CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ KẾ TOÁN TẬP HỢP CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG DOANH NGHIỆP XÂY LẮP 1. Đặc điểm của ngành xây lắp có ảnh hưởng đến công tác kế toán. Xây dựng cơ bản là ngành sản xuất vật chất quan trọng mang tính chất công nghiệp nhằm sản xuất tài sản cố định cho tất cả các ngành trong nền kinh tế quốc dân, tạo ra cơ sở vật chất kỹ thuật cho xã hội, tăng cường tiềm lực kinh tế, quốc phòng và góp phần thúc đẩy quá trình công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước. Do đó quản lí tốt và hạch toán đung đủ chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Tuy nhiên, ngành XDCB cũng có những đặc điểm riêng chi phối công tác hạch toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm. Cụ thể là : Thứ nhất, sản phẩm xây lắp là các công trình , vật kiến trúc,. thuộc kết cấu hạ tầng của nền kinh tế quốc dân có quy mô và giá trị lớn, kết cấu phức tạp, thời gian sử dụng lâu dài,. Do đó việc tổ chức quản lí và hạch toán nhất thiết phải có dự toán thiết kế, thi công được lập theo từng công trình, từng hạng mục công trình.
Trong quá trình thi công, xây lắp phải thường xuyên so sánh, kiểm tra việc thực hiện dự toán chi phí, tìm ra nguyên nhân vượt, hụt dự toán và đánh giá hiệu quả kinh doanh trên cơ sở lấy dự toán làm thước đo. Thứ hai, sản phẩm xây lắp cố định tại nơi sản xuất, còn các điều kiện sản xuất (xe máy, thiết bị thi công, người lao động,.) phải di chuyển theo địa điểm đặt sản phẩm. Mặt khác, hoạt dộng XDCB thường tiến hành ngoài trời, chịu tác động của điều kiện tự nhiên, thời tiết. Bên cạnh đó, chu kì sản xuất của đơn vị xây lắp thường rất dài, chi phí phát sinh thường xuyên trong khi doanh thu chỉ phát sinh ở thời điểm nhất định.
Thứ ba, thời gian thi công một công trình thường kéo dài và chủ yếu ngoài trời nên phụ thuộc vào điều kiện thời tiết ( mưa, gió, bão,. Vì vậy quá trình thi công dễ bị gian đoạn, gặp rủi ro. Do đó, ban lãnh đạo cần có những kế hoạch chuẩn bị cơ sở vật chất và con người, vạch ra tiến độ thi công cụ thể 4 cho từng giai đoạn, từng hạng mục một cách hợp lí, cải thiện điều kiện làm việc cho từng người lao động. Kế toán phải theo dõi chi phí phát sinh có thể qua nhiều kì, cần có kế hoạch trích trước chi phí khi xảy ra thiệt hại do ngừng thi công.
Thứ tư, công trình, hạng mục công trình đều có hồ sơ kĩ thuật, dự toán chi phí. Trong quấ trình thi công, kế toán cần kiểm tra , giam sát chi phí thực tế phát sinh so với dự toán độc lập, xác định phần vượt mức dự toán, hoặc phần tiết kiệm so với dự toán, tìm nguyên nhân để tiết kiệm chi phí, hạ giá thành sản phẩm. Thứ năm, sản phẩm xây lắp có thể được bàn giao một lần khi hoàn thành toàn bộ công trình hoặc cũng có thể bàn giao từng hạng mục, phần việc hoàn thành đến điểm dừng kĩ thuật, Vì thế, đói tượng tính giá thành có thể là công trình hoặc từng hạng mục công trình hoặc một nhôm hạng mục công trình. Kế toán vận dụng phương pháp xác định chi phí sản xuất kinh doanh ở dang cuối kì và phương pháp tính giá thành đối với từng trường hợp cụ thể.
Thứ sáu, chi phí trong xây lắp bao gồm: CP NVLTT, CP NCTT, CP SXC, CP SDMTC từng công trình phụ thuộc vào từng thời điểm thi công và địa điểm thi công. Thứ bảy, khi sản phẩm xây lắp hoàn thành được bàn giao cho chủ đầu tư thì sản phẩm cũng được coi là tiêu thụ. Những vấn đề chung về chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm 1. Chi phí sản xuất trong doanh nghiệp xây lắp Khái niệm chi phí sản xuất Chi phí sản xuất trong doanh nghiệp là toàn bộ chi phí về lao động sống, lao động vật hóa đã chỉ ra để tiến hành các hoạt động sản xuất kinh doanh trong một thời kỳ nhất định, đc biểu hiện bằng tiền.
Bản chất của chi phí sản xuất là: - Những phí tổn (hao phí) về các yếu tố đầu vào của quá trình sản xuất, kinh doanh gắn liền với mục đích kinh doanh. 5 - Lượng chi phí phụ thuộc vào khối lượng các yếu tố sản xuất đã tiêu hao trong kỳ và giá cả của một đơn vị yếu tố sản xuất đã hao phí. - Chi phí sản xuất của doanh nghiệp phải được đo lường bằng thước đo tiền tệ và được xác định trong một khoản thời gian nhất định Trên góc độ của kế toán tài chính: Chi phí được nhìn nhận như những khoản phí tổn đã phát sinh gắn liền với hoạt động của doanh nghiệp. Những chi phí này phát sinh dưới dạng tiền, các khoản tương đương tiền, hàng tồn kho, khấu hao máy móc, thiết bị, được kế toán ghi nhận trên cơ sở chứng từ, tài liệu bằng việc chứng minh sự phát sinh của chúng.
Ví dụ, khi xuất vật liệu dùng vào sản xuất, tao ra chi phí gây giảm đi của giá trị hàng tồn kho, gắn liền với sản xuất và được chứng minh bằng chứng từ là phiếu xuất kho vật tư. Trên góc độ của kế toán quản trị: Chi Phí có thể là phí tổn thực tế đã chi ra trong quá trình hoạt động sản xuất hàng ngày và cũng có thể là chi phí ước tính khi thực hiện dự án hay giá trị lợi ích mất đi khi lựa chọn phương án này mà bỏ qua cơ hội kinh doanh khác. Khi đó, trong kế toán quản trị chi phí lại cần chú ý đến việc nhận diện chi phí phục vụ cho việc so sánh, Lựa chọn phương án tối ưu trong từng tình huống ra quyết định kinh doanh cụ thể, mà ít chú ý hơn vào chứng minh phát sinh bằng việc các chứng từ kế toán Phân loại chi phí sản xuất xây lắp Trong doanh nghiệp xây lắp, các chi phí sản xuất bao gồm nhiều loại có nội dung kinh tế và công dụng khác nhau. Yêu cầu quản lý đối với từng loại chi phí cũng khác nhau.
Việc quản lý sản xuất, tài chính, quản lý CPSX không những dựa vòa số liệu tổng hợp về hợp lệ CPSX mà còn căn cứ vào số liệu cụ thể của từng laoij chi phí theo từng công trình, HMCT trong từng thời kỳ nhất định. Không phân loại chi phí một cách chính xác thì việc tính giá thành công tác xây lắp theo từng khoản mục chi phí không thể hiện được trong doanh nghiệp xây lắp, việc phân loại CPSX được tiến hành theo cá tiêu thức sau: 6 Phân loại chi phí sản xuất theo yếu tố chi phí: theo cách phân loại này này người ta sắp xếp các chi phí có cùng nội dung và tính chất kinh tế vào một loại gọi là yếu tố chi phí, mà không phân biệt chi phí đó phát sinh ở đau và có tác dụng như thế nào. Theo cách phân loại này các chi phí sản xuất được chia thành : - Chi Phí nguyên, vật liệu: Gồm toàn bộ giá trị nguyên liệu, nhiên liệu. mà doanh nghiệp đã sử dụng cho hoạt động sản xuất.
- Chi phí nhân công: Là toàn bộ số tiền lương tiền công phải trả và các khoản trích theo lương của người lao động trong quá trình sản xuất. - Chi phí khấu hao tài sản cố định: Là toàn bộ giá trị khấu hao phải trích của các TSCĐ sử dụng trong doanh nghiệp. - Chi phí mua ngoài: Là toàn bộ số tiền doanh nghiệp phải trả về dịch vụ mua ngoài như tiền điện, tiền nước, tiền điện thoại. - Chi phí khác bằng tiền: Gồm toàn bộ chi phí khác dùng cho hoạt động sản xuất kinh doanh ở doanh nghiệp như chi phí tiếp khách, hội nghị.
Phân Loại chi phí theo tiêu thức này giúp ta biết được kết cấu, tỷ trọng của từng loại chi phí trong hoạt động sản xuất kinh doah phục vụ cho yêu cầu thông tin và quản trị trong doanh nghiệp để phân tích tình hình thực hiện dự toán chi phí lập dự toán CPSX kinh doanh cho kỳ sau. Phân loại chi phí sản xuất theo khoản mục chi phí Cách phân loại này dựa trên công dụng của chi phí trong quá trình sản xuất và phương pháp tập hợp chi phí có tác dụng tích cực cho việc phân tích giá thành theo khoản mục chi phí. Mục đích của cách phân loại này để tìm ra nguyên nhân làm thay đổi giá thành so với định mức và đề ra biện pháp hạ giá thàn sản phẩm. Theo cách phân loại này CPSX trong doanh nghiệp xây lắp gồm: - Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: Gồm toàn bộ giá trị nguyên vật liệu sử dụng trực tiếp cho thi công công trình (Vật liệu chính, vật liệu phụ.
7 - Chi phí nhận công trự tiếp: Bao gồm các khoản tiền lương phải trả cho công nhân trực tiesp tham gia thi công công trình. - Chi phí sử dụng máy thi công: Là toàn bộ các chi phí về vật liệu, nhân công và các chi phí khác liên quan đến sử dụng máy thi công và được chia làm 2 loại: Chi phí thường xuyên và chi phí tạm thời. - Chi phí sản xuất chung: Bao gồm các khoản tính theo lương của công nhân trực tiếp sản xuất; các chi phí phát sinh ở đội, bộ phận sản xuất ngoài các chi phí sản xuất trực tiếp như: + Chi phí nhân viên quản lý đội sản xuất gồm lương chính, lương phụ và các khoản tính theo lương của nhân viên quản lý đội + Chi phí vật liệu gồm giá trị NVL dùng để sửa chữa, bảo dưỡng TSCĐ. ở đội xây lắp.
+ Chi phí khấu hao tài sản cố định sử dụng tại đội xây lắp, bộ phận sản xuất. + Chi phí dịch vụ mua ngoài như chi phí điện, nước, điện thoại sử dụng cho sản xuất và quản lý ở đội xây lắp. + Các chi phí bằng tiền khác. Phân loại CPSX theo mục đích, công dụng của chi phí có tác dụng xác định số chi phí đã chi cho từng lĩnh vực hoạt động của doanh nghiệp, làm cơ sở cho việc tính giá thành sản phẩm xây lắp và và kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh trong doanh nghiệp xây lắp.
Theo cách phân loại này CPSX chế tạo sản phẩm sẽ là những chi phí cấu thành trong giá thành của sản phẩm xây lắp hoàn thành.