CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CHẤT LƯỢNG CHO VAY KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. CHO VAY ĐỐI VỚI KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái niệm về hoạt động cho vay khách hàng doanh nghiệp Tại Việt Nam, theo Luật doanh nghiệp năm 2005 định nghĩa “Doanh nghiệp là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm mục đích thực hiện hoạt động kinh doanh”. Các loại hình doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường rất đa dạng và phong phú, có thể phân loại các doanh nghiệp theo nhiều tiêu chí.
Trong đó dựa vào tiêu chí quy mô kinh doanh người ta chia doanh nghiệp thành các loại doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp vừa và doanh nghiệp nhỏ.Việc quy định thế nào là doanh nghiệp lớn, vừa và nhỏ là tuỳ thuộc vào điều kiện kinh tế xã hội cụ thể của từng nước và nó cũng thay đổi theo từng thời kỳ, từng giai đoạn phát triển kinh tế. Tại Việt Nam, theo Nghị định số 56/2009/NĐ-CP ngày 30/6/2009 qui định số lượng lao động trung bình hàng năm từ 10 người trở xuống được coi là doanh nghiệp siêu nhỏ, từ 10 đến dưới 200 người lao động được coi là Doanh nghiệp nhỏ và từ 200 đến 300 người lao động thì được coi là Doanh nghiệp vừa. Doanh Doanh nghiệp nhỏ nghiệp Doanh nghiệp vừa 5 Quy mô siêu nhỏ Khu vực Số lao động Tổng chí phânSố laodoanh nghiệp Tổng vừa và Số nhỏ lao động Bảng 1.1: Bảng tiêu loại Việt Nam động nguồn vốn nguồn vốn I. Nông, lâm 10 người từ trên 10 từ trên 20 tỷ từ trên 200 20 tỷ đồng nghiệp và thủy trở người đến đồng đến người đến trở xuống sản xuống 200 người 100 300 người II.
Công 10 người từ trên từ tỷ đồng trên 20 tỷ từ trên 200 20 tỷ đồng nghiệp trở 10 đồng đến người đến trở xuống và xây dựng xuống người 100 300 người III. Thương 10 người đến từ trên 10 từ tỷ đồng trên 10 tỷ từ trên 50 10 tỷ đồng mại trở người đến đồng đến 50 người đến trở xuống và dịch vụ xuống 50 người tỷ đồng 100 người (Nguôn: Nghị định sô 56/2009/NĐ-CP ngày 30/6/2009) Với nền kinh tế hiện đại, ngân hàng thương mại là một trong những tổ chức tín dụng quan trọng bậc nhất. Nó cung cấp các dịch vụ tài chính đa dạng và hữu ích nhất. Một trong rất nhiều dịch vụ của ngân hàng thương mại là cho vay.
Cho vay đem lại lợi nhuận cho ngân hàng, đồng thời cũng gắn liền với quá trình hình thành và phát triển của một ngân hàng thương mại. Hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại được hiểu như sau : “ Cho vay là một hình thức cấp tín dụng, theo đó ngân hàng thương mại (NHTM) giao cho khách hàng sử dụng một khoản tiền để sử dụng vào một mục đích và thời gian nhất định theo thoả thuận với nguyên tắc có hoàn trả gôc và lãi ”. Từ khái niệm trên, hoạt động cho vay là một giao dịch về tài sản trên cơ sở hoàn trả và có các đặc điểm sau: 6 • Tài sản giao dịch trong quan hệ cho vay là hình thức cho vay bằng tiền. • Xuất phát từ nguyên tắc hoàn trả, vì vậy ngân hàng khi chuyển giao tài sản cho các khách hàng sử dụng phải có cơ sở để tin rằng khách hàng sẽ hoàn trả đúng hạn.
• Giá trị hoàn trả thông thường phải lớn hơn giá trị lúc cho vay, hay nói cách khác là khách hàng phải trả thêm phần lãi ngoài vốn gốc. • Trong quan hệ tín dụng ngân hàng, tiền vay được cấp trên cơ sở cam kết hoàn trả vô điều kiện. Hoạt động cho vay hiện nay của ngân hàng tập trung vào 2 đối tượng khách hàng chính là : khách hàng cá nhân và khách hàng doanh nghiệp. Trong đó thì hoạt động cho vay doanh nghiệp là một mục tiêu hàng đầu để mở rộng tín dụng của các ngân hàng.
Không chỉ ở các nước đang phát triển như Việt Nam hiện nay mà ngay đến cả các cường quốc cũng coi khách hàng doanh nghiệp là đối tượng chú ý của các ngân hàng thương mại. Các hình thức cho vay khách hàng doanh nghiệp của ngân hàng thương mại Cho vay thấu chi Là hình thức cho vay ứng trước đặc biệt, trong đó Ngân hàng cho phép doanh nghiệp chi vượt quá số tiền dư trên tài khoản vãng lai trong một hạn mức và thời gian nhất định trên cơ sở hợp đồng tín dụng giữa ngân hàng với doanh nghiệp. Giới hạn này được gọi là hạn mức thấu chi. Để được thấu chi, khách hàng làm đơn xin ngân hàng hạn mức thấu chi và thời gian thấu chi.
Doanh nghiệp có thể chi vượt quá số dư tiền gửi để chi trả cho các nhu cầu mua sắm hàng hóa, dịch vụ của mình song không được vượt hạn mức thấu chi. Khoản tiền mà khách hàng vay là số tiền vượt quá số dư tài khoản vãng lai, số tiền lãi được tính trên số tiền vượt quá số dư tài 7 khoản vãng lai dựa trên một mức lãi suất thấu chi do ngân hàng quy định. Khi khách hàng nhập tiền vào tài khoản, ngân hàng sẽ thu nợ gốc và lãi. Hình thức cho vay này đáp ứng đuợc nhu cầu thanh toán nhanh chóng, kịp thời cho doanh nghiệp, tuy nhiên chỉ thuờng áp dụng đối với những doanh nghiệp có khả năng tài chính tốt, có uy tín, thu nhập đều đặn và kỳ thu nhập ngắn.
Cho vay theo hạn mức tín dụng Hạn mức tín dụng là mức du nợ vay tối đa được duy trì trong một thời hạn nhất định. Như vậy, cho vay theo hạn mức tín dụng là hình thức cho vay trong đó ngân hàng và doanh nghiệp thỏa thuận trước hạn mức tín dụng, mà doanh nghiệp có thể vay trong một khoảng thời gian nhất định (gọi là kỳ tín dụng). Trong kỳ, khách hàng có thể thực hiện vay trả nhiều lần mà không cần phải làm đơn xin vay, song dư nợ (tổng số tiền của các lần vay) không được vượt quá hạn mức tín dụng đã thỏa thuận trong hợp đồng. Trong quá trình vay vốn, trả nợ, nếu việc sản xuất, kinh doanh có thay đổi và khách hàng có nhu cầu điều chỉnh hạn mức, khách hàng phải làm giấy đề nghị xác định lại hạn mức tín dụng; ngân hàng sẽ xem xét, nếu thấy hợp lý thì cùng khách hàng thỏa thuận điều chỉnh hạn mức tín dụng và bổ sung hợp đồng tín dụng.
Cho vay theo hạn mức là hình thức cho vay thuận tiện cho những doanh nghiệp có nhu cầu vay vốn thường xuyên, vốn vay tham gia thường xuyên vào quá trình sản xuất kinh doanh. Cho vay trực tiếp từng lần Là hình thức cho vay phổ biến của ngân hàng đối với các doanh nghiệp không có nhu cầu vay vốn thường xuyên, và không có điều kiện để được cấp hạn mức thấu chi. Các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh chủ yếu dựa trên số vốn tự có ban đầu của mình hoặc số vốn vay mượn được thông qua các mối quan hệ thân thích. Tuy nhiên khi doanh nghiệp có nhu cầu thời vụ, hay mở rộng quy mô sản xuất kinh doanh nhưng chưa dự trù trước kế hoạch, thường 8 bị thiếu vốn, dẫn đến nhu cầu vay thêm một luợng vốn để bù đắp vào số vốn bị thiếu.
Cho vay theo dự án Ngân hàng có thể cho doanh nghiệp vay vốn để thực hiện các dự án đầu tu phát triển sản xuất kinh doanh, dịch vụ và các dự án đầu tư khác. Ngân hàng sẽ cùng với khách hàng ký hợp đồng tín dụng và thỏa thuận mức vốn đầu tư duy trì cho cả thời gian đầu tư của dự án, phân định các kỳ hạn trả nợ. Sau khi chấp nhận giải ngân, ngân hàng sẽ giải ngân nhiều lần theo tiến độ của dự án. Phương thức cho vay này có lợi thế là doanh nghiệp trình cho ngân hàng một dự án cụ thể, ngân hàng có thể tiến hành thẩm định chặt chẽ và nắm rõ kế hoạch, tiến độ của dự án để đảm bảo cho việc thu hồi nợ được dễ dàng hơn.
Bên cạnh đó thì ngân hàng cũng giải ngân theo tiến độ dự án nên doanh nghiệp vừa tránh bị thất thoát nguồn vốn cho các cá nhân biển thủ, trong khi đó ngân hàng cũng có thể giám sát được tiến độ dự án để đảm bảo tính hiệu quả của dự án, giảm thiểu rủi ro cho ngân hàng. Cho vay luân chuyển Cho vay luân chuyển là nghiệp vụ cho vay dựa trên sự luân chuyển của hàng hóa. Doanh nghiệp vay tiền ngân hàng khi thiếu vốn mua hàng, sau đó có thể hoàn trả lại ngân hàng khi bán được hàng. Khi vay, khách hàng chỉ cần gửi đến ngân hàng các chứng từ hóa đơn chứng nhận đã mua hàng và số tiền cần vay.
Ngân hàng sẽ quyết định có cho doanh nghiệp vay hay không, nếu có, ngân hàng sẽ trả tiền cho người bán hàng. Doanh nghiệp (người vay) cam kết sẽ trả các khoản vay khi phát sinh các khoản thu bán hàng. Loại hình cho vay này thường áp dụng đối với các doanh nghiệp thương nghiệp hoặc doanh nghiệp sản xuất có chu kỳ tiêu thụ ngắn ngày, có quan hệ vay trả thường xuyên với ngân hàng. 9 Cho vay trả góp Đây là hình thức cho vay thường được áp dụng đối với các khoản vay trung và dài hạn, tài trợ cho tài sản cố định hay hàng hóa lâu bền.
Trong đó, ngân hàng cho phép doanh nghiệp trả gốc làm nhiều lần trong thời hạn tín dụng mà hai bên đã thỏa thuận trong hợp đồng tín dụng. Hình thức cho vay trả góp tạo điều kiện cho các doanh nghiệp không đủ điều kiện để được vay theo các hình thức khác có thể mua sắm máy móc, trang thiết bị, tài sản cố định có giá trị lớn, để vận hành sản xuất. Tuy nhiên lãi suất của hình thức cho vay này thường là cao nhất trong khung lãi suất cho vay của NHTM. Cho vay thông qua nghiệp vụ phát hành và sử dụng thẻ tín dụng Là phương thức cho vay thông qua tài khoản thẻ tín dụng của doanh nghiệp.
Qua đó, ngân hàng chấp thuận cho doanh nghiệp được sử dụng vốn vay trong phạm vi hạn mức tín dụng để thanh toán tiền mua hàng hóa, dịch vụ và rút tiền mặt tại máy rút tiền tự động hoặc điểm ứng tiền mặt của ngân hàng.