Khóa luận chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn tại Tòa án nhân dân quận Thanh Xuân

Khóa luận phân tích chia tài sản chung vợ chồng khi ly hôn theo luật hôn nhân 2014 và thực tiễn tại Tòa án nhân dân quận Thanh Xuân.

• Tác giả: Nguyên Tuần Nam
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Minh Hồng
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hôn nhân và gia đình
• Đề tài: Chia Tài Sản Chung Khi Ly Hôn: Luật Hôn Nhân và Gia Đình 2014 Tại Quận Thanh Xuân
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ CHIA TÀI SẢN CHUNG CỦA VỢ CHỒNG KHI LY HÔN
• 1.1. Khái niệm tài sản chung của vợ chồng
• 1.2. Quy định của pháp luật hiện hành về chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn
• 1.2.1. Nguyên tắc chung về chia tài sản của vợ chồng khi ly hôn
• 1.2.2. Chia tài sản chung của vợ chồng trong trường hợp áp dụng chế độ tài sản của vợ chồng theo thỏa thuận
• 1.2.3. Chia tài sản chung của vợ chồng trong trường hợp áp dụng chế độ tài sản của vợ chồng theo luật định
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ CHIA TÀI SẢN CHUNG CỦA VỢ CHỒNG KHI LY HÔN TẠI TÒA ÁN NHÂN DÂN QUẬN THANH XUÂN, THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 2.1. Hình chung về giải quyết chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn tại Tòa án nhân dân quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội
• 2.2. Một số khó khăn, vướng mắc trong giải quyết chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn
• 2.2.1. Nguyên nhân khách quan
• 2.2.2. Nguyên nhân chủ quan
• 3. CHƯƠNG 3: KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIẢI QUYẾT CHIA TÀI SẢN CHUNG CỦA VỢ CHỒNG KHI LY HÔN
• 3.1. Hoàn thiện pháp luật về chia tài sản chung của vợ chồng
• 3.1.1. Về xác định tài sản chung của vợ chồng
• 3.1.2. Về tính công sức đóng góp vào khối tài sản chung
• 3.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả giải quyết chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn
• 3.2.1. Nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ Tòa án
• 3.2.2. Nâng cao chất lượng hòa giải và thỏa thuận
• 3.2.3. Ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác giải quyết các vụ việc về Hôn nhân và Gia đình
• 3.2.4. Tăng cường tuyên truyền, phổ biến, giải thích pháp luật
• 3.2.5. Nâng cao hiệu quả phối hợp giữa Tòa án và các cơ quan, cải cách mô hình tổ chức Tòa án
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khái niệm và nguyên tắc chia tài sản chung khi ly hôn

Chia tài sản chung khi ly hôn là một vấn đề pháp lý phức tạp, liên quan đến quyền lợi của cả hai bên trong hôn nhân. Theo Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, tài sản chung của vợ chồng bao gồm tài sản do vợ chồng tạo ra trong thời kỳ hôn nhân, cũng như tài sản thừa kế hoặc được tặng cho chung. Nguyên tắc chia tài sản chung khi ly hôn được quy định rõ ràng, nhằm đảm bảo quyền lợi hợp pháp của cả hai bên. Việc xác định tài sản chung và tài sản riêng là rất quan trọng trong quá trình phân chia tài sản. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi tài chính mà còn tác động đến tâm lý và tình cảm của các bên liên quan. Theo đó, việc chia tài sản chung cần phải được thực hiện công bằng và hợp lý, dựa trên nguyên tắc tôn trọng quyền lợi của cả hai bên.

1.1. Các quy định pháp luật về chia tài sản chung

Các quy định pháp luật hiện hành về chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn được quy định tại Điều 33 của Luật Hôn nhân và Gia đình 2014. Theo đó, tài sản chung bao gồm tài sản do vợ chồng tạo ra trong thời kỳ hôn nhân, cũng như tài sản thừa kế hoặc được tặng cho chung. Việc phân chia tài sản chung cần phải dựa trên nguyên tắc công bằng, hợp lý và bảo vệ quyền lợi của các bên. Điều này có nghĩa là, trong trường hợp có tranh chấp, Tòa án sẽ căn cứ vào các quy định pháp luật để giải quyết một cách công bằng nhất. Việc áp dụng các quy định này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của các bên mà còn góp phần duy trì sự ổn định trong xã hội.

II. Thực tiễn áp dụng pháp luật tại Tòa án nhân dân quận Thanh Xuân

Tại quận Thanh Xuân, việc giải quyết các vụ án ly hôn và chia tài sản chung đã diễn ra khá thường xuyên. Tòa án nhân dân quận Thanh Xuân đã tiếp nhận nhiều vụ án liên quan đến chia tài sản chung của vợ chồng. Thực tiễn cho thấy, nhiều vụ án gặp khó khăn trong việc xác định tài sản chung và tài sản riêng, dẫn đến tranh chấp kéo dài. Các nguyên nhân chủ yếu bao gồm sự thiếu hiểu biết về pháp luật của các bên, cũng như sự phức tạp trong việc chứng minh nguồn gốc tài sản. Điều này đặt ra thách thức lớn cho Tòa án trong việc áp dụng các quy định pháp luật một cách hiệu quả. Để giải quyết vấn đề này, Tòa án cần có những biện pháp hỗ trợ, tư vấn pháp lý cho các bên liên quan, nhằm giúp họ hiểu rõ hơn về quyền lợi và nghĩa vụ của mình trong quá trình chia tài sản.

2.1. Những khó khăn trong giải quyết tranh chấp

Trong thực tiễn, việc giải quyết tranh chấp về chia tài sản chung khi ly hôn tại Tòa án nhân dân quận Thanh Xuân gặp nhiều khó khăn. Một trong những khó khăn lớn nhất là việc xác định tài sản chung và tài sản riêng. Nhiều trường hợp, các bên không có đủ chứng cứ để chứng minh nguồn gốc tài sản, dẫn đến việc Tòa án phải mất nhiều thời gian để điều tra, xác minh. Bên cạnh đó, sự thiếu hợp tác giữa các bên cũng làm cho quá trình giải quyết tranh chấp trở nên phức tạp hơn. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của các bên mà còn làm gia tăng áp lực cho Tòa án trong việc xử lý các vụ án. Do đó, cần có những giải pháp cụ thể để cải thiện tình hình này, như tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật cho người dân.

III. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả giải quyết

Để nâng cao hiệu quả giải quyết các vụ án chia tài sản chung khi ly hôn, cần có những kiến nghị cụ thể nhằm hoàn thiện pháp luật. Trước hết, cần bổ sung các quy định rõ ràng hơn về việc xác định tài sản chung và tài sản riêng, nhằm giảm thiểu tranh chấp giữa các bên. Thứ hai, cần tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng cho đội ngũ cán bộ Tòa án, giúp họ nắm vững các quy định pháp luật và có khả năng áp dụng linh hoạt trong thực tiễn. Cuối cùng, cần có các chương trình tuyên truyền, giáo dục pháp luật cho người dân, giúp họ hiểu rõ hơn về quyền lợi và nghĩa vụ của mình trong quan hệ hôn nhân. Những giải pháp này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp mà còn góp phần bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên trong hôn nhân.

3.1. Đề xuất giải pháp cải thiện quy trình giải quyết

Để cải thiện quy trình giải quyết các vụ án chia tài sản chung khi ly hôn, cần thiết phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa Tòa án và các cơ quan chức năng khác. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong công tác giải quyết vụ án cũng là một giải pháp hữu hiệu, giúp tiết kiệm thời gian và nâng cao hiệu quả công việc. Bên cạnh đó, cần có các cơ chế hỗ trợ pháp lý cho các bên liên quan, nhằm giúp họ hiểu rõ hơn về quy trình và quyền lợi của mình. Cuối cùng, việc tổ chức các buổi hội thảo, tọa đàm về chia tài sản chung cũng sẽ giúp nâng cao nhận thức của người dân về vấn đề này, từ đó giảm thiểu tranh chấp và xung đột trong quan hệ hôn nhân.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Gia đình là tế bào của xã hội, đóng vai trò then chốt trong việc hình thành, giáo dục nhân cách con người và thúc đẩy tiến trình phát triển kinh tế - xã hội. Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và đô thị hóa nhanh chóng, quan hệ hôn nhân và gia đình phát sinh nhiều biến đổi sâu sắc. Khi mâu thuẫn gia đình không thể hàn gắn dẫn đến ly hôn, việc chấm dứt quan hệ nhân thân thường kéo theo các tranh chấp tài sản hết sức phức tạp và gay gắt. Đặc biệt, sự đa dạng hóa của các loại hình tài sản mới (như bất động sản, phần vốn góp doanh nghiệp, tài sản hình thành từ tài sản riêng) cùng với sự gia tăng tỷ lệ ly hôn khiến chế định phân chia tài sản chung của vợ chồng trở thành tâm điểm trong thực tiễn áp dụng pháp luật.

Mặc dù Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 cùng các văn bản hướng dẫn thi hành đã tạo lập hành lang pháp lý tiến bộ, phù hợp hơn với thực tế kinh tế - xã hội, song quá trình giải quyết tại Tòa án cấp cơ sở vẫn bộc lộ không ít bất cập, vướng mắc. Trước thực tế đó, khóa luận "Chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn theo Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 và thực tiễn áp dụng tại Tòa án nhân dân quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội" được tác giả Nguyễn Tuấn Nam thực hiện nhằm giải quyết các nhiệm vụ khoa học và thực tiễn cụ thể.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu:

1. Làm sáng tỏ các vấn đề lý luận và quy định của pháp luật hiện hành về chế độ tài sản của vợ chồng và phân chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn.
2. Khảo sát, phân tích thực trạng xét xử, giải quyết tranh chấp chia tài sản chung khi ly hôn tại Tòa án nhân dân quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội trong giai đoạn 2020 – 2023.
3. Nhận diện các khó khăn, bất cập, vướng mắc phát sinh từ quy định pháp luật và từ thực tiễn áp dụng tại địa phương.
4. Đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật hôn nhân và gia đình, đồng thời nâng cao hiệu quả công tác xét xử, giải quyết án tại Tòa án nhân dân cấp huyện.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các vấn đề lý luận, quy định pháp luật về chế định tài sản và nguyên tắc phân chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn; thực tiễn áp dụng pháp luật thông qua số liệu thống kê và các bản án sơ thẩm, phúc thẩm cụ thể.
• Phạm vi không gian: Tòa án nhân dân quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội.
• Phạm vi thời gian: Khảo sát số liệu xét xử thực tiễn trong 4 năm liên tục từ năm 2020 đến năm 2023, dựa trên hệ thống văn bản quy phạm pháp luật đang có hiệu lực thi hành tính đến năm 2023.

---

Cơ sở pháp lý và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng phương pháp luận duy vật biện chứng của chủ nghĩa Mác - Lênin và hệ thống quan điểm, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng, bảo vệ thiết chế gia đình và hoàn thiện hệ thống tư pháp.

Khung pháp lý và cơ sở lý thuyết:

• Văn bản quy phạm pháp luật chủ yếu: Hiến pháp năm 2013 (Điều 36, Điều 37); Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 (các điều 3, 29, 30, 31, 32, 33, 40, 48, 50, 59, 60, 61, 62, 63, 64); Bộ luật Dân sự năm 2015 (Điều 105 về tài sản, Điều 115 về quyền tài sản, Điều 213, Điều 219 về sở hữu chung); Luật Đất đai năm 2013; Nghị định số 126/2014/NĐ-CP; Thông tư liên tịch số 01/2016/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP hướng dẫn thi hành một số quy định của Luật Hôn nhân và gia đình.
• Hệ thống khái niệm pháp lý trung tâm: Khái niệm ly hôn (Khoản 14 Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014); khái niệm tài sản và quyền tài sản; chế độ tài sản của vợ chồng theo luật định và theo thỏa thuận; phân định tài sản chung - tài sản riêng; bản chất pháp lý của việc phân chia tài sản chung khi ly hôn.

Phương pháp nghiên cứu:

• Phương pháp phân tích và tổng hợp: Được sử dụng xuyên suốt để làm rõ cấu trúc các quy phạm pháp luật, mổ xẻ nội dung các bản án thực tế, từ đó khái quát hóa thành các nhóm vướng mắc điển hình.
• Phương pháp thống kê: Thu thập, phân loại và xử lý dữ liệu xét xử án hôn nhân và gia đình của Tòa án nhân dân quận Thanh Xuân qua các năm 2020, 2021, 2022 và 2023; đối chiếu tỷ lệ hòa giải thành, công nhận thuận tình ly hôn, đình chỉ và đưa ra xét xử.
• Phương pháp so sánh, đối chiếu: So sánh nhận định giữa cấp sơ thẩm và phúc thẩm trong cùng vụ việc để chỉ ra sự chênh lệch trong việc xác định giá trị tài sản và công sức đóng góp.

Nguồn dữ liệu:

• Báo cáo thống kê tổng kết công tác xét xử các năm 2020 – 2023 của Tòa án nhân dân quận Thanh Xuân.
• Hồ sơ các bản án dân sự sơ thẩm tiêu biểu đã có hiệu lực pháp luật hoặc qua xét xử phúc thẩm tại Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội (như Bản án 54/2021/HNGĐ-ST, Bản án 166/2022/HNGĐ-ST, Bản án 399/2021/HNGĐ-ST, Bản án 346/2021/ST-HNGĐ, Bản án 251/2021/HNGĐ).
• Niên giám thống kê thành phố Hà Nội và tài liệu công bố chính thức từ Tổng cục Thống kê, Tòa án nhân dân tối cao.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Một số vấn đề lý luận và quy định pháp luật về chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn

Chương này tập trung làm rõ bản chất pháp lý của việc chia tài sản chung khi ly hôn. Tác giả khẳng định ly hôn là sự kiện pháp lý làm chấm dứt quan hệ hôn nhân và chế độ tài sản chung hợp nhất của vợ chồng, xác lập quyền sở hữu riêng của mỗi bên đối với phần tài sản được phân chia. Pháp luật hiện hành thừa nhận hai loại chế độ tài sản: chế độ tài sản theo thỏa thuận (lập trước khi kết hôn bằng văn bản công chứng/chứng thực) và chế độ tài sản theo luật định.

Tác giả đi sâu phân tích 5 nguyên tắc giải quyết tài sản của vợ chồng khi ly hôn quy định tại Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 và Điều 7 Thông tư liên tịch số 01/2016/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP:

1. Nguyên tắc tôn trọng sự thỏa thuận của vợ chồng: Tự do định đoạt nhưng không được vi phạm điều cấm, không nhằm trốn tránh nghĩa vụ với người thứ ba.
2. Nguyên tắc bình đẳng về quyền sở hữu (chia đôi có tính đến các yếu tố): Hoàn cảnh của gia đình và của vợ, chồng; công sức đóng góp của vợ, chồng vào việc tạo lập, duy trì và phát triển khối tài sản chung (thừa nhận lao động trong gia đình của người làm nội trợ có thu nhập tương đương lao động tạo ra thu nhập); bảo vệ lợi ích chính đáng của mỗi bên trong sản xuất, kinh doanh và nghề nghiệp; lỗi của mỗi bên trong vi phạm quyền, nghĩa vụ của vợ chồng dẫn đến ly hôn.
3. Nguyên tắc chia bằng hiện vật: Ưu tiên chia hiện vật; nếu không chia được thì chia theo giá trị và bên nhận hiện vật có giá trị lớn hơn phải thanh toán phần chênh lệch theo giá thị trường tại thời điểm xét xử sơ thẩm.
4. Nguyên tắc bảo đảm quyền sở hữu tài sản riêng: Tài sản riêng của bên nào thuộc sở hữu của bên đó, trừ trường hợp đã tự nguyện nhập vào tài sản chung.
5. Nguyên tắc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của vợ, con chưa thành niên, con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự hoặc không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình: Phù hợp với tinh thần bảo hộ quyền phụ nữ và trẻ em của Hiến pháp năm 2013.

Chương 2: Thực tiễn áp dụng pháp luật về chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn tại Tòa án nhân dân quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội

Chương 2 phản ánh bức tranh thực tiễn xét xử tại quận Thanh Xuân – địa bàn nội thành có mật độ dân số cao (31.973 người/km²) với sự biến động kinh tế đô thị mạnh mẽ. Tòa án nhân dân quận Thanh Xuân hiện có 25 công chức (gồm Chánh án, 01 Phó Chánh án, 12 Thẩm phán cùng Thư ký, Thẩm tra viên), thực hiện thụ lý giải quyết khối lượng án lớn.

Thống kê thực trạng giải quyết án hôn nhân và gia đình (2020 - 2023):

Tiêu chí thống kê	Năm 2020	Năm 2021	Năm 2022	Năm 2023	Tổng số
Số vụ thụ lý	638	640	764	677	2.719
Số vụ đã giải quyết	621	598	751	668	2.638
- Hòa giải thành, công nhận thỏa thuận	498	507	621	582	2.208
- Đưa ra xét xử	63	50	72	37	222
- Đình chỉ giải quyết	35	40	57	49	181
- Chuyển hồ sơ	25	1	1	0	27

Nhận định từ số liệu: Số lượng án thụ lý tăng đột biến vào năm 2022 (764 vụ) dưới tác động của giai đoạn hậu dịch bệnh Covid-19 (các xung đột gia đình phát sinh trong thời gian giãn cách xã hội và áp lực tài chính đè nặng). Tỷ lệ công nhận thuận tình ly hôn/hòa giải thành luôn chiếm đa số (trên 80% đến 87,2% năm 2023), phản ánh nỗ lực hòa giải của đội ngũ Thẩm phán và nhận thức pháp luật của người dân đô thị.

Các nhóm khó khăn, vướng mắc điển hình qua các bản án thực tế:

• Xác định tài sản chung với tài sản doanh nghiệp: Điển hình tại Bản án số 54/2021/HNGĐ-ST, người chồng đứng tên đại diện Công ty TNHH một thành viên thành lập trong thời kỳ hôn nhân, yêu cầu không chia căn hộ Times City và ô tô Mercedes vì mang tên công ty. Hội đồng xét xử xác định công ty không có công nợ, được thành lập từ tài sản chung và vợ cùng tham gia quản lý, nên chấp nhận chia đôi toàn bộ khối tài sản này.
• Xác định phần tài sản khi vợ chồng sống chung với gia đình cha mẹ: Tại Bản án số 166/2022/HNGĐ-ST, việc chi phí cải tạo nhà 75 Khương Đình (thuộc sở hữu của bố mẹ chồng) và giao dịch mua bán nhà 177 Nguyễn Xiển qua vi bằng đã gây tranh cãi lớn; Tòa án chỉ chấp nhận chia phần công sức đóng góp cải tạo thực tế còn lại (100.000.000 đồng cho người vợ) theo Điều 61 Luật Hôn nhân và gia đình.
• Quyền sử dụng đất và nhà ở được cha mẹ tặng cho bằng miệng: Nhiều trường hợp cha mẹ cho đất khi cưới nhưng không lập hợp đồng công chứng, khi ly hôn phát sinh mâu thuẫn đòi lại, buộc Tòa án phải xác minh quá trình sử dụng đất liên tục, công khai và việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
• Định giá tài sản biến động theo thị trường: Điển hình tại Bản án số 399/2021/HNGĐ-ST, cấp sơ thẩm định giá nhà đất 2.012.000.000 đồng (chồng hưởng 1/3 tương đương 648.000.000 đồng), nhưng cấp phúc thẩm định giá lại theo giá thị trường lên tới 3.400.000.000 đồng (xác định tỷ lệ chồng hưởng 35% tương đương 1.190.000.000 đồng [sai lệch số ghi nhận ban đầu]), chênh lệch định giá làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền lợi đương sự.
• Xác định bên nhận hiện vật là đất trúng đấu giá: Bản án số 346/2021/ST-HNGĐ giải quyết diện tích 50,2m² đất đấu giá khi cả hai bên đều nuôi con nhỏ và cần chỗ ở cấp bách; Tòa án quyết định phân chia mỗi người nhận 25,1m² bằng hiện vật.
• Phân chia hiện vật căn hộ tập thể có đất lưu không: Bản án số 251/2021/HNGĐ giải quyết căn hộ 104b tập thể Thanh Xuân Bắc (diện tích sổ đỏ 38,6m², diện tích lấn chiếm đất lưu không 40,4m²). Do căn hộ không thể chia đôi theo tỷ lệ diện tích mà phải chia theo phòng, dẫn đến các bất tiện sinh hoạt, buộc hai bên sau đó phải tự thỏa thuận lại tại cấp phúc thẩm để một bên nhận trọn vẹn hiện vật và hoàn trả tiền cho bên kia.

Nguyên nhân của khó khăn, hạn chế:

• Nguyên nhân khách quan: Tâm lý hiếu thắng của các cặp vợ chồng trẻ; định kiến giới cổ hủ ở một bộ phận người dân; sự phức tạp của quan hệ tài sản đan xen giữa quan hệ nhân thân và giao dịch dân sự; tình trạng thiếu hụt biên chế cán bộ ngành Tòa án (toàn ngành có khoảng 15.000 biên chế nhưng tỷ lệ nghỉ việc khoảng 4,5%/năm, tương đương 700 - 800 người).
• Nguyên nhân chủ quan: Mô hình tổ chức Tòa án thiếu các Tòa chuyên trách về Hôn nhân và gia đình; công tác phối hợp giữa Tòa án với các cơ quan đo đạc, giám định, công chứng, ủy ban nhân dân còn chậm trễ, thiếu đồng bộ.

Chương 3: Kiến nghị hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả giải quyết chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn

Dựa trên kết quả nghiên cứu, tác giả đề xuất hai nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Hoàn thiện quy định pháp luật:

• Bổ sung quy định và hướng dẫn chi tiết cách thức xác định tài sản chung của vợ chồng đối với các loại tài sản đặc thù như: phần vốn góp, cổ phần trong doanh nghiệp, tài sản mang tên công ty TNHH một thành viên do một bên thành lập trong thời kỳ hôn nhân.
• Lượng hóa và chuẩn hóa các tiêu chí xác định "công sức đóng góp" của vợ, chồng (đặc biệt là công việc nội trợ, giữ gìn, tôn tạo tài sản) và cách tính giá trị phần tài sản được chia khi vợ chồng sống chung với gia đình theo Điều 61.
• Quy định cơ chế định giá tài sản sát giá thị trường, rút ngắn thời gian xử lý để tránh chênh lệch giá giữa thời điểm thụ lý và xét xử.

2. Nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật và tổ chức thực hiện:

• Nâng cao năng lực chuyên môn, kỹ năng hòa giải và đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ Thẩm phán, Thư ký Tòa án.
• Đẩy mạnh chất lượng công tác hòa giải tại Tòa án nhằm tăng tỷ lệ các bên tự thỏa thuận phân chia tài sản, giảm bớt áp lực xét xử.
• Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong việc quản lý hồ sơ, tống đạt văn bản tố tụng và tra cứu dữ liệu án lệ.
• Tăng cường tuyên truyền, phổ biến pháp luật hôn nhân gia đình cho người dân, đặc biệt là giới trẻ trước khi kết hôn.
• Xây dựng quy chế phối hợp chặt chẽ, có chế tài rõ ràng giữa Tòa án với cơ quan tài nguyên - môi trường, cơ quan thuế, tổ chức tín dụng để cung cấp tài liệu, chứng cứ nhanh chóng.
• Cải cách mô hình tổ chức Tòa án, thành lập các Tòa chuyên trách Hôn nhân và gia đình phù hợp với quy mô dân số và số lượng vụ việc thực tế tại đô thị.

---

Kết quả và đóng góp

• Hệ thống hóa số liệu thực tiễn: Khóa luận đã thu thập và xử lý toàn diện số liệu xét xử án hôn nhân và gia đình của Tòa án nhân dân quận Thanh Xuân trong 4 năm (2020 – 2023) với tổng số 2.719 vụ thụ lý và 2.638 vụ đã giải quyết, chỉ rõ quy luật gia tăng các vụ việc trong giai đoạn hậu đại dịch Covid-19.
• Phân loại các tranh chấp tài sản phức tạp: Tác giả đã trích dẫn, phân tích chi tiết 6 vụ án thực tế với các tình huống pháp lý điển hình: phân chia tài sản công ty TNHH một thành viên, công sức cải tạo nhà ở sống cùng cha mẹ, tặng cho quyền sử dụng đất không lập văn bản, định giá biến động bất động sản, và chia hiện vật nhà ở tập thể gắn với đất lưu không.
• Đóng góp học thuật và thực tiễn: Công trình đã chỉ rõ khoảng trống pháp lý của Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 và Thông tư liên tịch số 01/2016/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP trong việc định lượng công sức đóng góp và phân định tài sản doanh nghiệp, qua đó đưa ra hệ thống kiến nghị hoàn thiện pháp luật đồng bộ từ lập pháp đến cải cách tổ chức tư pháp.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Phạm vi khảo sát thực tiễn chỉ giới hạn tại một đơn vị hành chính cấp huyện nội thành (Tòa án nhân dân quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội) trong khoảng thời gian 4 năm (2020 – 2023), do đó chưa bao quát được toàn diện các đặc thù tranh chấp tài sản hôn nhân ở khu vực nông thôn hoặc các vụ việc có yếu tố nước ngoài.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu so sánh thực tiễn xét xử giữa các quận đô thị và các huyện ngoại thành; đi sâu vào các dạng tài sản mới phát sinh trong nền kinh tế số (tài sản kỹ thuật số, tài khoản đầu tư chứng khoán, quyền sở hữu trí tuệ) và cơ chế thực thi chế độ tài sản theo thỏa thuận tiền hôn nhân.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo thiết thực dành cho sinh viên, học viên chuyên ngành Luật Dân sự và Tố tụng dân sự, Luật Hôn nhân và gia đình. Các phân tích án thực tế tại Chương 2 (với các tình huống chi tiết về giải quyết tài sản doanh nghiệp, đo đạc đất lưu không và điều chỉnh tỷ lệ đóng góp) cung cấp nguồn tư liệu bổ ích cho Thẩm phán, Thư ký Tòa án, Luật sư và người thực hành pháp luật trong việc xử lý các tranh chấp phân chia tài sản chung khi ly hôn.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Theo quy định của Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, công sức đóng góp của người làm công việc nội trợ được xác định ra sao khi chia tài sản chung?
Theo quy định tại điểm b khoản 2 Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 và hướng dẫn tại Điều 7 Thông tư liên tịch số 01/2016/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP, người vợ hoặc người chồng ở nhà chăm sóc con cái, làm công việc gia đình mà không đi làm tạo ra thu nhập thì lao động đó được tính tương đương với lao động có thu nhập của bên đi làm. Đây là căn cứ pháp lý để chia tài sản bảo đảm sự bình đẳng giữa hai bên.

2. Trong Bản án số 54/2021/HNGĐ-ST, Tòa án nhân dân quận Thanh Xuân đã giải quyết tranh chấp đối với tài sản đứng tên Công ty TNHH một thành viên như thế nào?
Trong vụ án này, người chồng đứng tên đại diện theo pháp luật của Công ty TNHH một thành viên và cho rằng căn hộ Times City cùng xe ô tô Mercedes là tài sản riêng của công ty. Tuy nhiên, Tòa án xác định công ty được thành lập trong thời kỳ hôn nhân, người vợ cùng tham gia quản lý, báo cáo tài chính không thể hiện công nợ và người chồng không chứng minh được nguồn vốn thành lập là tài sản riêng. Do đó, Hội đồng xét xử xác định các tài sản trên là tài sản chung của vợ chồng và quyết định chia đôi.

3. Đối với trường hợp vợ chồng sống chung với gia đình cha mẹ và bỏ tiền cải tạo nhà, Tòa án đã xử lý phần công sức này như thế nào trong Bản án số 166/2022/HNGĐ-ST?
Căn cứ Điều 61 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, Tòa án bác bỏ yêu cầu đòi bồi hoàn toàn bộ giá trị định giá tài sản trên đất của người vợ, nhưng chấp nhận phân chia phần công sức đóng góp thực tế còn lại trong việc cải tạo nhà đất tại số 75 Khương Đình là 200.000.000 đồng (chia cho người vợ 100.000.000 đồng do bố mẹ chồng đang trực tiếp quản lý, sử dụng).

4. Tỷ lệ hòa giải thành và công nhận thuận tình ly hôn tại Tòa án nhân dân quận Thanh Xuân trong giai đoạn 2020 – 2023 đạt mức bao nhiêu?
Trong tổng số 2.638 vụ việc hôn nhân và gia đình đã giải quyết tại Tòa án nhân dân quận Thanh Xuân giai đoạn 2020 – 2023, số vụ hòa giải thành và công nhận thuận tình ly hôn đạt 2.208 vụ (chiếm tỷ lệ từ 80,3% đến 87,2% qua các năm), giữ vai trò chủ đạo trong phương thức giải quyết án tại đơn vị.

5. Vấn đề vướng mắc lớn nhất khi chia hiện vật căn hộ chung cư cũ gắn với đất lưu không tại Bản án số 251/2021/HNGĐ là gì?
Tại Bản án số 251/2021/HNGĐ (căn hộ 104b tập thể Thanh Xuân Bắc), diện tích có Giấy chứng nhận là 38,6m² nhưng diện tích thực tế sử dụng lên tới 70m² (do có 40,4m² xây lấn trên đất lưu không). Cấp sơ thẩm chia hiện vật theo từng phòng khiến hai bên vẫn phải sinh hoạt chung và tự mở lối đi, dẫn đến bất cập trong thực tế; sau đó tại phiên tòa phúc thẩm hai bên đã phải thỏa thuận lại để một bên nhận toàn bộ hiện vật và thanh toán bằng tiền cho bên kia.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Tuấn Nam đã giải quyết thấu đáo các vấn đề lý luận và thực tiễn về chế định phân chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn theo Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014. Bằng việc phân tích hệ thống số liệu xét xử 4 năm (2020 – 2023) và 6 vụ án điển hình tại Tòa án nhân dân quận Thanh Xuân, công trình đã làm nổi bật những bất cập trong việc định giá tài sản, chia hiện vật nhà đất và xử lý tài sản doanh nghiệp. Các kiến nghị hoàn thiện pháp luật và giải pháp nâng cao hiệu quả tư pháp được đề xuất mang tính đồng bộ, thiết thực và có giá trị ứng dụng cao cho công tác xét xử tại Tòa án cấp cơ sở.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Một sé van dé lý luôn và quy định pháp luật vẻ chia tai sản chung của vợ chẳng khi ly hôn. Thực tiễn áp dung pháp luật về việc chia tai sin chung của vợ chẳng khi ly hôn tạiTAND quân Thanh Xuân, thành phó Hà Nội. Kiến nghị hoản thiện pháp luật va nâng cao hiệu quả giải quyết chia tai sản chung của vợ chồng khi ly hôn.

MỘT SỐ VAN BE LÝ LUẬN VÀ QUY ĐỊNH PHAP LUAT VE CHIA TÀI SAN CHUNG CUA VO CHONG KHI LY HON 111. Một số van dé lý luận về chia tai sản chung của vợ chẳng khi lyhôn LLL Rhái niệm by hon Ly hôn là hiện tượng xã hội mang tinh giai cấp. Xuyên suốt các giai đoạn phát triển của lịch sử, ở mỗi chế độ xã hội khác nhau, giai cấp thống trị đều thông qua Nhà nước, bing pháp luật hoặc tục lê để quy định chế độ hôn nhân phủ hợp với ý chí của Nhả nước. Bằng pháp luật, Nhả nước quy định điểu kiện để sác lập quan hệ vợ chẳng, đẳng thi zác lập điều kiện căn cứ để chấm đứt quan hệ hôn nhân.

Ly hôn là tắt yếu, khách quan khi hôn nhân đã chết C Mác - PhĂngghen cho rằng “Ip hén chi la việc vác nhấn sự kiện Giặc ia nhân này là cuộc hon nhân đã chất và sự tồn tại của nô là bễ ngoài và giả đối. Đương nhiên, không phải sw tìy tiên cũa nhà lâp pháp, cũng không pha sự tiy tiện của những cá nhân, mà chỉ bảnchất của. sựRiên mới quyết dinh được là cuộc hôn nhân này đichốt hoặc chua chết. việc xác nhận sự kiện chết là tigy imuộc vào thee chất của vẫn để chứ không phải Vào ng in vong của những bên Hữu quan.

Nhà lập pháp chỉ có thé xác inh những điều kiên trong a3 hôn nhân được phép tan võ, nghĩa là trong đó, về thực chất hôn nhân đi bị phá vỡ rôi, việc Tòa án cho pháp phá bỏ liôn nhân chỉ có thé là việc ght iên bản sự tan vỡ bên trong của nó "` Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam gidi thích: “Ly hồn là việc hai vợ chẳng bỗ quan hệ vợ chồng chính thức, vì những nguyên nhân nào đỏ mà không dat được mục dich hôn nhân. Việc ly hôn có thé xdy ra 2 thời i> san Ki dam hỗi(tước lúc cưới) và sau lúc cưới kht hat vợ chồng đã ăn ở với nhan một thời gian, thâm chi sau kht đã sinh con gái”. Cảch hiểu nay khái quất chung nhất về vấn để ly hôn đó chính là việc từ bỏ quan hé vợ chồng Mc, Pa Angghen,Toin tp, Tip T, Hi Nội J678,tr119131 : chính thức của hai vợ chéng, xuất phat từ căn cứ không đạt được mục dich ôn nhân, Bên canh đó, thời điểm ly hôn cũng được khái niém nay chỉ ra la “sam kit đạm hỏi" hoặc "san hi vợ chẳng đã ăn ở với nhan” ‘Theo Từ điển Luật học của Viện khoa học pháp lý - Bộ Tư pháp, “7 là chẩm ditt quan lệ vợ c ing do Tòa án nhiên dân công nhấm hoặc quyết đmh theo ut cầu của vợ hoặc chỗng hoặc cả hai vợ chẳng”. Cách hiểu nay được giải thích khá đẩy đủ nên được sử dụng nhiễu trong thực tế cũng như trong nghiên cứu khoa học pháp lý.

Theo khoản 14 Điều 3 Luật HNGĐ năm 2014, “Ly hôn la việc chéva dứt quan hệ vợ chéng theo bản án, quyỗt dinh có hiệu lực pháp luật của Tòa án Day lả khải niệm được khái quát hóa một cách day đủ và tổng thể nhất. Cách hiểu nay đã zác định bản chất của việc ly hôn là “chấm đút quan hệ hôn nhân”, căn cứ pháp lý lả “theo bản án” ‘Tw việc phân tích các khái niệm trên có thể hiểu “Ly hôn ià một sự kiện "pháp lý, căn cứ theo ban ân hoặc quyết định có hiệu luc pháp luật của Tòa án dé chấm đứt các quyền và nghiia vụ pháp If giữa vợ chẳng. Khái niệm tài sản chang của vợ chồng Tài sản là chế định lớn được quy định tại Điều 105 BLDS 2015 như sau “1. Tài sản là vật, tiên, gidy tờ có giá và quyền tài sản.

Tat sản bao gém bắt động sản và động sản. Bắt động sản và động sản có thé là tài sẵn hiện có và tài sẵn hình thành trong tương lai Theo đó, tai sản bao gém bản loại là: vật, tién tê, giấy tờ có giả, quyền tai sản Cụ thể - Vật là một bộ phân của thé giới vật chất, tén tại dưới một trong bổn trang thái cơ bản của vật chất (rắn, lông, khí, ly tử thé). Theo phạm trù pháp lý, vật là tải sản hữu hình va la khách thé của quan hệ pháp luật dân sư. Tuy nhiên không phải tat ca vật chất đều được coi 1a khách thé trong giao dich dan "neada Lọc, 31,1 460 sự Cụ thể như nước suối, nước sông, nước biển, không khí tự nhiên sẽ không được coi là tải sản Chỉ khi được chiếm hữu, thu hoạch, hay đóng chai thì những vật chất nay mới có thể được coi là tài sn trong quan hệ pháp luật dân sự - Tiên tệ 1a một loại tai sin đặc biệt dùng để đo lường giá trị của các loại ‘hang hoa khác vả vật trung gian trong hoạt động giao dịch, trao đổi hang hóa.

Chỉ những đồng tién do Nha nước ban hành và có gia trị lưu hành mới được coi là tiên Ja loại tải sản đặc biệt, vả trị giá được bằng tiền và có thể chuyển giao trong giao dich dân sự. Giấy từ có gia tôn tại dưới nhiều dang như. công trái, trái phiêu, kỳ phiếu, hồi phiếu, cổ phiếu, séc - Quyển tải sản được quy định tại Điều 115 BLDS 2015 là “Quyển giá tính bằng tiền, gồm có quyền tài sản đối với đối tượng quyền sở hữu trí tuệ, quyền sử dung đất và các quyên tài sản khác.” Theo đỏ, quyền tài sản phải đáp ứng được hai tiêu chí la trị giá được tính bang tiền va có thể chuyển giao cho người khác trong giao dich dân su. ‘Tai sản chung của vợ chẳng mang day đủ tinh chất tai sản như trên, tuy nhiên do tính chất đặc biết của quan hệ hôn nhân, sau khi kết hôn, bai vợ chẳng phải cũng chung sức, chung ÿ chi trong việc tao dựng tai sin, xây dựng gia đình hòa thuận, hạnh phúc vì sự ổn định vả phôn vinh của xã hội”.

chung của vợ chẳng gắn liễn với mỗi quan hệ vo chồng va các mỗi quan hệ giữa các thành viên trong gia đính bởi nó là cơ sở để vợ, chồng thực hiện quyên và nghĩa vu trong hôn nhân với nhau, và đồng thời la điều kiện vat chất để duy trì đời sống chung của gia đình, bảo đâm nhu câu và sự bên vững của. gia định Do đó, không thể áp dụng các quy phạm pháp luật điều chỉnh quan hệ tai sản giữa những người không phải là vợ chồng của nhau. Do đó, Nha nước đã quy định cụ thể về tài sản chung của vợ chồng tại Điều 33 Luật HN&GD nim 2014 như sau: Giáo trần Luật Hôn nhân vì gia di Vật Num, Tường da học Luật Hi Nội @021),NXB. Te ấp nhBà Nội 0 “1.

Tài sản cinmg của vợ chồng gồm tài sản do vợ, chéng tao ra, thn nhập do lao động, hoạt động sản xuất, kinh doanh, hoa lợi, lợi tức phát sinh từ tài sẵn riêng và thu nhập hop pháp Khác trong thời lỳ hôn nhân, trừ trường hop được quy đinh tại khoản 1 Điều 40 của Luật này; tài sản mà vo chẳng duoc thừa kế chang hoặc được tặng cho chung và tài sản khác mà vợ chẳng théa timlận là tài sẵn chưng. Quyền sử dng đất mà vợ, chồng có được san khi kết hôn là tài sản chung của vo chồng, trừ trường hop vợ hoặc chồng được tỉừa ké riêng. được Tặng cho riêng hoặc có được thông qua giao dich bằng tài sản riêng 2. Tải sản ciung của vợ chéng thuộc sỡ hit chung họp nhất, được đừng a8 bão đâm nim cầu của gia đình, thựchiện nghĩa vu chung cũa vợ chéng 3.

Trong trường hợp không có căn cứ đỗ chứng minh tat sản mà vợ, ing dang có tranh chấp là tài sản riêng của mét bên thi tài sẵn đỗ được cot Sỉ là tài sẵn chung. Tit những phân tích trên có thể hiểu. cñ độ tài sản của vợ chẳng là tổng hop các guy pham pháp luật điều chinh về (số hữu) tài sản của vợ ching, bao gém các quy đinh théa thuận về ché độ tài sản của vợ chẳng đối với tài sản của vợ chẳng; về căn cử xác lập tài sản. quyền và ngiữa vu của vợ chéng đỗt với tài sẵn clung, tài sản riêng: các trường hop và nguyên tắc chia tài sản giữa vợ và chỗng theo iuật dint.

Luật HN&GĐ năm 2014 đã ghi nhân hai loại chế đô tài sản của vợ chẳng bao gồm: - Chế độ tải sin của vợ chẳng theo thöa thuận: Là chế độ tải sản mã vợi chẳng tự thỏa thuân các nội dung như: zác định tai sản chung, riêng cia vo, chẳng, quyền và nghĩa vụ của vơ chồng đối với tai sin chung, tải sản riếng và giao dich có liên quan, tài sản để bảo đảm nhu cầu thiết yếu của gia đính, Điều kiên, thủ tục vả nguyên tắc phân chia tải sản khi chấm đứt chế độ tai sản (Điều 48 Luật HN&GĐ năm 2014) miễn sao không xâm pham các lợi ích được pháp luât bao vẽ. Pháp luật quy định vợ chẳng lựa chọn chế độ tải sản theo thỏa thuân phải lập thành văn bản và phải công chứng hoặc chứng thực. Vấn Cử, Chế đ tải sân của vợ chồng theo pháp ut hôn nhàn vả gã đình Việt Ham, th. "Nguyễn TT pháp, 2008 " "Văn bản théa thuận vẻ chế độ tài sin của vợ chồng phải được lập trước khí kết hôn va có hiệu lực kể từ ngày đăng lý kết hôn.

Tuy nhiên, Tòa án có thể tuyên bố thöa thuận.