ĐẶT VẤN ĐỀ COVID-19 là bệnh do chủng coronavirus mới gây ra, ký hiệu bởi Tổ chức Y tế thế giới là SARS-CoV-2, còn được gọi là virus viêm phổi Vũ Hán vì là tác nhân gây bệnh viêm phổi ở Vũ Hán (Hồ Bắc, Trung Quốc) [64]. Bệnh có thể lây trực tiếp từ người sang người qua hôn nhau hoặc hít phải những giọt bắn từ mũi hoặc miệng của người bị COVID-19 phát tán khi ho, hắt hơi hoặc thở ra [51]. Đại dịch COVID-19 đã diễn biến rất phức tạp, gây ra gánh nặng bệnh tật và tổn thất lớn trên toàn thế giới. Tính đến ngày 26/10/2022, thế giới đã có 633.234 người mắc và 6.852 người tử vong do COVID-19 [67].
Con số này tại Châu Âu là 233.898 người mắc và 1.106 người tử vong; tại Châu Á có 192.919 người mắc và 1.167 người tử vong [67]. Tại Việt Nam, tính đến ngày 26/10/2022 có tổng cộng 11.047 người mắc COVID-19 và 43.161 người tử vong [10]. Theo Tổ chức Y tế thế giới, việc sử dụng vaccine phòng COVID-19 được coi là biện pháp quan trọng nhất để phòng đại dịch [65]. Tuy nhiên, bên cạnh việc sử dụng vaccine thì cũng cần nghiêm túc thực hiện các biện pháp dự phòng không đặc hiệu nhằm cắt đứt đường lây truyền của dịch COVID-19 như: Huy động sự tham gia của cộng đồng trong phòng chống dịch [39]; tăng cường các hoạt động kiểm soát nhiễm khuẩn nhằm ngăn ngừa COVID-19 thông qua phân luồng bệnh nhân và xây dựng hướng dẫn cho các trường hợp nghi nhiễm COVID-19 [45]; tăng cường quản lý nhân sự, bảo vệ cá nhân, làm sạch và khử trùng môi trường và giáo dục sức khỏe [61]; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin vào trong phòng chống dịch bệnh [33].
Thực tế, việc triển khai các hoạt động phòng COVID-19 cũng gặp những khó khăn nhất định như: COVID-19 là một đại dịch mới, chưa từng xảy ra trên quy mô toàn cầu, ảnh hưởng lớn, nhiều mặt, hầu hết các nước chưa có nhiều kinh nghiệm và có các cách ứng xử khác nhau. Đợt dịch thứ 4 2 tại Việt nam với biến chủng Delta lây nhiễm nhanh, mạnh, khó kiểm soát và kéo dài [1]. Hầu hết các trang thiết bị y tế, thuốc, sinh phẩm, vaccine. đều phải nhập khẩu do chưa sản xuất được trong nước nên dẫn đến chưa kịp thời, bị động, chi phí cao [1].
Nhận thức về mức độ nguy hiểm của dịch và các biện pháp phòng chống dịch chưa tương xứng với tình hình dịch bệnh; còn tình trạng chủ quan, lơ là, mất cảnh giác khi chưa có dịch; ngược lại, là tình trạng hoang mang, lo lắng, mất bình tĩnh dẫn đến áp dụng các biện pháp cực đoan, chưa phù hợp. Đoan Hùng là một huyện miền núi nằm ở phía Bắc của tỉnh Phú Thọ, giáp huyện Phù Ninh, Thanh Ba, Hạ Hòa của tỉnh Phú Thọ; giáp huyện Yên Bình của tỉnh Yên Bái, giáp các huyện Yên Sơn, Sơn Dương của tỉnh Tuyên Quang. Huyện Đoan Hùng có ba tuyến Quốc lộ chạy qua, với diện tích tự nhiên 302,4 km². Với địa hình rộng, thông thương giao lưu với nhiều khu vực trên địa bàn có thể gặp khó khăn trong phòng chống dịch COVID-19.
Câu hỏi đặt ra cho chúng tôi là hoạt động phòng chống dịch COVID-19 của huyện Đoan Hùng hiện nay ra sao? Yếu tố nào ảnh hưởng đến hoạt động phòng chống dịch COVID-19 của huyện? Giải pháp nào tăng cường hoạt động phòng chống COVID-19 trên địa bàn huyện Đoan Hùng? Đó là lý do chúng tôi tiến hành đề tài: “Thực trạng hoạt động phòng chống dịch COVID-19 tại huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ và đề xuất một số giải pháp” nhằm mục tiêu: 1. Đánh giá thực trạng hoạt động phòng chống dịch COVID-19 tại huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ năm 2020-2021. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động chống dịch COVID- 19 tại huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ và đề xuất một số giải pháp. Đặc điểm dịch bệnh COVID-19 1.
Khái niệm COVID-19 là bệnh do chủng coronavirus mới gây ra, ký hiệu bởi Tổ chức Y tế thế giới (WHO) là SARS-CoV-2, còn được gọi là virus viêm phổi Vũ Hán vì là tác nhân gây bệnh viêm phổi ở Vũ Hán (Hồ Bắc, Trung Quốc), bắt đầu xuất hiện và lây lan từ cuối năm 2019 [64]. Tác nhân gây bệnh COVID-19 SARS-CoV-2 thuộc chủng coronavirus, là chủng virus có khả năng gây bệnh ở các loài động vật có vú, gồm cả con người và chim [48]. SARS-CoV-2 là RNA virus kích thước trung bình, có vỏ bao, hạt virus hình tròn hoặc bầu dục, với đường kính 60-140nm. Bộ gen mã hóa bốn hoặc năm loại protein cấu trúc: S, M, N, HE và E [36].
Ngoài môi trường, SARS-COV-2 rất dễ bị chết bởi ánh sáng, tia cực tím và nhiệt độ cao. Ở môi trường lạnh, ẩm, S RS- COV-2 có thể tồn tại trên bề mặt phẳng kim loại từ 1 đến 5 ngày, trên một số bề mặt nhựa và kim loại đến 9 ngày; trên bìa cát tông 24 giờ; trên đồ vật bằng đồng 4 giờ. Các bề mặt được khử trùng bằng dung dịch 0,1% Clo hoạt tính hoặc 60-70% cồn có thể giết chết coronavirus trên các bề mặt trong vòng 1 phút [23], [62]. Tình hình dịch COVID-19 Đến nay sau hơn 02 năm, đại dịch COVID-19 đã lây lan đến 230 quốc gia, vùng lãnh thổ với trên 594 triệu ca mắc và 6,4 triệu ca tử vong [67].
Kể từ cuối tháng 3/2021, thế giới ghi nhận làn sóng dịch bùng phát mạnh tại nhiều quốc gia cùng với sự lây lan rộng của biến chủng Delta, số ca mắc mới mỗi ngày trên toàn cầu đã tăng 44,5% từ khoảng 400.000 ca/ngày vào giữa tháng 10/2021 lên hơn 578.000 ca trong ngày 26/11/2021 [16]. Năm nước có số 4 người mắc cao nhất thế giới hiện nay là Hoa Kỳ với 94.632 người mắc và 1.151 người tử vong; tiếp theo là Ấn Độ với 44.372 người mắc và 526.996 người tử vong; Pháp có 34.131 người mắc và 153.064 người tử vong; Brazil có 34.131 người mắc và 681.317 người tử vong; Đức có 31.343 người mắc và 145.698 người tử vong [67]. Hầu hết các nước trên thế giới đã thay đổi chiến lược từ “không COVID-19” sang “thích ứng an toàn” và áp dụng nhiều biện pháp nhằm ứng phó phù hợp với biến thể Omicron; không áp dụng biện pháp giãn cách xã hội trên phạm vi rộng, đồng thời thúc đẩy việc mở cửa, giao lưu, giao thương quốc tế: du lịch quốc tế, mở lại các chuyến bay thương mại quốc tế. Tuy nhiên, theo WHO, biến thể Delta và Omicron và các biến chủng mới sẽ là mối đe dọa kép làm gia tăng số ca mắc từ đó dẫn đến số ca nhập viện và tử vong tăng lên đột biến, tiếp tục gây áp lực lớn lên các nhân viên và hệ thống y tế [16].
Tại Việt Nam, từ khi bùng phát dịch đến nay, cả nước đã trải qua 4 đợt bùng phát. Đợt dịch thứ nhất: 85 ngày, từ tháng 1-4/2020 với số ca mắc ở mức thấp là 257, trong đó khoảng một nửa là người bệnh nhập cảnh và không có trường hợp nào tử vong [40], [53]. Đợt dịch thứ hai: 129 ngày, từ tháng 7- 11/2020 với 962 ca mắc ở 15/63 tỉnh thành và 35 ca tử vong [10]. Đợt dịch thứ 3: 57 ngày, từ tháng 1-3/2021 với 910 ca mắc và không có trường hợp tử vong [10], [14].
Đợt dịch thứ 4: tiếp diễn từ ngày 27/4/2021, đợt dịch COVID-19 thứ tư của Việt Nam bắt đầu khi có các ca lây nhiễm được phát hiện ở Bệnh viện Nhiệt đới Trung ương, Bệnh viện K, các khu công nghiệp ở Bắc Giang và Bắc Ninh. sau đó lây nhiễm cộng đồng sau đó xuất hiện ở hầu hết các tỉnh, thành phố trong cả nước [10], [15]. Quy mô, địa bàn và mức độ lây lan qua mỗi đợt có xu hướng phức tạp hơn. Trong năm 2021, cả nước ghi nhận 1.792 ca mắc, trong đó 1.428 ca ghi nhận trong nước, 1.286 người khỏi bệnh và 32.133 ca tử vong.
Riêng giai đoạn 4, đến nay đã có hơn 5 1,7 triệu ca mắc, trên 32 nghìn ca tử vong. Tính trên 1 triệu dân, Việt Nam có số mắc xếp thứ 144/223 nước trên thế giới, 09/11 nước khu vực ASEAN; số tử vong xếp thứ 131/223 nước trên thế giới, 06/11 nước khu vực ASEAN. Tỉ lệ tử vong trên số mắc là 1,9%, xếp thứ 58/223 nước trên thế giới, 03/11 nước trong ASEAN [16]. Trước tình hình dịch bệnh diễn biến hiện nay tại Việt Nam, Chính phủ Việt Nam đã ban hành Nghị quyết số 128/NQ-CP: Nghị quyết Ban hành Quy định tạm thời “Thích ứng an toàn, linh hoạt, kiểm soát hiệu quả dịch COVID- 19” [18].
Nhằm thực hiện Nghị quyết số 128/NQ-CP của Chính phủ, Bộ Y tế ban hành Quyết định số 4800/QĐ-BYT: Quyết định Ban hành Hướng dẫn tạm thời về chuyên môn y tế thực hiện Nghị quyết số 128/NQ-CP ngày 11 tháng 10 năm 2021 của Chính phủ ban hành Quy định tạm thời “Thích ứng an toàn, linh hoạt, kiểm soát hiệu quả dịch COVID-19” [14]. Đặc điểm dịch tễ của bệnh viêm đường hô hấp cấp do SARS-CoV-2 * Nguồn truyền nhiễm Nguồn truyền nhiễm cộng đồng là người mắc bệnh có triệu chứng từ nh đến nặng là nguồn truyền nhiễm chính lây lan dịch bệnh trong cộng đồng. Đến thời điểm hiện tại, COVID-19 chủ yếu lây truyền từ những người đã có triệu chứng, và cũng có thể xảy ra ngay trước khi họ xuất hiện triệu chứng khoảng 3 ngày. Những trường hợp không có triệu chứng có thể lây virus sang cho người khác, tuy vậy vẫn chưa rõ mức độ lây nhiễm.
Người nhiễm bệnh có thể lây truyền virus cả khi họ có triệu chứng và khi họ không có triệu chứng [20], [23]. * Phương thức lây truyền: S RS-CoV-2 có thể lây truyền từ người mang virus sang người lành qua các con đường sau: - Lây truyền qua giọt bắn: khi người bệnh ho hoặc hắt hơi, họ bắn ra những giọt đờm và dịch nhầy lớn nhỏ khác nhau mang virus [51]. - Lây truyền qua hạt aerosol: những hạt aerosol có kích thước quá nhỏ 6 để lắng xuống theo trọng lực. Những hạt này được các dòng không khí mang đi và phát tán nhờ vào sự khuếch tán và nhiễu loạn không khí và người bình thường có nguy cơ hít phải các hạt aerosol từ những người bị nhiễm bệnh.
- Lây truyền qua tiếp xúc: giọt nước bọt hoặc dịch chảy ra từ mũi người bệnh có thể bám vào các vị trí khác nhau. Người bình thường để tay chạm vào, sau đó virus từ bàn tay xâm nhập vào niêm mạc miệng, mắt, mũi [21], [46]. - Lây qua đường tiêu hóa: S RS-CoV-2 được phát hiện trong phân của bệnh nhân với các triệu chứng không điển hình cho thấy khả năng lây nhiễm qua đường tiêu hóa [21], [68]. * Thời gian ủ bệnh: Thời gian ủ bệnh của người nhiễm S RS-CoV-2 trung bình 5-7 ngày, tối đa thường là 14 ngày.
