CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH PHÒNG CHÁY, CHỮA CHÁY 1. Sự cần thiết của chính sách phòng cháy, chữa cháy đối với địa phương hiện nay Trong hoạt động hằng ngày, tại nơi làm việc cũng như nơi cư trú, thường xuyên tồn tại lửa, các thiết bị sinh lửa, sinh nhiệt và các loại chất cháy và như vậy hầu như ở đâu, lúc nào cũng có thể xuất hiện các yếu tốt có thể gây cháy và để giải quyết những vấn đề liên quan đến sự cố cháy, nổ phát sinh trong cộng đồng xã hội thì nhà nước phải sử dụng chính sách PCCC để làm công cụ chủ yếu trong việc thực hiện chức năng quản lý hoạt động của cộng đồng xã hội nhằm thúc đẩy các mối quan hệ xã hội đi vào một trật tự nhất định phù hợp với định hướng phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, được thể hiện ở các nội dung sau: Thứ nhất, xuất phát từ nội dung của chính sách PCCC của Nhà nước đã thể hiện rõ những tác động của Nhà nước đến các đối tượng quản lý nhằm tạo hành lang cho các đối tượng vận động theo định hướng nhất định để nhằm đạt được những giá trị, những mục tiêu mà Nhà nước mong muốn và phù hợp với nhu cầu cơ bản của cộng đồng xã hội và ở góc độ ngược lại các đối tượng quản lý hoạt động đúng theo định hướng của chính sách PCCC thì sẽ nhận được những hỗ trợ, ưu đãi tích cực từ Nhà nước như: miễn giảm thuế, tiếp cận nguồn vốn có lãi xuất thấp. Thứ hai, trong quy luật cạnh tranh của nền kinh tế thị trường đã tạo nhiều điều kiện thuận lợi cho các chủ thể tham gia vào hoạt động đầu tư, sản xuất kinh doanh, cung cấp cho xã hội nhiều dịch vụ tiện ích, chất lượng hàng hóa được nâng cao, năng suất lao động tăng, công nghệ không ngừng phát 7 n triển. Do đó, mỗi cá nhân, tổ chức và xã hội được hưởng lợi rất nhiều từ kinh tế thị trường, nhưng nền kinh tế thị trường cũng có những tác động tiêu cực đến xã hội như: sự bất bình đẵng, kinh tế vĩ mô bất ổn.để khắc phục những ảnh hưởng tiêu cực của nên kinh tế thị trường thì Nhà nước phải sử dụng chính sách làm công cụ để điều chỉnh đảm bảo sự cân đối, qua đó tạo điều kiện hình thành môi trường thuận lợi cho các chủ thể xã hội hoạt động trong đó có PCCC.
Thứ ba, việc thực hiện chính sách PCCC không chỉ do một đơn vị, cá nhân thực hiện mà phải có sự tham gia phối hợp của nhiều cấp, nhiều ngành và của nhiều cá nhân, tổ chức, thông qua thực hiện chính sách PCCC sẽ thúc đẩy sự phối hợp nhịp nhàng, linh hoạt, đồng bộ giữa các cơ quan Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội và nhân dân trong thực hiện mục tiêu của Nhà nước về PCCC. Theo số liệu thống kê của cơ quan quản lý Nhà nước về PCCC, tính trong 5 năm trở lại đây thì trên cả nước đã xảy ra trên 9911 vụ cháy, làm chết 258 người, làm bị thương 873 người, thiệt hại về tài sản quy thành tiền ước tính gần 5000 tỉ đồng. Trong đó, hơn 50% số vụ cháy và đa số người chết và bị thương xảy ra ở khu vực dân cư, nguyên nhân gây cháy chủ yếu do sơ suất trong sử dụng lửa trần, sử dụng hệ thống và thiết bị điện, dụng cụ sinh nhiệt.và thực tế từ những vụ cháy xảy ra,người dân thường lúng túng do thiếu những kiến thức cơ bản, những kĩ năng cần thiết để tự thoát nạn, thoát hiểm, bảo vệ tính mạng cũng như tài sản của chính mình. Đặc biệt là trách nhiệm của một số người đứng đầu trong việc tổ chức thực hiện chính sách PCCC trong phạm vi quản lý của mình và trách nhiệm của người dân về ý thức trang bị thiết bị chữa cháy và khả năng sử dụng thiết bị chữa cháy còn rất hạn chế.
Nhiều vụ cháy không chỉ gây thiệt hại trực tiếp về tính mạng, sức khỏe 8 n và tài sản mà còn để lại hậu quả nặng nề cho xã hội, như: đình trệ hoạt động sản xuất, kinh doanh, người lao động mất việc làm sẽ ảnh hưởng đến đời sống sinh hoạt cũng như tác động đến tư tưởng của những nhà đầu tư (kể cả đầu từ nước ngoài vào Việt Nam). Cháy xảy ra còn gây tác động xấu đến an ninh trật tự, an toàn xã hội và ảnh hưởng rất lớn đến hệ môi trường sinh thái. Song song với sự phát triển của đời sống kinh tế - xã hội là những nguy cơ tiềm ẩn về cháy, nổ và sự gia tăng các vụ tai nạn, sự cố liên quan đến cháy trong thời gian qua trên địa bàn cả nước nói chung và quận Hải Châu nói riêng đòi hỏi yêu cầu bức thiết trong việc phải tăng cường các biện pháp phòng cháy, chữa cháy (PCCC) cho các đối tượng (cá nhân, tổ chức) và người dân, xây dựng lực lượng PCCC chính quy và lực lượng PCCC cơ sở đủ sức thực hiện nhiệm vụ dập tắt đám cháy khi mới phát sinh, sớm khắc phục các hạn chế về điều kiện cơ sở hạ tầng, giao thông bất cập, nguồn nước phục vụ cho chữa cháy không thuận lợi, các điều kiện về đảm bảo an toàn PCCC trong các hộ gia đình, các khách sạn, nhà hàng còn chưa đảm bảo về qui định, qui chuẩn làm ảnh hưởng rất nhiều đến công tác kiểm tra hoặc công tác chữa cháy khi có sự cố cháy, bên cạnh đó còn có yếu tố ảnh hưởng của thời tiết nắng, nóng khô hanh diễn biến bất thường cũng đã góp phần gây ảnh hưởng rất lớn đến công tác chữa cháy. Xuất phát từ thực tiễn của cuộc sống xã hội và những thiệt hại do hậu quả cháy, nổ mang lại.
Để quản lý xã hội ngày càng ổn định và thúc đẩy các hoạt động kinh tế - xã hội phát triển đúng hướng. Nhà nước với vai trò là chủ thể quản lý đã sớm xây dựng và ban hành chính sách PCCC để nhằm mục đích: Một là, nâng cao vai trò lãnh đạo của các cấp chính quyền trong việc tổ chức thực hiện chính sách PCCC. Chủ động xây dựng các phương án PCCC, củng cố lực lượng PCCC cơ sở và chuyên nghiệp nhằm nâng cao năng lực 9 n phòng ngừa các vụ cháy xảy ra hoặc tổ chức chữa cháy có hiệu quả khi xảy ra cháy, góp phần đảm bảo an ninh trật tự, an toàn xã hội, mang lại hạnh phúc cho mọi người, đồng thời mang lại sự bình yên cho toàn xã hội, xây dựng xã hội ngày càng văn minh hiện đại trên bước đường công nghiệp hóa-hiện đại hóa đất nước. Hai là, coi trọng và luôn luôn đổi mới các hình thức tuyên truyền và bám sát địa bàn cơ sở để xây dựng phong trào quần chúng PCCC; tuyên truyền, hướng dẫn cho đông đảo các tầng lớp nhân dân về các quy định PCCC, kiến thức PCCC cơ bản để mỗi người dân tự chủ động biết cách phòng cháy và tích cực tham gia các hoạt động PCCC bằng nhiều hình thức cụ thể như: Từng hộ gia đình thường xuyên kiểm tra, rà soát chặt chẽ các nguồn dễ gây cháy trong gia đình; phải thận trọng trong việc sử dụng xăng, dầu, điện, lửa; khi đun nấu, thắp nhang đèn thờ cúng phải có người trông coi; khi ra khỏi nhà phải kiểm tra lại bếp, tắt điện; không câu móc điện tùy tiện.đến công tác kiểm tra, nhắc nhở đảm bảo cho người dân an tâm sản xuất kinh doanh mang lại nhiều giá trị vật chất và tinh thần cho xã hội, giảm thiểu tối đa các vụ cháy ảnh hưởng tới hoạt động sản xuất kinh doanh của người dân và những tác động tiêu cực đến môi trường sống Ba là, chú trọng thực hiện công tác phòng ngừa trong phòng cháy, chữa cháy là chính, đảm bảo và duy trì các điều kiện an toàn về PCCC trong từng khu dân cư, từng cơ sở, từng hộ gia đình, để loại trừ và giảm đến mức thấp nhất nguy cơ gây nên cháy, nổ.
Phải chuẩn bị đầy đủ lực lượng, phương tiện chữa cháy tại chỗ để chủ động phòng ngừa và chữa cháy kịp thời, có hiệu quả nhằm hạn chế đến mức thấp nhất các vụ cháy có thể xảy ra. Bên cạnh đó phải phát huy vai trò, trách nhiệm quản lý công tác PCCC ở cấp quận, huyện. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của thực hiện chính sách phòng cháy, chữa cháy 10 n 1. Khái niệm, đặc điểm thực hiện chính sách phòng cháy, chữa cháy Để có thể đưa ra cách hiểu về thực hiện chính sách phòng cháy, chữa cháy là gì?, trước hết cần làm rõ một số thuật ngữ sau: - Cháy là gì? Năm 1773, Lavoisie (nhà bác học người Pháp) đã khẳng định: “Cháy là phản ứng hóa học trong đó các chất tham gia phản ứng với ôxy kèm theo sự tỏa nhiệt và phát ra ánh sáng”.
Ngày nay, bản chất sự cháy đã được định nghĩa một cách chính xác bằng khoa học như sau: “Cháy là một phản ứng hóa học có tỏa nhiệt và phát sáng” và theo Từ điển Bách khoa Công an nhân dân Việt Nam năm 2005 nêu: Phản ứng ôxy có kèm theo tỏa nhiệt và phát sáng. Sự cháy chỉ xảy ra khi có đầy đủ các điều kiện, đó là sự kết hợp giữa chất cháy, chất ôxy hóa (thường là ôxy trong không khí) và nguồn cháy. Thiếu một trong ba điều kiện đó thì không có sự cháy. Về bản chất, cháy là phản ứng hóa học giữa các cháy với ôxy trong không khí hoặc với một chất ôxy hóa khác có kèm theo tỏa nhiệt và phát sáng.
Như vậy, điều kiện cần để sự cháy diễn ra là khi có (1) các điều kiện nhất định của chất cháy với (2) chất ôxy hóa dưới sự tác động của (3) nguồn cháy nhưng không phải khi nào có đủ 3 yếu tố nói trên là có cháy diễn ra mà còn phải có sự kết hợp ở điều kiện cụ thể - là thời gian tiếp xúc hoặc nồng độ bốc cháy của chất cháy hoặc nhiệt độ môi trường…. Do đó, để làm tốt công tác PCCC cần phải nghiên cứu và nắm vững các nguyên nhân gây cháy từ đó vận dụng vào phục vụ công tác phòng cháy và dập tắt đám cháy.