Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về chính sách phát triển công nghiệp tại địa phương. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ 5 - Chương 2: Phương pháp nghiên cứu. - Chương 3: Thực trạng chính sách phát triển công nghiệp tại tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2007 - 2012. - Chương 4: Định hướng và giải pháp hoàn thiện các chính sách chủ yếu nhằm đẩy mạnh phát triển công nghiệp tại tỉnh Thái Nguyên.
Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP TẠI ĐỊA PHƢƠNG 1. Công nghiệp tại địa phƣơng 1. Khái niệm công nghiệp tại địa phương Có nhiều quan điểm khác nhau về khái niệm công nghiệp tại địa phương. Có quan điểm cho rằng khái niệm công nghiệp tại địa phương là một khái niệm được dùng để chỉ một bộ phận của ngành công nghiệp được tiến hành ở địa phương, hay chính xác hơn là các hoạt động sản xuất mang tính chất công nghiệp diễn ra ở địa phương.
Nó bao gồm các ngành nghề tiểu thủ công nghiệp, thủ công cổ truyền, các ngành nghề công nghiệp mới, các tổ chức hoạt động dịch vụ nông thôn với các quy mô khác nhau. Nói đến công nghiệp tại địa phương là nói đến phát triển ngành nghề công nghiệp, các tổ chức hoạt động kinh tế ngoài nông nghiệp ở địa phương. Phát triển công nghiệp tại địa phương là tìm cách phát huy các mặt mạnh, tìm kiếm và tạo ra những thế mạnh mới, tạo ra các giá trị gia tăng cho các hoạt động sản xuất, kinh doanh, thương mại… liên quan đến các hoạt động của lĩnh vực công nghiệp tại địa phương; sự thay đổi các yếu tố và thái độ của các tác nhân trong từng thời điểm nhất định. Phát triển công nghiệp tại địa phương được hiểu đó là việc đề ra cho lãnh thổ vùng địa phương chiến lược phát triển công nghiệp được bảo đảm thực thi bởi chính sách phát triển dựa trên lợi thế; chiến lược này sẽ thường xuyên được đánh giá và xác định, điều chỉnh theo sự xuất hiện của các tình huống, các yếu tố và tác nhân mới, hay theo sự phát triển của môi trường kinh tế, chính trị, xã hội có liên quan.
Phát triển công nghiệp tại địa phương không chỉ liên quan đến việc hội nhập với thị trường bên ngoài mà còn liên quan tới sự xoá bỏ những lỗ hổng tại địa Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ 6 phương đó, nghĩa là khuyến khích các doanh nghiệp tìm kiếm những nhà cung cấp và khách hàng ngay tại địa phương của mình. Khuyến khích sự tương tác giữa các doanh nghiệp địa phương sẽ tạo ra cơ hội kinh doanh, phát triển công nghệ cũng như quy mô đầu tư của các doanh nghiệp tạo điều kiện thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương. Từ các cách tiếp cận ấy có thể rút ra khái niệm công nghiệp tại địa phương được đề cập trong Luận văn này bao gồm: Các ngành công nghiệp, các cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ công nghiệp trên địa bàn một tỉnh, vùng, theo ranh giới địa lý xác định. Theo khái niệm này công nghiệp tại địa phương đã bao gồm không phân biệt các loại hình sở hữu, loại hình quản lý, quy mô thuộc địa bàn của một địa phương xác định.
Công nghiệp tại địa phương là bộ phận của công nghiệp quốc gia, gắn với không gian kinh tế - xã hội của địa phương theo ranh giới xác định. Vai trò của công nghiệp tại địa phương Phát triển công nghiệp tại địa phương là những nội dung quan trọng, là hợp phần của công nghiệp của mỗi quốc gia. Cho dù có nhiều cách tiếp cận và nhận định khác nhau về phát triển công nghiệp tại địa phương nhưng hầu hết các quan điểm này đều thống nhất đề cao vai trò của phát triển công nghiệp tại địa phương, đó là: - Phát triển công nghiệp tại địa phương đóng góp vào sự tăng trưởng của vùng địa phương nói riêng và nền kinh tế quốc dân nói chung: Phát triển công nghiệp tại địa phương góp phần huy động vốn tích luỹ, đồng thời tác động đến phát triển ngành nông nghiệp và các hoạt động kinh tế phi nông nghiệp khác tại chỗ, giúp hiện đại hoá trong nông nghiệp và tăng thu nhập của người dân. - Phát triển công nghiệp tại địa phương góp phần giải quyết việc làm, giảm nghèo và giải quyết vấn đề xã hội: Phát triển công nghiệp tại địa phương tạo công ăn việc làm, thu nhập, xoá đói giảm nghèo và góp phần tiến tới phân phối thu nhập công bằng hơn.
Tạo việc làm được coi như một mục tiêu hàng đầu của công nghiệp hoá ở địa phương vì khu vực nông thôn trong các nước đang phát triển tương đối lạc hậu và đang gặp phải tình trạng thất nghiệp và bán thất nghiệp (tình trạng nông nhàn). Số việc làm tăng thêm nhờ phát triển công nghiệp có thể tính theo công thức: Ei = Ni x g(Vi) x Si Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ 7 Trong đó: Ei: số việc làm tăng thêm hàng năm nhờ sự tăng trưởng của ngành i Ni: Hệ số thu hút lao động của ngành i g(Vi): Tốc độ tăng trưởng hàng năm của ngành i Si: Tỷ trọng lao động của ngành i so với toàn bộ lực lượng lao động tham gia hoạt động của nền kinh tế. Công nghiệp hiện đại sử dụng nhiều vốn và kỹ thuật hiện đại có thể chỉ sử dụng và thu hút một lượng lao động nhỏ, đối với các nước đang phát triển và nền nông nghiệp lạc hậu không thể nuôi sống số dân nông thôn. Phát triển công nghiệp tại địa phương đóng góp vào chương trình công nghiệp hoá nông thôn như là những phương thức tạo ra việc làm phi nông nghiệp trong khu vực nông thôn.
- Phát triển công nghiệp tại địa phương nâng cao năng lực cạnh tranh của vùng địa phương: Áp lực cạnh tranh ngày đang càng tăng lên đối với các nhà sản xuất cùng với xu hướng toàn cầu hoá nền kinh tế, hội nhập khu vực và thế giới. Các khu công nghiệp được xây dựng ở các địa phương gần đây đang thu hút sự quan tâm chú ý vì tốc độ tăng trưởng nhanh, rất đa dạng và có nhiều hình thức. Sự hình thành các khu công nghiệp đã hỗ trợ việc tăng khả năng cạnh tranh trên toàn cầu của các hãng tạo lập nên khu công nghiệp và của các địa phương có khu công nghiệp. Do vậy, các khu công nghiệp đã góp phần đáng kể vào quá trình công nghiệp hóa của địa phương và tạo ra động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của khu vực.
Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển công nghiệp tại địa phương Phát triển công nghiệp quốc gia nói chung, công nghiệp tại địa phương nói riêng không chỉ dựa vào các yếu tố tại chỗ (yếu tố nội sinh) mà còn phụ thuộc vào các yếu tố bên ngoài (yếu tố ngoại sinh) thông qua các mối quan hệ liên vùng trong một quốc gia và trên phạm vi quốc tế. - Các yếu tố đầu vào: Các yếu tố đầu vào thường bao gồm nguồn nhân lực, nguồn tài nguyên, nguồn tri thức, nguồn vốn, kết cấu hạ tầng. Tỷ lệ sử dụng các yếu tố đầu vào của các ngành khác nhau là khác nhau, vì vậy một địa phương có thể khai thác lợi thế cạnh tranh thông qua việc xây dựng chiến lược phát triển các ngành công nghiệp với tỷ lệ sử dụng yếu tố đầu vào thích hợp nhất. - Các nhóm yếu tố về cầu thị trường địa phương: Các yếu tố thuộc nhóm này có ý nghĩa là căn cứ quan trọng nhất cho sự phát triển công nghiệp cả về quy mô, Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ 8 cơ cấu sản phẩm cũng như về tốc độ.
Điều kiện về cầu thị trường bao gồm các yếu tố cấu thành cầu thị trường; quy mô và sự tăng trưởng của cầu hướng chuyển ra thị trường nước ngoài. - Các ngành có liên quan và hỗ trợ của địa phương: Các ngành công nghiệp tại địa phương có mối quan hệ với nhau, hỗ trợ lẫn nhau nhằm nâng cao khả năng cạnh tranh của cả vùng và quốc gia. Sự tác động của các ngành có liên quan dẫn đến sự hình thành các ngành công nghiệp cạnh tranh. Qua các ngành công nghiệp này mà các doanh nghiệp có thể liên kết hợp tác trong các hoạt động sản xuất tạo ra sản phẩm tới người tiêu dùng cuối cùng.
- Chiến lược của doanh nghiệp và đặc điểm cạnh tranh trong các ngành tại địa phương: Đây là một điều kiện phát triển công nghiệp ảnh hưởng tới lợi thế cạnh tranh của một ngành hay địa phương. Nhân tố này là phương pháp tạo lập, tổ chức và quản lý một doanh nghiệp cũng như tình hình cạnh tranh trên thị trường của địa phương. - Yếu tố sự thay đổi: Trong thực tế, có những thành công của một địa phương hay của một ngành công nghiệp của địa phương lại dựa trên các yếu tố ngẫu nhiên. Những yếu tố ngẫu nhiên có thể kể đến như những phát kiến mới trong công nghệ, trong khoa học được áp dụng, hay tác động của thiên nhiên như động đất, sóng thần… Các yếu tố ngẫu nhiên tác động đến các địa phương là khác nhau, song mỗi địa phương có thể tận dụng yếu tố ngẫu nhiên để bảo vệ hoặc tăng cường lợi thế cạnh tranh cho mình.
Yếu tố ngẫu nhiên hiểu theo nghĩa là sự thay đổi nêu trên vừa có thể tạo cơ hội và cũng có thể tạo nguy cơ cho các địa phương, các ngành và cả các doanh nghiệp. Do đó, khả năng dự báo và phán đoán cũng như những ứng xử của chính quyền địa phương, ngành công nghiệp và doanh nghiệp có ý nghĩa quan trọng khi xem xét và phân tích điều kiện này. - Vai trò của Nhà nước: Nhà nước với vai trò quản lý vĩ mô của mình có tác động lớn và toàn diện đến sự phát triển của ngành công nghiệp tại địa phương. Nhà nước là nhà sản xuất, là hộ tiêu dùng lớn nhất, Nhà nước là nhà đầu tư, đồng thời cũng là người đi vay và cho vay lớn nhất.
Nhà nước cần thực hiện các chức năng như định hướng; tạo điều kiện môi trường, điều tiết và kiểm soát. Nhà nước thực hiện vai trò quản lý của mình thông qua việc vận dụng các quy luật khách quan, các chính sách, các nguyên tắc và phương pháp quản lý nói chung một cách toàn diện. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www. Chính sách phát triển công nghiệp tại địa phƣơng 1.
Khái niệm và chức năng của chính sách phát triển công nghiệp tại địa phương 1.
