chương I đến 24 hệ thống HS), Nhật Bản dànhaưu đãi cho 339 mặt hàngavới thuế suất thấp hơn thuế suất WTO từ 10% đếnamiễn thuế hoàn toàn và không giớiahạn hạn ngạch. Tuy 8 Theo Bộ Ngoại Giao Nhật Bản Nguồn: http://www.jp/policy/economy/gsp/ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 nhiên, nếu việc công nhận quy chế ưu đãi gây ảnh hường xấu tới ngành sản xuất trong nước thì một quy định ngoại lệ sẽ được đưa ra để tạm hoãn quy chế ưu đãi cho sản phẩm này. Hầu hết cácasản phẩm công nghiệp (chương 25 đến 97 hệ thống HS) được hưởng ưu đãi không chịu thuế nhập khẩu trừ 118 mặt hàng không được ưuađãi gồm: muối, dầu thô, gelatin, đồ da, lông cừu,adê, thỏ và các sản phẩm từ lông, gỗ dán, kén tằm, lụa thô, sợi lụa, vải lụa, sợi bông và sản phẩm dệt.và 78 hạng mục (1.264 mặt hàng) nhạy cảm với mức thuế suất 20%, 40%, 60% hoặc 80% so với thuế suất MFN có hạn ngạch được tính cho mỗi năm tài chính9. Hàng hóa phải được công nhận là có xuất xứ tại quốc gia được hưởng chế độ GSP theo tiêu chuẩn xuất xứ của chế độ GSP Nhật Bản và được vận chuyển đến Nhật Bản theo tiêu chuẩn về vận tải thì được công nhận hưởngachế độ GSP.
Thứ nhất, tiêu chuẩn về vận tải (vận chuyển thẳng) nhằm đảm bảo hàng hoá được giữanguyên tính chất và khôngabị thay đổi hay chế biến trong quá trình vận chuyển từ nước được hưởng GSP tới Nhật Bản. Tuy nhiên, đốiavới hàng hoá vận chuyển qua lãnh thổ nước khác thì được hưởng ưu đãi nếu chỉ làachuyển tàu hay lưu kho tạm thờiado yêu cầuavận tải tại khu vựcangoại quan dướiasự giám sát của hải quan. Thứ hai, tiêu chuẩn về xuất xứ: hàng hoá phải có xuất xứ toàn bộ tại quốc gia được hưởng GSP. Nghĩa là hàng hoá đó có nguồn gốc toàn bộ tại nước được hưởng hoặc có thànhaphần nguyên liệu nhập khẩuanhưng đã qua quá trình gia công tái chế cần thiết (sản phẩmacuối cùng nằm trong hạng mục khác với những hạng mục của những nguyên vậtaliệu nhập khẩu trong biểu thuế quanachung và tỷ trọng tối đa nguyênavật liệu nhập khẩu là 40-50% giá FOB).
Ngoài ra, có hai quy tắc khác cần lưu ý là quy tắc cộng gộp và quy tắc bảo trợ. Quy tắc cộng gộp cho phépahàng hoá có xuất xứ từ bất kỳ một nước nào trong một khối nước cũng được coi là xuất xứ từ nước khácatrong khu vực nếuakhu vực đó có 9 Theo quy định của Hải quan Nhật Bản nguồn:http://www.com/gaia/tradehub/hscode/jpn-eng/C01/0301.wizi LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 11 thỏa ước với Nhật Bản. Ví dụ, hàng hoá Việt Nam có nguyên liệu thô nhập khẩu từ các nước ASEAN khác sẽ được coi là có xuất xứ Việt Nam10. Quy tắc bảo trợaáp dụng choanhững nguyên liệu nhập khẩu từ Nhật Bản vào nước được hưởng GSP và dùng để sản xuất hàngahoá xuất khẩu sang Nhật Bản.
Thủ tụcahải quan Các quy định về hải quan của Nhật Bản cũng tương đối phức tạp, đôi khi gây ra nhiều phiền phức do cách áp dụng máy móc. Phần lớn các vấn đề rắc rối trong thủ tục hải quan thường xảy ra ở lần đầu tiên hàng hóa nhập khẩu vào Nhật Bản. Nhìn chung, bất kỳ hàng hóa nào muốn nhập khẩu và Nhật Bản cũng phải khai báo hải quan và lấy được giấy phép nhập khẩu sau khi những mặt hàng này được tiến hành kiểm hoá. Quy trình này bắt đầu với việc điền vào tờ khaiahải quan và kết thúc sauakhi nhận được giấy phépanhập khẩu.
Khai báo Hải quan (Luật Hải quan, điều 67 đến 72): được thực hiện bằng một tờ khai hải quan, mô tả số lượng và giá trịahàng hoá cũng như những mục cần thiết cụ thể. Thông thường việcakhai báo hải quan phảiađược thực hiện sau khi hàng hoá đãavào khu vực Hozei hoặc một điềm chỉ định trước. Tuy nhiên, đối với một số mặt hàng, cần sự phê chuẩnacủa Tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan, việc khai báo phải đượcathực hiện trongakhi hàng hoá được xácađịnh ở trên tàu, xà lan hoặc trước khiađược đưa tới Hozei. Về nguyên tắc, việc khaiabáo hải quan được thực hiện bởi người nhập khẩu hàng hoá.
Trên thực tế, nhà nhập khẩu sẽ ủy quyềnacho nhà môi giới khai thuê hải quan sẽ tiếnahành những thủ tục hải quan này. Các chứng từ phải nộp bao gồm (theo luật Hải quan, điều 68): Một tờ khai hải quan (form C-5020) phải được khai làm 3 bản và nộp cho Hải quan, kèm với những chứng từ sau: - Hoá đơn - Vận đơn đường biển hoặcavận đơn hàng không 10 Nguồn: Hải quan Nhật Bản http://www.jp/english/origin/index.html LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 12 - Giấy chứng nhậnaxuất xứ (khi áp dụng thuế suất nhập khẩu theo WTO - Giấy chứnganhận xuất xứ theoachế độ ưu đãi thuế quan (Form A) - Phiếu đóng gói, giấy biên nhận vận tải, đơn bảo hiểm. - Giấy phép, giấy chứng nhận, tuỳ theo yêu cầu củaaluật lệ khác ngoài Luật Hải quan (khi việc nhập khẩu một số hàng hoá nhấtađịnh bị hạn chế theo những đạo luật và quy định này) - Bản kê chi tiếtavề việc giảm hoặc miễn thuế nhập khẩu hoặc thuế tiêu thụ đặc biệt hoặc hàng miễn thuế - Bảng tính thuế (khi hàng hoáaphải chịu thuế) Nhìn chung, Hải quan Nhật Bản chỉ yêu cầu những giấy tờ bổ sung để tìm hiểu kỹ thông tin hàng hóa trước khi cho thông quan. Kê khai hàng nhập khẩu trong khu vực Hozei, nhà nhập khẩuaphải khai hàng nhập khẩu cho hải quan Nhật Bản sau khi hàng hoá tới và được đưa vào trong khu vực Hozei (Luật Hải quan, điều 67-2).
Thông thường, hải quan Nhật Bản kiểm tra nội dung của từng lần kê khai hải quan. Việc kiểm tra chỉ bắt đầu sau khi hàng vào trong kim vực Hozei. Hệ thống kiểm tra trước khi hàng đến được thiết lập để quản lý những yêu cầuamột cách linh hoạt và cho phép cấp giấy phép nhập khẩu ngay sau khi xuât trình bộ kê khai hải quan trong trường hợp khôngacần thiết phải kiểm tra hàng. Theo đó, việcakiểm tra hàng trước khi tới được tiến hành trước khi hàng được đưa vào khu Hozei.
(1) Những mặtahàng có thểaáp dụng hệ thống này: - Hệ thống kiểm tra trước khi hàng tới có thể áp dụng đối với tất cả loại hàng nhập khẩu. Những mặt hàng nàyađều có lợi vì quá trình kiểm tra diễn ra nhanh chóng. - Những chuyến hàngacần thông quan nhanhachóng do bản chất của hàng hoá như thực phẩm tươi sống - Những mặt hàngacó điều kiện giaoahàngachặt chẽ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 13 - Những mặt hàngabán theo thờiavụ như hàng phục vụ Giáng sinh vàanăm mới - Những mặt hàng cần những thủ tục tuân theo luật pháp và quy định khác - Những mặt hàngacần kiểm tra nhiều nhưanhững mặtahàng cần nhiều chứng từ kèm theo Những chuyến hàng sau đây thích hợpanhất đối vớiahệ thống này: - Những mặtahàng đãađầy đủanhững chứngatừ yêu cầu - Những mặtahàng đòiahỏi vận tải đường biển đường dài hoặcađược vận chuyển quá cảnh - Những mặt hànganhập khẩuatrên cơ sở định kỳ (2) Những chứngatừ cần nộp Việcakhai báo trước khiahàng đến đượcahoàn thành thông quaaviệc nộp một form khai báoatrước khiahàng đến (sửadụng tờ khai hải quanathông thường). Những chứng từanhư trên được gửiakèm theo tờ khai hải quan.
Cơ quan hải quanađể nộp bộ chứng từ: Trước khi hàng đến, tờ khai hải quan đượcanộp cho cơ quan Hải quan kiểm soát một khu vực Hozei nhất định, nơiahàng hoá lẽ ra phải được chuyển tới. Tuy nhiên, nếu Tổng cụcatrưởng Tống cục Hải quan cho phép nộp bộ chứng từahải quan này cho một cơ quan hải quan khác, hảiaquan kim vực cóathể sử dụngamột quy trình khác, có thamakhảo Cục Hải quan và thuếasuất. (3) Thời hạnanộp hồ sơ Bộ hồasơ hải quanacó thểađược nộp bất kỳ lúcanào sau khi vận đơn đường biển (hoặcavận đơn hàngakhông) liên quanađến việc khaiabáo đượcacấp và sau khi tỷagiá hốiađoái của ngàyakhai báo hànganhập khẩuađã được công bố. Tỷ giá hối đoái của đồng yên Nhật so với đồng đôla Mỹ, bảng Anh và một số ngoại tệamạnh khácathường đượcacông bốatrong ngàyathứ ba của tuầnatrước đó.
Ngayakhi bộ chứng từaphải nộp đã sẵn sàng, việcakhai báo hàng có thểsđược thực hiện trước khishàng đến 11 ngày. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 14 (4) Khai báo nhập khẩu Nếu một chuyến hàngađược đưaavào kimavực Hozei đểakiểm traasơ bộ và tất cảa 8 yêuscầu đều đã được đáp ứng để khai báo hải quan theo Luật Hải quan, như hoàn thành tất cả những quy trình khác theo quy định của những luật lệ khác và nếu nhưng hàng nhập khẩu thông báo cho Hảiaquan về việc khai báo nhập khẩu, Hải quan sẽ coi việc khai báoatrướcakhi hàng đến như khai báo hải quanathông thường. Các biện pháp quản lý nhập khẩu ngoài thuế Nhật Bản là quốc gia nổi tiếng khắt khe trong nhập khẩu hàng hóa với nhiều biện pháp hạnachế hoặcacấm nhập đối với hàng hoá nướcangoài vào thị trường nước này. Việc hạn chế được này thểahiện cảatrong các chínhasách và các biện phápakinh tế công khai, các nỗ lựcanhằm tạo sựakhác biệt về văn hoá kinh doanh và truyền thống.
Các vấn đềavề văn hoá vàatruyền thống đã ăn sâu vào tiềm thức về giá trị Nhật Bản. Mỗi một cố gắng thay đổi trong thói quen đều bị xem như là làm ảnh hưởng đến nền văn hoá truyềnathống Nhật Bản. Một số vấn đề nổi bật có liên quan văn hóa như sau: - Thiết lập các tiêuachuẩn riêngacủa Nhật Bản (cảachính thức và không chínhathức). - Việc đòiahỏi phải chứngaminh kinh nghiệm trong thị trường Nhật Bản đã gây ra nhiều cản trở các nhà xuấtakhẩu mớiamuốn thâmanhập thịatrường này.
- Các quy địnhachính thức nhằm bảo trợasản xuất tronganước và phân biệt đối xử đối với hàng ngoạianhập. - Các hiệp hội sản xuất nắm trong tay quyền cấp phép với số lượng thành viên hạn chế nhập khẩu. Những hiệp hội này có sức ảnh hưởng rất lớn trong thị trường, cộng vớiakhả năngakiểm soátathông tin vàahoạt động một cáchahoàn hảo. -Việc nắm giữ cổ phiếuacủa nhau cũng như làaviệc liên kết chặt chẽ các lợi ích thương mạiacủa các doanh nghiệp Nhật Bản gây lên nhữngabất lợi đối với các công ty bên ngoàianhững hiệp hội này khi muốn gia nhập thị trường Theo quy định của Hải quan Nhật Bản, chương 2, nghiên cứu số 0503 11 Nguồn: http://www.jp/region/asia-paci/australia/study0504/chapter4-2.pdf) LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 15 - Các hiệp hộiadoanh nghiệp (cartel) hoạtađộng chínhathức vàakhông chính thức - Các mối quan hệ cá nhân có vai trò rất quan trọng ở Nhật Bản.
Các doanh nghiệp Nhật Bản rất miễn cưỡng trong việc phá bỏ hoặc thay đổi quan hệ kinh doanh. Để có thể vượtaqua các ràoacản này, yếu tốathành côngaphụ thuộc vào lĩnh vực sản xuất, ngành hàng, tính cạnhatranh của sản phẩm và dịch vụ, sự sángatạo và các quyếtađịnh sáng suốt củaaban lãnh đạo doanh nghiệp. Nhật Bản là một thịatrường lớn và phứcatạp với mức độ cạnh tranh rất cao.