Chính Sách Quân Điền Năm 1839 Ở Bình Định Qua Tư Liệu Địa Bạ

Luận án tiến sĩ phân tích chính sách quân điền năm 1839 ở bình định qua tư liệu địa bạ, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng góp tri thức mới cho ngành.

• Tác giả: Phan Phương Thảo
• Người hướng dẫn: Hà Văn Tấn
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lịch Sử
• Đề tài: Chính Sách Quân Điền Năm 1839 Ở Bình Định Qua Tư Liệu Địa Bạ
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2003
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Chính Sách Quân Điền 1839 Ở Bình Định SEO

Chính sách quân điền năm 1839 tại Bình Định là một dấu mốc quan trọng trong lịch sử chế độ phong kiến Việt Nam. Khác với các lần quân điền trước đó, chính sách này không chỉ phân chia ruộng đất công mà còn can thiệp sâu vào quyền tư hữu, cắt giảm ruộng tư để bổ sung vào ruộng công. Việc nghiên cứu chính sách này, đặc biệt qua nguồn tư liệu địa bạ Bình Định, giúp hiểu rõ hơn về tình hình ruộng đất, xã hội và kinh tế thời Nguyễn ở Bình Định. Nguồn sử liệu địa bạ cung cấp những số liệu thống kê cụ thể, khách quan, giúp tái tạo lại một phần lịch sử đất nước, đặc biệt là chế độ sở hữu ruộng đất. Giáo sư Phan Huy Lê đã chủ trì nhóm nghiên cứu địa bạ, từ đó khai thác sưu tập địa bạ Bình Định một cách sâu sắc.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Tư Liệu Địa Bạ Bình Định

Tư liệu địa bạ Bình Định là nguồn sử liệu then chốt để nghiên cứu chính sách quân điền. Bình Định là tỉnh duy nhất có địa bạ được lập vào hai thời điểm khác nhau trên quy mô toàn tỉnh: năm Gia Long 14 (1815) và năm Minh Mệnh 20 (1839). Việc so sánh địa bạ hai thời điểm này giúp thấy rõ sự thay đổi về cơ cấu ruộng đất, sở hữu ruộng đất và tác động của chính sách quân điền. Số lượng địa bạ lớn của Bình Định (1222 theo danh mục, 1207 hiện còn) cung cấp một bức tranh toàn cảnh về tình hình ruộng đất của tỉnh.

1.2. Mục Đích Nghiên Cứu Chính Sách Quân Điền 1839

Nghiên cứu chính sách quân điền năm 1839 không chỉ giới hạn ở việc mô tả chính sách mà còn đi sâu vào phân tích nguyên nhân, tác động và hiệu quả của nó. Câu hỏi đặt ra là: chính sách quân điền có thực sự tiến bộ trong bối cảnh cụ thể của Bình Định nửa đầu thế kỷ XIX? Liệu mục đích của quân điền chỉ là tăng cường quản lý ruộng đất hay còn có mục đích khác? Để trả lời những câu hỏi này, cần khai thác triệt để thông tin từ địa bạ Bình Định, kết hợp với các nguồn sử liệu khác.

II. Vấn Đề Bất Cập Ruộng Đất Nửa Đầu TK XIX Địa Bạ

Tình hình sở hữu ruộng đất nửa đầu thế kỷ XIX ở Việt Nam nói chung và Bình Định nói riêng bộc lộ nhiều bất cập. Ruộng đất tập trung trong tay một số địa chủ, trong khi phần lớn nông dân không có đất canh tác. Điều này dẫn đến mâu thuẫn xã hội gay gắt và ảnh hưởng tiêu cực đến kinh tế. Nhà Nguyễn đã thực hiện nhiều chính sách để giải quyết vấn đề này, bao gồm đo đạc ruộng đất, lập địa bạ, ban cấp ruộng đất, khai hoang và quản lý ruộng đất công. Tuy nhiên, hiệu quả của các chính sách này còn hạn chế. Theo R. Souvignet, năm 1839, Bình Định chỉ có 5200 mẫu ruộng công, nhưng có tới 71400 mẫu ruộng tư. Số lượng binh lính có lương điền cũng rất ít.

2.1. Chính Sách Quản Lý Ruộng Đất Của Nhà Nguyễn

Nhà Nguyễn tăng cường quản lý ruộng đất thông qua việc đo đạc và lập địa bạ trong cả nước. Chính sách ban cấp ruộng đất nhằm tạo điều kiện cho nông dân có đất canh tác. Chính sách khai hoang khuyến khích mở rộng diện tích ruộng đất. Đối với ruộng đất công làng xã, nhà nước có những quy định cụ thể về quản lý và sử dụng. Tuy nhiên, các chính sách này chưa giải quyết triệt để tình trạng bất bình đẳng trong sở hữu ruộng đất.

2.2. Nguyên Nhân Bất Bình Đẳng Ruộng Đất Ở Bình Định

Nguyên nhân của tình trạng bất bình đẳng trong sở hữu ruộng đất ở Bình Định có thể do nhiều yếu tố. Một số nhà nghiên cứu cho rằng do ảnh hưởng của phong trào Tây Sơn, khi ruộng công bị biến thành ruộng tư. Tuy nhiên, đây chỉ là một phần của vấn đề. Cần phải xem xét cả các yếu tố lịch sử, xã hội và kinh tế khác để hiểu rõ hơn về nguyên nhân sâu xa của tình trạng này.

III. Cách Thực Hiện Phân Tích Địa Bạ Gia Long 1815

Để đánh giá hiệu quả của chính sách quân điền năm 1839, cần phân tích tình hình sở hữu ruộng đất trước khi chính sách này được thực hiện. Địa bạ Gia Long 14 (1815) là nguồn tư liệu quan trọng để hiểu rõ tình hình này. Địa bạ cung cấp số liệu về tổng diện tích ruộng đất, cơ cấu các loại ruộng đất (công, tư), phân bố ruộng đất theo chủ sở hữu, và chất lượng ruộng đất. Việc phân tích địa bạ giúp xác định mức độ tập trung ruộng đất, vai trò của địa chủ, tình hình nông dân và các yếu tố khác ảnh hưởng đến sở hữu ruộng đất. Nguyễn Đình Đầu đã có nhiều đóng góp quan trọng trong việc khai thác nguồn tư liệu địa bạ này.

3.1. Số Liệu Tổng Quát Từ Địa Bạ Gia Long 14 1815

Thông tin từ địa bạ cho thấy số liệu tổng quát và đặc điểm sở hữu ruộng đất thời kỳ này. Ruộng đất tư chiếm tỷ lệ lớn hơn so với ruộng đất công. Ruộng đất được phân bố theo thời vụ và chất lượng khác nhau. Phân tích này giúp hình dung bức tranh chung về tình hình ruộng đất ở Bình Định trước quân điền.

3.2. Phân Bố Sở Hữu Ruộng Đất Tư Thục Năm 1815

Phân bố sở hữu ruộng đất tư cho thấy sự phân hóa giàu nghèo trong xã hội. Một số ít địa chủ sở hữu phần lớn ruộng đất, trong khi phần lớn nông dân chỉ có một ít ruộng đất hoặc không có ruộng đất. Sự phân bố này ảnh hưởng đến các yếu tố khác như sở hữu ruộng của chủ nữ, phụ canh, chức sắc, và nhóm họ.

IV. Giải Pháp Đánh Giá Thực Hiện Quân Điền 1839 Qua Địa Bạ

Để đánh giá hiệu quả của chính sách quân điền năm 1839, cần so sánh tình hình sở hữu ruộng đất trước và sau khi chính sách này được thực hiện. Địa bạ Minh Mệnh 20 (1839) cung cấp thông tin về tình hình ruộng đất sau quân điền. So sánh địa bạ Gia Long 14 (1815) và địa bạ Minh Mệnh 20 (1839) giúp xác định những biến đổi về cơ cấu ruộng đất, phân bố ruộng đất và sở hữu ruộng đất. Từ đó, có thể đánh giá mức độ thành công hay thất bại của chính sách quân điền.

4.1. Tổ Chức Thực Hiện Quân Điền Năm 1839 Ở Bình Định

Việc thực hiện quân điền năm 1839 được tổ chức như thế nào? Ai là người chịu trách nhiệm thực hiện chính sách này? Những quy trình, thủ tục nào được áp dụng? Hiểu rõ về tổ chức thực hiện quân điền giúp đánh giá tính khả thi và hiệu quả của chính sách.

4.2. Tình Hình Sở Hữu Ruộng Đất Sau Quân Điền 1839

Tình hình sở hữu ruộng đất sau quân điền có gì thay đổi so với trước quân điền? Ruộng đất công có tăng lên không? Ruộng đất tư có giảm đi không? Ai là người được hưởng lợi từ quân điền? Ai là người bị thiệt hại? Những biến đổi này cho thấy tác động thực tế của chính sách quân điền.

4.3. Cách Thức Sung Công Ruộng Tư Trong Quân Điền

Phương thức sung công ruộng tư diễn ra như thế nào trong phép quân điền? Tiêu chí nào được sử dụng để xác định ruộng đất nào sẽ bị sung công? Có sự công bằng, minh bạch trong quá trình sung công hay không? Cách thức sung công ảnh hưởng đến thái độ của người dân đối với chính sách quân điền.

V. Kết Quả Biến Đổi Sở Hữu Ruộng Đất 1815 1839

Việc so sánh địa bạ hai thời điểm 1815 và 1839 cho thấy những biến đổi quan trọng về sở hữu ruộng đất ở Bình Định. Cơ cấu ruộng đất, quy mô sở hữu, và phân bố ruộng đất có những thay đổi đáng kể. Những thay đổi này phản ánh tác động của chính sách quân điền đến xã hội và kinh tế Bình Định. Việc phân tích dữ liệu từ địa bạ giúp xác định những xu hướng chính trong biến đổi ruộng đất.

5.1. So Sánh Cơ Cấu Sở Hữu Ruộng Đất Giữa Hai Thời Điểm

Cơ cấu sở hữu các loại ruộng đất (công, tư) thay đổi như thế nào giữa năm 1815 và năm 1839? Tỷ lệ ruộng công có tăng lên không? Tỷ lệ ruộng tư có giảm đi không? Thay đổi về cơ cấu này cho thấy tác động của chính sách quân điền đến sở hữu ruộng đất.

5.2. Biến Đổi Sở Hữu Ruộng Đất Theo Chủ Trùng Tên

Phân tích biến đổi sở hữu ruộng đất của những chủ có tên trùng nhau trong hai địa bạ giúp thấy rõ hơn về tác động của quân điền đến từng cá nhân. Có chủ nào bị giảm sở hữu không? Có chủ nào tăng sở hữu không? Những biến động này phản ánh sự phân phối lại ruộng đất sau quân điền.

5.3. Cách Chia Ruộng Công Và Hệ Quả Của Quân Điền

Cách chia ruộng công theo lương điền, khẩu phần như thế nào? Ai được chia ruộng công? Chia bao nhiêu? Quyền lợi do quân điền mang lại cho người dân là gì? Quân điền có tạo ra sự công bằng, ổn định trong xã hội hay không?

VI. Kết Luận Đánh Giá Chính Sách Quân Điền 1839 Bình Định

Việc đánh giá chính sách quân điền năm 1839 ở Bình Định cần xem xét nhiều khía cạnh. Chính sách này có đạt được mục tiêu đề ra hay không? Tác động của chính sách đến xã hội, kinh tế và đời sống của người dân như thế nào? Những bài học kinh nghiệm nào có thể rút ra từ chính sách quân điền này? Đánh giá một cách khách quan và toàn diện giúp hiểu rõ hơn về lịch sử và chính sách của Việt Nam thời Nguyễn. Trần Văn Giàu có nhiều phân tích sâu sắc và phê phán chính sách này.

6.1. Nhận Xét Về Phép Quân Điền Năm 1839 Ở Bình Định

Nhận xét và đánh giá tổng quát về phép quân điền năm 1839 ở Bình Định. Những ưu điểm, nhược điểm của chính sách này là gì? Chính sách này có phù hợp với bối cảnh cụ thể của Bình Định thời đó hay không? Cần có những nghiên cứu sâu hơn để đánh giá chính xác về phép quân điền.

6.2. Bài Học Kinh Nghiệm Từ Chính Sách Quân Điền

Những bài học kinh nghiệm nào có thể rút ra từ chính sách quân điền năm 1839? Những yếu tố nào quyết định sự thành công hay thất bại của một chính sách? Những bài học này có giá trị tham khảo cho việc hoạch định chính sách hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TÌNH HÌNH SỞ HỮU RUỘNG ĐẤT NỬA ĐẦU THẾ KỶ XIX VÀ CHỦ TRƯƠNG QUÂN ĐIỀN NĂM 1839 Ở BÌNH ĐỊNH 1. NHÀ NGUYỄN TRƢỚC TÌNH HÌNH SỞ HỮU RUỘNG ĐẤT NỬA ĐẦU THẾ KỶ XIX 1. Nhà Nguyễn thành lập Cuối thế kỷ XVIII, phong trào Tây Sơn đã lập được nhiều chiến công hiển hách, đập tan các thế lực chia cắt Đàng Trong và Đàng Ngoài, bước đầu lập lại nền thống nhất đất nước, đánh bại các cuộc xâm lược của quân Xiêm ở phía Nam và Mãn Thanh ở phía Bắc, bảo vệ vững chắc độc lập dân tộc. Sau khi khởi xướng và lãnh đạo phong trào Tây Sơn giành được những thắng lợi trong giai đoạn đầu, Nguyễn Nhạc tự xưng Hoàng đế (1776), lấy hiệu Thái Đức.

Năm 1786, Nguyễn Nhạc xưng là Trung ương Hoàng đế cai quản vùng đất từ Quảng Ngãi vào nam, Nguyễn Lữ được phong làm Đông Định vương, trấn giữ đất Gia Định. Còn từ Quảng Nam trở ra bắc do Bắc Bình vương Nguyễn Huệ cai quản. Năm 1788, trước đòi hỏi cấp thiết của cuộc kháng chiến chống Thanh, Nguyễn Huệ lên ngôi Hoàng đế, đóng đô tại Phú Xuân. Nhà Tây Sơn gồm có ba chính quyền, hai hoàng đế nhưng chỉ có chính quyền của Hoàng đế Quang Trung đã đề ra và thực hiện một số chính sách tiến bộ trên lãnh thổ do ông cai trị.

Sau đại thắng quân xâm lược Mãn Thanh (1789), chính quyền non trẻ của Quang Trung một mặt phải khắc phục những khó khăn do cuộc khủng hoảng kéo dài ở Đàng Ngoài để lại; mặt khác phải khẩn trương xây dựng (LUAN.ba TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 18 chính quyền mới và củng cố lực lượng quốc phòng, xây dựng quân đội vững mạnh, sẵn sàng đối phó với các thế lực chống đối ở Bắc Hà cũng như với Nguyễn Ánh ở Gia Định. Bên cạnh đó, tình hình kinh tế trong nước lúc này rất tiêu điều, đặt ra những yêu cầu phải giải quyết. Năm 1789, Quang Trung ban Chiếu khuyến nông, đề ra một số biện pháp tích cực nhằm phục hồi sản xuất nông nghiệp, ổn định đời sống nhân dân. Mặc dù chính quyền Tây Sơn chưa có chính sách giải quyết vấn đề ruộng đất, song trong vòng 3, 4 năm thực thi Chiếu khuyến nông, tình hình nông nghiệp đã có những chuyển biến tích cực.

Đối với công, thương nghiệp, Quang Trung cũng có những biện pháp khuyến khích sản xuất, mở mang lưu thông hàng hóa, phục hồi và phát triển các ngành thủ công nghiệp cũng như hoạt động thương nghiệp, kể cả quan hệ thông thương với các nước láng giềng. Đất nước đang dần phục hồi và phát triển thì Quang Trung đột ngột từ trần vào năm 1792, người kế nghiệp là Quang Toản còn quá trẻ, không đủ sức gánh vác trọng trách được giao phó. Thêm vào đó, những mâu thuẫn và xung đột nội bộ làm cho vương triều Tây Sơn suy yếu nhanh chóng, ảnh hưởng xấu tới sự phát triển chung của cả nước. Thực tế khách quan đó cùng với sự bất lực của Nguyễn Lữ và thái độ mệt mỏi, tự mãn của Nguyễn Nhạc đã tạo điều kiện cho Nguyễn Ánh và các thế lực chống đối gây dựng và phát triển lực lượng ở Gia Định.

Từ 1790, Nguyễn Ánh bắt đầu phản công, đánh vào những vùng đất thuộc quyền cai trị của Nguyễn Nhạc. Cái chết đột ngột của Quang Trung và sự suy yếu của triều Quang Toản đã tạo điều kiện và cơ hội thuận lợi cho Nguyễn Ánh nhanh chóng chiếm được thành Qui Nhơn (1799), thành Phú Xuân (1801) và đến 1802 đánh bại vương triều Quang Toản. Nguyễn Ánh lên ngôi vua (1802), niên hiệu là Gia Long, sáng lập vương triều Nguyễn (1802 – 1945). Lần đầu tiên trong lịch sử, đất nước ta thống nhất và có một hệ thống cai trị từ trung ương đến địa phương trên một lãnh thổ rộng lớn bao gồm cả Đàng Ngoài và Đàng Trong đã được mở rộng tới tận mũi Cà Mau, gần như tương ứng với lãnh thổ Việt Nam hiện đại.ba TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 19 Vương triều Nguyễn, nhất là trong giai đoạn đầu thế kỷ XIX, đời Gia Long (1802 – 1819), Minh Mệnh (1820 – 1840) đã có nhiều cố gắng và đạt được một số thành tựu trong việc xây dựng và củng cố quốc gia thống nhất, trong cải cách hành chính của Minh Mệnh năm 1831 – 1832, trong chính sách khẩn hoang và trong nhiều hoạt động văn hóa, xã hội khác.

Tuy nhiên, đặt trong bối cảnh chung của khu vực và thế giới thế kỷ XIX, nhà Nguyễn cũng bộc lộ những hạn chế và tiêu cực, biểu thị tập trung trong chủ trương tăng cường chế độ quân chủ tập quyền chuyên chế , khôi phục địa vị độc tôn của Nho giáo, duy trì tư tưởng “ức thương” và nhất là trong chính sách xã hội, không có giải pháp hữu hiệu bảm đảm an dân và ổn định xã hội. Giai đoạn đầu thế kỷ XIX, các cuộc khởi nghĩa vẫn nổ ra liên tục trên khắp các vùng, từ bắc vào nam, từ đồng bằng, trung du cho đến miền núi. Đại bộ phận các cuộc nổi dậy này chỉ tồn tại trong một thời gian ngắn và trước sau đều bị nhà Nguyễn đàn áp song đã làm cho triều đình nhiều phen khốn đốn, đe dọa nền thống trị của họ Nguyễn. Diễn biến sôi động của phong trào nông dân đầu thế kỷ XIX phản ảnh tính chất không ổn định của tình hình chính trị xã hội, thể hiện phản ứng của các tầng lớp xã hội đối với chế độ cai trị của các triều vua Nguyễn.

Mặt khác, hậu quả không tránh khỏi của các cuộc nổi dậy đó là sản xuất nông nghiệp có nơi, có lúc, bị đình trệ, lực lượng sản xuất bị sa sút. Các cuộc khởi nghĩa đã tác động đến chế độ ruộng đất ở một mức độ nào đó. Về hình thức, vấn đề ruộng đất, khẩu hiệu về ruộng đất không được đặt ra trực tiếp trong các cuộc khởi nghĩa nhưng rõ ràng phong trào nông dân đầu thế kỷ XIX có ảnh hưởng nhất định đến diễn biến của chế độ ruộng đất và chính sách ruộng đất của triều Nguyễn. Tình hình sở hữu ruộng đất nửa đầu thế kỷ XIX Tình hình phân bố ruộng đất công và tư nửa đầu thế kỷ XIX giữa các vùng, các miền trong cả nước rất khác nhau.

Tuy nhiên, sở hữu nhà nước và sở hữu tư nhân vẫn là hai loại hình sở hữu chủ yếu của thời kỳ này. Sở hữu nhà nước (LUAN.ba TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 20 Ruộng đất thuộc sở hữu nhà nước bao gồm hai loại: loại do nhà nước trực tiếp quản lý và ruộng đất công làng xã. Ruộng đất do nhà nước trực tiếp quản lý : Đầu thế kỷ XIX, loại ruộng đất này bị thu hẹp nhiều so với thời kỳ trước. Ba loại ruộng chủ yếu nằm trong quyền quản lý trực tiếp của nhà nước là tịch điền, quan điền và đồn điền.

 Tịch điền: Là loại ruộng có tính chất lễ nghi. Năm 1828, theo quyết định của Minh Mệnh, 4 mẫu 4 sào đất thuộc hai phường Hậu Sinh và An Trạch trở thành tịch điền tại kinh đô Huế. Năm 1832 cho mở rộng tịch điền trên phạm vi cả nước, mỗi tỉnh 3 mẫu, lấy ở khu vực ngoài thành của tỉnh hay trấn. Người cày tịch điền là nông phu sở tại, được miễn trừ lao dịch [27, tr.

Tuy vậy, số lượng ruộng này không đáng kể và không có mấy tác dụng đối với chế độ ruộng đất đương thời.  Quan điền, quan trại: là loại ruộng đất đã tồn tại từ các thế kỷ trước. Đó vốn là các loại ruộng chế lộc, quan điền, quan trại, quan đồn điền, thưởng lộc, ngụ lộc, …dưới thời Trịnh – Nguyễn, sau đó được nhà Tây Sơn ban cấp cho các quan lại. Nhà Nguyễn đã thu hồi các loại ruộng trên lại và gọi chung là quan điền, quan trại, đặt dưới quyền sở hữu trực tiếp của nhà nước.

Từ năm 1822, Minh Mệnh cho chuyển quan điền quan trại thành ruộng công làng xã và đến giữa thế kỷ XIX thì về cơ bản loại ruộng này không còn tồn tại nữa [54, tr. Trong các địa bạ lập vào thời Gia Long, ở vùng Bắc Bộ không thấy ghi về loại ruộng đất này. Nhưng địa bạ Bình Định cũng lập vào thời Gia Long (1815) có ghi rất cụ thể về quan điền. Tính trên qui mô toàn trấn Bình Định bấy giờ, trong 559/660 địa bạ Bình Định còn lưu giữ thống kê được 1633.6 là quan điền, chiếm gần 2,2% tổng diện tích.

Sau đó, số quan điền này được nhập vào với công điền và gọi chung là công điền. Đến địa bạ tỉnh Bình Định lập năm 1839 chỉ còn ghi chung về diện tích công điền, không phân biệt quan điền nữa.ba TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 21  Đồn điền: phần lớn đồn điền là kết quả khai hoang dưới thời Nguyễn, chủ yếu tập trung ở vùng Nam Bộ. Suốt thời Gia Long và đầu Minh Mệnh vẫn tiếp tục lập đồn điền để lấy thóc gạo nuôi quân. Đến khi Minh Mệnh quyết định đặt chế độ công điền công thổ thì nhà nước lấy ruộng đất của đồn điền chia cho các làng làm công điền công thổ để quân cấp cho xã dân theo định lệ chung của toàn quốc [41, tr.

Ruộng đất công làng xã: Trên thực tế, cũng như trong các thế kỷ trước, nói chung làng xã nắm quyền quản lý, phân phối phần ruộng đất này theo qui chế quân điền mặc dù về nguyên tắc đó là sở hữu nhà nước. Nhìn chung, đầu thế kỷ XIX, ruộng đất công trên toàn quốc bị thu hẹp nhiều. Tổng diện tích ruộng đất công và tư cả nước (chỉ tính thực trưng) là 3 949 225 mẫu, trong đó ruộng đất công (gồm công điền, quan điền, ruộng muối và công thổ) chỉ còn 760 872 mẫu, chiếm tỷ lệ 19,26% tổng diện tích ruộng đất công và tư. Riêng ruộng công (gồm công điền, quan điền và ruộng muối) có 580 363 mẫu, chiếm tỷ lệ 17,08% [188].

Tuy nhiên, tỷ lệ ruộng đất công phân bố không đồng đều ở các địa phương. Vào khoảng cuối đời Gia Long, theo ghi chép của Phan Huy Chú: “nước ta duy có trấn Sơn Nam Hạ là có nhiều ruộng công, đất bãi công…Còn các xứ khác thì các hạng ruộng công không có mấy” [7, tr. Năm 1852, theo lời Thượng thư Bộ Hộ Hà Duy Phiên: “Thừa Thiên, Quảng Trị thì ruộng công nhiều hơn ruộng tư, Quảng Bình thì công tư bằng nhau, còn các hạt khác thì ruộng tư nhiều mà ruộng công ít, tỉnh Bình Định càng ít hơn”[35, tr. Sự phân bố không đồng đều tỷ lệ ruộng đất công còn thể hiện trong phạm vi từng miền, từng tỉnh, từng huyện, thậm chí từng tổng, từng xã, thôn.

Kết quả nghiên cứu địa bạ ở một số tỉnh cũng cho nhận xét như vậy.