Chính Sách Xuất Khẩu Thủy Sản Của Việt Nam Sang Thị Trường EU Trong Bối Cảnh Thực Thi EVFTA

Chuyên khảo phân tích Chính sách xuất khẩu thủy sản của việt nam sang thị trường eu trong bối cảnh thực thi evfta, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp

• Tác giả: Bùi Duy Minh
• Người hướng dẫn: PGS, TS. Hoàng Xuân Bình
• Trường học: Trường Đại Học Ngoại Thương
• Chuyên ngành: Kinh Tế Quốc Tế
• Đề tài: Chính Sách Xuất Khẩu Thủy Sản Của Việt Nam Sang Thị Trường EU Trong Bối Cảnh Thực Thi EVFTA
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ, HÌNH VẼ
• TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU LUẬN VĂN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHÍNH SÁCH XUẤT KHẨU THỦY SẢN TRONG BỐI CẢNH THỰC THI HIỆP ĐỊNH TỰ DO THẾ HỆ MỚI
• 1.1. Khái quát về Hiệp định thương mại tự do Liên minh Châu Âu - Việt Nam - EVFTA
• 1.2. Giới thiệu nội dung và ý nghĩa của Hiệp định thương mại tự do Liên Minh Châu Âu- Việt Nam –EVFTA
• 1.3. Những nội dung của Hiệp định thương mại tự do Liên minh Châu Âu- Việt Nam- EVFTA có tác động đến xuất khẩu thủy sản của Việt Nam
• 1.4. Xuất khẩu thủy sản và chính sách xuất khẩu thủy sản
• 1.4.1. Khái niệm về xuất khẩu thủy sản và chính sách xuất khẩu thủy sản. Vai trò của chính sách xuất khẩu thủy sản
• 1.4.2. Nội dung của chính sách xuất khẩu thủy sản. Những yếu tố ảnh hưởng chính sách xuất khẩu của một quốc gia
• 1.4.2.1. Những yếu tố thuộc về bối cảnh quốc tế
• 1.4.2.2. Những yếu tố thuộc về bối cảnh quốc gia
• 1.5. Kinh nghiệm về chính sách xuất khẩu thủy sản của một số nước sang các thị trường EU và bài học kinh nghiệm về chính sách xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang thị trường EU trong bối cảnh thực thi EVFTA
• 1.5.1. Kinh nghiệm về chính sách xuất khẩu thủy sản của một số nước sang các thị trường EU
• 1.5.2. Bài học kinh nghiệm về chính sách xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang thị trường EU trong bối cảnh thực thi EVFTA
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH XUẤT KHẨU THỦY SẢN VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG EU TRONG BỐI CẢNH THỰC THI EVFTA
• 2.1. Thực trạng xuất khẩu thủy sản của Việt Nam giai đoạn 2019 – 2021
• 2.2. Đánh giá những thuận lợi và khó khăn của Việt Nam khi xuất khẩu thủy sản sang EU trong bối cảnh thực thi EVFTA
• 2.3. Phân tích thực trạng chính sách xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang thị trường EU trong bối cảnh thực thi EVFTA
• 2.3.1. Chính sách hỗ trợ thương nhân tận dụng những ưu đãi từ Hiệp định EVFTA để thúc đẩy xuất khẩu vào thị trường EU
• 2.3.2. Chính sách phát triển thị trường trong khối EU để thúc đẩy xuất khẩu thủy sản
• 2.3.3. Chính sách đối với sản phẩm nhằm đáp ứng những quy định của thị trường EU
• 2.3.4. Chính sách khác
• 2.4. Đánh giá thực trạng chính sách xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang thị trường EU trong bối cảnh thực thi EVFTA
• 2.4.1. Những kết quả đạt được
• 2.4.2. Những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH XUẤT KHẨU THỦY SẢN VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG EU TRONG BỐI CẢNH THỰC THI EVFTA
• 3.1. Quan điểm và mục tiêu xuất thủy sản của Việt Nam sang thị trường EU
• 3.2. Cơ hội và thách thức của xuất khẩu thủy sản sang thị trường EU
• 3.3. Quan điểm và định hướng xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sang thị trường EU
• 3.4. Mục tiêu xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sang thị trường EU
• 3.5. Giải pháp hoàn thiện chính sách xuất khẩu thủy sản của Việt Nam trong bối cảnh thực thi EVFTA
• 3.5.1. Hoàn thiện chính sách hỗ trợ thương nhân
• 3.5.2. Hoàn thiện chính sách về phát triển thị trường
• 3.5.3. Hoàn thiện chính sách về sản phẩm
• 3.5.4. Chính sách khác
• 3.6. Kiến nghị để hoàn thiện chính sách xuất khẩu thủy sản của Việt Nam trong bối cảnh thực thi EVFTA
• 3.6.1. Kiến nghị đối với Chính Phủ
• 3.6.2. Kiến nghị đối với các bộ ngành hữu quan
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Chính Sách Xuất Khẩu Thủy Sản Việt Nam Sang EU

Chính sách xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sang EU trong bối cảnh thực thi EVFTA đang trở thành một chủ đề nóng hổi. Hiệp định thương mại tự do này không chỉ mở ra cơ hội lớn cho ngành thủy sản mà còn đặt ra nhiều thách thức. Việc hiểu rõ về chính sách này là cần thiết để tận dụng tối đa lợi ích từ EVFTA.

1.1. Hiệp Định EVFTA Và Tác Động Đến Xuất Khẩu Thủy Sản

Hiệp định EVFTA có tác động mạnh mẽ đến xuất khẩu thủy sản của Việt Nam. Theo đó, nhiều dòng thuế sẽ được giảm hoặc xóa bỏ, tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp xuất khẩu.

1.2. Vai Trò Của Chính Sách Xuất Khẩu Thủy Sản

Chính sách xuất khẩu thủy sản đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng phát triển ngành. Nó không chỉ giúp tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu mà còn nâng cao chất lượng sản phẩm.

II. Thách Thức Trong Chính Sách Xuất Khẩu Thủy Sản Sang EU

Mặc dù có nhiều cơ hội, nhưng chính sách xuất khẩu thủy sản của Việt Nam cũng đối mặt với không ít thách thức. Các quy định nghiêm ngặt về chất lượng và an toàn thực phẩm của EU là một trong những rào cản lớn nhất.

2.1. Quy Định Về Chất Lượng Thủy Sản

EU yêu cầu các sản phẩm thủy sản phải đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng cao. Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp Việt Nam phải đầu tư vào công nghệ và quy trình sản xuất.

2.2. Cạnh Tranh Khốc Liệt Từ Các Nước Khác

Thị trường EU không chỉ có sản phẩm thủy sản từ Việt Nam mà còn từ nhiều quốc gia khác. Sự cạnh tranh này đòi hỏi các doanh nghiệp phải nâng cao năng lực cạnh tranh.

III. Phương Pháp Thúc Đẩy Xuất Khẩu Thủy Sản Sang EU

Để tận dụng tối đa lợi ích từ EVFTA, Việt Nam cần có những phương pháp cụ thể nhằm thúc đẩy xuất khẩu thủy sản. Các chính sách hỗ trợ và phát triển thị trường là rất cần thiết.

3.1. Chính Sách Hỗ Trợ Doanh Nghiệp Xuất Khẩu

Chính phủ cần có các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trong việc tiếp cận thị trường EU, bao gồm đào tạo, tư vấn và hỗ trợ tài chính.

3.2. Phát Triển Thị Trường Xuất Khẩu

Việc phát triển thị trường xuất khẩu cần được chú trọng, bao gồm việc tham gia các hội chợ thương mại và xây dựng thương hiệu cho sản phẩm thủy sản Việt Nam.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Chính Sách Xuất Khẩu Thủy Sản

Chính sách xuất khẩu thủy sản đã mang lại nhiều kết quả tích cực cho Việt Nam. Kim ngạch xuất khẩu tăng trưởng mạnh mẽ, đặc biệt là sau khi EVFTA có hiệu lực.

4.1. Kết Quả Xuất Khẩu Thủy Sản Giai Đoạn 2019 2021

Trong giai đoạn này, kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sang EU đã có sự tăng trưởng đáng kể, nhờ vào các chính sách hỗ trợ và ưu đãi từ EVFTA.

4.2. Bài Học Kinh Nghiệm Từ Các Doanh Nghiệp Thành Công

Nhiều doanh nghiệp đã thành công trong việc xuất khẩu thủy sản sang EU, nhờ vào việc áp dụng các tiêu chuẩn chất lượng và chiến lược marketing hiệu quả.

V. Kết Luận Về Tương Lai Xuất Khẩu Thủy Sản Sang EU

Tương lai của xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang EU hứa hẹn sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ. Tuy nhiên, để đạt được điều này, cần có sự nỗ lực từ cả chính phủ và doanh nghiệp.

5.1. Định Hướng Phát Triển Ngành Thủy Sản

Ngành thủy sản cần có định hướng phát triển rõ ràng, tập trung vào chất lượng và bền vững để đáp ứng yêu cầu của thị trường EU.

5.2. Khuyến Khích Đổi Mới Công Nghệ

Đổi mới công nghệ trong sản xuất và chế biến thủy sản là cần thiết để nâng cao năng lực cạnh tranh và đáp ứng tiêu chuẩn của EU.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường Liên minh Châu Âu (EU) với quy mô gần 500 triệu người tiêu dùng luôn là một trong những đối tác thương mại chiến lược của ngành thủy sản Việt Nam. Năm 2021, tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản Việt Nam đạt 8,9 tỷ USD, trong đó khối EU đóng góp tỷ trọng khoảng 15% tổng giá trị xuất khẩu toàn ngành và chiếm tới 21% sản lượng tôm xuất khẩu của cả nước. Việc Hiệp định Thương mại tự do Liên minh Châu Âu - Việt Nam (EVFTA) chính thức có hiệu lực từ ngày 01/8/2020 đã mở ra cơ hội lịch sử khi xóa bỏ thuế quan đối với khoảng 85,6% số dòng thuế ngay lập tức và hướng tới 99,2% dòng thuế sau 7 năm. Tuy nhiên, bối cảnh đại dịch Covid-19 bùng phát cùng các quy định phi thuế quan khắt khe, rào cản kỹ thuật, kiểm dịch động thực vật và thẻ vàng IUU đã đặt ra bài toán phức tạp về tính đồng bộ của hệ thống chính sách xuất khẩu.

Luận văn tập trung nghiên cứu toàn diện chính sách xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sang thị trường EU trong bối cảnh thực thi EVFTA. Mục tiêu cốt lõi là đánh giá thực trạng hệ thống chính sách hỗ trợ thương nhân, chính sách phát triển thị trường và chính sách chất lượng sản phẩm trong giai đoạn 2019 - 2021, từ đó đề xuất các giải pháp chiến lược nhằm hoàn thiện khung chính sách đến năm 2025 và tầm nhìn 2030. Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc hiện thực hóa mục tiêu gia tăng 42,7% kim ngạch xuất khẩu sang EU vào năm 2025, góp phần thúc đẩy GDP quốc gia tăng trưởng thêm 4,6% theo các dự báo kinh tế vĩ mô.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng của hai lý thuyết kinh tế quốc tế kinh điển: Lý thuyết Lợi thế so sánh của David Ricardo và Lý thuyết Tỷ lệ các yếu tố sản xuất Heckscher - Ohlin (H-O). Theo lý thuyết Lợi thế so sánh, Việt Nam tối ưu hóa nguồn lực tự nhiên, đường bờ biển dài 3.260 km và chi phí lao động cạnh tranh để chuyên môn hóa các mặt hàng thủy sản nhiệt đới như tôm nước lợ và cá tra. Đồng thời, mô hình nghiên cứu tích hợp Lý thuyết Hội nhập kinh tế quốc tế và Hiệp định Thương mại tự do thế hệ mới, giải thích cơ chế tác động của việc xóa bỏ rào cản thuế quan song song với việc gia tăng các biện pháp phi thuế quan.

Khung phân tích chính sách của luận văn xoay quanh 4 khái niệm trụ cột:

1. Quy tắc xuất xứ hàng hóa (Rules of Origin - PSR): Điều kiện tiên quyết để được hưởng thuế suất ưu đãi, phân định giữa xuất xứ thuần túy và cơ chế cộng gộp nội khối hoặc mở rộng.
2. Hàng rào kỹ thuật trong thương mại (TBT): Các quy định về nhãn mác, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn vật liệu bao bì tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm.
3. Biện pháp vệ sinh an toàn thực phẩm và kiểm dịch động thực vật (SPS): Các chuẩn mực dịch tễ, kiểm soát dư lượng kháng sinh theo chuẩn của Ủy ban Tiêu chuẩn Thực phẩm Quốc tế (Codex) và Tổ chức Thú y Thế giới (WOAH).
4. Cơ chế tự chứng nhận xuất xứ (Registered Exporter System - REX): Hệ thống cho phép doanh nghiệp tự khai báo và chịu trách nhiệm về xuất xứ hàng hóa.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp chuẩn hóa từ Tổng cục Thống kê, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), Bộ Công Thương và cơ sở dữ liệu Eurostat trong chuỗi thời gian 36 tháng liên tục từ năm 2019 đến hết năm 2021. Cỡ mẫu nghiên cứu bao trùm toàn bộ danh mục hơn 220 dòng thuế thủy sản được cam kết cắt giảm thuế quan trong EVFTA cùng dữ liệu hoạt động của hơn 600 doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu thủy sản sang thị trường EU.

Phương pháp chọn mẫu chủ đích (purposive sampling) được áp dụng để tập trung phân tích sâu 4 nhóm ngành hàng xuất khẩu chủ lực chiếm trên 85% tổng kim ngạch: tôm, cá tra, cá ngừ và nhuyễn thể (mực, bạch tuộc). Luận văn kết hợp phương pháp thống kê mô tả, phân tích so sánh liên kỳ trước và sau khi EVFTA có hiệu lực, phương pháp phân tích chuỗi giá trị và tổng hợp chính sách định tính. Việc lựa chọn tổ hợp phương pháp này giúp bóc tách rõ nét các tác động ngoại sinh do đứt gãy chuỗi cung ứng dịch bệnh Covid-19 với các xung lực nội tại từ cơ chế cắt giảm thuế suất của EVFTA.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, kim ngạch xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang thị trường toàn cầu và EU đã phục hồi mạnh mẽ sau khi EVFTA có hiệu lực. Năm 2019, kim ngạch đạt gần 8,6 tỷ USD (giảm 2,5% so với năm 2018), tiếp tục giảm nhẹ xuống 8,4 tỷ USD vào năm 2020 do quý 1 và quý 2 chịu phong tỏa diện rộng. Tuy nhiên, sang năm 2021, kim ngạch đã bứt phá đạt 8,9 tỷ USD, ghi nhận mức tăng trưởng 5,8% so với năm 2020.

Thứ hai, cơ cấu mặt hàng xuất khẩu có sự chuyển dịch tích cực theo hướng gia tăng tỷ trọng các sản phẩm giá trị gia tăng được hưởng thuế suất 0% ngay khi EVFTA kích hoạt. Sản phẩm tôm giữ vững vị thế số 1, chiếm tỷ trọng 39% năm 2019, tăng lên 44% năm 2020 và duy trì ở mức 43,2% năm 2021 với giá trị xuất khẩu đạt 3,9 tỷ USD (tăng trưởng 4%). Mặt hàng cá tra đứng thứ hai với tỷ trọng 18,5% năm 2021. Thị trường EU hiện chiếm 21% tổng sản lượng tôm và 19% tổng kim ngạch cá ngừ xuất khẩu của Việt Nam.

Thứ ba, việc thực thi các cam kết thuế quan đã phát huy hiệu quả nhanh chóng khi 50% số dòng thuế (tương đương 840 dòng thuế suất cơ sở từ 6% - 22%) giảm ngay về 0% từ ngày 01/8/2020. Tuy nhiên, mức độ tận dụng ưu đãi C/O mẫu EUR.1 vẫn chịu rào cản lớn từ quy tắc xuất xứ thuần túy và tình trạng thiếu hụt nguyên liệu đạt chuẩn kiểm dịch SPS trong nước.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi tạo nên sự tăng trưởng kim ngạch là lợi thế cạnh tranh về giá khi thuế nhập khẩu tôm sú nguyên con giảm lập tức từ 20% về 0% và tôm đông lạnh giảm từ 12,5% về 0%. So sánh với các đối thủ cạnh tranh trực tiếp như Thái Lan hay Ấn Độ (chưa ký kết FTA với EU và chịu mức thuế cơ sở từ 4,2% đến 12%), thủy sản Việt Nam chiếm ưu thế thương mại vượt trội. Tuy nhiên, sự bùng phát đợt dịch Covid-19 lần thứ tư trong quý 3/2021 tại các tỉnh trọng điểm miền Nam đã khiến kim ngạch xuất khẩu nhiều mặt hàng giảm sâu từ 6% đến 37% trong các tháng 7, 8 và 9.

Để trực quan hóa các kết quả này, toàn bộ diễn biến số liệu được hệ thống hóa qua Bảng thống kê kim ngạch giai đoạn 2019 - 2021 và Biểu đồ cơ cấu thị trường xuất khẩu, phản ánh rõ nét sự trồi sụt của từng quý. Đáng chú ý, các kết quả phân tích chỉ ra rằng việc EU duy trì thẻ vàng IUU từ năm 2017 và kiểm soát nghiêm ngặt 100% lô hàng thủy sản khai thác đã làm chậm tốc độ thông quan, đẩy chi phí logistics lên mức cao kỷ lục. So sánh với các nghiên cứu kinh tế quốc tế trước đây, phát hiện của luận văn khẳng định rằng việc giảm thuế quan chỉ là điều kiện cần, trong khi việc hoàn thiện đồng bộ chính sách kỹ thuật và hỗ trợ chuỗi cung ứng mới là điều kiện đủ để phát triển xuất khẩu bền vững.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện chính sách tín dụng và hỗ trợ thương nhân: Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính cần phối hợp triển khai gói tín dụng ưu đãi với lãi suất thấp hơn từ 1,5% đến 2,0%/năm cho các doanh nghiệp đầu tư dây chuyền chế biến sâu theo tiêu chuẩn HACCP và BRC. Mục tiêu đến hết năm 2025, hỗ trợ 100% doanh nghiệp xuất khẩu sang EU hoàn thành chuyển đổi sang hệ thống tự chứng nhận xuất xứ REX.

2. Nâng cấp chính sách kiểm soát chất lượng SPS và rào cản TBT: Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cần hoàn thiện quy hoạch 100% vùng nuôi tôm, cá tra đạt chuẩn VietGAP và GlobalGAP trước quý 4/2025. Đồng thời, thiết lập hệ thống kiểm soát dư lượng hóa chất kháng sinh tự động, đảm bảo 100% lô hàng xuất khẩu sang EU đáp ứng ngưỡng kiểm dịch khắt khe dưới 0,01 ppm.

3. Triển khai quyết liệt giải pháp gỡ bỏ cảnh báo thẻ vàng IUU: Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn phối hợp cùng Ủy ban nhân dân 28 tỉnh ven biển hoàn thành lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS) cho 100% tàu cá có chiều dài từ 15 mét trở lên trong năm 2024. Thực hiện số hóa 100% dữ liệu truy xuất nguồn gốc hải sản khai thác điện tử (eCDT) tại các cảng cá chỉ định.

4. Phát triển thương hiệu và khai thác 39 chỉ dẫn địa lý được bảo hộ: Bộ Công Thương chủ trì xây dựng chương trình xúc tiến thương mại quốc gia tại 27 thị trường thành viên EU cho các sản phẩm đã được công nhận chỉ dẫn địa lý như Mực Hạ Long, Sò Quảng Ninh và Nước mắm Phú Quốc. Mục tiêu nâng tỷ trọng hàng thủy sản chế biến có thương hiệu đạt trên 50% tổng kim ngạch xuất khẩu sang EU vào năm 2026.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan hoạch định chính sách (Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn): Sử dụng các luận cứ khoa học và số liệu thực chứng của luận văn để rà soát, điều chỉnh các thông tư hướng dẫn thực thi EVFTA, xây dựng các kịch bản đàm phán thương mại và hoàn thiện khung pháp lý về quản lý an toàn thực phẩm xuất khẩu.

2. Doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu thủy sản: Vận dụng chi tiết hướng dẫn về quy tắc xuất xứ cụ thể mặt hàng (PSR), lộ trình cắt giảm thuế suất của từng mã HS để tái cấu trúc nguồn nguyên liệu, tối ưu hóa chi phí sản xuất và thiết lập hệ thống tự chứng nhận xuất xứ REX phục vụ các đơn hàng EU.

3. Hiệp hội ngành nghề (VASEP và Hiệp hội Thủy sản các địa phương): Tham khảo định hướng phân tích thị trường để thiết kế các chương trình xúc tiến thương mại tập trung, hỗ trợ hội viên xử lý các vụ việc phòng vệ thương mại và vượt qua các rào cản kỹ thuật TBT tại các thị trường ngách ở Đông Âu và Bắc Âu.

4. Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Kinh tế Quốc tế: Sử dụng luận văn như một tài liệu nghiên cứu chuyên khảo về tác động thực tế của các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới đối với một ngành kinh tế mũi nhọn, làm tài liệu tham khảo cho các đề tài phân tích chính sách ngoại thương.

Câu hỏi thường gặp

Hiệp định EVFTA mang lại lợi thế cắt giảm thuế quan cụ thể nào cho thủy sản Việt Nam?
Ngay khi EVFTA có hiệu lực vào tháng 8/2020, khoảng 50% số dòng thuế thủy sản (tương đương 840 dòng thuế) có thuế suất cơ sở từ 6% đến 22% đã giảm ngay về 0%. Trong đó, thuế nhập khẩu tôm sú nguyên con giảm từ 20% về 0%, tôm đông lạnh giảm từ 12,5% về 0%, tạo lợi thế cạnh tranh vượt trội so với các đối thủ chưa có FTA.

Quy tắc xuất xứ trong EVFTA đối với thủy sản được quy định như thế nào?
Thủy sản xuất khẩu phải đáp ứng xuất xứ thuần túy (nuôi trồng hoặc đánh bắt trong vùng biển Việt Nam) hoặc đáp ứng quy tắc xuất xứ cộng gộp song phương và mở rộng. Đối với mực và bạch tuộc, EVFTA cho phép cộng gộp nguyên liệu từ các nước ASEAN có ký FTA với EU, với điều kiện hàm lượng nguyên liệu không có xuất xứ không vượt quá 10% giá xuất xưởng.

Rào cản lớn nhất của thủy sản Việt Nam khi thâm nhập thị trường EU hiện nay là gì?
Thách thức lớn nhất nằm ở các biện pháp phi thuế quan nghiêm ngặt, bao gồm hệ thống kiểm dịch an toàn thực phẩm (SPS), quy định truy xuất nguồn gốc (TBT) và cảnh báo thẻ vàng IUU của Ủy ban Châu Âu đối với hải sản khai thác, khiến thời gian kiểm tra tại cảng kéo dài và chi phí kiểm nghiệm tăng cao.

Việt Nam có thể học tập được kinh nghiệm gì từ Trung Quốc và Ấn Độ trong chính sách xuất khẩu thủy sản?
Việt Nam có thể học hỏi Trung Quốc về việc kiên quyết tái cơ cấu đội tàu cá, cấm phát triển tàu nhỏ ven bờ để tập trung phát triển đội tàu xa bờ hiện đại và đẩy mạnh công nghiệp chế biến gia công. Đồng thời, học tập Ấn Độ trong chiến lược đầu tư hàng tỷ USD vào ngân hàng con giống tôm bố mẹ chất lượng cao.

Doanh nghiệp thủy sản cần làm gì để hưởng trọn vẹn ưu đãi từ EVFTA?
Doanh nghiệp cần nhanh chóng đăng ký mã số nhà xuất khẩu REX để tự chứng nhận xuất xứ, đầu tư đồng bộ công nghệ chế biến tinh sâu theo tiêu chuẩn quốc tế HACCP/ASC, kiểm soát chặt chẽ chuỗi cung ứng từ con giống đến bàn ăn để đảm bảo không vi phạm dư lượng kháng sinh và hóa chất cấm.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về chính sách ngoại thương, khẳng định vai trò đòn bẩy của hiệp định tự do thế hệ mới EVFTA đối với ngành thủy sản.
• Phân tích rõ nét bức tranh tăng trưởng kim ngạch từ 8,6 tỷ USD năm 2019 lên 8,9 tỷ USD năm 2021, phản ánh sự phục hồi vững chắc của ngành tôm (chiếm 43,2%) và cá tra (chiếm 18,5%).
• Nhận diện chính xác các điểm nghẽn chính sách bao gồm thẻ vàng IUU, rào cản kỹ thuật SPS/TBT và việc kiểm soát nguyên liệu theo quy tắc xuất xứ PSR.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp có tính hành động cao, phân định rõ trách nhiệm của các cơ quan quản lý và doanh nghiệp với mục tiêu đưa xuất khẩu thủy sản sang EU tăng trưởng 42,7% vào năm 2025.
• Xác định lộ trình then chốt giai đoạn 2024 - 2026: gỡ bỏ dứt điểm thẻ vàng IUU, số hóa 100% hệ thống chứng nhận REX và phát triển mạnh mẽ 39 chỉ dẫn địa lý tại thị trường EU.

Các tổ chức, hiệp hội và doanh nghiệp quan tâm đến việc tối ưu hóa chuỗi cung ứng xuất khẩu thủy sản sang thị trường EU theo chuẩn EVFTA hãy tham khảo chi tiết toàn văn luận văn để xây dựng lộ trình hành động phù hợp nhất.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về chính sách xuất khẩu thủy sản trong bối cảnh thực thi hiệp đinh tự do thế hệ mới. Chương 2: Thực trạng chính sách xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang thị trường EU trong bối cảnh thực thi EVFTA. Chương 3: Giải pháp hoàn thiện chính sách xuất khẩu thủy sản của Việt Nam trong bối cảnh thực thi EVFTA. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHÍNH SÁCH XUẤT KHẨU THỦY SẢN TRONG BỐI CẢNH THỰC THI HIỆP ĐỊNH TỰ DO THẾ HỆ MỚI 1.

Khái quát về Hiệp định thương mại tự do Liên minh Châu Âu - Việt Nam - EVFTA 1. Giới thiệu nội dung và ý nghĩa của Hiệp định thương mại tự do Liên Minh Châu Âu- Việt Nam –EVFTA 1. Nội dung của Hiệp định thương mại tự do Liên Minh Châu Âu- Việt Nam –EVFTA Hiệp định Thương mại tự do châu Âu – Việt Nam (EVFTA) là hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới giữa Việt Nam và các nước thành viên Liên minh châu Âu (EU). Đây là FTA có phạm vi cam kết rộng và mức độ cam kết cao nhất với 99,2% số dòng thuế sẽ được EU xóa bỏ cho hàng hoá xuất khẩu của Việt Nam Ngày 1/12/2015, EVFTA đã chính thức kết thúc đàm phán và đến ngày 1/2/2016 văn bản hiệp định đã được công bố.

Ngày 26/6/2018, EVFTA được tách làm hai Hiệp định, một là Hiệp định Thương mại (EVFTA), và một là Hiệp định Bảo hộ Đầu tư (EVIPA); đồng thời chính thức kết thúc quá trình rà soát pháp lý đối với Hiệp định EVFTA  Nội dung hiệp định: “Hiệp định gồm 17 Chương, 2 Nghị định thư và một số biên bản ghi nhớ kèm theo với các nội dung chính là: thương mại hàng hóa (gồm các quy định chung và cam kết mở cửa thị trường), quy tắc xuất xứ, hải quan và thuận lợi hóa thương mại, các biện pháp vệ sinh an toàn thực phẩm (SPS), các rào cản kỹ thuật trong thương mại (TBT), thương mại dịch vụ (gồm các quy định chung và cam kết mở cửa thị trường), đầu tư, phòng vệ thương mại, cạnh tranh, doanh 8 nghiệp nhà nước, mua sắm của Chính phủ, sở hữu trí tuệ, thương mại và Phát triển bền vững, hợp tác và xây dựng năng lực, các vấn đề pháp lý-thể chế. Thương mại hàng hóa Đối với xuất khẩu của Việt Nam, ngay khi Hiệp định có hiệu lực, EU sẽ xóa bỏ thuế nhập khẩu đối với khoảng 85,6% số dòng thuế, tương đương 70,3% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang EU. Sau 07 năm kể từ khi Hiệp định có hiệu lực, EU sẽ xóa bỏ thuế nhập khẩu đối với 99,2% số dòng thuế, tương đương 99,7% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam. Đối với khoảng 0,3% kim ngạch xuất khẩu còn lại, EU cam kết dành cho Việt Nam hạn ngạch thuế quan với thuế nhập khẩu trong hạn ngạch là 0%.

Như vậy, có thể nói gần 100% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang EU sẽ được xóa bỏ thuế nhập khẩu sau một lộ trình ngắn. Cho đến nay, đây là mức cam kết cao nhất mà một đối tác dành cho ta trong các hiệp định FTA đã được ký kết. Lợi ích này đặc biệt có ý nghĩa khi EU liên tục là một trong hai thị trường xuất khẩu lớn nhất của ta hiện nay. Thương mại dịch vụ và đầu tư Cam kết của Việt Nam và EU về thương mại dịch vụ đầu tư nhằm tạo ra một môi trường đầu tư cởi mở, thuận lợi cho hoạt động của các doanh nghiệp hai bên.

Cam kết của Việt Nam có đi xa hơn cam kết trong WTO. Cam kết của EU cao hơn trong cam kết trong WTO và tương đương với mức cam kết cao nhất của EU trong những Hiệp định FTA gần đây của EU. Một số nét chính trong các cam kết một số ngành dịch vụ như sau: - Dịch vụ ngân hàng: Trong vòng 05 năm kể từ khi Hiệp định có hiệu lực, Việt Nam cam kết sẽ xem xét thuận lợi việc cho phép các tổ chức tín dụng EU nâng mức nắm giữ của phía nước ngoài lên 49% vốn điều lệ trong 02 ngân hàng thương mại cổ phần của Việt Nam. Tuy nhiên, cam kết này không áp dụng với 9 04 ngân hàng thương mại cổ phần mà nhà nước đang nắm cổ phần chi phối là BIDV, Vietinbank, Vietcombank và Agribank.

- Dịch vụ bảo hiểm: Việt Nam cam kết cho phép nhượng tái bảo hiểm qua biên giới, cam kết dịch vụ bảo hiểm y tế tự nguyện theo luật Việt Nam. Riêng đối với yêu cầu cho phép thành lập chi nhánh công ty tái bảo hiểm, ta chỉ cho phép sau một giai đoạn quá độ. - Dịch vụ viễn thông: Ta chấp nhận mức cam kết tương đương trong Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP). Đặc biệt đối với dịch vụ viễn thông giá trị gia tăng không có hạ tầng mạng, ta cho phép EU được lập doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài sau một giai đoạn quá độ.

- Dịch vụ phân phối: Ta đồng ý bỏ yêu cầu kiểm tra nhu cầu kinh tế sau 05 năm kể từ khi Hiệp định có hiệu lực, tuy nhiên ta bảo lưu quyền thực hiện quy hoạch hệ thống phân phối trên cơ sở không phân biệt đối xử. Ta cũng đồng ý không phân biệt đối xử trong sản xuất, nhập khẩu và phân phối rượu, cho phép các doanh nghiệp EU được bảo lưu điều kiện hoạt động theo các giấy phép hiện hành và chỉ cần một giấy phép để thực hiện các hoạt động nhập khẩu, phân phối, bán buôn và bán lẻ. Mua sắm của Chính phủ Việt Nam và EU thống nhất các nội dung tương đương với Hiệp định mua sắm của Chính phủ (GPA) của WTO. Với một số nghĩa vụ như đấu thầu qua mạng, thiết lập cổng thông tin điện tử để đăng tải thông tin đấu thầu, v.v, Việt Nam có lộ trình để thực hiện.

EU cũng cam kết dành hỗ trợ kỹ thuật cho Việt Nam để thực thi các nghĩa vụ này. Việt Nam bảo lưu có thời hạn quyền dành riêng một tỷ lệ nhất định giá trị các gói thầu cho nhà thầu, hàng hóa, dịch vụ và lao động trong nước trong vòng 18 năm kể từ khi Hiệp định có hiệu lực. 10 Đối với dược phẩm, Việt Nam cam kết cho phép các doanh nghiệp EU được tham gia đấu thầu mua sắm dược phẩm của Bộ Y tế và bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế với một số điều kiện và lộ trình nhất định. Sở hữu trí tuệ Cam kết về sở hữu trí tuệ gồm cam kết về bản quyền, phát minh, sáng chế, cam kết liên quan tới dược phẩm và chỉ dẫn địa lý, v.

Về cơ bản, các cam kết về sở hữu trí tuệ của Việt Nam là phù hợp với quy định của pháp luật hiện hành. Một số nét chính trong các cam kết sở hữu trí tuệ như sau: - Về chỉ dẫn địa lý, khi Hiệp định có hiệu lực, Việt Nam sẽ bảo hộ trên 160 chỉ dẫn địa lý của EU (bao gồm 28 thành viên) và EU sẽ bảo hộ 39 chỉ dẫn địa lý của Việt Nam. Các chỉ dẫn địa lý của Việt Nam đều liên quan tới nông sản, thực phẩm, tạo điều kiện cho một số chủng loại nông sản của Việt Nam xây dựng và khẳng định thương hiệu của mình tại thị trường EU. - Về nhãn hiệu: Hai bên cam kết áp dụng thủ tục đăng ký thuận lợi, minh bạch, bao gồm việc phải có cơ sở dữ liệu điện tử về đơn nhãn hiệu đã được công bố và nhãn hiệu đã được đăng ký để công chúng tiếp cận, đồng thời cho phép chấm dứt hiệu lực nhãn hiệu đã đăng ký nhưng không sử dụng một cách thực sự trong vòng 5 năm.

- Về thực thi: Hiệp định có quy định về biện pháp kiểm soát tại biên giới đối với hàng xuất khẩu nghi ngờ xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. - Cam kết về đối xử tối huệ quốc (MFN): Cam kết về nguyên tắc tối huệ quốc trong Hiệp định này đảm bảo dành cho các tổ chức, cá nhân của EU được hưởng những lợi ích về tiêu chuẩn bảo hộ cao không chỉ với các đối tượng quyền sở hữu trí tuệ theo Hiệp định của WTO về Các khía cạnh liên quan đến thương mại của quyền sở hữu trí tuệ (TRIPs) mà còn cả các đối tượng khác của quyền sở hữu trí tuệ trong các hiệp định thương mại tự do mà Việt Nam tham gia (như Hiệp định CPTPP). 11 Doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) Quy định về DNNN trong Hiệp định EVFTA nhằm tạo lập môi trường cạnh tranh bình đẳng giữa các thành phần kinh tế. Cam kết cũng tính đến vai trò quan trọng của các DNNN trong việc thực hiện các mục tiêu chính sách công, ổn định kinh tế vĩ mô và đảm bảo an ninh – quốc phòng.

Bởi vậy, Hiệp định EVFTA chỉ điều chỉnh hoạt động thương mại của các doanh nghiệp do Nhà nước sở hữu hoặc kiểm soát và doanh nghiệp độc quyền có quy mô hoạt động thương mại đủ lớn đến mức có ý nghĩa trong cạnh tranh. Thương mại điện tử Để phát triển thương mại điện tử giữa Việt Nam và EU, hai bên cam kết không đánh thuế nhập khẩu đối với giao dịch điện tử. Hai bên cũng cam kết hợp tác thông qua việc duy trì đối thoại về các vấn đề quản lý được đặt ra trong thương mại điện tử, bao gồm: - Trách nhiệm của các nhà cung cấp dịch vụ trung gian trong việc truyền dẫn hay lưu trữ thông tin; - Ứng xử với các hình thức liên lạc điện tử trong thương mại không được sự cho phép của người nhận (như thư điện tử chào hàng, quảng cáo…); - Bảo vệ người tiêu dùng khi tham gia giao dịch điện tử. Các nội dung khác của Hiệp định EVFTA Hiệp định EVFTA cũng bao gồm các Chương liên quan tới hợp tác và xây dựng năng lực, pháp lý - thể chế, chính sách cạnh tranh và trợ cấp.

Các nội dung này phù hợp với hệ thống pháp luật của Việt Nam, tạo khuôn khổ pháp lý để hai bên tăng cường hợp tác, thúc đẩy sự phát triển của thương mại và đầu tư giữa hai Bên.