Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI 1. QUAN ĐIỂM VỀ NÔNG THÔN, NÔNG DÂN VÀ NÔNG NGHIỆP 1. Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về nông thôn , nông dân và nông nghiệp Nông dân, nông thôn là vấn đề rất quan trọng trong liên minh công nông. Vì vậy, Mác -Ăngghen cho rằng trong các cuộc cách mạng nếu giai cấp công nhân không liên minh được với giai cấp nông dân thì những cuộc cách mạng vô sản sẽ trở thành bài ca ai điếu.
Về vấn đề nông dân và nhiệm vụ của người cộng sản trong sự nghiệp cách mạng nông dân, nông thôn vẫn mang tính thời sự. Trong tác phẩm “Vấn đề nông dân ở Pháp” viết năm 1894 khi trình bày những nguyên lý của chính sách nông nghiệp xã hội chủ nghĩa, Ăngghen có nói: “Nhiệm vụ của chúng ta đối với tiểu nông trước hết phải hướng quyền sở hữu cá thể và nền kinh doanh cá thể vào con đường kinh doanh hợp tác” [28, tr.Ănghen còn cho rằng: “Chúng ta kiên quyết đứng về phía người tiểu nông, chúng ta cố tìm đủ mọi cách để làm cho số phận của họ dễ chịu hơn, để cho họ chuyển sang hợp tác xã được dễ dàng hơn, nếu họ quyết như thế” [ 28, tr. Nhận thức sâu sắc tầm quan trọng của vấn đề nông dân nông nghiệp nông thôn, Ăngghen cho rằng: “Chúng ta làm như thế là vì chính ngay lợi ích của Đảng”. Vì thế sau này, Để xây dựng chủ nghĩa xã hội trong điều kiện một nước kém phát triển, trong những năm 1921-1923, V.
Lênin đưa ra quan điểm là: Phải bắt đầu từ nông dân; phải chấn hưng nông nghiệp và xem đó là giải pháp quan trọng để thực hiện Chính sách kinh tế mới và chế độ hợp tác xã" [ 28, tr. Luận chứng về vai trò quyết định của giai cấp nông dân rằng: “Nhân tố thắng lợi ở chỗ không phải giai cấp công nhân, tức giai cấp vô sản chiếm ưu thế trong dân số trên toàn quốc và ở tính tổ chức của họ mà ở chỗ giai cấp vô sản được sự ủng hộ của giai cấp nông dân” [ 32, tr. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn quan tâm và đề cao vấn đề nông dân, nông nghiệp, nông thôn trong sự nghiệp cách mạng: “Phát triển nông nghiệp là việc cực kỳ quan trọng. Muốn phát triển công nghiệp, phát triển kinh tế nói chung phải lấy phát triển nông nghiệp làm gốc, làm chính.
Nếu không phát triển nông nghiệp thì không có cơ sở để tiêu thụ hàng hoá của công nghiệp làm ra” [37, tr. Là một vị lãnh tụ có tầm nhìn sâu rộng, Chủ tịch Hồ Chí Minh, từ rất sớm đã khẳng định vị trí, vai trò hết sức to lớn của sản xuất nông nghiệp đối với việc phát triển kinh tế và cải thiện đời sống nhân dân trong thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Ngay từ những ngày đầu Cách mạng tháng Tám mới thành công, trong Thư gửi điền chủ nông gia Việt Nam, ngày 11-4-1946, Hồ Chí Minh viết: "Việt Nam là một nước sống về nông nghiệp. Nền kinh tế của ta lấy canh nông làm gốc.
Trong công cuộc xây dựng nước nhà, chính phủ trông mong vào nông dân, trông cậy vào nông nghiệp một phần lớn. Nông dân ta giàu thì nước ta giàu. Nông nghiệp ta thịnh thì nước ta thịnh". Từ đó, Người khẳng định: "Muốn phát triển công nghiệp, phát triển kinh tế nói chung phải lấy việc phát triển nông nghiệp làm gốc, làm chính".
Chính vì vậy, Người rất quan tâm, dành nhiều công sức để nghiên cứu và chỉ đạo phát triển sản xuất nông nghiệp. Quan điểm của Đảng cộng sản Việt Nam về nông thôn, nông dân và nông nghiệp Cương lĩnh Chính trị (1930), Đảng ta đã khẳng định vai trò của nông dân trong cách mạng nước ta. Qua mỗi một giai đoạn cách mạng quan điểm, đường lối của Đảng về vấn đề này cũng được cụ thể hóa, thay đổi, phát triển đáp ứng được những yêu cầu thực tiễn đề ra. Sau năm 1954, trong khôi phục kinh tế, Đảng rất quan tâm đến sản xuất Nông nghiệp, sản xuất lương thực.
Quan điểm Nghị quyết Trung ương 8 khóa II (8-1955): “ Phải nhận thức đầy đủ và sâu sắc về tính chất trọng yếu của sản xuất nông nghiệp đối với cả nền kinh tế nước ta hiện nay và sau này”. Về sau, tiếp tục tinh thần đó, Đai hội V 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com (1982) chỉ rõ: “ Cần tập trung phát triển nông nghiệp, coi nông nghiệp là mặt trận hàng đầu”. Trong 20 năm đổi mới vừa qua (1986 - 2006), Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều chủ trương, chính sách khuyến khích phát triển nông nghiệp và kinh tế nông thôn theo hướng sản xuất hàng hoá gắn với thị trường. Những chủ trương, chính sách đó là sự cụ thể hoá quan điểm, đường lối đổi mới theo tinh thần Đại hội VI của Đảng (1986).
Tư duy kinh tế đối với phát triển nông nghiệp của Đảng tại Đại hội VI là: “Bố trí lại cơ cấu sản xuất, bố trí lại cơ cấu đầu tư, tập trung thực hiện cho được ba chương trình mục tiêu về lương thực - thực phẩm, hàng tiêu dùng, hàng xuất khẩu [ 31, tr. Các chương trình đó là sự cụ thể hoá nội dung chính của công nghiệp hoá xã hội chủ nghĩa trong chặng đường đầu tiên”[ 31, tr. Mặc dù vậy, trong những năm 1987, 1988 diễn biến tình hình vẫn chưa mấy khả quan, lạm phát vẫn ở ba con số, nạn đói xảy ra ở nhiều vùng, phải nhập khẩu lương thực hàng năm. Trước tình hình đó, Bộ chính trị khoá VI đã có nhiều Nghị quyết quan trọng nhằm cụ thể hoá quan điểm của Đảng trong công cuộc đổi mới, dấu ấn đậm nét nhất thời kỳ này là Nghị quyết 10 của Bộ Chính trị về đổi mới quản lý nông nghiệp (5/4/1988).
Việc thực hiện Nghị quyết 10 đã đem lại sự đổi thay rất lớn cho nông nghiệp nông thôn như: Cơ chế quản lý mới trong nông nghiệp dần hình thành, thay đổi căn bản vị trí, vai trò và mô hình tổ chức, quản lý của các đơn vị kinh tế cơ sở (hộ nông dân trở thành đơn vị kinh tế tự chủ, đóng vai trò chủ yếu trong kinh tế nông thôn); hợp tác kiểu cũ dần thay đổi chức năng, nội dung, phương thức hoạt động; doanh nghiệp nhà nước trong nông nghiệp, nông thôn cũng phải tự đổi mới để chuyển sang tự chủ, tự hạch toán kinh doanh xã hội chủ nghĩa. Nhìn chung, giai đoạn từ năm 1989 - 1999 là giai đoạn sản xuất nông nghiệp chuyển từ tự cung, tự cấp sang kinh tế hàng hoá, từng bước chuyển dần hướng về xuất khẩu. Chính sách nhà nước ở cấp vĩ mô có sự thay đổi căn bản so với trước, góp phần giải phóng lực lượng sản xuất, tạo tiền đề chuyển dịch 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cơ cấu theo hướng ngày càng phù hợp, hiệu quả, tăng thu nhập và ổn định đời sống nhân dân, thoát khỏi khủng hoảng, giành được nhiều kết quả to lớn. Bước vào thập niên 90, Đại hội VII (1991) chỉ rõ “Phát triển nông, lâm, ngư nghiệp gắn với công nghiệp chế biến, phát triển toàn diện kinh tế nông thôn và xây dựng nông thôn mới là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu để ổn định tình hình kinh tế - xã hội”[32, tr.63], mở ra thời kỳ mới cho phát triển nông nghiệp nông thôn theo chủ trương: Nông nghiệp, kinh tế nông thôn là mặt trận hàng đầu.
Cụ thể hoá đường lối Đại hội VII, Hội nghị Ban chấp hành Trung ương lần thứ 5 (10/6/1993) đã ra Nghị quyết quan trọng tiếp tục đổi mới và phát triển kinh tế - xã hội nông thôn với trọng tâm là chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá. Mục tiêu của Nghị quyết là trên cơ sở phát triển nhanh và vững chắc nông, lâm, ngư nghiệp, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ nông thôn, nâng cao chất lượng sản phẩm và hiệu quả kinh doanh mà thu hút đại bộ phận lao động dư thừa, tăng năng suất lao động xã hội, giải quyết việc làm, tăng thu nhập, cải thiện đời sống nông dân. Trên cơ sở xúc tiến công nghiệp hoá nói chung, công nghiệp hoá nông nghiệp, nông thôn nói riêng mà thực hiện chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng phát triển mạnh, vững chắc, có hiệu quả. Đối với công nghiệp, dịch vụ ở nông thôn, phương hướng chung là tăng nhanh tỷ trọng những ngành này trong cơ cấu kinh tế và lao động nông thôn, đa dạng hoá ngành nghề và dịch vụ phi nông nghiệp, phấn đấu đến năm 2010 đạt cơ cấu 15-16% nông nghiệp, 43-44% công nghiệp - xây dựng và 40-41% dịch vụ.
Về chính sách tài chính, Nghị quyết Trung ương 5 chỉ rõ: Nhà nước giành phần đầu tư thoả đáng từ ngân sách; đồng thời có chính sách và hình thức huy động nguồn đầu tư của các thành phần kinh tế khác cho xây dựng kết cấu hạ tầng nông thôn. Thay thuế nông nghiệp bằng thuế sử dụng đất, dành toàn bộ nguồn thu từ thuế sử dụng đất đầu tư trở lại cho nông nghiệp và kết cấu hạ tầng nông thôn, giảm giá thuỷ lợi phí và giá điện nông thôn. 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tháng 7/1993, tại kỳ họp thứ 3 Quốc hội khoá IX thông qua, Luật Đất đai với nhiều nội dung mới, trong đó có nội dung quan trọng là Nhà nước giao quyền sử dụng ruộng đất lâu dài cho hộ gia đình và cá nhân sử dụng với 5 quyền: Chuyển đổi, chuyển nhượng, cho thuê, thừa kế và thế chấp. Luật thuế sử dụng đất nông nghiệp ra đời với thuế suất thấp hơn thuế nông nghiệp đã góp phần giảm đóng góp của nông dân và khuyến khích hộ gia đình sử dụng đất nông nghiệp có hiệu quả hơn.
Thực hiện đường lối của Đảng, Nghị quyết của Quốc hội, Chính phủ đã ban hành Nghị định 64 về giao đất nông nghiệp cho hộ gia đình, cá nhân sử dụng ổn định, lâu dài vào mục đích sản xuất nông nghiệp; về thuế sử dụng đất nông nghiệp (NĐ74/CP) và nhiều chính sách khuyến khích phát triển nông nghiệp và kinh tế nông thôn. Việc ban hành Luật Đất đai và Luật Thuế sử dụng đất năm 1993 đã đáp ứng kịp thời nguyện vọng của hộ nông dân: Làm chủ thực sự ruộng đất của mình với quyền lợi, nghĩa vụ rõ ràng, có lợi cho người nông dân với tư cách là đơn vị kinh tế tự chủ. Đại hội VIII của Đảng (1996) đề ra nhiệm vụ công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn.