có hình dạng xác định trong không gian và có thể trao đổi, mua bán được. Trong kinh tế chính trị Mac-Lenin, hàng hóa được định nghĩa là sản phẩm của lao động thông qua trao đổi, mua bán1.

Karl Marx định nghĩa hàng hóa trước hết là đồ vật mang hình dạng có khả năng thỏa mãn nhu cầu con người nhờ vào các tính chất của nó. Đồ vật trở thành hàng hóa phải có tính ích dụng đối với người dùng - giá trị sử 1 Giáo trình Kinh tế Chính trị Mác-Lênin và một số vấn đề về tổ chức, quản lý kinh tế ở Việt Nam (tập 1), NXB Lý luận chính trị. 7 dụng - nghĩa là được chi phí bởi lao động và khi đưa ra thị trường để trao đổi, mua bán thì giá trị của hàng hóa thể hiện qua giá trị trao đổi hay giá cả. David Ricardo cho rằng hàng hóa có hai thuộc tính cơ bản là: giá trị sử dụng và giá trị.

Giá trị sử dụng của hàng hóa là ích dụng của hàng hóa thỏa mãn nhu cầu nào đó của con người. Ví dụ, công dụng của một cái kéo là để cắt nên giá trị sử dụng của nó là để cắt; công dụng của bút để viết nên giá trị sử dụng của nó là để viết. Một hàng hóa có thể có một công dụng hay nhiều công dụng nhưng nó chỉ có thể có một giá trị sử dụng duy nhất. Giá trị của hàng hóa là lao động xã hội của người sản xuất hàng hóa kết tinh trong hàng hóa.

Cả quần áo và thóc lúa đều là sản phẩm của quá trình sản xuất thông qua lao động, là sản phẩm của lao động, có lao động kết tinh vào trong đó. Có sự chi phí về thời gian, sức lực và trí tuệ của con người khi sản xuất chúng. Khi đưa ra ngoài thị trường để trao đổi, mua bán thì giá trị của hàng hóa thể hiện qua giá trị trao đổi hay giá cả của hàng hóa. Theo nghĩa rộng, hàng hóa là tất cả những gì có thể trao đổi, mua bán được.

Kinh tế học hiện đại quan niệm hàng hóa bao gồm cả dịch vụ được cung ứng cho người tiêu dùng. Theo Từ điển tiếng Việt thì "Hàng hoá là sản phẩm dùng để thoả mãn nhu cầu nào đó của con người và đi vào quá trình tiêu dùng thông qua quan hệ trao đổi mua - bán"2. Theo khoản 2 Điều 3 Luật Thương mại 2005: "Hàng hóa bao gồm tất cả các loại động sản, kể cả động sản hình thành trong tương lai và những vật gắn liền với đất đai”3 Theo Từ điển tiếng Việt "Giả có nghĩa không phải là thật mà được làm ra với vẻ bề ngoài giống như cái thật để người khác tưởng là thật"4. Theo từ điển Bách khoa toàn thư mở wikipedia thì hàng giả là hàng làm bắt chước theo mẫu mã của loại hàng thật nào đó đang được lưu hành, nhưng không bảo đảm đủ tiêu chuẩn về phẩm chất hoặc không có giá trị sử dụng, 2 Viện ngôn ngữ học, 2003, Từ điển Tiếng Việt, Hà Nội - Đà Nẵng: Nhà xuất bản Đà Nẵng, Trung tâm từ điển học.

3 Quốc Hội nước CHXHCNVN, 2005, Luật Thương mại. 4 Viện ngôn ngữ học, 2003, Từ điển Tiếng Việt, Hà Nội - Đà Nẵng: Nhà xuất bản Đà Nẵng, Trung tâm từ điển học. 8 hoặc không có giá trị sử dụng đầy đủ, nhất là đối với mặt hàng thông dụng và có nhu cầu lớn. Về hình thức, các loại hàng giả rất giống hàng thật, vì kĩ thuật làm hàng giả ngày càng tinh vi.

Người làm hàng giả cũng có khi sử dụng một phần nguyên liệu, các loại bao bì, tem nhãn của hàng thật để lừa gạt người mua. Cách hiểu này thực ra chỉ là giải thích về mặt ngôn ngữ theo thực tế của hàng giả mà chưa phải là khái niệm mang tính pháp lý, thể hiện bản chất của hàng giả. Theo Từ điển Giải thích thuật ngữ luật học, khái niệm hàng giả được hiểu là: “Thứ không có giá trị sử dụng của loại hàng mà nó mang tên (hàng giả về nội dung) hoặc tuy có giá trị sử dụng của loại hàng mang tên nhưng mang nhãn hiệu của cơ sở sản xuất khác nhằm lừa dối khách hàng (hàng giả về hình thức)5 Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, tác giả tiếp cận hàng hóa là các sản phẩm vật chất tồn tại có hình dạng xác định trong không gian, có thể trao đổi, mua bán được. Ngày 28/6/2020, Thủ tướng Chính phủ đã ký ban hành Nghị định số 98/2020/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thương mại, sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng cấm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, có hiệu lực thi hành kể từ ngày 15/10/2020.

Nghị định số 98/2020/NĐ-CP thay thế Nghị định số 185/2013/NĐ-CP ngày 15/11/2013 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thương mại, sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng cấm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; Nghị định số 124/2015/NĐ-CP ngày 19/11/2015 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 185/2013/NĐ-CP và Nghị định số 141/2018/NĐ-CP ngày 08/10/2018 sửa đổi, bổ sung một số điều của các Nghị định quy định xử lý vi phạm pháp luật trong hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp. Theo khoản 7 Điều 3 của Nghị định 98/2020/NĐ-CP thì hàng giả bao gồm: 1. Hàng hóa có giá trị sử dụng, công dụng không đúng với nguồn gốc bản chất tự nhiên, tên gọi của hàng hóa; hàng hóa không có giá trị sử dụng, 5 Báo cáo đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2011-2015 và phương hướng, nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội 5 năm 2016 - 2020, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng; http://tulieuvankien.vn/ban-chap-hanh-trung-uong-dang/dai-hoi-dang/lan-thu- xii/bao-cao-danh-gia-ket-qua-thuc-hien-nhiem-vu-phat-trien-kinh-te-xa-hoi-5-nam-2011-2015-va-phuong- huong-1599; truy cập 7/6/2019. 9 công dụng hoặc có giá trị sử dụng, công dụng không đúng so với giá trị sử dụng, công dụng đã công bố hoặc đăng ký; 2.

Hàng hóa có ít nhất một trong các chỉ tiêu chất lượng hoặc đặc tính kỹ thuật cơ bản hoặc định lượng chất chính tạo nên giá trị sử dụng, công dụng của hàng hóa chỉ đạt mức từ 70% trở xuống so với mức tối thiểu quy định tại quy chuẩn kỹ thuật hoặc tiêu chuẩn chất lượng đã đăng ký, công bố áp dụng hoặc ghi trên nhãn, bao bì hàng hóa; 3. Thuốc giả theo quy định tại khoản 33 Điều 2 của Luật Dược năm 2016 và dược liệu giả theo quy định tại khoản 34 Điều 2 của Luật Dược năm 2016; 4. Thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật không có hoạt chất; không có đủ loại hoạt chất đã đăng ký; có hoạt chất khác với hoạt chất ghi trên nhãn, bao bì hàng hóa; có ít nhất một trong các hàm lượng hoạt chất chỉ đạt từ 70% trở xuống so với mức tối thiểu quy định tại quy chuẩn kỹ thuật hoặc tiêu chuẩn chất lượng đã đăng ký, công bố áp dụng; 5. Hàng hóa có nhãn hàng hóa hoặc bao bì hàng hóa ghi chỉ dẫn giả mạo tên, địa chỉ tổ chức, cá nhân sản xuất hoặc nhập khẩu, phân phối hàng hóa; giả mạo mã số đăng ký lưu hành, mã số công bố, mã số mã vạch của hàng hóa hoặc giả mạo bao bì hàng hóa của tổ chức, cá nhân khác; giả mạo về nguồn gốc, xuất xứ hàng hóa hoặc nơi sản xuất, đóng gói, lắp ráp hàng hóa; 6.

Tem, nhãn, bao bì hàng hóa giả. Như vậy, tiếp cận trên cơ sở kinh tế chính trị Mác Lênin, hàng giả có thể không phải là hàng hóa (có giá trị, kết tinh sức lao động để sản xuất ra sản phẩm, nhưng không có giá trị sử dụng – tính ích dụng của hàng hóa ) hoặc là hàng hóa (có có kết tinh hao phí lao động và có giá trị sử dụng nhất định). Tuy nhiên, hàng giả không tuân theo quy luật giá trị, trong lưu thông nó không tuân theo nguyên tắc ngang giá; trong giao dịch, một bên tham gia giao dịch không được tiếp cận đầy đủ thông tin về hàng hóa - bị lừa dối. Giá trị của hàng hóa không phản ánh hao phí lao động xã hội cần thiết, giá cả hàng hóa luôn cao hơn rất nhiều hao phí lao động xã hội thực tế/cần thiết để sản xuất ra hàng hóa đó.

10 Trên góc độ pháp lý, hàng giả là sản phẩm được sản xuất, nhập khẩu, buôn bán trái pháp luật; pháp luật cấm các hành vi sản xuất, buôn bán, vận chuyển, tàng trữ… hàng giả; các hành vi vi phạm về hàng giả tùy theo tính chất, mức độ vi phạm sẽ bị xử lý theo các quy định pháp luật có liên quan về hành chính hoặc hình sự. Đặc điểm của hàng giả Thứ nhất, hàng giả là những vật phẩm, hàng hoá được sản xuất, nhập khẩu, buôn bán trái pháp luật.