Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN VỀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH ƯU ĐÃI NGƯỜI CÓ CÔNG VỚI CÁCH MẠNG 1. Khái niệm về tổ chức thực hiện chính sách và một số khái niệm liên quan 1. Khái niệm chính sách, người có công và chính sách người có công 1. Khái niệm chính sách Nhà nước có một vị trí và vai trò vô cùng quan trọng, là chủ thể đại diện cho quyền lực của nhân dân, ban hành chính sách công để mưu cầu lợi ích cho xã hội.
6 Hoạt động của nhà nước tác động đến nhiều khu vực và bộ phận nhân dân rộng khắp trên phạm vi quốc gia. Tác động của Nhà nước trong những thời kỳ phát triển khác nhau, chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước cũng có sự thay đổi một cách thích hợp, vì thế mà quan niệm về chính sách công cũng được tiếp cận từ các góc độ khác nhau. Có nhiều cách tiếp cận khác nhau về chính sách, tuy nhiên dù cách tiếp cận nào thì những tác động của Nhà nước, được coi là chính sách công đều phải có những nét chung sau: - Tác động phải mang tính cộng đồng; - Là những tác động có mục tiêu (dù ngắn hạn hay dài hạn); - Những hoạt động đó phải mang tính hệ thống, ổn định, phù hợp với quan điểm chính trị của nhà hoạch định chính sách. Theo Giáo trình Hoạch định và Phân tích chính sách công của Học viện hành chính do nhà xuất bản khoa học và kỹ thuật xuất bản năm 2008[tr.
“Khái niệm về chính sách: Là những hành động ứng xử của chủ thể với các hiện tượng tồn tại trong quá trình vận động phát triển nhằm đạt mục tiêu nhất định. Khái niệm chính sách công: Là những hành động ứng xử của nhà nước với các vấn đề phát sinh trong đời sống cộng đồng, được thể hiện bằng nhiều hình thức khác nhau, nhằm thúc đẩy xã hội phát triển”. Định hướng đó được thể hiện qua thái độ đối xử với những vấn đề đã, đang và sẽ nảy sinh trong đời sống cộng đồng. Khái niệm người có công với cách mạng Khái niệm “người có công với cách mạng” được hiểu ( theo Pháp lệnh số 26/2005/PL-UBTVQH ngày 29/6/2005 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội): + Người hoạt động cách mạng trước ngày 01 tháng 01 năm 1945 (LTCM); + Người hoạt động cách mạng từ ngày 01 tháng 01 năm 1945 đến trước Tổng khởi nghĩa 19 tháng 8 năm 1945 (TKN); + Liệt sỹ; + Bà mẹ Việt Nam anh hùng; + Anh hùng lực lượng vũ trang, anh hùng lao động; 7 + Thương binh, người hưởng chnhs sách như thương binh; + Bệnh binh; + Người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học; + Người hoạt động cách mạng, hoạt động kháng chiến bị địch bắt tù đày; + Người hoạt động kháng chiến giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc và làm nghĩa vụ quốc tế; + Người có công giúp đỡ cách mạng.
Căn cứ Pháp lệnh trên thì đối tượng được hưởng ưu đãi không chỉ bao gồm những người có công với cách mạng mà còn cả thân nhân của họ. Cụ thể là những người có quan hệ hôn nhân, huyết thống hoặc nuôi dưỡng người có công. Khái niệm chính sách người có công với cách mạng - Chính sách ưu đãi đối với người có công với cách mạng là một bộ phận trong hệ thống bảo đảm xã hội. Hệ thống bảo đảm xã hội ở nước ta hiện nay gồm có ưu đãi xã hội đối với người có công, bảo hiểm xã hội đối với người lao động, cứu trợ xã hội đối với những người gặp rủi ro, khó khăn hoặc hiểm nghèo.
- Chính sách ưu đãi xã hội đối với người có công với cách mạng là sự phản ánh trách nhiệm của nhà nước, của cộng đồng thông qua các chế độ đãi ngộ đặc biệt để ghi nhận công lao đóng góp, sự hy sinh cao cả của người có công và bù đắp phần nào đời sống vật chất, tinh thần đối với người có công. Khái niệm tổ chức thực hiện chính sách đối với người có công với cách mạng Theo Giáo trình Hoạch định và phân tích chính sách công của Học viện hành chính do Nhà xuất bản Khoa học và Kỹ thuật xuất bản năm 2013[tr.77] thì “Tổ chức thực hiện chính sách là toàn bộ quá trình chuyển ý chí của chủ thể trong chính sách thành hiện thực với các đối tượng quản lý nhằm đạt mục tiêu định hướng”. Như vậy: Tổ chức thực hiện chính sách đối với người có công với cách mạng có ý nghĩa vô cùng quan trọng, đây là quá trình đưa chính sách ưu đãi đối với người có công với cách mạng vào thực tế, giải quyết các vấn đề bức xúc của xã hội trong việc giải quyết 8 chế độ đối với người có công với cách mạng; quá trình tổ chức thực hiện chính sách góp phần hoàn chỉnh bổ sung chính sách đối với người có công với cách mạng. Khái quát khuôn khổ chính sách pháp luật hiện hành của nước ta về người có công với cách mạng Ngày 16/02/1947 Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký sắc lệnh số 20/SL (sau đó được sửa đổi, bổ sung bằng sắc lệnh số 242/SL ngày 12/10/1948) quy định về “hưu bổng thương tật và tiền tuất cho thân nhân tử sỹ”.
Từ đó đến nay đã có nhiều văn bản hướng dẫn thi hành chế độ chính sách đối với người có công với cách mạng cho phù hợp với tình hình thực tế từng thời kỳ. Các chính sách ưu đãi của Đảng và Nhà nước đối với người có công với cách mạng giai đoạn từ năm 2000 đến nay. Công tác ưu đãi người có công và các chính sách liên quan được Đảng và Nhà nước cùng toàn xã hội hết sức quan tâm. Trong giai đoạn này có hàng loạt các chính sách quan trọng được ban hành, điều chỉnh.
+ Pháp lệnh số 26/2005/UBTVQH11, ngày 29/6/2005 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về Ưu đãi người có công với cách mạng; + Pháp lệnh số 04/2012/UBTVQH13, ngày 16/7/2012 của ủy ban Thường vụ Quốc hội về sửa đổi, bổ sung một số điều của pháp lệnh ưu đãi người có công với cách mạng; + Pháp lệnh số 05/2012/UBTVQH13, ngày 20/10/2012 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về sửa đổi, bổ sung một số điều của pháp lệnh quy định danh hiệu vinh dự Nhà nước “Bà mẹ Việt Nam anh hùng”; + Nghị định số 31/2013/NĐ-CP ngày 09/4/2013 của Chính phủ quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành một số điều của Pháp lệnh ưu đãi người có công với cách mạng; + Nghị định số 56/2013/NĐ-CP ngày 22/5/2013 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Pháp lệnh quy định danh hiệu vinh dự Nhà nước “Bà mẹ Việt Nam anh hùng”; 9 + Thông tư số 05/2013/TT-BLĐTBXH, ngày 15/5/2013 của Bộ Lao động - Thương binh và xã hội hướng dẫn về thủ tục lập hồ sơ, quản lý hồ sơ, thực hiện chế độ ưu đãi người có công với cách mạng và thân nhân; + Hướng dẫn số 02-HD/BTCTW, ngày 19/9/2001 của Ban Tổ chức Trung ương Hướng dẫn thực hiện chế độ trợ cấp đối với cán bộ lão thành cách mạng bị bệnh hiểm nghèo; + Công văn số 721-CV/BTCTW, ngày 19/11/2001 của Ban Tổ chức Trung ương trả lời về việc thực hiện chế độ trợ cấp đối với cán bộ lão thành cách mạng bị bệnh hiểm nghèo. + Hướng dẫn số 04-HD/BTCTW, ngày 09/6/2011 của Ban Tổ chức Trung ương Hướng dẫn việc thực hiện Thông báo số 20-TB/TW, ngày 25/4/2011 của Ban Bí thư về việc điều chỉnh chế độ trợ cấp thường xuyên đối với các đồng chí nguyên Ủy viên Trung ương Đảng khóa II, III và cán bộ hoạt động cách mạng trước ngày 01/01/1945 bị bệnh hiểm nghèo; + Nghị định số 99/2018/NĐ-CP ngày 12/7/2018 của Chính phủ quy định về mức trợ cấp, phụ cấp ưu đãi đối với người có công với cách mạng (Nghị định có hiệu lực từ ngày 27/8/2018). Các chính sách đối với người có công với cách mạng: + Chế độ trợ cấp, phụ cấp ưu đãi: Là khoản tiền ưu đãi cho người có công hoặc thân nhân của họ nhằm ổn định và nâng cao đời sống vật chất cho người được ưu đãi; + Chế độ ưu đãi về Y tế: Chế độ bảo hiểm y tế, chế độ điều trị hàng năm, trang cấp dụng cụ chỉnh hình, điều dưỡng; + Chế độ ưu đãi trong giáo dục - đào tạo: Nhà nước quy định cụ thể những đối tượng thuộc diện hưởng chế độ ưu đãi trong giáo dục, đào tạo; + Chế độ ưu đãi việc làm và đảm bảo việc làm: Ưu tiên, ưu đãi đối với người có công và thân nhân của họ trong lĩnh vực tuyển chọn lao động, đảm bảo việc làm, hướng nghiệp, vay vốn hỗ trợ việc làm, đi xuất khẩu lao động; + Chế độ ưu đãi khác: Hỗ trợ nhà ở, tặng sổ tiết kiệm tình nghĩa, trợ cấp đột xuất khi người có công với cách mạng và thân nhân của họ gặp khó khăn, hoạn nạn, mua 10 báo nhân dân cho người hoạt động cách mạng trước Tổng khởi nghĩa 19/8/1945; trợ cấp mai táng phí; trợ cấp lễ báo tử liệt sỹ; bảo hiểm y tế; tàu xe khám chữa bệnh, giám định thương tật, làm dụng cụ chỉnh hình, phí giám định y khoa cho thương binh, bệnh binh, người hưởng chính sách như thương binh và người có công với cách mạng theo quyết định của cấp có thẩm quyền; tặng quà của Chủ tịch nước và thăm thêm ngày lễ, tết; hỗ trợ thương binh, bệnh binh nặng về an dưỡng tại gia đình; hỗ trợ công tác mộ, nghĩa trang liệt sỹ. Nội dung tổ chức thực hiện chính sách ưu đãi người có công với cách mạng 1.
Các bước tổ chức thực hiện chính sách đối với người có công với cách mạng. Trong tổ chức thực hiện chính sách nói chung và chính sách đối với người có công với cách mạng nói riêng cũng bao gồm các bước cơ bản sau đây: Bước 1: Xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện chính sách, đây là bước cần thiết và quan trọng vì tổ chức thực hiện chính sách là quá trình phức tạp lại diễn ra trong thời gian dài do đó phải có kế hoạch. Bước 2: Phổ biến, tuyên truyền chính sách. Đây là công đoạn tiếp theo sau khi chính sách đã được thông qua.
Để làm được việc tuyên truyền này thì chúng ta cần được đầu tư về trình độ chuyên môn, phẩm chất chính trị, trang thiết bị kỹ thuật. vì đây là đòi hỏi của thực tế khách quan. Việc tuyên truyền này cần phải thực hiện thường xuyên liên tục, ngay cả khi chính sách đang được thực hiện, với mọi đối tượng và trong khi tuyên truyền phải sử dụng nhiều hình thức như tiếp xúc trực tiếp, gián tiếp trao đổi. Bước 3: Phân công phối hợp thực hiện chính sách.