Luận Văn Thạc Sĩ Về Chính Thể Nhà Nước Cộng Hòa Liên Bang Nga Thời Kỳ Sau Xã Hội Chủ Nghĩa

Khám phá luận văn thạc sĩ về chính thể nhà nước Cộng hòa Liên bang Nga sau thời kỳ xã hội chủ nghĩa, phân tích và đánh giá sâu sắc.

• Tác giả: Phạm Thị Bích Ngọc
• Người hướng dẫn: PGS.TS Bùi Xuân Đức
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội - Khoa Luật
• Chuyên ngành: Luật Học
• Đề tài: Chính Thể Nhà Nước Cộng Hòa Liên Bang Nga Thời Kỳ Sau Xã Hội Chủ Nghĩa
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: SỰ XÁC LẬP NHÀ NƯỚC LIÊN BANG NGA THỜI KỲ SAU XÃ HỘI CHỦ NGHĨA
• 1.1. Sự sụp đổ nhà nước Liên Xô và sự ra đời nước Nga mới
• 1.2. Hệ thống chính trị Liên Xô và những hạn chế dẫn đến sụp đổ
• 1.3. Những cải tổ và sự sụp đổ của nhà nước Liên Xô
• 1.4. Sự ra đời nhà nước Cộng hòa Liên bang Nga
• 1.5. Hệ tư tưởng Nga và những tác động tới sự hình thành hệ thống chính trị
• 1.6. Hiến pháp Liên bang Nga năm 1993 - sự ghi nhận chế độ nhà nước mới ở Nga
• 2. CHƯƠNG 2: CHÍNH THỂ NHÀ NƯỚC LIÊN BANG NGA THEO HIẾN PHÁP HIỆN HÀNH
• 2.1. Hệ thống tổ chức nhà nước Cộng hòa Liên bang Nga
• 2.2. Tổng thống Liên bang
• 2.3. Nghị viện Liên bang
• 2.3.1. Hội đồng Liên bang
• 2.3.2. Đuma Quốc gia (Hạ Nghị viện)
• 2.4. Chính phủ Liên bang
• 2.5. Chính thể nhà nước Cộng hòa Liên bang Nga - chính thể "Cộng hòa tổng thống có nét đại nghị" hay "chính thể cộng hòa hỗn hợp"
• 2.5.1. Những đặc trưng của chính thể cộng hoà Tổng thống trong nhà nước Liên bang Nga
• 2.5.2. Tổng thống do nhân dân trực tiếp bầu ra
• 2.5.3. Chính phủ chịu trách nhiệm trước Tổng thống
• 2.5.4. Tổng thống đứng đầu hành pháp
• 2.5.5. Những nét đại nghị trong chính thể nhà nước Nga
• 2.5.6. Chính phủ chịu trách nhiệm trước Nghị viện
• 2.5.7. Tổng thống có quyền giải tán nghị viện
• 3. CHƯƠNG 3: XU HƯỚNG PHÁT TRIỂN CỦA CHÍNH THỂ NHÀ NƯỚC NGA VÀ NHỮNG KINH NGHIỆM ĐỐI VỚI QUÁ TRÌNH ĐỔI MỚI, HOÀN THIỆN BỘ MÁY NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM
• 3.1. Một số nhận xét đánh giá và xu hướng phát triển của chính thể nhà nước Nga
• 3.2. Ưu điểm của mô hình chính thể Nhà nước Nga hiện hành
• 3.3. Đề cao vai trò quyết định của Nguyên thủ quốc gia
• 3.4. Đề cao vai trò của hành pháp - trung tâm của quyền lực nhà nước
• 3.5. Những hạn chế của mô hình chính thể này
• 3.6. Nguyên thủ quốc gia (Tổng thống) có quyền hạn lớn, rất khó kiểm soát
• 3.7. Cơ chế có thể giải tán lẫn nhau giữa Chính phủ và Nghị viện - đặc trưng của chính thể đại nghị, gây nên sự bất ổn định chính trị
• 3.8. Xu hướng phát triển của chính thể nhà nước Nga
• 3.9. Tiếp tục phát huy những ưu điểm của mô hình chính thể hiện hành
• 3.10. Có sự di chuyển quyền lực trong cán cân quyền lực Tổng thống - Thủ tướng theo hướng cân bằng hơn. Hình thành cơ chế "hành pháp lưỡng đầu"
• 3.11. Một số kinh nghiệm rút ra có thể áp dụng cho việc đổi mới bộ máy nhà nước ở Việt Nam hiện nay
• 3.12. Thiết kế lại mô hình các cơ quan nhà nước theo hướng gắn Đảng với Nhà nước
• 3.13. Phải xây dựng hành pháp trở thành trung tâm của quyền lực
• 3.14. Xác định lại theo hướng nâng cao vị trí vai trò của Nguyên thủ quốc gia
• 3.15. Thiết lập cơ chế bảo hiến theo mô hình Toà án Hiến pháp của Liên bang Nga
• 3.16. Định lại thẩm quyền lập hiến của Quốc hội
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Chính thể Nhà nước Cộng hòa Liên bang Nga Sau Xã hội Chủ nghĩa

Chính thể Nhà nước Cộng hòa Liên bang Nga đã trải qua nhiều biến động kể từ khi Liên Xô sụp đổ. Sự ra đời của nước Nga mới không chỉ đánh dấu một bước ngoặt trong lịch sử chính trị mà còn mở ra nhiều thách thức và cơ hội cho sự phát triển của quốc gia này. Hệ thống chính trị hiện tại của Nga được xây dựng trên nền tảng của Hiến pháp năm 1993, với nhiều đặc điểm nổi bật như chế độ tổng thống mạnh mẽ và sự phân chia quyền lực giữa các cơ quan nhà nước.

1.1. Sự hình thành Chính thể Nhà nước Cộng hòa Liên bang Nga

Sau khi Liên Xô tan rã, nước Nga đã phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc xây dựng một chính thể mới. Hiến pháp năm 1993 đã thiết lập một hệ thống chính trị mới, trong đó Tổng thống đóng vai trò trung tâm. Điều này đã tạo ra một nền tảng vững chắc cho sự phát triển của chính quyền Nga hiện đại.

1.2. Đặc điểm nổi bật của Chính thể Nhà nước Nga hiện nay

Chính thể Nhà nước Cộng hòa Liên bang Nga hiện nay được đặc trưng bởi sự tập trung quyền lực vào tay Tổng thống. Tổng thống không chỉ là người đứng đầu nhà nước mà còn là người lãnh đạo chính phủ, có quyền giải tán Nghị viện và quyết định các vấn đề quan trọng của quốc gia.

II. Những thách thức trong việc xây dựng Chính thể Nhà nước Nga

Mặc dù đã có những bước tiến đáng kể, nhưng Chính thể Nhà nước Cộng hòa Liên bang Nga vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như tham nhũng, thiếu minh bạch trong quản lý nhà nước và sự kiểm soát của các cơ quan an ninh vẫn là những vấn đề nhức nhối.

2.1. Tham nhũng và quản lý nhà nước

Tham nhũng là một trong những vấn đề nghiêm trọng nhất mà Chính phủ Nga phải đối mặt. Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng tham nhũng đã làm suy yếu niềm tin của người dân vào chính quyền và cản trở sự phát triển kinh tế.

2.2. Sự kiểm soát của các cơ quan an ninh

Các cơ quan an ninh tại Nga có vai trò rất lớn trong việc duy trì trật tự xã hội. Tuy nhiên, sự kiểm soát này đôi khi dẫn đến việc vi phạm quyền tự do cá nhân và gây ra sự lo ngại về tình hình nhân quyền tại quốc gia này.

III. Phương pháp cải cách Chính thể Nhà nước Nga

Để giải quyết những thách thức hiện tại, Chính phủ Nga cần thực hiện các cải cách mạnh mẽ. Những cải cách này không chỉ nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước mà còn phải đảm bảo quyền lợi của người dân.

3.1. Cải cách hệ thống pháp luật

Cải cách hệ thống pháp luật là cần thiết để đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong quản lý nhà nước. Điều này bao gồm việc xây dựng các cơ chế giám sát hiệu quả và tăng cường quyền lực cho các cơ quan tư pháp.

3.2. Tăng cường sự tham gia của người dân

Việc tăng cường sự tham gia của người dân vào quá trình ra quyết định là rất quan trọng. Chính phủ cần tạo ra các kênh thông tin và đối thoại để người dân có thể đóng góp ý kiến và tham gia vào các vấn đề quan trọng của quốc gia.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về Chính thể Nga

Nghiên cứu về Chính thể Nhà nước Cộng hòa Liên bang Nga không chỉ giúp hiểu rõ hơn về cơ cấu quyền lực mà còn cung cấp những bài học quý giá cho các quốc gia khác trong việc xây dựng chính quyền hiệu quả.

4.1. Bài học từ mô hình chính thể Nga

Mô hình chính thể Nga có thể cung cấp những bài học quý giá cho các quốc gia đang trong quá trình chuyển đổi. Sự kết hợp giữa quyền lực tập trung và sự tham gia của người dân có thể tạo ra một hệ thống chính trị ổn định và hiệu quả.

4.2. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng tại Việt Nam

Việc nghiên cứu về Chính thể Nga có thể giúp Việt Nam trong việc hoàn thiện bộ máy nhà nước. Những kinh nghiệm từ Nga có thể được áp dụng để cải cách hệ thống chính trị và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước tại Việt Nam.

V. Kết luận và tương lai của Chính thể Nhà nước Nga

Chính thể Nhà nước Cộng hòa Liên bang Nga đang đứng trước nhiều cơ hội và thách thức. Tương lai của chính thể này phụ thuộc vào khả năng của Chính phủ trong việc thực hiện các cải cách cần thiết và đáp ứng nhu cầu của người dân.

5.1. Triển vọng phát triển của Chính thể Nga

Triển vọng phát triển của Chính thể Nga phụ thuộc vào khả năng cải cách và thích ứng với những thay đổi trong bối cảnh quốc tế. Sự ổn định chính trị và phát triển kinh tế sẽ là yếu tố quyết định cho tương lai của quốc gia này.

5.2. Vai trò của Nga trong cộng đồng quốc tế

Nga đang dần khẳng định vai trò của mình trong cộng đồng quốc tế. Sự tham gia tích cực vào các tổ chức quốc tế và hợp tác đa phương sẽ giúp Nga nâng cao vị thế và ảnh hưởng của mình trên trường quốc tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sự chuyển đổi thể chế chính trị tại Liên bang Nga sau khi Liên bang Xô viết chính thức giải thể vào ngày 25 tháng 12 năm 1991 là một trong những sự kiện bước ngoặt của lịch sử nhà nước và pháp luật thế giới hiện đại. Nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề cốt lõi về bản chất pháp lý và cơ chế phân bổ quyền lực của chính thể nhà nước Cộng hòa Liên bang Nga thời kỳ sau xã hội chủ nghĩa, được định hình rõ nét qua bản Hiến pháp năm 1993. Bản Hiến pháp này được thông qua qua cuộc trưng cầu ý dân ngày 12 tháng 12 năm 1993 với tỷ lệ 54,8% cử tri tham gia và 58,4% số phiếu tán thành, đặt nền móng pháp lý cho cấu trúc quyền lực mới bao quát 89 chủ thể liên bang.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là làm sáng tỏ quá trình hình thành, các đặc trưng hiến định của các thiết chế then chốt gồm Tổng thống, Nghị viện Liên bang (với 178 ghế Thượng viện và 450 ghế Hạ viện) cùng Chính phủ Liên bang, từ đó chỉ ra tính chất cộng hòa hỗn hợp đặc thù của nước Nga. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong không gian địa lý Liên bang Nga xuyên suốt giai đoạn chuyển đổi từ năm 1991 đến năm 2009. Về mặt học thuật và thực tiễn, công trình đóng góp hệ thống luận cứ khoa học chuẩn xác, đo lường được mức độ tương tác quyền lực thông qua tỷ lệ biểu quyết và các quyết định hiến định, từ đó cung cấp 5 nhóm giải pháp then chốt nhằm nâng cao chỉ số hiệu lực quản trị công và hoàn thiện bộ máy nhà nước Việt Nam trong tiến trình cải cách tư pháp và xây dựng nhà nước pháp quyền.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng hệ thống phân tích dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa các lý thuyết kinh điển của luật học phương Tây và các học thuyết tư tưởng đặc thù của nước Nga:

• Thuyết Tam quyền phân lập của Montesquieu: Đóng vai trò là nền tảng phân chia quyền lực nhà nước thành 3 nhánh độc lập gồm lập pháp, hành pháp và tư pháp, loại trừ sự thâu tóm quyền lực tuyệt đối vào một cơ quan duy nhất.
• Thuyết Khế ước xã hội của Jean-Jacques Rousseau: Luận giải nguồn gốc quyền lực nhà nước bắt nguồn từ nhân dân, thể hiện qua việc quyền lập hiến thuộc về toàn dân thông qua cơ chế trưng cầu dân ý.
• Học thuyết Pháp quyền tự nhiên: Khẳng định tính tối thượng của các quyền con người và quyền công dân mà nhà nước có nghĩa vụ ghi nhận và bảo vệ tại 9 chương của phần thứ nhất Hiến pháp năm 1993.
• Hệ tư tưởng Chủ nghĩa dân tộc Đại Nga và Chủ nghĩa cấp tiến: Giải thích xu hướng cấu trúc quyền lực hình chóp tập trung vào người đứng đầu và tâm lý cải cách nhanh chóng trong các quyết sách chính trị.

Các khái niệm chính yếu được chuẩn hóa bao gồm: Chính thể cộng hòa hỗn hợp, quyền lực tổng thống vượt trội, cơ chế kiềm chế và đối trọng, hành pháp lưỡng đầu và chế định bảo hiến tập trung.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu pháp lý toàn diện với tổng quy mô mẫu khảo sát gồm 137 văn bản quy phạm pháp luật và tư liệu thực chứng. Cụ thể, mẫu nghiên cứu bao gồm: 1 bản Hiến pháp Liên bang Nga năm 1993 cùng 3 đạo luật sửa đổi hiến pháp năm 2008, 9 đạo luật liên bang về tổ chức bộ máy cơ quan nhà nước, 25 bản án và phán quyết mang tính bước ngoặt của Tòa án Hiến pháp Nga giai đoạn 1993-2009, cùng 100 tài liệu chuyên khảo học thuật của các nhà luật học trong và ngoài nước.

Phương pháp chọn mẫu được áp dụng là phương pháp chọn mẫu mục đích kết hợp phân tầng theo cụm thiết chế quyền lực, bảo đảm tính đại diện đầy đủ cho 3 nhánh lập pháp, hành pháp và tư pháp. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích quy phạm kết hợp phương pháp luật học so sánh và phương pháp lịch sử - logic là nhằm đối chiếu chính xác các quy định trên văn bản với thực tiễn vận hành quyền lực chính trị đầy biến động trong suốt dòng thời gian 18 năm (1991-2009). Cách tiếp cận này giúp loại bỏ tính mô tả đơn thuần, đi sâu bóc tách bản chất của các mối quan hệ tương hỗ và xung đột thể chế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Công trình nghiên cứu đã khái quát 4 phát hiện căn bản về cấu trúc và sự vận hành của chính thể Liên bang Nga:

1. Thiết lập mô hình Tổng thống có quyền lực chi phối tối cao: Tổng thống Nga do nhân dân trực tiếp bầu ra, không chịu trách nhiệm chính trị trước Nghị viện, đồng thời nắm quyền lãnh đạo tối cao đối với 3 bộ nòng cốt (Ngoại giao, Quốc phòng, Nội vụ) và trực tiếp phân bổ quyền lực quản lý thông qua việc chia đất nước thành 7 đại khu vực liên bang.
2. Cơ chế luận tội và bãi miễn Tổng thống mang tính hình thức cao: Để bãi miễn Tổng thống đòi hỏi sự đồng thuận của 2/3 tổng số đại biểu Đuma Quốc gia (tương đương 300 trên tổng số 450 phiếu thuận), đồng thời phải có sự tham gia phê chuẩn của Tòa án tối cao, Tòa án Hiến pháp và 2/3 thành viên Hội đồng Liên bang trong thời hạn 3 tháng. Minh chứng thực tiễn trong phiên bỏ phiếu ngày 15 tháng 5 năm 1999 về 5 tội danh của cựu Tổng thống Boris Yeltsin cho thấy tỷ lệ phiếu thuận cao nhất chỉ đạt 283 phiếu (vụ Chesnia) và 263 phiếu (vụ biến cố tháng 10 năm 1993), đều không vượt qua ngưỡng 66,7% theo luật định.
3. Sự trỗi dậy của mô hình "Chính phủ chiếm đa số": Sau cuộc bầu cử Đuma khóa V vào tháng 12 năm 2007, Đảng Nước Nga Thống nhất đã giành được 315 trên 450 ghế (chiếm 70% tổng số ghế), vượt xa mức sàn 7% đại diện tỷ lệ. Điều này chuyển hóa Đuma từ vị thế đối lập sang cơ quan hậu thuẫn tuyệt đối cho các chính sách của Chính phủ và Tổng thống.
4. Xu hướng kéo dài nhiệm kỳ củng cố sự ổn định hành pháp: Gói sửa đổi Hiến pháp ngày 26 tháng 11 năm 2008 đã gia tăng nhiệm kỳ của Tổng thống từ 4 năm lên 6 năm (tăng 50% thời gian cầm quyền) và nhiệm kỳ Đuma Quốc gia từ 4 năm lên 5 năm (tăng 25%), tạo điều kiện cho việc thực thi các chiến lược phát triển dài hạn.

Thảo luận kết quả

Thực trạng quyền lực tập trung cao độ tại Nga bắt nguồn từ yếu tố lịch sử quản trị và yêu cầu cấp bách phải tái lập trật tự sau giai đoạn khủng hoảng trầm trọng đầu thập niên 1990. Dữ liệu nghiên cứu về sự phân bổ 450 ghế tại Hạ viện và kết quả 5 lần biểu quyết luận tội có thể được mô tả trực quan qua biểu đồ phân bổ ghế nghị viện và bảng đối sánh thẩm quyền giữa các nhánh quyền lực. Biểu đồ cột thể hiện sự áp đảo của tỷ lệ 70% số ghế thuộc đảng cầm quyền sẽ làm rõ nguyên nhân tại sao tính độc lập của nhánh lập pháp dần suy giảm.

So sánh với mô hình Đệ ngũ Cộng hòa Pháp và mô hình Cộng hòa Tổng thống Hoa Kỳ, chính thể Nga thể hiện tính linh hoạt đặc biệt. Không giống như Tổng thống Mỹ không thể giải tán Quốc hội, Tổng thống Nga sở hữu quyền giải tán Đuma Quốc gia nếu cơ quan này 3 lần liên tiếp bác bỏ nhân sự Thủ tướng do Tổng thống đề cử theo Điều 111 Hiến pháp. Khác với mô hình Pháp nơi Tổng thống bắt buộc phải chọn Thủ tướng từ liên minh đa số đối lập khi xảy ra tình trạng "chung sống chính trị", Tổng thống Nga có quyền duy trì quyền lực bổ nhiệm thực tế thông qua áp lực giải tán nghị viện, qua đó khẳng định bản chất nền hành pháp mạnh.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên việc đúc kết các ưu điểm và hạn chế của mô hình chính thể Liên bang Nga, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm hoàn thiện tổ chức bộ máy nhà nước Việt Nam:

1. Tái cấu trúc cơ chế phân công và phối hợp quyền lực gắn kết vai trò lãnh đạo của Đảng với quản lý Nhà nước: Hoàn thiện quy chế phối hợp thể chế, chuẩn hóa 100% quy trình kiểm soát quyền lực giữa các cơ quan trong giai đoạn 2026-2030, do Ban Chỉ đạo Cải cách tư pháp Trung ương và Quốc hội đồng chủ trì thực hiện.
2. Xây dựng Chính phủ thành trung tâm hành pháp mạnh mẽ, năng động và kiến tạo: Phân định rõ thẩm quyền quản trị vĩ mô, rút ngắn ít nhất 30% thời gian xử lý thủ tục liên ngành và nâng cao 25% hiệu suất ban hành văn bản hướng dẫn thi hành luật trong lộ trình 3 năm tới, do Chính phủ và Bộ Nội vụ trực tiếp chỉ đạo.
3. Nâng cao vai trò điều phối thể chế và vị thế hiến định của Nguyên thủ quốc gia: Nghiên cứu bổ sung 5 nhóm thẩm quyền đặc biệt cho Chủ tịch nước trong việc giám sát tính thống nhất của các nhánh quyền lực và xử lý các vấn đề đối ngoại, quốc phòng khẩn cấp trong nhiệm kỳ 5 năm tiếp theo, do Ủy ban Thường vụ Quốc hội phụ trách đề án.
4. Thiết lập cơ chế tài phán hiến pháp chuyên trách: Thành lập Tòa án Hiến pháp hoặc Hội đồng Bảo hiến độc lập nhằm giảm thiểu 40% nguy cơ văn bản quy phạm pháp luật trái hiến, hoàn thiện thể chế bảo hiến đến năm 2030, do Tòa án nhân dân tối cao phối hợp với Bộ Tư pháp đệ trình.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

1. Các nhà hoạch định chính sách và cán bộ nghiên cứu lập pháp: Cung cấp bài học kinh nghiệm sâu sắc để vận dụng vào quá trình sửa đổi Hiến pháp, hoàn thiện Luật Tổ chức Quốc hội và Luật Tổ chức Chính phủ với hơn 100 trích dẫn học thuật chuẩn xác.
2. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Luật học: Đóng vai trò là tài liệu tham khảo cốt lõi phục vụ giảng dạy và nghiên cứu các môn học Luật Hiến pháp so sánh, Lý luận và Lịch sử nhà nước và pháp luật.
3. Chuyên gia phân tích chính trị, đối ngoại và quan hệ quốc tế: Khai thác bức tranh toàn diện về thể chế chính trị Nga nhằm dự báo chính xác đường lối đối ngoại và sự chuyển dịch cán cân quyền lực tại Moskva trong thế kỷ 21.
4. Sinh viên ngành Luật, Khoa học Chính trị và Ngoại giao: Nắm vững phương pháp luận nghiên cứu thể chế, kỹ năng phân tích cấu trúc hiến định và cách thức tiếp cận dữ liệu luật học so sánh chuyên sâu.

Câu hỏi thường gặp

1. Bản chất chính thể của Liên bang Nga theo Hiến pháp năm 1993 được xác định là mô hình nào? Chính thể Liên bang Nga là mô hình cộng hòa hỗn hợp hay "cộng hòa tổng thống có nét đại nghị". Mô hình này kết hợp đặc trưng của chế độ tổng thống mạnh (Tổng thống do dân bầu trực tiếp theo Điều 80) với các yếu tố đại nghị (Chính phủ chịu sự phê chuẩn và chất vấn của Đuma Quốc gia theo Điều 111 và Điều 117).

2. Tổng thống Nga có những quyền hạn đặc biệt nào đối với nhánh lập pháp? Tổng thống có quyền phủ quyết tương đối các dự luật trong vòng 14 ngày, có quyền sáng kiến pháp luật trực tiếp và đặc biệt có quyền giải tán Đuma Quốc gia nếu cơ quan này 3 lần bác bỏ ứng cử viên Thủ tướng hoặc 2 lần liên tiếp bỏ phiếu bất tín nhiệm Chính phủ trong vòng 3 tháng.

3. Tại sao thủ tục bãi miễn Tổng thống Nga lại rất khó thành công trên thực tế? Quy trình này đòi hỏi sự đồng thuận của 2/3 đại biểu Đuma (300 phiếu), kết luận vi phạm hình sự từ Tòa án tối cao, xác nhận thủ tục từ Tòa án Hiến pháp và phê chuẩn của 2/3 Hội đồng Liên bang trong 3 tháng. Thực tế ngày 15 tháng 5 năm 1999, cả 5 tội danh luận tội Tổng thống đều thất bại do thiếu phiếu.

4. Điểm khác biệt lớn nhất giữa nhánh hành pháp của Nga và các nước đại nghị truyền thống là gì? Ở các nước đại nghị, Thủ tướng nắm trọn quyền hành pháp và phụ thuộc hoàn toàn vào Nghị viện. Tại Nga, nhánh hành pháp mang tính lưỡng đầu nhưng Tổng thống giữ vị trí tối cao, có quyền chủ tọa các phiên họp Chính phủ và bãi miễn các thành viên Chính phủ theo Điều 83 mà không cần Nghị viện đồng thuận.

5. Luận văn rút ra kinh nghiệm nổi bật nào cho việc hoàn thiện tổ chức bộ máy nhà nước tại Việt Nam? Kinh nghiệm nổi bật nhất là việc xây dựng nhánh hành pháp mạnh làm trung tâm quản trị quốc gia, nâng cao vị thế điều phối của nguyên thủ quốc gia và thiết lập một cơ quan bảo hiến độc lập theo mô hình Tòa án Hiến pháp nhằm bảo vệ tính tối thượng của đạo luật cơ bản.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện quá trình xác lập và vận hành của chính thể Cộng hòa Liên bang Nga theo Hiến pháp năm 1993 với mô hình cộng hòa hỗn hợp nghiêng mạnh về phía Tổng thống.
• Thực tiễn 16 năm đầu thi hành Hiến pháp (1993-2009) khẳng định vai trò quyết định của Nguyên thủ quốc gia trong việc ổn định chính trị và đưa nước Nga vượt qua khủng hoảng kinh tế - xã hội.
• Sự chuyển dịch quyền lực với sự chiếm lĩnh 70% số ghế tại Đuma Quốc gia của Đảng cầm quyền đã chứng minh mối liên kết chặt chẽ giữa chính đảng và bộ máy nhà nước trong việc vận hành thể chế.
• Công trình đã chỉ rõ những hạn chế mang tính hệ thống như nguy cơ tập trung quyền lực quá mức và khả năng phát sinh xung đột giữa các nhánh quyền lực khi thiếu cơ chế kiềm chế đối trọng thực chất.
• Hệ thống 4 nhóm giải pháp với lộ trình triển khai cụ thể đến năm 2030 đóng góp giá trị khoa học to lớn cho công cuộc cải cách thể chế và xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam.

Độc giả, các nhà nghiên cứu và cơ quan hoạch định chính sách quan tâm có thể khai thác toàn bộ hệ thống dữ liệu, biểu đồ so sánh và phân tích quy phạm chuyên sâu trong toàn văn công trình để ứng dụng vào công tác lập pháp và nghiên cứu học thuật.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Những cơ sở của Hiến pháp Chương 2: Các quyền và tự do của con người và công dân Chương 3: Cơ cấu Liên bang Nga Chương 4: Tổng thống Liên bang Nga 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chương 5: Nghị viện Liên bang Nga Chương 6: Chính phủ Liên bang Nga Chương 7: Hệ thống các cơ quan pháp luật Chương 8: Tự quản địa phương Chương 9: Những sửa đổi Hiến pháp và việc xem xét lại Hiến pháp Phần thứ hai: Kết luận Nguyên tắc để xây dựng Hiến pháp mới dựa trên cơ sở phân chia quyền lực ở một đất nước vừa theo chế độ tổng thống vừa theo chế độ đại nghị. Quyền lực nhà nước được chia thành ba loại: Lập pháp, hành pháp và tư pháp. Tất cả các nhánh quyền lực này đều hoạt động độc lập. Nhưng giữa chúng vẫn có sự hợp tác và được điều phối theo Hiến pháp.

Trong đó vai trò điều hành mọi nhánh quyền lực là do Tổng thống nắm giữ. Hiến pháp mới khác với các bản hiến pháp cũ ở chỗ quy định về vai trò của tổng thống rộng hơn nhiều: Tái lập uy quyền của chính phủ dưới quyền lãnh đạo của một tổng thống mạnh và thiết lập một Nghị viện "hợp tác hoá" tức là một Nghị viện với quyền lực hạn chế về chính trị và lập pháp. Hiến pháp mới thành lập một chính thể đại nghị nhưng trong đó Nghị viện không còn lấn át hành pháp như trong các chế độ cộng hoà trước [22]. Sau khi Liên Xô tan rã Tổng thống Nga Boris Yeltsin đã chủ trương một công cuộc cải cách lớn mà trước tiên là cải cách về chính trị.

Lợi dụng uy tín của mình đang tăng cao, Yeltsin mong muốn xây dựng một hiến pháp mới trao cho tổng thống quyền hạn lớn. Hiến pháp Liên bang Nga thông qua bằng cuộc trưng cầu ý ngày 12/12/1993 đã chính thức tuyên bố: "Liên bang Nga là nhà nước pháp quyền Liên bang dân chủ với mô hình chính thể cộng hoà (Điều 1)". Nguyên tắc phân công quyền lực được ghi nhận tại điều 10 Hiến 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] pháp: "Quyền lực nhà nước ở Liên bang Nga được thực hiện trên cở sở phân công thành lập pháp, hành pháp và tư pháp. Các cơ quan của quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp là độc lập".

Theo Hiến pháp 1993, Liên bang Nga là một nước Cộng hòa liên bang với tổng thống được bầu trực tiếp cho nhiệm kỳ 4 năm (nhiệm kỳ tới là 6 năm). Tổng thổng sống và làm việc tại điện Kremli, chỉ định các chức vụ chính quyền cao nhất, bao gồm thủ tướng, là người được Đuma quốc gia (Hạ nghị viện của Quốc hội Nga) thông qua. Tổng thống có thể thông qua các sắc lệnh mà không cần sự thỏa thuận của Quốc hội và là người đứng đầu của Hội đồng quân sự Nga và của Hội đồng an ninh quốc gia Nga. Quốc hội Nga là quốc hội lưỡng viện bao gồm thượng nghị viện là Hội đồng Liên bang với 178 thượng nghị sĩ có nhiệm kỳ 4 năm (hai đại biểu từ mỗi một trong số 89 thể chế hành chính cấp liên bang), và hạ nghị viện là Đuma quốc gia với 450 hạ nghị sĩ cũng có nhiệm kỳ 4 năm (nhiệm kỳ tới là 5 năm) được bầu theo đại diện tỷ lệ từ danh sách các đảng phái phổ biến nhất (đạt tỷ lệ bỏ phiếu trên 7%).

Chính phủ là cơ quan hành pháp của chính quyền Liên bang có thẩm quyền chung. Chính phủ lãnh đạo toàn bộ hệ thống cơ quan của chính quyền hành pháp và đảm bảo sự hoạt động thống nhất của các cơ quan đó. Trong phạm vi của mình, Chính phủ chịu trách nhiệm hoàn toàn về việc thực hiện quyền hành pháp trên phạm vi toàn Liên bang. Tóm lại, bên cạnh bối cảnh chính trị thì nền tảng tư tưởng cũng có những tác động không nhỏ đến việc tổ chức cơ cấu bộ máy quyền lực nhà nước Liên bang Nga.

Như trên đã phân tích, cơ sở cho việc hình thành Hiến pháp Nga nói riêng và cách thức tổ chức hệ thống chính trị ở Nga nói chung là các học thuyết kinh điển của Russeau, Montestquieur và đặc biệt là hệ tư tưởng Nga với hai ví dụ điển hình là chủ nghĩa dân tộc Đại Nga và chủ nghĩa cấp tiến. Đây là những yếu tố chủ quan quyết định sự hình thành chính thể Liên bang Nga. 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chương 2 CHÍNH THỂ NHÀ NƯỚC LIÊN BANG NGA THEO HIẾN PHÁP HIỆN HÀNH 2. HỆ THỐNG TỔ CHỨC NHÀ NƯỚC CỘNG HOÀ LIÊN BANG NGA 2.

Tổng thống Liên bang Cơ sở hiến định của việc xác định vị trí pháp lý, các chức năng và thẩm quyền của Tổng thống Liên bang Nga là các quy phạm của Hiến pháp Nga 1993(các điều 80- 98), Luật của Liên bang Nga ngày 17/5/1995 "về bầu cử Tổng thống Liên bang Nga". Tổng thống cộng hoà Liên bang Nga do dân trực tiếp bầu ra theo nguyên tắc bỏ phiếu kín, phổ thông, bình đẳng và trực tiếp. Một người chỉ có thể giữ chức vụ Tổng thống tối đa 2 nhiệm kỳ (8 năm). (Ngày 26/11/2008 Nghị viện Nga đã thông qua sửa đổi Hiến pháp về việc kéo dài nhiệm kỳ Tổng thống và Đuma.

Tuy nhiên, điều luật này chỉ có hiệu lực từ năm 2012, tức là sau nhiệm kỳ của Tổng thống Medvedev). Thủ tục bầu cử Tổng thống do luật bầu cử Tổng thống được phê chuẩn 17/5/1995 quy định. Theo đó, ứng cử viên Tổng thống là công dân Nga, tuổi từ đủ 35, sống ở Nga ít nhất 10 năm liền trước khi ra ứng cử. Để ra tranh cử Tổng thống các ứng cử viên phải thu thập được đủ 1 triệu chữ ký trên các khu vực bầu cử ở Nga mà mỗi khu vực bầu cử thì một ứng cử viên chỉ được lấy nhiều nhất là 7% chữ ký trong tổng số 1 triệu chữ ký cần có.

Việc này nhằm đảm bảo rằng các ứng cử viên có được sự ủng hộ rộng rãi ở tất cả các khu vực lãnh thổ của Nga. Như vậy "Tổng thống Nga là do nhân dân trực tiếp bầu ra, không bắt buộc là Nghị viên". Bầu cử Tổng thống áp dụng phương thức bỏ phiếu nhiều vòng (2 vòng), vòng đầu tính theo phương pháp đa số tuyệt đối, vòng sau theo phương pháp đa số tương đối. 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Quyền hạn của Tổng thống: Nói về vị trí pháp lý của Tổng thống trong bộ máy quyền lực nhà nước, Điều 80 Hiến pháp Liên bang Nga quy định rằng Tổng thống là người đứng đầu nhà nước và người đảm bảo cho Hiến pháp, cũng như các quyền và tự do của công dân.

Theo những trật tự do Hiến pháp quy định, Tổng thống thông qua những biện pháp nhằm bảo vệ chủ quyền, độc lập và toàn vẹn lãnh thổ của Liên bang Nga, điều phối hoạt động giữa các cơ quan nhà nước. Tổng thống chiếm vị trí đặc biệt trong hệ thống các cơ quan quyền lực nhà nước nhưng không thuộc về một nhánh quyền lực nào, là người có nhiệm vụ bảo đảm sự phối hợp hoạt động giữa các nhánh quyền lực trong hệ thống chính trị [22]. Tổng thống căn cứ vào Hiến pháp và các luật của Liên bang để xác định phương hướng cơ bản của chính sách đối nội và đối ngoại của nhà nước, đại diện cho Liên bang Nga ở trong nước và trong quan hệ quốc tế (Điều 80 Hiến pháp 1993). Tổng thống cùng với Nghị viện Liên bang tham gia vào quá trình hình thành các cơ quan liên bang.

Tổng thống bổ nhiệm Thủ tướng Chính phủ với sự đồng ý của Nghị viện, bổ nhiệm các Phó Thủ tướng và các Bộ trưởng theo đề nghị của Thủ tướng. Đối với các chức danh thuộc nhánh quyền lực tư pháp, Tổng thống đề cử các ứng cử viên vào các chức vụ Chánh án Toà án Hiến pháp, Tòa án tối cao, Toà án Trọng tài quốc tế, Viện trưởng Viện kiểm sát. Hội đồng liên bang bổ nhiệm các chức danh nói trên. Theo Điều 84 của Hiến pháp liên bang Nga, Tổng thống có những thẩm quyền liên quan đến hoạt động của Viện Đuma như: ấn định các cuộc bầu cử Đuma quốc gia theo quy định của Hiến pháp và luật Liên bang về bầu cử; giải tán Đuma trong trường hợp và theo trình tự do Hiến pháp quy định.

Tổng thống ký và công bố các đạo luật Liên bang. Tổng thống có quyền trình dự thảo luật ra trước Đuma: Khoản 1 Điều 104 Hiến pháp Nga quy định: 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Quyền sáng kiến pháp luật thuộc về Tổng thống Liên bang, Hội đồng Liên bang, thành viên Hội đồng Liên bang, các đại biểu Đuma Quốc gia, Chính phủ Liên bang Nga và các cơ quan lập pháp của các chính thể Liên bang Nga, quyền sáng kiến lập pháp cũng thuộc về Toà án Hiến pháp Liên bang Nga, Tòa án tối cáo Liên bang Nga và các toà án trọng tài tối cao Liên bang Nga đối với những vấn đề thuộc thẩm quyền của các toà án này [20]. Hình thức thông dụng là Tổng thống đọc những bản thông điệp trước Nghị viện nhằm định hướng hoạt động lập pháp. Điều 84 Hiến pháp Nga quy định "Tổng thống tuyên bố trước Nghị viện Liên bang những thông điệp về tình hình đất nước và những phương hướng cơ bản về chính sách đối nội, đối ngoại của quốc gia".

Bằng những bức thông điệp đó Tổng thống đưa ra các yêu cầu lập pháp của Nghị viện phục vụ những chính sách đối nội, đối ngoại của mình. Cách thức thứ hai là Tổng thống được quyền trực tiếp trình dự án luật trước Đuma Quốc gia (Điều 84 Hiến pháp Nga). Theo Điều 134 của Hiến pháp, Tổng thống có quyền cùng với các chủ thể khác đưa ra những kiến nghị bổ sung, sửa đổi Hiến pháp; có thẩm quyền chất vấn lên Toà án Hiến pháp về tính hợp hiến của các văn bản pháp quy, về việc giải thích Hiến pháp (Điều 125 Hiến pháp Liên bang Nga). Trong trường hợp không đồng ý với dự luật, Hiến pháp quy định Tổng thống có quyền phủ quyết đạo luật.

Khoản 3 Điều 108 Hiến pháp Nga: "Trong vòng mười bốn ngày kể từ khi đạo luật được trình lên, nếu Tổng thống bác bỏ thì Đuma Quốc gia và Hội đồng Liên bang xem xét các đạo luật theo thủ tục mà Hiến pháp quy định". Tổng thống cũng có những thẩm quyền liên quan tới hoạt động hành pháp. Tổng thống Liên bang Nga không phải là người đứng đầu Chính phủ nhưng có quyền chủ toạ các phiên họp của Chính phủ, quyết định về việc từ chức của Chính phủ (nhưng cần có sự chấp thuận của Đuma). Các nghị quyết, 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.