Nâng cao năng lực cạnh tranh dịch vụ bán lẻ của VietinBank chi nhánh Bắc Giang

Luận văn phân tích chiến lược nâng cao năng lực cạnh tranh dịch vụ bán lẻ tại Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam chi nhánh Bắc Giang.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Hương
• Người hướng dẫn: Tiến Sĩ Phùng Thị Thủy
• Trường học: Trường Đại Học Thương Mại
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Chiến Lược Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Dịch Vụ Bán Lẻ Tại VietinBank Bắc Giang
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CẠNH TRANH VÀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH DỊCH VỤ BÁN LẺ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TRONG NỀN KINH TẾ THI TRƯỜNG
• 1.1. Khái niệm, lý thuyết liên quan đến cạnh tranh và năng lực cạnh tranh dịch vụ bán lẻ của ngân hàng thương mại
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG NĂNG LỰC CẠNH TRANH DỊCH VỤ BÁN LẺ CỦA NGÂN HÀNG TMCP CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM – CHI NHÁNH BẮC GIANG TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH DỊCH VỤ BÁN LẺ CỦA NGÂN HÀNG TMCP CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM - CHI NHÁNH BẮC GIANG
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về năng lực cạnh tranh dịch vụ bán lẻ tại VietinBank Bắc Giang

Năng lực cạnh tranh dịch vụ bán lẻ tại VietinBank Bắc Giang là một yếu tố quan trọng trong bối cảnh thị trường tài chính hiện nay. Năng lực cạnh tranh không chỉ giúp ngân hàng tồn tại mà còn phát triển trong môi trường cạnh tranh khốc liệt. Để nâng cao năng lực cạnh tranh, VietinBank cần tập trung vào việc cải thiện chất lượng dịch vụ, tăng cường sự hài lòng của khách hàng mục tiêu và phát triển các sản phẩm dịch vụ ngân hàng phù hợp với nhu cầu của thị trường. Theo nghiên cứu, việc nâng cao năng lực cạnh tranh sẽ giúp VietinBank tăng trưởng doanh thu và củng cố vị thế trên thị trường tài chính.

1.1. Tình hình cạnh tranh trong ngành ngân hàng

Cạnh tranh trong ngành ngân hàng hiện nay đang diễn ra rất gay gắt, đặc biệt là trong lĩnh vực dịch vụ bán lẻ. Sự xuất hiện của nhiều ngân hàng nước ngoài và các sản phẩm dịch vụ mới đã tạo ra áp lực lớn cho các ngân hàng nội địa, bao gồm cả VietinBank. Để tồn tại và phát triển, VietinBank cần phải có những chiến lược kinh doanh hiệu quả, nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh. Việc phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh như năng lực tài chính, năng lực quản trị và năng lực công nghệ là rất cần thiết để đưa ra các giải pháp phù hợp.

II. Phân tích thực trạng năng lực cạnh tranh dịch vụ bán lẻ tại VietinBank Bắc Giang

Thực trạng năng lực cạnh tranh dịch vụ bán lẻ tại VietinBank Bắc Giang cho thấy ngân hàng đã có những bước tiến đáng kể trong việc cải thiện chất lượng dịch vụ và mở rộng thị trường. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Các chỉ tiêu đánh giá năng lực cạnh tranh như doanh thu, số lượng khách hàng và mức độ hài lòng của khách hàng cần được theo dõi và cải thiện liên tục. Đặc biệt, việc áp dụng công nghệ mới trong dịch vụ ngân hàng sẽ giúp VietinBank nâng cao hiệu quả hoạt động và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của khách hàng mục tiêu.

2.1. Đánh giá điểm mạnh và điểm yếu

Điểm mạnh của VietinBank Bắc Giang nằm ở thương hiệu uy tín và mạng lưới chi nhánh rộng khắp. Tuy nhiên, ngân hàng cũng gặp phải một số điểm yếu như chất lượng dịch vụ chưa đồng đều và khả năng cạnh tranh về giá cả còn hạn chế. Để nâng cao năng lực cạnh tranh, VietinBank cần phải cải thiện các dịch vụ hiện có, đồng thời phát triển các sản phẩm mới phù hợp với nhu cầu của thị trường. Việc đầu tư vào đổi mới sáng tạo và quản lý rủi ro cũng là những yếu tố quan trọng giúp ngân hàng nâng cao vị thế cạnh tranh.

III. Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh dịch vụ bán lẻ tại VietinBank Bắc Giang

Để nâng cao năng lực cạnh tranh dịch vụ bán lẻ, VietinBank Bắc Giang cần thực hiện một số giải pháp chủ yếu. Đầu tiên, ngân hàng cần tập trung vào việc nâng cao khả năng tài chính thông qua việc tăng cường huy động vốn và quản lý chi phí hiệu quả. Thứ hai, phát triển nguồn nhân lực và tổ chức quản lý là rất quan trọng để đảm bảo chất lượng dịch vụ. Cuối cùng, việc áp dụng công nghệ mới trong dịch vụ ngân hàng sẽ giúp VietinBank cải thiện trải nghiệm của khách hàng mục tiêu và tăng cường khả năng cạnh tranh.

3.1. Đề xuất các giải pháp cụ thể

Các giải pháp cụ thể bao gồm việc cải thiện quy trình phục vụ khách hàng, nâng cao chất lượng sản phẩm dịch vụ và tăng cường hoạt động marketing. Ngân hàng cũng cần xây dựng một chiến lược marketing hiệu quả để thu hút và giữ chân khách hàng mục tiêu. Việc hợp tác với các đối tác chiến lược và phát triển các sản phẩm dịch vụ mới cũng sẽ giúp VietinBank nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh thị trường ngày càng cạnh tranh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thương mại trở thành yếu tố sống còn để duy trì và phát triển trên thị trường. Tại Việt Nam, sự xuất hiện của các ngân hàng nước ngoài cùng với các tập đoàn tài chính lớn tạo nên áp lực cạnh tranh gay gắt đối với các ngân hàng trong nước, đặc biệt là các ngân hàng thương mại cổ phần. Ngân hàng Thương mại Cổ phần Công Thương Việt Nam (VietinBank) – Chi nhánh Bắc Giang, hoạt động trong môi trường kinh tế tỉnh Bắc Giang với đặc điểm địa lý trung du miền núi, có tiềm năng phát triển kinh tế đa dạng nhưng cũng đối mặt với nhiều thách thức trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh dịch vụ bán lẻ.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung làm rõ cơ sở lý luận về năng lực cạnh tranh dịch vụ bán lẻ của ngân hàng thương mại, phân tích thực trạng năng lực cạnh tranh của VietinBank Chi nhánh Bắc Giang trong giai đoạn 2013-2015, đồng thời đề xuất các giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh trong giai đoạn 2016-2020. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong lĩnh vực dịch vụ bán lẻ dành cho khách hàng cá nhân tại chi nhánh Bắc Giang, với dữ liệu thu thập từ tháng 11/2015 đến tháng 8/2016.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để VietinBank Chi nhánh Bắc Giang nâng cao vị thế cạnh tranh, mở rộng thị phần, đồng thời góp phần phát triển bền vững ngành ngân hàng bán lẻ tại địa phương. Các chỉ số tài chính như ROA, ROE, tỷ lệ nợ quá hạn, cùng với đánh giá về năng lực công nghệ, nguồn nhân lực và marketing được sử dụng làm thước đo hiệu quả cạnh tranh, giúp định hướng chiến lược phát triển phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội của tỉnh Bắc Giang.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về cạnh tranh và năng lực cạnh tranh trong lĩnh vực ngân hàng thương mại. Trước hết, lý thuyết cạnh tranh của Michael Porter với mô hình Năm lực lượng cạnh tranh được vận dụng để phân tích môi trường ngành ngân hàng, bao gồm mức độ cạnh tranh hiện tại, mối đe dọa từ đối thủ mới, sức mạnh của khách hàng và nhà cung cấp, cũng như nguy cơ sản phẩm thay thế. Lý thuyết này giúp xác định các nhân tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh dịch vụ bán lẻ của ngân hàng.

Tiếp theo, khung lý thuyết về năng lực cạnh tranh của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) được áp dụng để đánh giá năng lực cạnh tranh của ngân hàng trên các khía cạnh: năng lực tài chính, năng lực quản trị điều hành, năng lực nguồn nhân lực, năng lực công nghệ, năng lực marketing và uy tín thương hiệu. Các khái niệm chính bao gồm:

• Năng lực tài chính: vốn tự có, vốn huy động, khả năng sinh lời (ROA, ROE), tỷ lệ nợ quá hạn, hệ số an toàn vốn (CAR).
• Năng lực quản trị và điều hành: trình độ quản lý, khả năng hoạch định chiến lược, kiểm soát rủi ro.
• Năng lực nguồn nhân lực: trình độ chuyên môn, kinh nghiệm, đạo đức nghề nghiệp.
• Năng lực công nghệ: ứng dụng công nghệ thông tin, hệ thống Core Banking, ATM, POS, ngân hàng điện tử.
• Năng lực marketing: đa dạng hóa sản phẩm, kênh phân phối, xúc tiến thương mại.
• Uy tín và thương hiệu: sự tin cậy của khách hàng, danh tiếng trên thị trường.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa nghiên cứu tài liệu và điều tra thực địa. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát bằng bảng câu hỏi đối với khách hàng của VietinBank Chi nhánh Bắc Giang trong giai đoạn từ tháng 11/2015 đến tháng 8/2016. Cỡ mẫu khảo sát khoảng 200 khách hàng cá nhân được chọn theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện cho nhóm khách hàng bán lẻ.

Phương pháp phân tích dữ liệu sử dụng phần mềm SPSS để xử lý thống kê mô tả, tính trị số trung bình, độ lệch chuẩn và phân tích nhân tố nhằm xác định các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh. Ngoài ra, mô hình hóa các chỉ tiêu đánh giá năng lực cạnh tranh dịch vụ bán lẻ được xây dựng dựa trên ma trận trọng số, giúp so sánh năng lực cạnh tranh của VietinBank với các đối thủ trong ngành.

Timeline nghiên cứu được chia thành ba giai đoạn chính: thu thập và xử lý dữ liệu sơ cấp (tháng 11/2015 – 3/2016), phân tích và đánh giá thực trạng (tháng 4 – 6/2016), đề xuất giải pháp và hoàn thiện luận văn (tháng 7 – 8/2016).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Năng lực tài chính của VietinBank Chi nhánh Bắc Giang có sự ổn định nhưng còn hạn chế về tăng trưởng vốn: Tốc độ tăng trưởng vốn điều lệ trung bình giai đoạn 2013-2015 đạt khoảng 8%/năm, thấp hơn mức tăng trưởng trung bình của một số ngân hàng thương mại cổ phần khác trên địa bàn. Tỷ lệ ROA đạt 0,6% và ROE đạt 12%, cho thấy khả năng sinh lời ở mức khá nhưng chưa tối ưu so với các đối thủ cạnh tranh.

2. Chất lượng tín dụng được kiểm soát tốt với tỷ lệ nợ quá hạn dưới 2% tổng dư nợ, thấp hơn mức trung bình ngành là 3,5%. Điều này phản ánh hiệu quả trong quản lý rủi ro tín dụng của chi nhánh, góp phần nâng cao uy tín và sự tin cậy của khách hàng.

3. Năng lực công nghệ ngân hàng được đánh giá ở mức trung bình khá với hệ thống ATM và POS phủ sóng khoảng 70% các khu vực trọng điểm trong tỉnh, tuy nhiên kênh ngân hàng điện tử còn hạn chế về tính năng và tiện ích. Khách hàng đánh giá mức độ hài lòng về công nghệ đạt trung bình 3,2/5 điểm, thấp hơn so với các ngân hàng lớn khác như Agribank và BIDV.

4. Nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn tốt nhưng thiếu sự đào tạo nâng cao kỹ năng mềm và quản lý khách hàng cá nhân. Khoảng 65% nhân viên được đào tạo bài bản về nghiệp vụ ngân hàng, tuy nhiên chỉ 40% tham gia các khóa đào tạo về kỹ năng chăm sóc khách hàng và marketing dịch vụ bán lẻ.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy VietinBank Chi nhánh Bắc Giang có nền tảng tài chính vững chắc và kiểm soát rủi ro tín dụng hiệu quả, đây là điểm mạnh giúp chi nhánh duy trì vị thế trên thị trường. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng vốn và khả năng sinh lời chưa đạt mức tối ưu, phần nào do cạnh tranh gay gắt từ các ngân hàng thương mại khác và các tổ chức tín dụng phi ngân hàng trên địa bàn.

Về công nghệ, mặc dù hệ thống ATM và POS được phát triển tương đối tốt, nhưng dịch vụ ngân hàng điện tử chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu khách hàng hiện đại, hạn chế khả năng mở rộng thị phần trong nhóm khách hàng trẻ và doanh nghiệp nhỏ. So sánh với các nghiên cứu trong ngành, việc đầu tư công nghệ hiện đại được xem là yếu tố quyết định để nâng cao năng lực cạnh tranh trong lĩnh vực ngân hàng bán lẻ.

Nguồn nhân lực là yếu tố then chốt nhưng hiện tại còn thiếu sự đầu tư bài bản vào đào tạo kỹ năng mềm và quản lý khách hàng, điều này ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ và sự hài lòng của khách hàng cá nhân. Các nghiên cứu trước đây cũng nhấn mạnh vai trò của nguồn nhân lực chất lượng cao trong việc tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững cho ngân hàng.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ ROA, ROE của VietinBank với các ngân hàng đối thủ, bảng phân tích mức độ hài lòng khách hàng về công nghệ và dịch vụ, cũng như ma trận đánh giá năng lực cạnh tranh tổng thể theo các tiêu chí chính.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường năng lực tài chính thông qua việc đa dạng hóa nguồn vốn và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn: VietinBank Chi nhánh Bắc Giang cần đẩy mạnh huy động vốn từ khách hàng cá nhân và doanh nghiệp vừa và nhỏ, đồng thời tối ưu hóa tỷ lệ vốn huy động so với vốn tự có nhằm nâng cao khả năng sinh lời. Thời gian thực hiện đề xuất trong giai đoạn 2016-2018, chủ thể thực hiện là Ban Giám đốc chi nhánh phối hợp với phòng Tài chính – Kế toán.

2. Đầu tư nâng cấp hệ thống công nghệ ngân hàng điện tử và mở rộng mạng lưới ATM, POS: Phát triển các dịch vụ ngân hàng trực tuyến đa dạng, tiện ích, bảo mật cao để thu hút khách hàng trẻ và doanh nghiệp nhỏ. Đồng thời, mở rộng mạng lưới điểm giao dịch tự động tại các khu vực nông thôn và trung tâm thương mại. Thời gian thực hiện từ 2016-2019, do phòng Công nghệ thông tin và phòng Kinh doanh phối hợp triển khai.

3. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thông qua đào tạo chuyên sâu về kỹ năng chăm sóc khách hàng và marketing dịch vụ bán lẻ: Tổ chức các khóa đào tạo định kỳ, xây dựng chương trình phát triển nhân viên gắn với đánh giá hiệu quả công việc. Thời gian thực hiện từ 2016-2018, do phòng Nhân sự và Đào tạo chủ trì.

4. Tăng cường hoạt động marketing và xây dựng thương hiệu uy tín: Đẩy mạnh các chiến dịch quảng bá sản phẩm dịch vụ, tổ chức các chương trình khuyến mãi, chăm sóc khách hàng thân thiết nhằm nâng cao nhận thức và sự tin tưởng của khách hàng. Thời gian thực hiện từ 2016-2020, do phòng Marketing và Ban Giám đốc chi nhánh phối hợp thực hiện.

5. Hoàn thiện hệ thống quản trị rủi ro và nâng cao hiệu quả quản lý điều hành: Áp dụng các công cụ quản lý hiện đại, tăng cường kiểm soát nội bộ nhằm giảm thiểu rủi ro tín dụng và vận hành. Thời gian thực hiện từ 2016-2019, do phòng Quản trị rủi ro và Ban Giám đốc chi nhánh đảm nhiệm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban lãnh đạo và quản lý các ngân hàng thương mại: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để xây dựng chiến lược nâng cao năng lực cạnh tranh dịch vụ bán lẻ, giúp các nhà quản lý đưa ra quyết định đúng đắn trong việc phát triển sản phẩm, công nghệ và nguồn nhân lực.

2. Các chuyên gia và nhà nghiên cứu trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng: Tài liệu là nguồn tham khảo quý giá về mô hình đánh giá năng lực cạnh tranh, các yếu tố ảnh hưởng và giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh trong ngành ngân hàng bán lẻ tại Việt Nam.

3. Sinh viên và học viên cao học chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng: Luận văn cung cấp kiến thức tổng hợp về lý thuyết cạnh tranh, năng lực cạnh tranh và phương pháp nghiên cứu thực tiễn, hỗ trợ học tập và nghiên cứu chuyên sâu.

4. Cơ quan quản lý nhà nước và Ngân hàng Nhà nước chi nhánh địa phương: Thông tin nghiên cứu giúp đánh giá thực trạng năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thương mại trên địa bàn, từ đó xây dựng chính sách hỗ trợ phát triển ngành ngân hàng bán lẻ phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

1. Năng lực cạnh tranh dịch vụ bán lẻ của ngân hàng được đánh giá dựa trên những tiêu chí nào?
   Năng lực cạnh tranh được đánh giá qua các tiêu chí chính như năng lực tài chính (vốn, ROA, ROE), năng lực quản trị, nguồn nhân lực, công nghệ, marketing và uy tín thương hiệu. Ví dụ, tỷ lệ nợ quá hạn dưới 2% cho thấy chất lượng tín dụng tốt, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh.

2. Tại sao công nghệ lại quan trọng trong nâng cao năng lực cạnh tranh của ngân hàng bán lẻ?
   Công nghệ giúp ngân hàng cung cấp dịch vụ nhanh chóng, tiện lợi và an toàn hơn, như hệ thống ATM, POS và ngân hàng điện tử. Một ngân hàng có công nghệ hiện đại sẽ thu hút khách hàng nhiều hơn và mở rộng thị phần hiệu quả.

3. Nguồn nhân lực ảnh hưởng thế nào đến năng lực cạnh tranh của ngân hàng?
   Nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn cao và kỹ năng mềm tốt giúp nâng cao chất lượng dịch vụ, tạo sự hài lòng cho khách hàng. Ví dụ, nhân viên được đào tạo bài bản sẽ xử lý giao dịch nhanh chóng và tư vấn hiệu quả, tăng uy tín ngân hàng.

4. Các yếu tố môi trường vĩ mô ảnh hưởng ra sao đến năng lực cạnh tranh của ngân hàng?
   Yếu tố như tình hình kinh tế, chính trị, pháp luật, công nghệ và hội nhập quốc tế tác động trực tiếp đến hoạt động ngân hàng. Ví dụ, chính sách mở cửa thị trường tài chính tạo cơ hội nhưng cũng tăng cạnh tranh từ các ngân hàng nước ngoài.

5. Giải pháp nào hiệu quả nhất để nâng cao năng lực cạnh tranh dịch vụ bán lẻ tại VietinBank Chi nhánh Bắc Giang?
   Đầu tư công nghệ hiện đại, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đa dạng hóa sản phẩm dịch vụ và tăng cường marketing là các giải pháp hiệu quả. Thực tế cho thấy, ngân hàng đầu tư vào công nghệ và đào tạo nhân viên thường có thị phần tăng trưởng nhanh hơn.

Kết luận

• Năng lực cạnh tranh dịch vụ bán lẻ của VietinBank Chi nhánh Bắc Giang có nền tảng tài chính ổn định, chất lượng tín dụng tốt nhưng còn hạn chế về tăng trưởng vốn và công nghệ ngân hàng điện tử.
• Các yếu tố then chốt ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh gồm năng lực tài chính, công nghệ, nguồn nhân lực và marketing.
• Đề xuất các giải pháp tập trung vào nâng cao năng lực tài chính, đầu tư công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực và tăng cường hoạt động marketing nhằm mở rộng thị phần và nâng cao hiệu quả kinh doanh.
• Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn quan trọng cho các nhà quản lý ngân hàng, chuyên gia tài chính và cơ quan quản lý nhà nước trong việc phát triển ngành ngân hàng bán lẻ tại địa phương.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất trong giai đoạn 2016-2020, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và đối tượng để nâng cao tính ứng dụng của kết quả nghiên cứu.

Hành động ngay hôm nay để nâng cao năng lực cạnh tranh dịch vụ bán lẻ của ngân hàng bạn – bắt đầu từ việc áp dụng các giải pháp chiến lược đã được chứng minh hiệu quả!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CẠNH TRANH VÀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH DỊCH VỤ BÁN LẺ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TRONG NỀN KINH TẾ THI TRƯỜNG 1. Khái niệm, lý thuyết liên quan đến cạnh tranh và năng lực cạnh tranh dịch vụ bán lẻ của ngân hàng thương mại. Cạnh tranh và năng lực cạnh tranh 1. Cạnh tranh là gì Cạnh tranh là một hiện tượng vốn có của thị trường, nó xuất hiện và hình thành gắn liền với sự hình thành và phát triển của nền sản xuất hàng hóa.

Bất kỳ doanh nghiệp nào trong khi tham gia vào thị trường đều phải cạnh tranh để tồn tại và phát triển. Theo kinh tế học thì cạnh tranh là sự ganh đua giữa các nhà kinh doanh trong việc giành một nhân tố sản xuất hoặc khách hàng nhằm nâng cao vị thế của mình trên thị trường. Theo từ điển bách khoa Việt Nam thì cạnh tranh được định nghĩa là hoạt động ganh đua giữa những người sản xuất hàng hóa, giữa các thương nhân, các nhà kinh doanh bị chi phối bởi quan hệ cung cầu, nhằm giành các điều kiện sản xuất, tiêu thụ và thị trường có lợi nhất. Các hình thức cạnh tranh Dựa vào hình thái cạnh tranh: cạnh tranh được chia làm cạnh tranh hoàn hảo và cạnh tranh không hoàn hảo Cạnh tranh hoàn hảo là việc các doanh nghiệp tự do cạnh tranh nhau trên thị trường cạnh tranh hoàn hảo.

Cạnh tranh hoàn hảo có những đặc điểm sau: - Có rất nhiều người mua và người bán trên thì trường vì vậy một hoặc một số doanh nghiệp không thể gây ảnh hưởng đến giá trị thị trường, giá cả chỉ phụ thuộc vào quan hệ cung cầu. - Sản phẩm đồng nhất: người mua không quan tâm đến việc mua hàng hóa của ai, 6 họ cho rằng hàng hóa của những người bán khác nhau là giống nhau. - Thông tin đầy đủ: tất cả người mua và người bán đều có đầy đủ thông tin về giá cả, lượng cung ứng, lượng cầu, hàng hóa thay thế… đảm bảo cho mọi người mua và người bán đều mua và bán theo cùng một mức giá. - Không có trở ngại đối với việc gia nhập hay rút lui khỏi thị trường Cạnh tranh không hoàn hảo: là việc các doanh nghiệp cùng cạnh tranh nhau trên thị trường cạnh tranh không hoàn hảo.

Thị trường cạnh tranh không hoàn hảo là thị trường vi phạm một trong những điều kiện của thị trường cạnh tranh hoàn hảo. Các dạng của thị trường cạnh tranh không hoàn hảo: - Cạnh tranh độc quyền: là việc các doanh nghiệp cùng bán một loại sản phẩm nhất định nhưng sản phẩm của mỗi doanh nghiệp ít nhiều có sự phân biệt nhất định đối với người tiêu dùng. - Độc quyền nhóm: là loại độc quyền xảy ra trong ngành có một số ít nhà sản xuất, mỗi người đều nhận thức được giá cả sản phẩm của mình không chỉ phụ thuộc vào sản lượng của mình mà còn phụ thuộc vào hoạt động của các đối thủ cạnh tranh trong ngành đó. - Độc quyền tuyệt đối: là loại độc quyền mà chỉ có duy nhất một doanh nghiệp tồn tại trên thị trường, giá cả và số lượng đều do doanh nghiệp này quyết định.

Dựa vào mục tiêu kinh tế của các chủ thể trong cạnh tranh: cạnh tranh được chia làm cạnh tranh dọc và cạnh tranh ngang Cạnh tranh dọc là cạnh tranh giữa các doanh nghiệp có mức phí bình quân thấp nhất khác nhau. Cạnh tranh dọc chỉ ra rằng sự thay đổi giá bán và lượng bán nói trên của các doanh nghiệp sẽ có điểm dừng, sau một thời gian nhất định sẽ hình thanh một giá thị trường thống nhất. Cạnh tranh dọc sẽ làm cho các doanh nghiệp có chi phí bình quân cao hơn sẽ bị phá sản, còn doanh nghiệp có mức phí bình quân thấp nhất sẽ thu được lợi nhuận cao hơn. Cạnh tranh ngang: là cạnh tranh giữa các doanh nghiệp có mức phí bình quân thấp nhất như nhau.

Do đặc điểm này trong cạnh tranh ngang không có doanh nghiệp nào bị loại ra khỏi thị trường, song giá cả ở mức thấp tối đa lợi nhuận giảm 7 dần và có thể không có lợi nhuận. Để hạn chế bất lợi này các doanh nghiệp độc quyền ngang phải thống nhất với nhau bán giá cao, giảm lượng bán trên thị trường hoặc các doanh nghiệp phải tìm cách giảm chi phí, tức là chuyển từ cạnh tranh ngang sang cạnh tranh dọc nhằm đứng vững trên thị trường. Dựa vào phạm vi: cạnh tranh chia ra cạnh tranh nội địa và cạnh tranh quốc tế + Cạnh tranh nội địa là cạnh tranh giữa các doanh nghiệp cùng quốc gia trên thị trường nội địa mà ở đó không có sự tham gia của các doanh nghiệp nước ngoài. Cạnh tranh nội địa bao gồm: cạnh tranh nội bộ ngành, cạnh tranh giữa các ngành, cạnh tranh giữa các khu vực địa lý trong nước.

+ Cạnh tranh quốc tế là cạnh tranh diễn ra giữa các doanh nghiệp cùng sản xuất một loại hàng hóa trên thị trường quốc tế. Dựa vào chủ thể của quá trình cạnh tranh, cạnh tranh được chia thành cạnh tranh quốc gia và cạnh tranh doanh nghiệp + Cạnh tranh quốc gia là việc các quốc gia tham gia cùng cạnh tranh với nhau trên thị trường quốc tế để đảm bảo tăng trưởng kinh tế va gia tăng phúc lợi cho người dân cũng gia gia tăng sức mạnh quốc gia đó trên thị trường quốc tế. + Cạnh tranh doanh nghiệp là việc các doanh nghiệp cùng ganh đua với nhau trên một thị trường (thị trường nội địa hoặc thị trường quốc tế) để giành phần hơn về mình, đảm bảo gia tăng lợi nhuận, thị phần cho doanh nghiệp. Vai trò của cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường: Cạnh tranh là một tất yếu khách quan trong nền sản xuất hàng hóa, nó ra đời, tồn tại và phát triển cùng với nền sản xuất hàng hóa.

Cạnh tranh có vai trò rất quan trọng trong nền kinh tế, là một trong những điều kiện cơ bản và là động lực phát triển của nền kinh tế. Cạnh tranh quyết định sự sống còn của mỗi doanh nghiệp, kết quả cạnh tranh sẽ xác định vị thế của doanh nghiệp trên thị trường. Vì vậy mỗi doanh nghiệp đều cố gắng tìm ra một chiến lược cạnh tranh phù hợp để vươn lên vị thế cao nhất. Vai trò của cạnh tranh được thể hiện ở một số điểm như sau: - Cạnh tranh đảm bảo việc điều chỉnh quan hệ cung – cầu: để có một chỗ đứng vững chắc trên thị trường và tăng thị phần, các doanh nghiệp phải không ngừng đáp 8 ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dung từ đó thỏa mãn được nhu cầu của họ.

Bên cạnh đó để giảm áp lực cạnh tranh, các doanh nghiệp cũng thường lựa chọn những ngành có ít đối thủ cạnh tranh để tham gia vào thị trường. Vì vậy mà cung – cầu trên thị trường sẽ được điều chỉnh. - Cạnh tranh giúp các doanh nghiệp giảm thiểu giá thành sản xuất: cạnh tranh về giá buộc các doanh nghiệp phải giảm thiểu chi phí sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nếu không muốn bị loại ra khỏi thị trường. Bên cạnh đó sự cạnh tranh giữa những nhà cung cấp cho phép doanh nghiệp lựa chọn được nguồn đầu vào với giá hợp lý, nguồn nhân lực chất lượng, công nghệ tiên tiến hiện đại… Do đó doanh nghiệp sẽ được giảm giá thành sản xuất, mở rộng được thị phần và tối đa hóa lợi nhuận.

- Cạnh tranh giúp các doanh nghiệp trở nên năng động: đứng trước thị trường luôn biến động, các đối thủ cạnh tranh ngày càng nhiều, nhu cầu của người tiêu dùng đa dạng làm tăng sức ép cho các doanh nghiệp phải không ngừng thay đổi, luôn luôn vận động để đưa ra những chiến lược phát triển phù hợp. - Quy luật của cạnh tranh là đào thải những thành viên yếu kém trên thị trường, duy trì và phát triển những thành viên tốt nhất có khả năng thích ứng cao. Đồng thời cạnh tranh giúp phân bổ một cách có hiệu quả mọi nguồn lực xã hội, làm tăng hiệu quả kinh tế, tăng năng suất lao động, nâng cao mức sống của người dân, tạo cơ hội cho người tiêu dùng được sử dụng những sản phẩm rẻ hơn với chất lượng tốt hơn. Vì vậy cạnh tranh hỗ trợ đắc lực cho quá trình phát triển xã hội.

Tuy nhiên bên cạnh những mặt tích cực, cạnh tranh cũng có những mặt tiêu cực. Đó là việc cạnh tranh không lành mạnh như những hành động cạnh tranh vi phạm pháp luậ hay vi phạm đạo đức, cạnh tranh làm phân hóa giàu nghèo, cạnh tranh là hủy hoại môi trường sinh thái. Bên cạnh đó cũng có những doanh nghiệp do không chịu được sức ép cạnh tranh mà dẫn đến phá sản kéo theo đó là hậu quả về mặt xã hội. Cạnh tranh còn dẫn đến độc quyền với tác hại là làm cho doanh nghiệp dễ bị rơi vào tình trạng trì trệ, làm giảm hiệu quả kinh tế xã hội.

Khả năng cạnh tranh và các nhân tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường Có rất nhiều cách hiểu khác nhau về khả năng cạnh tranh. Theo diễn đàn kinh tế thế giới (WEF), trong "Báo cáo về khả năng cạnh tranh toàn cầu", thì: "khả năng cạnh tranh được hiểu là khả năng, năng lực mà doanh nghiệp có thể duy trì vị trí của 9 nó một cách lâu dài và có ý chí trên thị trường cạnh tranh, bảo đảm thực hiện một tỷ lệ lợi nhuận ít nhất bằng tỷ lệ đòi hỏi tài trợ những mục tiêu của doanh nghiệp, đồng thời đạt được những mục tiêu của doanh nghiệp đặt ra". Khả năng cạnh tranh được phân biệt trên 3 góc độ: khả năng cạnh tranh quốc gia, khả năng cạnh tranh doanh nghiệp và khả năng cạnh tranh của sản phẩm, dịch vụ. Khả năng cạnh tranh quốc gia: đây là một trong những khái niệm phức hợp, bao gồm các yếu tố ở tầm vĩ mô đồng thời cũng bao gồm khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp trong nước.

Khả năng cạnh tranh quốc gia được định nghĩa là năng lực của một nền kinh tế đạt được tăng trưởng bền vững, thu hút được đầu tư, bảo đảm ổn kinh tế, xã hội, nâng cao đời sống của người dân. Khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp: xét theo nghĩa rộng khả năng cạnh tranh là bất kì khả năng nào giúp doanh nghiệp tăng trưởng và phát triển hay ít nhất là giữ nguyên vị trí của mình trước các đối thủ trên thị trường. Xét theo nghĩa hẹp, khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp là khả năng giúp được doanh nghiệp có thể tồn tại, duy trì hay tăng thị phần, lôi kéo khách hàng trên thị trường các sản phẩm, dịch vụ của doanh nghiệp để gia tăng giá trị tài sản và lợi nhuận cho doanh nghiệp.