Thực Hiện Chính Sách Phát Triển Cơ Sở Chăm Sóc Người Cao Tuổi Tại Hà Nội

Hà Nội đối mặt với tốc độ dân số già nhanh chóng và nhu cầu chăm sóc người cao tuổi Hà Nội ngày càng tăng. 213 trang · Học viện Khoa học Xã hội · 2023.

• Tác giả: Trịnh Phương Thảo
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Đức Vinh
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Thực hiện chính sách phát triển cơ sở chăm sóc người cao tuổi trên địa bàn Hà Nội
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• 1. PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Hướng tiếp cận nghiên cứu
• 2. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 2.1. Các hướng tiếp cận nghiên cứu thực hiện chính sách công
• 2.2. Các nghiên cứu về nhu cầu phát triển cơ sở chăm sóc người cao tuổi
• 2.3. Các nghiên cứu về chính sách phát triển cơ sở chăm sóc người cao tuổi
• 2.4. Các nghiên cứu về thực hiện chính sách phát triển cơ sở chăm sóc người cao tuổi
• 2.5. Tiểu kết Chương 2
• 3. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN CƠ SỞ CHĂM SÓC NGƯỜI CAO TUỔI
• 3.1. Người cao tuổi và nhu cầu chăm sóc người cao tuổi. Cơ sở chăm sóc Người cao tuổi
• 3.2. Chính sách phát triển cơ sở chăm sóc người cao tuổi
• 3.3. Thực hiện chính sách phát triển cơ sở chăm sóc người cao tuổi
• 3.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện chính sách phát triển cơ sở chăm sóc người cao tuổi
• 3.5. Quan điểm định hướng và chính sách phát triển cơ sở chăm sóc người cao tuổi ở Việt Nam. Khung phân tích của luận án
• 3.6. Tiểu kết Chương 3
• 4. THỰC TRẠNG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN CƠ SỞ CHĂM SÓC NGƯỜI CAO TUỔI TẠI HÀ NỘI
• 4.1. Khái quát về địa bàn nghiên cứu
• 4.2. Đánh giá quy trình thực hiện chính sách phát triển cơ sở chăm sóc người cao tuổi tại Hà Nội
• 4.3. Đánh giá kết quả thực hiện chính sách phát triển cơ sở chăm sóc người cao tuổi tại Hà Nội
• 4.4. Tiểu kết Chương 4
• 5. GIẢI PHÁP CẢI THIỆN HIỆU QUẢ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN CƠ SỞ CHĂM SÓC NGƯỜI CAO TUỔI TẠI HÀ NỘI
• 5.1. Cơ sở các giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách phát triển cơ sở chăm sóc người cao tuổi trên địa bàn Hà Nội
• 5.2. Các giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách phát triển cơ sở chăm sóc người cao tuổi trên địa bàn Hà Nội
• 5.3. Tiểu kết Chương 5
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Chính Sách Phát Triển Cơ Sở Chăm Sóc NCT Hà Nội

Hà Nội đối mặt với tốc độ dân số già nhanh chóng và nhu cầu chăm sóc người cao tuổi Hà Nội ngày càng tăng. Điều này đòi hỏi sự phát triển mạnh mẽ của các cơ sở dưỡng lão Hà Nội. Chính phủ và thành phố đã ban hành nhiều chính sách, tạo điều kiện cho các chủ thể tham gia vào việc thành lập và vận hành các cơ sở chăm sóc người cao tuổi. Tuy nhiên, số lượng cơ sở và khả năng đáp ứng nhu cầu vẫn còn hạn chế. Cần thiết phải đánh giá và cải thiện hiệu quả của các chính sách hiện hành để đáp ứng nhu cầu chăm sóc người cao tuổi Hà Nội. Theo báo cáo năm 2022 của Bộ LĐTBXH, số lượng cơ sở chăm sóc NCT chưa đạt 1/2 so với mục tiêu đề ra.

1.1. Thực trạng dân số già và nhu cầu chăm sóc người cao tuổi

Hà Nội có tỷ lệ dân số già tăng nhanh, với tuổi thọ trung bình cao nhất cả nước. Tỷ lệ người cao tuổi mắc bệnh mãn tính, sống một mình cũng gia tăng. Điều này tạo ra áp lực lớn lên hệ thống dịch vụ chăm sóc người cao tuổi tại nhà Hà Nội và các cơ sở chăm sóc tập trung. Nhu cầu chăm sóc dài hạn (CSDH) trở nên cấp thiết. Nghiên cứu chỉ ra rằng nhóm NCT từ 80 tuổi trở lên gặp nhiều khó khăn trong việc tự chăm sóc, đòi hỏi sự hỗ trợ chuyên nghiệp hơn.

1.2. Vai trò của chính sách trong phát triển cơ sở chăm sóc

Chính sách đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy phát triển cơ sở dưỡng lão Hà Nội. Các chính sách khuyến khích xã hội hóa, ưu đãi về đất đai, vốn vay, thuế... có thể thu hút đầu tư từ các thành phần kinh tế khác nhau. Tuy nhiên, việc thực thi chính sách còn nhiều hạn chế, dẫn đến số lượng cơ sở chăm sóc chưa đáp ứng nhu cầu thực tế. Nhà nước, gia đình và cộng đồng là các chủ thể chịu trách nhiệm chăm sóc NCT.

II. Vấn Đề Tại Sao Chính Sách Chưa Phát Huy Hiệu Quả Ở Hà Nội

Mặc dù có nhiều chính sách hỗ trợ, số lượng cơ sở chăm sóc người cao tuổi Hà Nội vẫn còn ít, và nhiều dự án xã hội hóa bị trì trệ. Nguyên nhân có thể đến từ nhiều yếu tố: thủ tục hành chính phức tạp, khó khăn trong tiếp cận nguồn vốn, thiếu hụt nhân lực chất lượng cao, và sự phối hợp chưa chặt chẽ giữa các ban ngành. Cần phân tích sâu sắc những rào cản này để tìm ra giải pháp tháo gỡ. Quy mô chăm sóc, nuôi dưỡng NCT tại các cơ sở TGXH chỉ khoảng hơn 1100 người, đáp ứng được khoảng dưới 2% nhu cầu thực tế.

2.1. Rào cản trong thủ tục hành chính và tiếp cận nguồn vốn

Các nhà đầu tư gặp nhiều khó khăn trong quá trình xin cấp phép thành lập cơ sở chăm sóc người cao tuổi tư nhân Hà Nội. Thủ tục hành chính rườm rà, thời gian chờ đợi kéo dài làm giảm tính hấp dẫn của lĩnh vực này. Bên cạnh đó, việc tiếp cận các nguồn vốn ưu đãi cũng không dễ dàng, đặc biệt đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Nhiều cơ sở chưa được cấp phép bởi ngành LĐTBXH.

2.2. Thiếu hụt nhân lực và chất lượng dịch vụ chưa cao

Ngành chăm sóc người cao tuổi đối mặt với tình trạng thiếu hụt nhân lực, đặc biệt là nhân viên có trình độ chuyên môn cao, am hiểu về các bệnh lý lão khoa và kỹ năng chăm sóc người cao tuổi neo đơn Hà Nội. Chất lượng dịch vụ tại một số cơ sở chưa đáp ứng được yêu cầu, gây ảnh hưởng đến niềm tin của người dân. Số lượng cán bộ tại các cơ sở vừa thiếu về số lượng, vừa hạn chế về năng lực chăm sóc chuyên sâu đối với nhóm đối tượng NCT.

2.3. Sự phối hợp liên ngành chưa chặt chẽ

Sự phối hợp giữa các sở, ban, ngành liên quan (LĐTBXH, Y tế, Tài chính,...) trong việc quản lý và hỗ trợ cơ sở chăm sóc người cao tuổi công lập Hà Nội còn hạn chế. Điều này dẫn đến sự chồng chéo, chậm trễ trong giải quyết các vấn đề phát sinh. Cần có cơ chế phối hợp hiệu quả hơn để đảm bảo hoạt động thông suốt của các cơ sở.

III. Giải Pháp Đổi Mới Chính Sách Chăm Sóc Người Cao Tuổi Hà Nội

Để cải thiện hiệu quả của các chính sách hiện hành, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện. Tập trung vào việc đơn giản hóa thủ tục hành chính, tăng cường hỗ trợ tài chính, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, và thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng. Đồng thời, cần xây dựng hệ thống tiêu chuẩn cơ sở vật chất cơ sở chăm sóc người cao tuổi rõ ràng và minh bạch. Tạo điều kiện cho sự phát triển của các mô hình chăm sóc người cao tuổi Hà Nội đa dạng và phù hợp với nhu cầu của từng nhóm đối tượng.

3.1. Đơn giản hóa thủ tục hành chính và tăng cường hỗ trợ tài chính

Cần rà soát và loại bỏ các thủ tục hành chính rườm rà, tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư tham gia vào lĩnh vực chăm sóc người cao tuổi. Tăng cường các chính sách hỗ trợ tài chính, như cho vay ưu đãi, hỗ trợ lãi suất, miễn giảm thuế,... để giảm bớt gánh nặng chi phí cho các cơ sở chăm sóc.

3.2. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và xây dựng tiêu chuẩn dịch vụ

Đẩy mạnh đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ nhân viên chăm sóc người cao tuổi về kiến thức chuyên môn, kỹ năng thực hành, và đạo đức nghề nghiệp. Xây dựng bộ tiêu chuẩn dịch vụ chăm sóc người cao tuổi cụ thể và rõ ràng, làm cơ sở để đánh giá và kiểm soát chất lượng dịch vụ.

3.3. Phát triển đa dạng các mô hình chăm sóc người cao tuổi

Khuyến khích phát triển các mô hình chăm sóc người cao tuổi linh hoạt và đa dạng, phù hợp với nhu cầu và điều kiện của từng gia đình và cá nhân. Bên cạnh các cơ sở dưỡng lão, cần phát triển các dịch vụ chăm sóc người cao tuổi tại nhà, các trung tâm chăm sóc ban ngày, và các câu lạc bộ người cao tuổi.

IV. Nghiên Cứu Ứng Dụng Thực Tiễn Và Đánh Giá Kết Quả Ở Hà Nội

Việc triển khai các giải pháp cần đi kèm với việc đánh giá kết quả một cách khách quan và khoa học. Xây dựng hệ thống chỉ số đánh giá hiệu quả, thu thập thông tin phản hồi từ người sử dụng dịch vụ, và thực hiện các nghiên cứu định kỳ để đo lường tác động của các chính sách. Dựa trên kết quả đánh giá, điều chỉnh và hoàn thiện chính sách cho phù hợp với thực tiễn. Báo cáo cho thấy sự phát triển của các cơ sở chăm sóc NCT hiện nay còn rất hạn chế so với kỳ vọng CS.

4.1. Xây dựng hệ thống chỉ số đánh giá hiệu quả chính sách

Thiết lập các chỉ số cụ thể và đo lường được để đánh giá hiệu quả của các chính sách phát triển cơ sở chăm sóc người cao tuổi. Các chỉ số này có thể bao gồm số lượng cơ sở được thành lập, số lượng người cao tuổi được chăm sóc, mức độ hài lòng của người sử dụng dịch vụ, và tỷ lệ tái nhập viện.

4.2. Thu thập thông tin phản hồi từ người sử dụng dịch vụ

Thực hiện các cuộc khảo sát, phỏng vấn, hoặc hội thảo để thu thập thông tin phản hồi từ người cao tuổi và gia đình về chất lượng dịch vụ, mức độ hài lòng, và những vấn đề cần cải thiện. Thông tin này là cơ sở quan trọng để điều chỉnh và hoàn thiện chính sách.

4.3. Nghiên cứu định kỳ và điều chỉnh chính sách

Thực hiện các nghiên cứu định kỳ để đánh giá tác động của các chính sách phát triển cơ sở chăm sóc người cao tuổi đến các khía cạnh kinh tế, xã hội, và sức khỏe. Dựa trên kết quả nghiên cứu, điều chỉnh và hoàn thiện chính sách cho phù hợp với tình hình thực tế và nhu cầu của xã hội.

V. Tương Lai Định Hướng Phát Triển Bền Vững Chăm Sóc NCT Hà Nội

Hướng tới một hệ thống chăm sóc người cao tuổi bền vững, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của xã hội. Tập trung vào việc xây dựng mạng lưới các cơ sở chăm sóc người cao tuổi uy tín Hà Nội rộng khắp, đa dạng về loại hình và chất lượng dịch vụ. Đồng thời, tăng cường vai trò của gia đình và cộng đồng trong việc chăm sóc người cao tuổi, tạo môi trường sống thân thiện và hòa nhập cho người cao tuổi. Việt Nam bắt đầu thời kỳ dân số già từ năm 2036, khi tỷ trọng dân số từ 65 tuổi trở lên vượt 14%.

5.1. Xây dựng mạng lưới cơ sở chăm sóc rộng khắp và đa dạng

Phát triển mạng lưới các cơ sở chăm sóc người cao tuổi phủ khắp các quận, huyện, xã, phường, đảm bảo khả năng tiếp cận dịch vụ cho mọi người cao tuổi. Khuyến khích phát triển các loại hình cơ sở chăm sóc đa dạng, như trung tâm dưỡng lão, viện dưỡng lão, trung tâm chăm sóc ban ngày, và dịch vụ chăm sóc tại nhà.

5.2. Tăng cường vai trò của gia đình và cộng đồng

Nâng cao nhận thức của cộng đồng về vai trò và trách nhiệm trong việc chăm sóc người cao tuổi. Hỗ trợ các gia đình có người cao tuổi gặp khó khăn trong việc chăm sóc. Khuyến khích sự tham gia của các tổ chức xã hội, tình nguyện viên vào các hoạt động chăm sóc người cao tuổi.

VI. Kết Luận Nâng Cao Hiệu Quả Chính Sách Cho Người Cao Tuổi

Việc thực hiện hiệu quả các chính sách phát triển cơ sở chăm sóc người cao tuổi là yếu tố then chốt để giải quyết bài toán dân số già ở Hà Nội. Cần có sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, sự tham gia tích cực của các thành phần kinh tế, và sự ủng hộ của cộng đồng. Chỉ khi đó, mới có thể xây dựng một xã hội thích ứng với già hóa dân số, nơi người cao tuổi được sống vui, sống khỏe, và sống có ý nghĩa. Dự báo số tỉnh có dân số cao tuổi lớn hơn dân số trẻ em sẽ tăng từ 14/63 lên 41/63 tỉnh thành trong 10 năm sắp tới (2029- 2039) .

6.1. Tổng kết và bài học kinh nghiệm

Tổng kết những thành công và hạn chế trong quá trình thực hiện các chính sách phát triển cơ sở chăm sóc người cao tuổi ở Hà Nội. Rút ra những bài học kinh nghiệm quý báu để áp dụng cho các địa phương khác. Học tập kinh nghiệm từ các quốc gia có hệ thống chăm sóc người cao tuổi phát triển.

6.2. Kiến nghị và đề xuất

Đưa ra các kiến nghị và đề xuất cụ thể để hoàn thiện hệ thống chính sách chăm sóc người cao tuổi, nâng cao hiệu quả quản lý và điều hành của nhà nước, và tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của các cơ sở chăm sóc người cao tuổi.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình nghiên cứu "Thực hiện chính sách phát triển cơ sở chăm sóc người cao tuổi trên địa bàn Hà Nội" được tác giả Trịnh Phương Thảo thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Nguyễn Đức Vinh, bảo vệ năm 2023 tại Học viện Khoa học Xã hội thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam. Luận án thuộc chuyên ngành Chính sách công, mã số đào tạo 9 34 04 02.

Về tính cấp thiết, nghiên cứu xuất phát từ bối cảnh già hóa dân số diễn ra với tốc độ nhanh tại Việt Nam. Tính đến tháng 9/2021, tổng dân số cả nước đạt 98,5 triệu người, trong đó người cao tuổi (NCT) là 12,5 triệu người (chiếm 12,8% tổng dân số). Theo dự báo nhân khẩu học theo phương án mức sinh trung bình, Việt Nam sẽ chính thức bước vào thời kỳ dân số già từ năm 2036 khi tỷ trọng dân số từ 65 tuổi trở lên vượt ngưỡng 14%, và chuyển sang cơ cấu dân số siêu già vào năm 2056. Bên cạnh đó, số tỉnh có quy mô dân số cao tuổi lớn hơn dân số trẻ em được dự báo sẽ tăng từ 14/63 lên 41/63 tỉnh thành trong giai đoạn 2029-2039. Thực trạng này kéo theo các yêu cầu về chăm sóc sức khỏe lão khoa, điều trị bệnh mãn tính và hỗ trợ nhóm người cao tuổi sống cô đơn hoặc gia đình chỉ có hai vợ chồng già.

Để đáp ứng thực tế trên, Nhà nước đã ban hành quy hoạch mạng lưới cơ sở trợ giúp xã hội giai đoạn 2015-2025, cùng các chính sách khuyến khích xã hội hóa như ưu đãi về giao đất, thuê đất, vốn vay và thuế. Tuy nhiên, theo số liệu năm 2022 của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (LĐTBXH), cả nước mới có 46 cơ sở trợ giúp xã hội chăm sóc NCT (gồm 6 cơ sở công lập và 40 cơ sở ngoài công lập), đang quản lý và nuôi dưỡng 5.788 đối tượng (835 đối tượng tại cơ sở công lập và 4.953 đối tượng tại cơ sở ngoài công lập). Số lượng cơ sở ngoài công lập mới thành lập chưa đạt một nửa so với mục tiêu đề ra; mạng lưới phân bổ chưa đồng đều; cơ sở vật chất xuống cấp; đội ngũ nhân lực thiếu chuyên môn sâu; và quy mô hiện tại chỉ đáp ứng được khoảng 0,5% số NCT cô đơn, có hoàn cảnh nghèo khó không nơi nương tựa trên toàn quốc.

Tại thành phố Hà Nội – địa bàn có mật độ dân số cao thứ hai cả nước và tuổi thọ trung bình người dân đạt mức trên 75 tuổi, tỷ lệ người già đã tăng gấp đôi trong vòng chưa đầy hai thập kỷ. Dù Ủy ban nhân dân (UBND) thành phố Hà Nội đã ban hành nhiều văn bản nhằm thúc đẩy xã hội hóa mạng lưới cơ sở dưỡng lão, kết quả tính đến tháng 3/2022 cho thấy toàn thành phố chỉ có 02 cơ sở công lập và 13 cơ sở ngoài công lập được cấp phép, cùng 03 cơ sở đang hoạt động nhưng chưa đăng ký cấp phép với Sở LĐTBXH. Toàn bộ mạng lưới này chỉ chăm sóc được hơn 1.100 người, đáp ứng dưới 2% nhu cầu thực tế. Khoảng trống nghiên cứu được luận án xác định là việc thiếu hụt các công trình phân tích có hệ thống về quy trình thực hiện chính sách và việc nhận diện các nhân tố cản trở hoặc thúc đẩy quá trình đưa chính sách phát triển cơ sở chăm sóc NCT vào thực tiễn tại Hà Nội.

Địa bàn	Số cơ sở công lập	Số cơ sở ngoài công lập	Cơ sở chưa cấp phép	Quy mô chăm sóc thực tế	Mức độ đáp ứng nhu cầu
Toàn quốc (năm 2022)	06	40	Chưa thống kê	5.788 người	0,5% nhóm NCT nghèo cô đơn
TP. Hà Nội (tháng 3/2022)	02	13	03	Hơn 1.100 người	Dưới 2% nhu cầu thực tế

Mục đích nghiên cứu của luận án là đánh giá thực trạng thực hiện các chính sách phát triển cơ sở chăm sóc NCT tại TP. Hà Nội, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện các chính sách này định hướng đến năm 2030. Luận án thực hiện 3 nhiệm vụ cụ thể:

1. Nghiên cứu và hệ thống hóa cơ sở lý luận, thực tiễn về việc thực hiện chính sách phát triển cơ sở chăm sóc NCT trên thế giới, tại Việt Nam và trên địa bàn Hà Nội;
2. Đánh giá kết quả thực hiện chính sách phát triển cơ sở trợ giúp xã hội chăm sóc NCT tại Hà Nội theo các bước của quy trình thực hiện và xác định các yếu tố ảnh hưởng theo mô hình phân tích;
3. Xây dựng hệ thống giải pháp nhằm cải thiện hiệu quả thực hiện chính sách phát triển cơ sở chăm sóc NCT tại Hà Nội giai đoạn từ nay đến năm 2030, đồng thời cung cấp gợi mở cho các địa phương có bối cảnh tương đồng.

Luận án đặt ra 3 câu hỏi nghiên cứu:

1. Kết quả thực hiện các chính sách phát triển cơ sở chăm sóc NCT trên địa bàn Hà Nội hiện nay như thế nào?
2. Những yếu tố nào hiện đang cản trở hoặc thúc đẩy tới quá trình thực hiện các chính sách phát triển cơ sở chăm sóc NCT trên địa bàn Hà Nội?
3. Làm thế nào để cải thiện việc thực hiện các chính sách phát triển cơ sở chăm sóc NCT trên địa bàn Hà Nội?

Về đối tượng nghiên cứu, luận án xác định đối tượng là việc thực hiện chính sách phát triển cơ sở chăm sóc người cao tuổi trên địa bàn Hà Nội. Khách thể nghiên cứu bao gồm: cán bộ hoạch định chính sách cấp Bộ; cán bộ thực hiện chính sách tại các Sở thuộc thành phố Hà Nội (LĐTBXH, Kế hoạch và Đầu tư, Quy hoạch - Kiến trúc, Tài chính, Tài nguyên và Môi trường); cán bộ quản lý cơ sở công lập (Trung tâm Bảo trợ xã hội 2 và 3); chủ sở hữu và cán bộ quản lý cơ sở ngoài công lập; các nhà đầu tư đang làm thủ tục cấp phép dự án; và các chuyên gia nghiên cứu chính sách.

Về phạm vi nghiên cứu:

• Nội dung: Luận án chỉ tập trung vào việc thực hiện các chính sách phát triển cơ sở trợ giúp xã hội chăm sóc NCT lưu trú (gồm trung tâm bảo trợ xã hội công lập và viện dưỡng lão, trung tâm chăm sóc NCT ngoài công lập do tư nhân hoặc tổ chức xã hội, tôn giáo thành lập); không nghiên cứu cơ sở chăm sóc ban ngày và cơ sở tư vấn sức khỏe tổng quát.
• Không gian: Địa bàn thành phố Hà Nội.
• Thời gian: Khảo sát, đánh giá thực trạng giai đoạn 2015-2022; đề xuất giải pháp định hướng đến năm 2030.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án hệ thống hóa các tài liệu nghiên cứu liên quan đến bốn nhóm vấn đề chính:

Các hướng tiếp cận nghiên cứu thực hiện chính sách công: Tác giả Saetren (2005) chỉ ra rằng nghiên cứu thực hiện chính sách đã xuất hiện từ thập niên 1930, trước khi Pressman và Wildavsky (1973) chính thức phổ biến thuật ngữ này. Khởi đầu là tiếp cận định lượng kinh tế của Hotelling (1938) với mô hình toán học tính toán chi phí và phúc lợi trong chính sách, hay nghiên cứu của Bahl và Oates (1978) về ngân sách công tại 12 tiểu bang ở Mỹ. Về phân tích hành vi và quyết định, Simon (1955) phát triển lý thuyết quyết định chính sách dựa trên các phương án lựa chọn và yếu tố tâm lý - chính trị; Appleby (1949) nhấn mạnh yếu tố văn hóa, chính trị trong quản lý công; Lindblom (1959) và Wildavsky (1979) phân tích tác động của các nhóm lợi ích. Thập niên 1970 ghi nhận đóng góp của Kenneth Arrow, Amartya Sen, James Buchanan về đánh giá hiệu quả độc lập của chính sách. Saetren (2014) khảo sát 547 bài báo khoa học và nhận định nghiên cứu thực thi chính sách đã chuyển dịch mạnh mẽ sang phương pháp định tính và nghiên cứu so sánh đối chiếu (Hupe và Saetren, 2015; Wee de Wee, 2012; Tatiana-Camelia, 2013). Đánh giá tổng hợp của Roll và cộng sự (2017) trên 1.500 bài báo giai đoạn 2004-2013 cho thấy có tới 35% nghiên cứu định tính, 21% định lượng; trong đó lĩnh vực an sinh xã hội chỉ chiếm 7% và các nghiên cứu về nhóm đối tượng NCT chỉ chiếm 2%.

Về các khung lý thuyết ảnh hưởng đến thực hiện chính sách, luận án điểm lại các mô hình của Edwards và Sharkansky (1978), Ruth Levitt (1980), Frawley (1977), Halparin, Van Horn và Van Meter (1977), Goggin và Bowman (1990). Trên cơ sở mô hình 5C của Najam (1995) gồm: Nội dung (Content), Bối cảnh (Context), Cam kết (Commitment), Năng lực (Capacity), Liên minh (Clients/coalitions); Brynard (2005) đã bổ sung chữ C thứ 6 là Truyền thông (Communication). Sau đó, Burger (2001) và Cloete, De Coning (2018) bổ sung chữ C thứ 7 là Phối hợp (Coordination), hoàn thiện mô hình 7C. Mô hình này sau đó được Molobela (2016) và Munzhedzi (2020) áp dụng để đánh giá việc thực hiện chính sách dịch vụ công tại các đô thị ở Nam Phi. Tại Việt Nam, các tác giả Lê Chi Mai, Nguyễn Hữu Hải, Nguyễn Trọng Bình, Ngô Ngọc Thắng tập trung phân tích các nhóm yếu tố chủ quan và khách quan ảnh hưởng đến hiệu quả thực thi chính sách như chất lượng văn bản, năng lực cán bộ, nguồn lực và sự phối hợp giữa các cơ quan.

Các nghiên cứu về nhu cầu và chính sách phát triển cơ sở chăm sóc NCT: Báo cáo của Ủy ban Bảo vệ Xã hội châu Âu (SPC) và Ủy ban Châu Âu (2014), nghiên cứu của Guzman (2012), Dyer và cộng sự (2013) tại Úc, Glinskaya và Feng (2012) tại Trung Quốc đều nhấn mạnh nhu cầu đa dạng hóa các mô hình chăm sóc dài hạn (CSDH) tại nhà, cộng đồng và cơ sở tập trung. Ở Việt Nam, Vũ Ngọc Bình (2015) nhận định hệ thống chăm sóc tại cơ sở tuy ít phổ biến nhưng đang dần hình thành và đòi hỏi phối hợp liên ngành giữa y tế và xã hội; Đào Thúy Hằng và Hoàng Thu Hương (2020) nghiên cứu mô hình bảo trợ xã hội cho NCT của các tổ chức tôn giáo và chỉ ra các hạn chế về chuyên môn, nguồn lực và cơ chế hỗ trợ.

Các nghiên cứu về thực hiện chính sách phát triển cơ sở chăm sóc NCT: Nhóm nghiên cứu tại các quốc gia phát triển như Kuzuya và cộng sự (2011), Mah và cộng sự (2013) tại Nhật Bản và Hàn Quốc phân tích tác động của các chương trình chăm sóc dài hạn dựa vào cộng đồng và viện dưỡng lão đối với sức khỏe và chi phí y tế. Tại châu Phi, Belachew và cộng sự (2011) ở Ethiopia, Kalideen và cộng sự (2017) ở Nam Phi ghi nhận sự thiếu hụt tài chính, chênh lệch giữa nông thôn - đô thị và sự thiếu đồng thuận giữa cơ quan y tế và xã hội. Tại châu Á, Feng và cộng sự (2012), Jane P. Chan (2010), Hinton và Chen (2011) đánh giá việc tư nhân hóa, khuyến khích doanh nghiệp và tổ chức phi lợi nhuận tham gia cung ứng dịch vụ tại Trung Quốc, Singapore. Ở Việt Nam, Đặng Thị Thanh Phúc và cộng sự (2021) phân tích xu hướng dịch chuyển từ chăm sóc gia đình sang viện dưỡng lão; Báo cáo chung ngành y tế (JAHR 2016) của Bộ Y tế và nhóm đối tác sơ đồ hóa các bên liên quan nhưng chưa đánh giá mức độ cam kết và cơ chế phối hợp; báo cáo của Trung tâm Chăm sóc Sức khỏe TP.HCM và UNFPA (2021) chỉ rõ các rào cản về chi phí, nhân lực và mặt bằng đối với thị trường chăm sóc NCT.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết: Các công trình hiện có chưa đi sâu đánh giá việc thực hiện chính sách theo một quy trình quản lý khép kín và chưa áp dụng một công cụ đo lường đa chiều như mô hình 7C để phân tích cụ thể các rào cản thực thi trong lĩnh vực phát triển cơ sở chăm sóc NCT tại một đô thị đặc thù như Hà Nội.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án làm rõ các khái niệm công cụ làm nền tảng phân tích:

• Người cao tuổi: Căn cứ Điều 2 Luật Người cao tuổi năm 2009, NCT được xác định là công dân Việt Nam từ đủ 60 tuổi trở lên. Văn bản phân nhóm NCT thành: nhóm sơ lão (60-69 tuổi), trung lão (70-79 tuổi) và đại lão (từ 80 tuổi trở lên).
• Cơ sở chăm sóc người cao tuổi: Là các cơ sở trợ giúp xã hội có chức năng tiếp nhận, quản lý, chăm sóc và nuôi dưỡng NCT tập trung dài hạn, bao gồm cơ sở công lập (Trung tâm Bảo trợ xã hội) và cơ sở ngoài công lập (viện dưỡng lão, trung tâm dưỡng lão tư nhân hoặc tôn giáo, từ thiện).
• Khung phân tích của luận án: Luận án tích hợp 5 bước của quy trình thực hiện chính sách với mô hình 7C về các yếu tố ảnh hưởng của Cloete:
  1. Quy trình thực hiện gồm 5 bước: (1) Xây dựng kế hoạch và ban hành văn bản hướng dẫn; (2) Tuyên truyền, phổ biến chính sách; (3) Huy động và bố trí nguồn lực; (4) Phân công và phối hợp liên ngành; (5) Theo dõi, kiểm tra, thanh tra và đánh giá việc thực hiện.
  2. Bảy yếu tố ảnh hưởng (Mô hình 7C): Nội dung chính sách (Content), Bối cảnh (Context), Sự cam kết (Commitment), Năng lực và nguồn lực (Capacity), Đối tác và liên minh (Clients/coalitions), Truyền thông (Communication), Phối hợp liên ngành (Coordination).

Luận án kết hợp 5 phương pháp luận: tiếp cận khái niệm, tiếp cận duy vật lịch sử, tiếp cận so sánh, tiếp cận phân tích chính sách và tiếp cận đánh giá chính sách. Luận án triển khai định hướng nghiên cứu định tính với các kỹ thuật thu thập dữ liệu cụ thể:

1. Nghiên cứu tài liệu thứ cấp: Hệ thống hóa hơn 150 tài liệu khoa học, hệ thống văn bản pháp luật, các nghị quyết, quyết định của UBND TP. Hà Nội và số liệu thống kê ngành LĐTBXH.
2. Phương pháp phỏng vấn sâu: Tiếp cận chọn mẫu có chủ đích và mẫu thuận tiện, dừng mẫu theo nguyên tắc tới hạn thông tin với tổng số 42 đối tượng:

Nhóm đối tượng phỏng vấn	Nam	Nữ	Độ tuổi TB	Số năm công tác TB
Cán bộ quản lý cơ sở công lập (TTBTXH 2, 3)	1	1	48	23
Cán bộ quản lý cơ sở ngoài công lập	5	9	44	8
Cán bộ quản lý cơ sở khác	1	2	42	5
Nhà đầu tư xin cấp phép dự án	2	2	45	4
Cán bộ thực hiện chính sách cấp Sở (Sở LĐTBXH)	0	3	42	12
Cán bộ chính sách Sở Kế hoạch và Đầu tư	1	0	46	13
Cán bộ chính sách Sở Tài nguyên và Môi trường	1	0	47	12
Cán bộ chính sách Sở Quy hoạch - Kiến trúc	1	0	43	18
Cán bộ chính sách Sở Tài chính	0	1	45	9
Cán bộ chính sách cấp Bộ	2	3	47	10
Chuyên gia nghiên cứu chính sách	5	2	52	17
Tổng cộng	19	23	--	--

3. Phương pháp thảo luận nhóm tập trung: Tổ chức 3 cuộc thảo luận nhóm với 17 đại biểu tham gia:

• Nhóm 1 (Khu vực ngoại thành, 5 người): 1 quản lý cơ sở công lập, 3 chủ/quản lý cơ sở tư nhân, 1 nhà đầu tư.
• Nhóm 2 (Khu vực nội thành, 6 người): 3 chủ cơ sở tư nhân, 1 nhà đầu tư, 2 chủ cơ sở đang làm thủ tục thành lập.
• Nhóm 3 (Hỗn hợp, 6 người): 2 quản lý cơ sở công lập, 3 chủ/quản lý cơ sở tư nhân, 1 nhà đầu tư đang thành lập cơ sở.

4. Phương pháp chuyên gia: Phỏng vấn sâu 05 chuyên gia độc lập từ các viện nghiên cứu, trường đại học và tổ chức xã hội.
5. Xử lý dữ liệu định tính: Toàn bộ dữ liệu băng ghi âm và biên bản phỏng vấn được gỡ băng, mã hóa và phân tích theo chủ đề bằng phần mềm NVivo 2020.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu

Chương này trình bày bức tranh tổng thể về lý thuyết thực hiện chính sách công từ năm 1930 đến nay, phân định các giai đoạn nghiên cứu từ phương pháp định lượng thuần túy (Hotelling, Bahl và Oates) sang tiếp cận định tính, so sánh đa cấp (Saetren, Hupe). Tác giả làm rõ quá trình phát triển từ mô hình 5C của Najam (1995) đến mô hình 7C hoàn chỉnh của Cloete và De Coning (2018), minh chứng tính phù hợp của công cụ này khi khảo sát việc thực hiện chính sách ở các nước đang phát triển. Chương 1 cũng tổng hợp các nghiên cứu về nhu cầu chăm sóc dài hạn cho NCT tại châu Âu, Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, một số quốc gia châu Phi và Việt Nam. Kết quả điểm luận cho thấy sự thiếu hụt nghiên cứu thực hiện chính sách an sinh đối với NCT (chỉ chiếm 2% tổng số công trình công bố quốc tế theo thống kê của Roll và cộng sự), từ đó xác lập tính cần thiết và khoảng trống nghiên cứu mà luận án đảm nhận.

Chương 2. Cơ sở lý luận và thực tiễn về thực hiện chính sách phát triển cơ sở chăm sóc người cao tuổi

Tác giả phân tích các đặc trưng nhân khẩu, kinh tế, xã hội và sức khỏe của NCT tại Việt Nam. Về nhân khẩu, tỷ số giới tính nữ áp đảo ở nhóm người già (nữ chiếm 57,82% với 7,28 triệu người; nam chiếm 42,18% với 5,3 triệu người năm 2021). Nhóm đại lão (từ 80 tuổi trở lên) tăng nhanh với hơn 1,9 triệu người vào năm 2019; tỷ lệ NCT sống tại nông thôn chiếm 63,28%. Về kinh tế, 71,8% nhóm sơ lão, 76,7% nhóm trung lão và 85% nhóm đại lão không có tiền tiết kiệm; thu nhập chủ yếu dựa vào hỗ trợ của con cái (tiết kiệm chỉ chiếm 1% thu nhập). Về sức khỏe, có 11,7% NCT (khoảng 1,47 triệu người) gặp ít nhất một khuyết tật chức năng; tỷ lệ này ở nhóm đại lão là 36,97%. Chương này xác định khung phân tích phối hợp giữa 5 bước thực hiện chính sách và 7 yếu tố ảnh hưởng của mô hình 7C, đồng thời rà soát hệ thống quan điểm, chủ trương xã hội hóa của Đảng và Nhà nước Việt Nam về mạng lưới trợ giúp xã hội.

Chương 3. Thực trạng thực hiện chính sách phát triển cơ sở chăm sóc người cao tuổi tại Hà Nội

Chương 3 tập trung phân tích thực nghiệm dựa trên dữ liệu thứ cấp và dữ liệu định tính được xử lý qua NVivo 2020:

• Về địa bàn: Hà Nội có quy mô NCT lớn, tốc độ già hóa nhanh, tuổi thọ bình quân trên 75 tuổi, nhưng cơ sở hạ tầng an sinh cho người già phát triển chậm chạp. Mạng lưới chăm sóc tập trung chỉ gồm 02 cơ sở công lập (Trung tâm Bảo trợ xã hội số 2 và số 3) và 13 cơ sở ngoài công lập có phép, nuôi dưỡng hơn 1.100 người, đáp ứng dưới 2% nhu cầu.
• Đánh giá theo quy trình thực hiện chính sách:
  1. Xây dựng kế hoạch: Các văn bản của thành phố cơ bản bám sát chỉ đạo Trung ương nhưng thiếu quy hoạch phân bổ quỹ đất cụ thể cho cơ sở dưỡng lão.
  2. Phổ biến, tuyên truyền: Công tác truyền thông chưa đồng bộ, chủ yếu mang tính hành chính nội bộ, người dân và nhà đầu tư khó tiếp cận thông tin về các danh mục ưu đãi.
  3. Bố trí nguồn lực: Ngân sách công chỉ tập trung bảo đảm chi thường xuyên cho đối tượng bảo trợ xã hội bắt buộc tại 2 trung tâm công lập; chính sách xã hội hóa gặp rào cản lớn về thủ tục giao đất, miễn giảm tiền thuê đất và tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi.
  4. Phân công, phối hợp: Thiếu cơ chế phối hợp liên ngành rõ ràng giữa Sở LĐTBXH với các Sở Y tế, Tài nguyên và Môi trường, Quy hoạch - Kiến trúc, Kế hoạch và Đầu tư, dẫn đến tình trạng ách tắc trong phê duyệt dự án và cấp phép hoạt động chuyên môn y tế.
  5. Theo dõi, đánh giá: Hoạt động thanh tra, kiểm tra định kỳ còn hình thức; chế tài xử lý các cơ sở hoạt động chưa có giấy phép (03 cơ sở) chưa đủ sức răn đe và thiếu hướng dẫn tháo gỡ vướng mắc để các đơn vị này hoàn thiện pháp lý.
• Đánh giá theo mô hình 7C: Luận án chỉ ra ba yếu tố cản trở lớn nhất là: Nội dung chính sách (tiêu chuẩn quy chuẩn kỹ thuật của cơ sở chưa sát thực tế, thủ tục ưu đãi đất đai phức tạp), Phối hợp liên ngành (thiếu đầu mối thống nhất điều phối giữa các Sở) và Truyền thông (thiếu minh bạch và thiếu thông tin thị trường).

Chương 4. Giải pháp cải thiện hiệu quả thực hiện chính sách phát triển cơ sở chăm sóc người cao tuổi tại Hà Nội

Trên cơ sở phân tích nguyên nhân tại Chương 3, tác giả xây dựng hệ thống các giải pháp định hướng đến năm 2030:

1. Hoàn thiện quy trình xây dựng kế hoạch và cơ chế ưu đãi: Đưa quy hoạch mạng lưới cơ sở chăm sóc NCT tích hợp vào quy hoạch chung xây dựng Thủ đô; cụ thể hóa danh mục quỹ đất sạch ưu tiên cho xã hội hóa viện dưỡng lão; minh bạch hóa cơ chế hỗ trợ lãi suất vay vốn đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng.
2. Cải thiện công tác truyền thông chính sách: Thiết lập cổng thông tin điện tử công khai về quy hoạch, quy trình thành lập, các tiêu chuẩn và danh mục dự án xã hội hóa kêu gọi đầu tư của thành phố.
3. Nâng cao năng lực và bố trí nguồn lực: Tăng cường đào tạo chuyên môn công tác xã hội và điều dưỡng lão khoa cho đội ngũ quản lý và nhân viên chăm sóc; thí điểm cơ chế đặt hàng dịch vụ công và hợp tác công - tư (PPP) trong vận hành cơ sở trợ giúp xã hội.
4. Tăng cường phối hợp liên ngành: Thiết lập quy chế phối hợp liên ngành giữa Sở LĐTBXH, Sở Y tế và các Sở ngành liên quan trong việc thẩm định cấp phép, hỗ trợ khám chữa bệnh bảo hiểm y tế tại chỗ cho NCT lưu trú tại cơ sở ngoài công lập.
5. Củng cố công tác giám sát, đánh giá: Thiết lập bộ công cụ tiêu chuẩn chất lượng dịch vụ chăm sóc NCT thống nhất; tăng cường kiểm tra liên ngành và có lộ trình hướng dẫn các cơ sở chưa đăng ký chuyển đổi thành cơ sở hợp pháp.

Kết quả và những đóng góp mới

Về mặt lý luận và khoa học, luận án đạt được các điểm mới:

1. Áp dụng thành công khung phân tích tích hợp giữa quy trình thực hiện chính sách 5 bước và mô hình 7C của Cloete vào nghiên cứu thực thi chính sách công tại Việt Nam. Cách tiếp cận này giúp nhận diện chính xác các điểm nghẽn tương ứng ở từng bước thực thi và từng biến số tác động.
2. Hệ thống hóa và làm sáng tỏ hệ thống khái niệm công cụ về NCT, cơ sở trợ giúp xã hội chăm sóc NCT lưu trú và chính sách phát triển cơ sở chăm sóc trong bối cảnh già hóa dân số tại đô thị lớn.
3. Nhận diện các yếu tố có tính quyết định đến hiệu quả thực thi chính sách phát triển cơ sở chăm sóc NCT tại Hà Nội, trong đó xác định ba nhân tố then chốt nhất là: cơ chế phối hợp liên ngành, nội dung chính sách ưu đãi và công tác truyền thông chính sách.

Về mặt thực tiễn, luận án cung cấp bức tranh số liệu xác thực về mạng lưới cơ sở chăm sóc NCT công lập và tư nhân tại Hà Nội tính đến năm 2022; chỉ ra nguyên nhân khiến chính sách xã hội hóa chưa đạt kỳ vọng; đồng thời đề xuất hệ thống giải pháp gắn với quy hoạch và cải cách thủ tục hành chính tại thành phố Hà Nội định hướng đến năm 2030.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án: Do giới hạn về nguồn lực và phạm vi nghiên cứu, luận án chỉ khảo sát mô hình cơ sở trợ giúp xã hội chăm sóc tập trung dài hạn, chưa bao quát các loại hình chăm sóc ban ngày (day-care) và các trung tâm tư vấn sức khỏe người cao tuổi tại cộng đồng. Về mặt phương pháp, quần thể cán bộ và nhà quản lý cơ sở dưỡng lão tại Hà Nội có quy mô hữu hạn, do đó tác giả áp dụng chọn mẫu phi xác suất (thuận tiện và có chủ đích), dữ liệu chủ yếu là định tính kết hợp phân tích thứ cấp, chưa thực hiện được các khảo sát xã hội học định lượng diện rộng đối với toàn thể NCT và gia đình trên địa bàn.

Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng phạm vi đánh giá sang các mô hình chăm sóc bán trú, chăm sóc ban ngày và chăm sóc kết hợp giữa y tế và công tác xã hội tại gia đình; thực hiện các nghiên cứu so sánh liên địa phương giữa Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và các tỉnh nông thôn; đi sâu nghiên cứu cơ chế tài chính cho bảo hiểm chăm sóc dài hạn (Long-term care insurance) nhằm tạo nguồn lực chi trả bền vững cho người cao tuổi khi tiếp cận các cơ sở dịch vụ.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhóm đối tượng:

• Các cơ quan hoạch định và tổ chức thực thi chính sách: Cung cấp cơ sở thực tiễn cho Bộ LĐTBXH trong việc hoàn thiện các tiêu chuẩn, quy chuẩn về cơ sở trợ giúp xã hội; cung cấp luận cứ cho UBND TP. Hà Nội, Sở LĐTBXH và các Sở Kế hoạch và Đầu tư, Quy hoạch - Kiến trúc, Tài nguyên và Môi trường tháo gỡ rào cản về thủ tục giao đất, phê duyệt quy hoạch và giám sát mạng lưới cơ sở chăm sóc NCT.
• Các nhà đầu tư và chủ cơ sở chăm sóc NCT: Giúp nhận diện rõ quy trình pháp lý, các điểm nghẽn thực tế trong thủ tục cấp phép và cơ hội tham gia cung ứng dịch vụ xã hội hóa.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học: Cung cấp mẫu hình nghiên cứu thực thi chính sách công ứng dụng mô hình 7C kết hợp phần mềm NVivo 2020 trong chuyên ngành Chính sách công, Xã hội học và Công tác xã hội.

Câu hỏi thường gặp

1. Khái niệm người cao tuổi và các nhóm tuổi được phân định như thế nào trong luận án?
Luận án căn cứ Điều 2 Luật Người cao tuổi năm 2009 xác định người cao tuổi là công dân Việt Nam từ đủ 60 tuổi trở lên. Trong phân tích chuyên sâu về nhu cầu và sức khỏe, tác giả phân chia NCT thành 3 nhóm lứa tuổi: nhóm sơ lão (60-69 tuổi), nhóm trung lão (70-79 tuổi) và nhóm đại lão (từ 80 tuổi trở lên).

2. Quy mô mạng lưới cơ sở chăm sóc người cao tuổi tại Hà Nội và toàn quốc được phản ánh qua những con số nào?
Theo số liệu năm 2022 của Bộ LĐTBXH, toàn quốc có 46 cơ sở trợ giúp xã hội chăm sóc NCT (6 công lập, 40 ngoài công lập), nuôi dưỡng 5.788 đối tượng, mới đáp ứng được 0,5% số NCT nghèo cô đơn không nơi nương tựa. Tại Hà Nội, tính đến tháng 3/2022, toàn thành phố có 02 cơ sở công lập và 13 cơ sở ngoài công lập có phép, cùng 03 cơ sở hoạt động chưa đăng ký cấp phép, chăm sóc hơn 1.100 người, đáp ứng dưới 2% nhu cầu thực tế.

3. Khung phân tích lý thuyết mà luận án áp dụng gồm những thành tố nào?
Luận án kết hợp 5 bước trong quy trình thực hiện chính sách (Xây dựng kế hoạch/văn bản; Tuyên truyền phổ biến; Huy động nguồn lực; Phân công phối hợp; Kiểm tra đánh giá) với mô hình 7C của Cloete gồm 7 yếu tố ảnh hưởng: Nội dung chính sách (Content), Bối cảnh (Context), Sự cam kết (Commitment), Năng lực (Capacity), Khách hàng/Liên minh (Clients/coalitions), Truyền thông (Communication), và Phối hợp (Coordination).

4. Dữ liệu thực nghiệm của luận án được thu thập và xử lý bằng các công cụ nào?
Luận án sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính với kỹ thuật phỏng vấn sâu 42 đại biểu (cán bộ cấp Bộ, cấp Sở, nhà quản lý cơ sở công lập, tư nhân, nhà đầu tư, chuyên gia), tổ chức 3 cuộc thảo luận nhóm tập trung với 17 người và tham vấn 5 chuyên gia chính sách. Dữ liệu văn bản và ghi âm được làm sạch, mã hóa và phân tích thông qua phần mềm NVivo 2020.

5. Những nguyên nhân then chốt nào khiến chính sách phát triển cơ sở chăm sóc NCT tại Hà Nội chưa đạt mục tiêu đề ra?
Các nguyên nhân chính bao gồm: chính sách ưu đãi xã hội hóa về giao đất, thuế, vốn vay khó tiếp cận trên thực tế; thiếu sự phối hợp liên ngành giữa ngành LĐTBXH với Y tế, Quy hoạch và Kế hoạch đầu tư; thông tin quy hoạch và tiêu chuẩn thành lập cơ sở chưa được truyền thông rộng rãi; và công tác thanh tra, giám sát chế tài đối với các cơ sở hoạt động không phép còn thiếu kiên quyết.

Kết luận

Luận án tiến sĩ "Thực hiện chính sách phát triển cơ sở chăm sóc người cao tuổi trên địa bàn Hà Nội" của tác giả Trịnh Phương Thảo là công trình nghiên cứu chuyên ngành Chính sách công, đánh giá việc thực thi các quy định pháp luật về phát triển mạng lưới viện dưỡng lão và trung tâm bảo trợ xã hội. Bằng việc ứng dụng khung phân tích quy trình chính sách tích hợp mô hình 7C và phương pháp nghiên cứu định tính qua phần mềm NVivo 2020, luận án đã làm rõ thực trạng năng lực đáp ứng dưới 2% của hệ thống cơ sở chăm sóc tại Thủ đô và nhận diện các rào cản về cơ chế phối hợp, chính sách đất đai và truyền thông. Hệ thống giải pháp được đề xuất trong luận án mang tính thực tiễn cao, đóng góp cơ sở khoa học phục vụ công tác quy hoạch, quản trị an sinh xã hội thích ứng với già hóa dân số tại Hà Nội đến năm 2030.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Chương 2. Cơ sở lý luận và thực tiễn về thực hiện chính sách phát triển cơ sở chăm sóc người cao tuổi Chương 3. Thực trạng thực hiện chính sách phát triển cơ sở chăm sóc người cao tuổi tại Hà Nội Chương 4.

Giải pháp cải thiện hiệu quả thực hiện chính sách phát triển cơ sở chăm sóc người cao tuổi tại Hà Nội. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Các hướng tiếp cận nghiên cứu thực hiện chính sách công Các nghiên cứu về thực hiện CS trên thế giới hiện nay khá đa dạng với nhiều cách tiếp cận khác nhau trong các thập kỷ qua. Trong một nghiên cứu tổng hợp năm 2005 với tiêu đề bài báo “Sự thật và huyền thoại về nghiên cứu thực hiện chính sách công: Không hợp thời, bị cáo buộc là đã chết, nhưng vẫn còn rất nhiều và có liên quan”, tác giả Saetren [128] đã chỉ ra nguồn gốc của các nghiên cứu về thực hiện CS đã có từ năm 1930, mặc dù đa phần đều tin rằng những nghiên cứu này bắt đầu từ hai tác giả Pressman và Wildavsky [124] bởi hai ông là người đi tiên phong trong việc sử dụng thuật ngữ “Thực hiện CS” và phổ biến nó.

Tuy nhiên, sự khởi đầu của các nghiên cứu về thực hiện CS đã bắt đầu từ rất sớm với nhiều những khái niệm và cách tiếp cận khác nhau trong việc nghiên cứu về thực hiện CS. Đầu tiên phải kể đến cách tiếp cận định lượng dựa trên lý thuyết kinh tế trong nghiên cứu thực hiện CS với công trình nghiên cứu điển hình của Hotelling [98] trong bài báo có tiêu đề "Phúc lợi chung liên quan đến các vấn đề thuế và mức giá của đường sắt và tiện ích" được công bố vào năm 1938. Trong nghiên cứu này, ông đã đưa ra các phương trình toán học để tính toán chi phí đầu tư và thu nhập bình quân đầu người trong các CS. Hướng tiếp cận của Hotelling là sử dụng phương pháp định lượng và lý thuyết kinh tế để nghiên cứu và giải thích tại sao chính phủ lại có vai trò quan trọng trong việc giải quyết các vấn đề liên quan đến CS công và đưa ra các phương trình toán học để tính toán chi phí đầu tư và thu nhập bình quân đầu người trong các CS này.

Kết quả nghiên cứu đã giúp ngành kinh tế học hiểu rõ hơn về vai trò của chính phủ trong việc quản lý và thực hiện CS bằng cách đưa ra phương pháp tính toán lợi ích - chi phí, giúp chính phủ đưa ra quyết định hiệu quả hơn trong việc thực hiện các CS công. Tuy nhiên, nghiên cứu này bị giới hạn trong một số khía cạnh như không đưa ra các phân tích chi tiết về các ảnh hưởng khác của CS đối với nền kinh tế - xã hội cũng như không đưa ra các giải pháp cụ thể để giải quyết các vấn đề liên quan đến CS. Một nghiên cứu khác của hai tác giả Bahl và Oates [64] có tên “Khía cạnh về Khả năng Tài chính: Một so sánh Quốc tế” được đăng trên tạp chí Public Finance 13 Quarterly vào năm 1978 đã sử dụng mô hình ngân sách chi tiết để phân tích dữ liệu ngân sách của 12 tiểu bang tại Hoa Kỳ từ 1955 đến 1970. Kết quả cho thấy các CS thuế và chi tiêu của tiểu bang có tác động mạnh mẽ đến tình trạng ngân sách, và việc sử dụng mô hình ngân sách chi tiết có thể giúp các tiểu bang đưa ra những quyết định ngân sách chính xác hơn.

Nghiên cứu của Bahl và Oates đã đưa ra một cách tiếp cận phân tích và đánh giá hiệu quả của các CS công bằng cách sử dụng phương pháp tính toán ngân sách chi tiết. Nghiên cứu này đã làm nổi bật vai trò quan trọng của việc quản lý và kiểm soát ngân sách để đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững của kinh tế. Cùng với cách tiếp cận kinh tế và lợi ích, năm 1955 tác giả Herbert A. Simon đã đưa ra khái niệm "quyết định chính sách" (policy decision), đó là quá trình lựa chọn và triển khai các hành động để giải quyết một vấn đề chính trị, xã hội, kinh tế hoặc môi trường.

Khái niệm này giúp cho các nghiên cứu về thực hiện CS công tập trung vào quá trình lựa chọn và thực hiện CS thay vì chỉ tập trung vào việc thiết kế CS. Simon đã sử dụng lý thuyết quyết định để giải thích quá trình quyết định CS. Theo lý thuyết này, quyết định được đưa ra dựa trên việc so sánh các tùy chọn khác nhau và đánh giá các hậu quả có thể xảy ra từ mỗi tùy chọn. Để đưa ra quyết định tốt nhất, quá trình quyết định phải dựa trên thông tin đầy đủ và chính xác về tình hình và các tùy chọn có sẵn.

Quá trình quyết định cũng bao gồm các yếu tố tâm lý và chính trị, bởi vì các quyết định CS thường bị ảnh hưởng bởi những quan điểm chính trị, giá trị và lợi ích của các bên liên quan [132]. Với cách tiếp cận xem xét các yếu tố văn hóa, chính trị, xã hội, tác giả Appleby [62] trong cuốn sách "Quản lý công và Lợi ích cộng đồng” đã phân tích một loạt các yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện CS công, bao gồm cả các yếu tố văn hóa, chính trị và kinh tế. Trong cuốn sách của mình, Appleby đã chỉ ra rằng quyết định CS công không chỉ phụ thuộc vào các yếu tố kinh tế, mà còn phụ thuộc vào các yếu tố văn hóa, chính trị và xã hội. Vì vậy, tác giả khuyến khích các nhà quản lý công và nhà hoạch định CS nên cân nhắc đến các yếu tố này khi thực hiện CS công.

Theo Appleby, để tăng cường tính minh bạch và hiệu quả của CS công, các nhà quản lý công nên đảm bảo rằng quá trình ra quyết định được thực hiện công khai và minh 14 bạch, và các quyết định này phải được dựa trên những thông tin đầy đủ và chính xác. Cuốn sách của Appleby đã ảnh hưởng đến nhiều nghiên cứu về thực hiện CS công sau này. Nó đã mở ra một hướng tiếp cận mới về việc xem xét các yếu tố văn hóa, chính trị và xã hội trong quyết định CS công, và đã thúc đẩy sự quan tâm đến việc tăng cường tính minh bạch và hiệu quả của CS công [62]. Tiếp theo là hướng tiếp cận phân tích dựa trên quan điểm các nhóm lợi ích.

Nghiên cứu của hai tác giả Lindblom [110] và Wildavsky [148] đưa ra những phương pháp và hướng tiếp cận tương đồng và mở rộng trong việc phân tích thực hiện CS. Nghiên cứu của Lindblom lấy ví dụ về quyết định CS về nông nghiệp và cho rằng quyết định đó phụ thuộc vào các yếu tố khác nhau như sự ảnh hưởng của các nhóm lợi ích, thông tin và kinh nghiệm của cán bộ lãnh đạo thực hiện CS. Aaron Wildavsky đưa ra khái niệm "nhóm lợi ích" và cho rằng các nhóm lợi ích sẽ có tầm nhìn khác nhau về các CS và sẽ ảnh hưởng đến quyết định của chính phủ. Nghiên cứu của ông đưa ra một phương pháp phân tích mới về thực hiện CS bằng cách tập trung vào tầm nhìn và quan điểm của các nhóm lợi ích và cách chúng ảnh hưởng đến quyết định CS của chính phủ.

Những phương pháp này cũng giúp chính phủ và các nhà quản lý có thể đưa ra các quyết định CS phù hợp với tầm nhìn của các nhóm lợi ích và các yếu tố xã hội, chính trị và văn hóa khác nhau. Đến những năm 1970, hướng tiếp cận đánh giá hiệu quả và tính độc lập của CS phát triển mạnh mẽ. Các nghiên cứu về thực hiện CS công bắt đầu tập trung vào các vấn đề về hiệu quả và tính độc lập của các CS, đặc biệt là trong lĩnh vực kinh tế. Các tác giả như Kenneth J.

Arrow, Amartya Sen, và James M. Buchanan đã đưa ra các quan điểm về việc đánh giá hiệu quả của các CS công và ý nghĩa của tính độc lập của các quyết định CS. Các tác giả cho rằng việc đánh giá hiệu quả của các CS công không chỉ dựa trên các chỉ tiêu kinh tế, việc đánh giá hiệu quả của các CS công phải dựa trên sự đánh giá đa chiều về các yếu tố liên quan như môi trường và xã hội cũng như tính độc lập và tiêu chuẩn về trách nhiệm của chính phủ. Sau này, trong công trình nghiên cứu của 2 tác giả Pressman và Wildavsky [124] vào những năm 1970, thuật ngữ “thực hiện chính sách công” chính thức được ra đời với ý nghĩa mô tả quá trình chuyển đổi các CS thành hành động thực tế.

Từ đó, 15 các nghiên cứu về thực hiện CS công đã trở thành một lĩnh vực nghiên cứu phức tạp và đa dạng, với nhiều cách tiếp cận khác nhau hơn. Các nghiên cứu này bao gồm các phương pháp kết hợp định tính và định lượng, phân tích đa cấp, phân tích mạng lưới, phân tích CS, đánh giá tác động, và nghiên cứu trường hợp. Từ những năm 1980 trở đi, sự phát triển của các nghiên cứu sau đó tiếp tục đạt đỉnh và sụt giảm phần nào. Nhưng các học giả như Goggin và cộng sự [91] tỏ ra khá lạc quan về tương lai của các nghiên cứu được triển khai ở giai đoạn tiếp theo.

Các tác giả dự đoán rằng mối quan tâm có thể sẽ tăng lên trong suốt những năm 1990 và tiếp tục nhiều hơn trong thế kỷ 21. Với nghiên cứu được thực hiện năm 2014, tác giả Saetren [127] đã khẳng định nghiên cứu về thực hiện CS công vẫn còn tồn tại và đã phát triển tốt hơn vào thế kỷ 21. Xu hướng nghiên cứu thực hiện CS công hiện nay thể hiện ở ba khía cạnh: đa dạng hoá các cách gọi thay thế khái niệm thực hiện CS công, xu hướng sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính, so sánh đối chiếu và hướng tiếp cận đánh giá thực hiện CS bằng công cụ nghiên cứu cụ thể. Ở khía cạnh thứ nhất, các học giả nhận thấy từ thế kỷ 21, nghiên cứu về thực hiện CS lại quay trở lại, nhưng được nghiên cứu dưới những khái niệm mới và khác nhau như: quản trị mới; các công cụ và thiết kế CS; nghiên cứu mạng lưới; thuê ngoài; hợp tác công tư; tính quan liêu cấp xã/phường; quản lý; quản lý công mới; các nghiên cứu về tác nhân chính; hiệu quả hoạt động; thực thi quy định; và tuân thủ [149].

Ở khía cạnh thứ hai, xu hướng nghiên cứu thực hiện CS công trên thế giới hiện nay là tập trung sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính mặc dù lý tưởng nhất là kết hợp cả định tính và định lượng.