BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM ---------------------------- LẠI THỊ NGỌC HÂN XÂY DỰNG CHỈ BÁO ĐO LƯỜNG ĐA CHIỀU CHO HỒ GIA ĐÌNH NÔNG THÔN VÙNG TÂY NGUYÊN VIỆT NAM Chuyên ngành : Kinh tế phát triển Mã số : 60.05 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. TRẦN TIẾN KHAI TP. HỒ CHÍ MINH – NĂM 2013 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CAM ĐOAN Luận văn “Xây dựng chỉ báo đo lƣờng nghèo đa chiều cho hộ gia đình vùng Tây Nguyên Việt Nam” là công trình nghiên cứu độc lập. Với tƣ cách là tác giả của nghiên cứu, tôi cam đoan rằng nhận định và luận cứ khoa học đƣa ra trong báo cáo này hoàn toàn không sao chép từ các công trình khác mà xuất phát từ chính kiến bản thân tác giả, mọi sự trích dẫn đều có nguồn gốc rõ ràng.
Những số liệu trích dẫn đều đƣợc sự cho phép của các cơ quan ban ngành. Nếu có điều gì trái với lời cam đoan tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trƣớc hội đồng khoa học. Tác giả Lại Thị Ngọc Hân LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC TRANG BÌA PHỤ LỜI CAM ĐOAN LỜI CẢM ƠN MỤC LỤC DANH MỤC BẢNG BIỂU DANH MỤC HÌNH ẢNH DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TÓM TẮT ĐỀ TÀI CHƢƠNG 1.1 Vấn đề nghiên cứu .2 Mục tiêu nghiên cứu.1 Mục tiêu chung .2 Mục tiêu cụ thể .3 Câu hỏi nghiên cứu .4 Giả thuyết nghiên cứu .5 Phạm vi nghiên cứu .6 Kết cấu của luận văn. LƢỢC KHẢO TÀI LIỆU .1 Sơ lƣợc về kinh tế xã hội vùng Tây Nguyên .2 Nghèo và đo lƣờng nghèo .1 Khái niệm nghèo .2 Các phƣơng pháp đo lƣờng nghèo .1 Đo lƣờng nghèo đơn chiều .3 Tài sản sinh kế và nghèo .3 Kết luận chƣơng.
19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 3. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Nguồn số liệu .2 Phƣơng pháp trích dữ liệu.3 Phƣơng pháp phân tích số liệu .1 Phƣơng pháp thống kê mô tả .2 Phƣơng pháp phân tích tƣơng quan .3 Phƣơng pháp phân tích thành phần chính (Principal Component Analysis - PCA) và phƣơng pháp phân tích độ tƣơng hợp đa chiều (Multiple Correspondence Analysis - MCA) .4 Phƣơng pháp phân tích cụm .5 Phƣơng pháp phân tích phƣơng sai một yếu tố (One-way Anova) và bảng hai chiều.4 Kết luận chƣơng. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN .1 Các đặc trƣng cơ bản về tài sản sinh kế của hộ gia đình nông thôn tại vùng Tây Nguyên Việt Nam .1 Vốn con ngƣời .2 Vốn tự nhiên .3 Vốn vật chất.4 Vốn tài chính .2 Quan hệ giữa các chỉ báo về tài sản sinh kế và tình trạng nghèo về tiền .3 Thảo luận về việc lựa chọn các chỉ báo cho nghèo đa chiều thông qua các phân tích thống kê đa biến .1 Thảo luận về phân tích Principal Component Analysis .1 Kiểm định sự phù hợp của phân tích số liệu .2 Thảo luận về kết quả phân tích .2 Thảo luận về phân tích Multiple Correspondence Analysis (MCA).62 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1 Kiểm định sự phù hợp của phân tích số liệu .2 Thảo luận về kết quả phân tích .3 Thảo luận xây dựng các chỉ báo phù hợp đo lƣờng nghèo đa chiều cho hộ gia đình nông thônTây Nguyên theo tiếp cận mô hình tài sản sinh kế .4 So sánh kết quả phân loại hộ nghèo giữa đo lƣờng nghèo đơn chiều và đa chiều .1 Thảo luận phân cụm nghèo đa chiều và mức độ quan trọng của từng chiều đo lƣờng .1 Mức độ quan trọng của từng chiều đo lƣờng .2 Kết quả phân cụm nghèo đa chiều .2 So sánh kết quả phân loại hộ nghèo đa chiều và đơn chiều .5 Kết luận chƣơng. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ.
80 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 3.1- Các biến trích từ bộ dữ liệu VHLSS 2010 .1 - Phân bố mẫu quan sát theo từng tỉnh .2 - Phân bố mẫu quan sát theo khu vực nông thôn, đô thị.3 - Các chỉ báo về vốn con ngƣời của hộ gia đình vùng Tây Nguyên .4 - Bằng cấp cao nhất thành viên hộ gia đình có đƣợc .5 - Diện tích đất nông nghiệp theo từng loại của hộ gia đình Tây Nguyên.6 - Các loại cây trồng của hộ gia đình Tây Nguyên .7 - Các loại gia súc/gia cầm của hộ gia đình nông thôn Tây Nguyên .8 - Tỷ lệ sở hữu máy bơm nƣớc phục vụ sản xuất .9 - Hiện trạng nhà ở của các hộ gia đình .10 - Vật liệu dùng làm nhà của các hộ gia đình .11 - Tỷ lệ sở hữu và không sở hữu các loại đồ dùng tiêu dùng .12 - Số lƣợng các loại đồ dùng tiêu dùng hộ gia đình sở hữu .13 - Tỷ lệ tiếp cận nguồn điện lƣới và nƣớc máy của các hộ gia đình .14 - Loại nguồn điện hộ gia đình sử dụng .15 - Loại nƣớc sinh hoạt hộ gia đình sử dụng .16 - Loại nhà vệ sinh hộ gia đình sử dụng.17 - Tỷ lệ hộ gia đình tham gia vay tín dụng hỗ trợ .18 - Giá trị vay tín dụng của các hộ gia đình .19 - Giá trị các khoản thu (ngoài thu nhập) hộ gia đình nhận đƣợc .20 - Cơ cấu thành phần dân tộc các hộ gia đình nông thôn Tây Nguyên .21 - Tƣơng quan Pearson giữa thu nhập bình quân đầu ngƣời và các chỉ báo định lƣợng về tài sản sinh kế của hộ gia đình .22 - Tƣơng quan giữa ngũ phân vị thu nhập bình quân đầu ngƣời và các chỉ báo định tính về tài sản sinh kế của hộ gia đình .23 – Kiểm định KMO và Bartlett. 54 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.24 - Ma trận nhân tố đã xoay .25 - Chiều đo lƣờng và chỉ báo định lƣợng đại diện cho tài sản sinh kế hộ gia đình nông thôn Tây Nguyên Việt Nam .26 - Danh sách các biến định tính thể hiện các loại tài sản sinh kế của hộ gia đình Tây Nguyên trích từ VHLSS 2010 .27 – Hệ số Cronbach’s Alpha của các chiều phân tích .28 - Hệ số Discrimination Measures của các biến định tính với các chiều đo .29 – Chiều đo lƣờng và chỉ báo định tính đại diện cho tài sản sinh kế của hộ gia đình nông thông Tây Nguyên .30 - Các chỉ báo khả dụng đo lƣờng nghèo đa chiều cho hộ gia đình Tây Nguyên .31 - Phân bổ mẫu quan sát theo phân cụm đa chiều và theo ngũ phân vị thu nhập bình quân đầu ngƣời .32 - So sánh các chỉ bảo định lƣợng theo phân loại nghèo đa chiều và đơn chiều. 78 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC HÌNH ẢNH Hình 1.1 - Vùng nghiên cứu trên bản đồ Việt Nam .1 - Biểu đồ mức bằng cấp cao nhất thành viên hộ có đƣợc .2 – Cơ cấu thành phần dân tộc các hộ gia đình nông thôn Tây Nguyên.3 - Biểu đồ phân phối giá trị eigenvalues theo nhân tố .4 - Mức độ quan trọng của các chỉ báo nghèo đa chiều trong phân cụm nghèo đa chiều.5 – Biểu đồ Phân cụm hộ nghèo đa chiều. 76 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT DFID Department for International Development – United Kingdom – Bộ Phát triển quốc tế - Vƣơng quốc Anh ESCAP Economic and Social Commission for Asia and the Pacific – Uỷ ban Kinh tế Xã hội châu Á Thái Bình Dƣơng HDI Human Development Index – Chỉ số phát triển con ngƣời HPI Human Poverty Index – Chỉ số nghèo con ngƣời MOLISA Ministry of Labour – Invalids and Social Affairs – Bộ Lao động – Thƣơng binh và Xã hội MCA Multiple Correspondence Analysis MPI Multidimensional Poverty Index - Chỉ số nghèo đa chiều PCA Principal Components Analysis SLA Sustainable Livelihood Approach – Tiếp cận sinh kế bền vững TSC Two-Step Cluster UNDP United Nations Development Programme – Chƣơng trình Phát triển Liên Hiệp Quốc VASS Vietnamese Academy of Social Sciences – Viện Khoa học Xã hội Việt Nam VHLSS Vietnam Household Living Standard Survey – Điều tra Mức sống Hộ gia đình Việt Nam LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com TÓM TẮT ĐỀ TÀI Luận văn “Xây dựng chỉ báo đo lƣờng nghèo đa chiều cho hộ gia đình nông thôn vùng Tây Nguyên Việt Nam” đƣợc hình thành trong sự trăn trở của tác giả về việc tìm kiếm cách thức phù hợp để mô tả tình trạng nghèo của hộ gia đình tại khu vực này.
Với mục tiêu tổng quát của đề tài là “tìm kiếm các chỉ báo phù hợp để đo lƣờng nghèo đa chiều cho hộ gia đình tại khu vực nông thôn vùng Tây Nguyên Việt Nam”, tác giả xác định 5 mục tiêu cụ thể hơn: - Mô tả các đặc trƣng cơ bản về tài sản sinh kế của hộ gia đình nông thôn vùng Tây Nguyên Việt Nam. - Xác định tƣơng quan giữa các yếu tố của tài sản sinh kế với thu nhập bình quân đầu ngƣời và tƣơng quan giữa các yếu tố của tài sản sinh kế của các hộ gia đình nông thôn vùng Tây Nguyên Việt Nam - Xác định các chỉ báo cụ thể phù hợp để đo lƣờng nghèo đa chiều cho các hộ gia đình tại khu vực nông thôn vùng Tây Nguyên Việt Nam. - Phân cụm các hộ gia đình khu vực nông thôn vùng Tây Nguyên Việt Nam dựa trên các chỉ báo đo lƣờng nghèo đa chiều đã xây dựng. - So sánh cách phân cụm nghèo đa chiều theo các chỉ báo vừa xây dựng với cách phân cụm nghèo đơn chiều.
Từ quá trình lƣợc khảo các tài liệu liên quan đến đề tài, tác giả nhận định có thể ứng dụng mô hình tài sản sinh kế (với 5 nhóm vốn: vốn con ngƣời, vốn vật chất, vốn tự nhiên, vốn tài chính, vốn xã hội) để xây dựng các chỉ báo đo lƣờng nghèo đa chiều cho hộ gia đình nông thôn Tây Nguyên Việt Nam. Nguồn số liệu sử dụng đƣợc trích từ bộ dữ liệu VHLSS 2010. Ứng với các mục tiêu cụ thể, đề tài sử dụng 5 phƣơng pháp cho việc phân tích số liệu, bao gồm: thống kê mô tả, phân tích tƣơng quan, LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phân tích thành phần chính (PCA) - phân tích độ tƣơng hợp đa chiều (MCA), phân tích cụm và so sánh giá trị trung bình. Với phƣơng pháp nghiên cứu phù hợp, tất cả các mục tiêu đề tài đặt ra đều đƣợc giải quyết.
Kết quả của nghiên cứu cho thấy tình trạng nghèo tại vùng nông thôn Tây Nguyên còn khá phổ biến, tồn tại sự tƣơng quan hai chiều giữa các nhóm yếu tố tài sản sinh kế với tình trạng nghèo về tiền tệ. Tác giả cũng xác định đƣợc có thể đo lƣờng nghèo đa chiều với 5 nhóm vốn yếu tố tài sản sinh kế, 13 chiều đo lƣờng và 35 chỉ báo.