Phát triển cho vay Doanh nghiệp nhỏ và vừa tại VIB - Chi nhánh Sở Giao Dịch

Luận văn phân tích thực trạng cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại VIB, chỉ ra hạn chế và đề xuất các giải pháp, kiến nghị để phát triển hoạt động.

• Tác giả: Lê Thị Tuyết
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thị Thùy Dung
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Quốc dân
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Phát Triển Cho Vay Khách Hàng Doanh Nghiệp Nhỏ Và Vừa Tại Ngân Hàng TMCP Quốc Tế - Việt Nam – Chi Nhánh Sở Giao Dịch
• Loại tài liệu: Đề án tốt nghiệp thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái quát về cho vay Doanh Nghiệp Nhỏ và Vừa tại VIB

Cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) là một trong những hoạt động kinh doanh chiến lược của Ngân hàng TMCP Quốc Tế - Việt Nam (VIB). Lĩnh vực này đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ phát triển kinh tế và tạo việc làm cho xã hội. Doanh nghiệp nhỏ và vừa là những doanh nghiệp có số lao động dưới 300 người hoặc doanh thu dưới 300 tỷ đồng. VIB đã phát triển các sản phẩm cho vay linh hoạt nhằm đáp ứng nhu cầu tài chính của DNNVV. Tuy nhiên, hoạt động này vẫn đối mặt với nhiều thách thức từ rủi ro tín dụng, khả năng thanh toán của khách hàng, và tính chất riêng lẻ của từng doanh nghiệp. Việc phát triển bền vững cho vay DNNVV đòi hỏi VIB phải có các giải pháp toàn diện về quy trình, con người, và công nghệ.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của doanh nghiệp nhỏ và vừa

Doanh nghiệp nhỏ và vừa là những tổ chức kinh doanh độc lập với quy mô nhân lực và doanh thu hạn chế. Tại Việt Nam, DNNVV được định nghĩa dựa trên hai tiêu chí: số lao động và doanh thu bình quân hàng năm. Đặc điểm chính của DNNVV bao gồm: cấu trúc vốn đơn giản, khả năng tiếp cập thông tin hạn chế, năng lực quản lý chưa chuyên nghiệp, và tính linh hoạt cao trong hoạt động. Những đặc điểm này tạo ra cả cơ hội và thách thức trong quá trình phát triển cho vay của VIB.

1.2. Phương thức cho vay của VIB dành cho DNNVV

VIB cung cấp nhiều phương thức cho vay phù hợp với nhu cầu của DNNVV như: vay tín chấp, vay có bảo đảm, vay theo kỳ hạn, và vay lĩnh động. Mỗi phương thức có những quy định, lãi suất, và điều kiện khác nhau. Vay tín chấp dành cho khách hàng có uy tín tốt, trong khi vay có bảo đảm yêu cầu khách hàng cung cấp tài sản đảm bảo. VIB cũng áp dụng các phương thức giải ngân linh hoạt để tối ưu hóa chi phí và tiện lợi cho khách hàng DNNVV.

II. Thực trạng cho vay DNNVV tại VIB Chi nhánh Sở Giao Dịch

Hoạt động cho vay khách hàng DNNVV tại VIB - Chi nhánh Sở Giao Dịch đã đạt được những kết quả khá tích cực trong giai đoạn 2021-2023. Dư nợ cho vay DNNVV liên tục tăng, phản ánh sự gia tăng nhu cầu vốn của phân khúc này. Tuy nhiên, công tác quản lý rủi ro tín dụng vẫn là một thách thức lớn. Tỷ lệ nợ xấu trong phân khúc DNNVV có xu hướng cao hơn so với các khách hàng doanh nghiệp lớn. Về mặt quy trình, VIB đã xây dựng hệ thống quy trình cho vay DNNVV rõ ràng từ tiếp nhận hồ sơ, đánh giá hồ sơ tín dụng, thẩm định, cho phép, giải ngân đến quản lý sau giải ngân. Tuy nhiên, tốc độ xử lý hồ sơ vẫn cần được cải thiện để nâng cao trải nghiệm khách hàng.

2.1. Kết quả đạt được trong phát triển cho vay DNNVV

VIB đã ghi nhận sự tăng trưởng ấn tượng trong dư nợ cho vay DNNVV qua các năm. Số lượng khách hàng DNNVV mới được cấp tín dụng tăng đều đặn, cho thấy VIB đang mở rộng thị trường tiếp cận. Chất lượng tài sản của phân khúc này cũng được cải thiện thông qua việc tăng cường công tác thẩm định và giám sát. VIB đã thiết lập được một brand image tốt trong phân khúc DNNVV nhờ vào dịch vụ chuyên nghiệp và sản phẩm phù hợp nhu cầu.

2.2. Hạn chế và nguyên nhân của thực trạng hiện tại

Mặc dù đạt được kết quả tích cực, cho vay DNNVV tại VIB vẫn đối mặt với nhiều hạn chế. Khó khăn chính bao gồm: tỷ lệ nợ xấu cao, hạn chế trong công tác đánh giá rủi ro, năng lực quản lý hệ thống thông tin khách hàng còn yếu. Nguyên nhân bao gồm: DNNVV có tính chất kinh doanh đơn giản, khả năng tài chính không ổn định, và mất mát thông tin tín dụng. Yếu tố kinh tế vĩ mô cũng ảnh hưởng đến khả năng thanh toán của các DNNVV.

III. Giải pháp phát triển cho vay DNNVV tại VIB

Để phát triển bền vững hoạt động cho vay DNNVV, VIB cần thực hiện một số giải pháp toàn diện nhằm khắc phục những hạn chế hiện tại. Trước hết, đa dạng hóa ngành nghề và lĩnh vực cho vay là một chiến lược quan trọng để giảm thiểu rủi ro tập trung. VIB nên tiếp tục phát triển các phương thức cho vay linh hoạt như vay lĩnh động, vay theo nhu cầu sử dụng, hoặc các sản phẩm kết hợp. Thứ hai, VIB cần cải thiện công tác đánh giá rủi ro thông qua việc áp dụng các mô hình đánh giá rủi ro tiên tiến, xây dựng cơ sở dữ liệu khách hàng hoàn chỉnh. Thứ ba, đầu tư vào nhân sự và công nghệ để nâng cao hiệu quả quản lý. Cuối cùng, VIB nên xây dựng kịch bản ứng phó với các biến động kinh tế, xã hội để đảm bảo hoạt động bền vững.

3.1. Đa dạng hóa và linh hoạt hóa sản phẩm cho vay

VIB cần kết hợp thêm những phương thức cho vay linh hoạt như vay với lãi suất biến động, vay với kỳ hạn khác nhau, hoặc vay kết hợp vốn tự có. Áp dụng các phương thức giải ngân linh hoạt đối với các khách hàng có uy tín, lịch sử tín dụng tốt sẽ giúp tăng tính cạnh tranh. Đa dạng hóa ngành nghề cho vay từ thương mại, sản xuất đến dịch vụ sẽ giảm rủi ro tập trung.

3.2. Cải thiện công tác quản lý rủi ro và nhân sự

Xây dựng công tác tiếp thị, quảng cáo chuyên nghiệp giúp VIB tiếp cận đúng đối tượng khách hàng. Quan tâm đào tạo đội ngũ cán bộ quản lý khách hàng, đặc biệt là cán bộ trẻ chưa có kinh nghiệm là yếu tố then chốt. Đẩy nhanh tốc độ xử lý hồ sơ của các phòng ban trong chi nhánh sẽ cải thiện trải nghiệm khách hàng và nâng cao hiệu quả hoạt động.

IV. Kiến nghị để phát triển cho vay DNNVV bền vững

Để cho vay DNNVV tại VIB đạt được sự phát triển bền vững, cần có sự phối hợp giữa nhiều bên liên quan. Đối với VIB, cần tăng cường đầu tư vào công nghệ để cải thiện hệ thống thông tin khách hàng, nâng cao hiệu quả quản lý. Xây dựng kịch bản ứng phó với các biến động bất thường của tình hình kinh tế - xã hội là cần thiết để đảm bảo tính ổn định. Đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa, cần nâng cao nhận thức về quản lý tài chính, chuẩn bị hồ sơ đầy đủ và minh bạch. Đối với Ngân hàng Nhà nước, cần có các chính sách hỗ trợ, khuyến khích các ngân hàng phát triển cho vay DNNVV thông qua các cơ chế tái cấp vốn, giảm tỷ lệ dự phòng rủi ro, hoặc các ưu đãi lãi suất. Việc tạo môi trường kinh doanh thuận lợi và ổn định sẽ giúp DNNVV phát triển và nâng cao khả năng thanh toán nợ vay.

4.1. Kiến nghị đối với VIB

VIB cần ưu tiên đầu tư vào công nghệ thông tin để xây dựng hệ thống đánh giá rủi ro tín dụng hiện đại. Tăng cường đào tạo nhân sự để nâng cao chất lượng dịch vụ và quản lý khách hàng DNNVV. Cải tiến quy trình thẩm định hồ sơ để rút ngắn thời gian xử lý và tăng độ chính xác. Xây dựng các sản phẩm cho vay đặc thù phù hợp với từng lĩnh vực DNNVV.

4.2. Kiến nghị đối với các bên hỗ trợ

Ngân hàng Nhà nước nên có các chính sách hỗ trợ phát triển cho vay DNNVV qua cơ chế tái cấp vốn, giảm yêu cầu dự phòng. Các doanh nghiệp nhỏ và vừa cần nâng cao quản lý tài chính, kế toán để tạo sự minh bạch và tin tưởng với nhà cung cấp tín dụng. Các tổ chức hỗ trợ nên cung cấp dịch vụ tư vấn giúp DNNVV cải thiện năng lực kinh doanh và tài chính.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN CHO VAY KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Khái quát về cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa 1.1 Khái niệm về doanh nghiệp nhỏ và vừa Khái niệm DNNVV (Small and Medium Enterprises) được sử dụng phổ biến tại rất nhiều quốc gia trên thế giới. Tuy nhiên, hiện tại gần như chưa có một khái niệm thống nhất nào được chấp nhận chung trên toàn thế giới để xem xét thế nào được xem là một DNNVV. Vì mỗi nước lại quy mô thu nhập rất khác nhau nên chỉ tiêu được lựa chọn để xem xét một DNNVV không thể có được toàn bộ sự đồng nhất. Nhìn chung, các quốc gia phát triển thường có xây dựng các chỉ tiêu để xác định DNNVV theo Doanh thu tối da/Quy mô khoản vay tối đa cao hơn so với các quốc gia đang phát triển.

Tại Việt Nam hiện nay, việc xác định DNNVV đã được nghiên cứu trong nhiều năm qua. Sau nhiều lần nghiên cứu và sửa đổi, từ năm 2021, Chính phủ đã quyết định lựa chọn những chỉ tiêu để phân loại bao gồm: Số lượng lao động có tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm, tổng doanh thu của năm, tổng nguồn vốn của năm: Bảng 1.1: Các tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam. Khu vực Nông nghiệp, Công nghiệp Thương mại và lâm nghiệp, và xây dựng dịch vụ Quy mô thủy sản Số lao động có tham gia Không quá Không quá Không quá BHXH bình quân năm 10 người 10 người 10 người Doanh Không quá Không quá Không quá nghiệp Tổng doanh thu của năm 03 tỷ đồng 03 tỷ đồng 03 tỷ đồng siêu nhỏ Không quá Không quá Không quá Tổng nguồn vốn của năm 03 tỷ đồng 03 tỷ đồng 03 tỷ đồng Số lao động có tham gia Không quá Không quá Không quá Doanh BHXH bình quân năm 100 người 100 người 50 người nghiệp Không quá Không quá Không quá nhỏ Tổng doanh thu của năm 50 tỷ đồng 50 tỷ đồng 100 tỷ đồng 5 Khu vực Nông nghiệp, Công nghiệp Thương mại và lâm nghiệp, và xây dựng dịch vụ Quy mô thủy sản Không quá Không quá Không quá Tổng nguồn vốn của năm 20 tỷ đồng 20 tỷ đồng 50 tỷ đồng Số lao động có tham gia Không quá Không quá Không quá BHXH bình quân năm 200 người 200 người 100 người Doanh Không quá Không quá Không quá nghiệp Tổng doanh thu của năm 200 tỷ đồng 200 tỷ đồng 300 tỷ đồng vừa Không quá Không quá Không quá Tổng nguồn vốn của năm 100 tỷ đồng 100 tỷ đồng 100 tỷ đồng (Nguồn: Tổng hợp của tác giả theo NĐ số 80/2021/NĐ-CP ban hành ngày 26/08/2021) 1.2 Đặc điểm của cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa “Cho vay là việc ngân hàng cấp tiền cho khách hàng với cam kết khách hàng phải hoàn trả cả gốc và lãi trong khoảng thời gian xác định. Ngân hàng có thể cho vay bằng tiền mặt hoặc chuyển khoản, tiền có thể chuyển tới tài khoản của khách hàng hoặc tài khoản của người bán hàng cho khách hàng” (Phan Thị Thu Hà, 2023).

Ngân hàng thương mại có thể thực hiện cho vay nhiều đối tượng khách hàng khác nhau như: cá nhân, doanh nghiệp… Trong đó, DNNVV là một trong những đối tượng khách hàng mà Ngân hàng thương mại đang hướng tới để cho vay. Như vậy, cho vay DNNVV có thể được hiểu là hình thức cho vay mà theo đó Ngân hàng cho DNNVV sử dụng một khoản tiền để dùng vào mục đích và thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc hoàn trả cả gốc và lãi. - Do quy mô hoạt động của doanh nghiệp nhỏ và vừa nhỏ, nhu cầu vốn cho mỗi chu kỳ sản xuất kinh doanh không nhiều, số lượng các DNNVV chưa nhiều nên giá trị mỗi khoản vay nhỏ song số khoản vay nhiều, vòng quay vốn nhanh. - Hoạt động tài chính của các DNNVV thường thiếu tính công khai, minh bạch, báo cáo tài chính không phản ánh đúng hoạt động của doanh nghiệp.

Vì vậy, công tác thẩm định khách hàng của ngân hàng gặp nhiều khó khăn vì không đánh giá đúng kết quả hoạt động của doanh nghiệp. 6 - Để hạn chế rủi ro phát sinh đối với phân khúc DNNVV trước khi thực hiện giải ngân vốn vay ngân hàng thường yêu cầu DNNVV thế chấp tài sản bảo đảm (quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất, máy móc thiết bị, phương tiện vận tải,…) của doanh nghiệp hoặc của bên thứ ba. - Các DNNVV có tiềm lực yếu rất khó chống đỡ trước sức ép tăng lãi suất từ NHTM do các ảnh hưởng của nền kinh tế như: lạm phát, sự hạn chế cung tiền của NHNN, ngân hàng bị thiếu hụt vốn kinh doanh… và hệ số nợ cao nên chi phí hoạt động tăng, doanh thu giảm dẫn đến hoạt động của doanh nghiệp kém hiệu quả làm ảnh hưởng đến tính an toàn của khoản vay. Quy trình cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa của ngân hàng thương mại Quy trình tín dụng (Credit Procedures) là toàn bộ quy tắc, quy định mà ngân hàng đặt ra mang tính chất bắt buộc dựa trên một trình tự nhất định nhằm đạt được mục tiêu trong hoạt động tín dụng mà ngân hàng đã hoạch định.

Về cơ bản một quy trình cho vay DNNVV tại mỗi NHTM đầy đủ đều bao gồm 5 bước cơ bản sau đây: - Bước 1: Lập hồ sơ vay vốn Căn cứ vào nhu cầu của khách hàng và khả năng đáp ứng vốn của Ngân hàng, cán bộ ngân hàng sẽ hướng dẫn khách hàng chuẩn bị hồ sơ vay vốn. Bước 2: Phân tích tín dụng của khách hàng DNNVV Phân tích tín dụng nhằm mục đích đánh giá khả năng tài chính trong hiện tại và tương lai của doanh nghiệp trong việc sử dụng và hoàn trả khoản nợ vay. - Bước 3: Đưa ra quyết định tín dụng dành cho doanh nghiệp Sau khi phân tích và thẩm định hồ sơ, Ngân hàng sẽ đưa ra quyết định cho doanh nghiệp vay vốn hay không trong quy trình tín dụng bởi Người có thẩm quyền. - Bước 4: Giải ngân và giám sát sau cấp tín dụng Sau khi thực hiện ký kết và hoàn thiện các thủ tục liên quan đến Hợp đồng cho vay và Hợp đồng bảo đảm tiền vay (nếu có), Ngân hàng tiến hành giải ngân cho doanh nghiệp theo đúng thỏa thuận.

- Bước 5: Giám sát và thanh lý tín dụng đối với khách hàng Trong quá trình cấp tín dụng Ngân hàng luôn thực hiện giám sát chặt chẽ quá trình tín dụng của doanh nghiệp nhằm đảm bảo nguồn vốn giải ngân đúng mục đích, 7 sớm phát hiện các rủi ro có thể xảy ra, ảnh hưởng đến khả năng thanh toán nợ của doanh nghiệp. Ở cuối của quy trình cấp tín dụng sẽ là thanh lý tín dụng. Đây là quá trình chấm dứt các nghĩa vụ và quyền lợi của các bên tham gia vào Hợp đồng tín dụng, Hợp đồng bảo đảm tiền vay (nếu có). Các phương thức cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa của ngân hàng thương mại Cho vay theo món: Mỗi khi khách hàng có nhu cầu, NHTM sẽ tiến hành đầy đủ các bước để có thể giải ngân vốn.

Phương thức này rất phổ biến và đang được nhiều ngân hàng sử dụng cho những khách hàng không có nhu cầu giải ngân thường xuyên hoặc không đủ điều kiện để xem xét cấp hạn mức cho vay. - Cho vay hạn mức: Trên cơ sở đề nghị của KH, NHTM sẽ tính toán thỏa thuận với khách hàng số dư tối đa mà KH được phép vay và thời hạn duy trì số dư tối đa đó. Trong thời gian đã thỏa thuận, KH được phép rút vốn phù hợp với mục đích đã thỏa thuận ban đầu. - Cho vay thấu chi: NHTM cho phép KH chi vượt quá số dư tiền gửi mà KH có tại NHTM nhưng sẽ phải bù đắp số vượt quá đó theo những chu kỳ đã được thỏa thuận trước.

- Cho vay tuần hoàn: TCTD và khách hàng thỏa thuận việc cho vay ngắn hạn trong đó khi đáo hạn khoản vay, KH được quyền lựa chọn trả nợ hoặc kéo dài thêm thời hạn vay vốn nhưng thông thường tối đa không quá một chu kỳ kinh doanh. Vai trò của cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa của ngân hàng thương mại Đối với Ngân hàng: DNNVV là nhóm KH rất tiềm năng có nhu cầu sử dụng rất nhiều dịch vụ của ngân hàng do đó có nhiều tiềm năng để các NHTM tìm kiếm các khách hàng mới. Nhóm KH DNNVV thường chấp nhận mức lãi suất cho vay cao hơn so với phân khúc KHDN lớn chính vì vậy việc đẩy mạnh cho vay DNNVV giúp tỷ lệ sinh lời trên dư nợ bình quân của phân khúc khách hàng DNNVV tăng cao mang lại lợi nhuận lớn cho NH. Đối với khách hàng: Trong bối cảnh kinh tế phức tạp hiện nay, các doanh nghiệp DNNVV rất cần sự hỗ trợ thiết thực từ các tổ chức tài chính và ngân hàng.

Cho vay DNNVV giúp tệp khách hàng DNNVV tiếp cận với nguồn vốn vay của ngân hàng 8 nhờ đó DNNVV có thể mở rộng quy mô sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm trong bối cảnh kinh tế diễn biến phức tạp và thị trường cạnh tranh gay gắt như hiện tại, sự hỗ trợ này rất quan trọng đối với sự tồn tại và phát triển của các DNNVV. Đối với nền kinh tế: Cho vay DNNVV là một trong những yếu tố chính ảnh hưởng đến sự tăng trưởng và thành công của các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Việc tiếp cận cho vay DNNVV là điều kiện cần thiết để doanh nghiệp nhỏ và vừa đóng góp vào sự phát triển kinh tế của quốc gia. Phát triển cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa của ngân hàng thương mại 1.1 Quan điểm phát triển cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa của ngân hàng thương mại “Phát triển là phạm trù triết học dùng để khái quát quá trình vận động từ thấp đến cao, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn, từ chất cũ đến chất mới ở trình độ cao hơn của tự nhiên, xã hội và tư duy” (Từ điển Bách khoa Việt Nam, 2014).

Phát triển cho vay DNNVV của NHTM là tất cả mọi hoạt động của NHTM nhằm tăng quy mô, doanh số cho vay đối với đối tượng là khách hàng DNNVV nhưng vẫn đảm bảo chất lượng tín dụng và cơ cấu cho vay hợp lý theo định hướng trong từng thời kì. Trong đề án này, phát triển cho vay đối với khách hàng DNNVV bao gồm các tiêu chí sau: - Quá trình tăng trưởng quy mô dư nợ khách hàng DNNVV mà cụ thể là quy mô dư nợ, quy mô doanh số cho vay và số lượng khách hàng DNNVV.