MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Chánh niệm thường được định nghĩa là đem toàn bộ sự tập trung của một người vào những trải nghiệm đang diễn ra ở hiện tại theo một cách không phán xét và chấp nhận (Brown và Ryan, 2003; Kabat - Zinn, 1994; Linehan, 2015). Trong hai thập ky trở lại đây, các nghiên cứu về chánh niệm đã phát triển với tốc độ cực kì nhanh chóng. Chỉ có 21 nghiên cứu liên quan đến chánh niệm được xuất bản trong năm 2000 (Black, 2014).
Nhưng tính đến năm 2020, tỷ lệ xuất bản hàng năm liên quan đến lĩnh vực chánh niệm đã vượt qua 2800 ấn phâm/năm và tỷ lệ này có thê tiếp tục tăng theo xu hướng cấp số nhân (Baminiwatta và Solangaarachchi, 2021). Tuy nhiên, trong xu thế phát triển đó, các nhà nghiên cứu về chánh niệm chỉ ra cần có thêm nhiều nghiên cứu về chánh niệm trong các bối cảnh cụ thể và tác động của nó với các mối quan hệ liên cá nhân. Bởi lẽ, dù gia tăng nhanh chóng về số lượng, phần lớn các nghiên cứu liên quan đến chánh niệm (đặc điểm nhân cách chánh niệm, các can thiệp chánh niệm, v.) chủ yếu tập trung vào lợi ích của chánh niệm đối với các vấn đề cá nhân như thể chất hay sức khỏe tâm thần. Trong khi đó, các ảnh hưởng liên cá nhân của chánh niệm nhận được gan như rất ít sự quan tâm cả về mặt lý thuyết và thực tiễn (Karremans và cộng sự, 2017), nghiên cứu về tác động liên cá nhân của chánh niệm vẫn còn ở giai đoạn sơ khai (Khaddouma và cộng sự, 2018).
Các nhà nghiên cứu nhận thấy chánh niệm trong các mối quan hệ cụ thé có thé có những biểu hiện, chiều cạnh rất khác nhau so với đặc điểm nhân cách chánh niệm (ví dụ, Gambrel và Keeling, 2010; Stanley, 2012). Điều này đòi hỏi việc mở rộng các nghiên cứu về chủ đề chánh niệm trong mối quan hệ cụ thé nhằm tìm hiểu kỹ lưỡng, đầy đủ hơn các ảnh hưởng của chánh niệm đối với chất lượng mối quan hệ. Bên cạnh đó, với xu hướng tập trung vào nghiên cứu chánh niệm trong các bối cảnh cụ thể hơn, chánh niệm trong mối quan hệ lãng mạn/mối quan hệ cặp đôi (hay là trạng thái tỉnh thức với các khoảnh khắc hiện tại trong mối quan hệ với người yêu/bạn đời) là một trong những chủ đề nhận được nhiều sự quan tâm (Stanley, 2012; McGill và cộng sự, 2022). Việc thực hiện một nghiên cứu về chánh niệm trong mối quan hệ lãng mạn là phù hợp với xu thé chung, đáp ứng nhu cầu tìm hiểu kỹ lưỡng hơn về lĩnh vực này trong thực tế.
Ở một khía cạnh khác, việc nghiên cứu mối liên hệ giữa chánh niệm trong mối quan hệ lãng mạn với sự hai lòng trong mối quan hệ lãng mạn của người trẻ là dé nhằm tìm hiểu tác động của cấu trúc này đối với chất lượng mối quan hệ lãng mạn, từ đó đưa ra các khuyến nghị phù hợp góp phần nâng cao sự hài lòng của người trẻ về mối quan hệ lang mạn. Việc tim ra các cách thức nâng cao sự hai lòng của người trẻ về mối quan hệ lãng mạn là thực sự cần thiết. Văn hóa đại chúng thường nhận định các mối quan hệ lang mạn trong giai đoạn đầu tuổi trưởng thành mang tính tạm thời, dé tan vỡ và phần lớn không quan trong cho cuộc sống sau này (Collins, 2003). Nhưng các nghiên cứu đã chi ra rằng tham gia vào các mối quan hệ lang mạn là một trong những nhiệm vụ phát triển chung và quan trọng thường bắt đầu ở tuôi trưởng thành (Arnett, 2000, 2023).
Sự hình thành và duy trì các mối quan hệ lãng mạn ôn định là một trong những mục tiêu quan trọng (Collins và van Dulmen, 2006), đóng vai trò then chốt trong sự phát triển (Gómez-López và cộng sự, 2019) và liên quan chặt chẽ với sức khỏe tinh thần và thé chất tốt hon cho cá nhân ở giai đoạn nay (Braithwaite và cộng sự, 2010). Trên thực tế, có nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc đạt duoc sự ôn định, hài lòng và gần gũi trong các mối quan hệ thân mật có ý nghĩa mạnh mẽ đối với sức khỏe tâm thần và hành vi (Dush và Amato, 2005; Rauer va cộng sự, 2013) và sự thành công của môi quan hệ sau này ở người trẻ. Nhìn chung, thông qua đê tài nghiên cứu nay, nhóm muôn xem xét môi liên hệ giữa chánh niệm trong môi quan hệ lãng mạn và sự hài lòng trong môi quan hệ lãng mạn với hai lý do chính: 1) sự cân thiệt trong việc mở rộng hiéu biệt vê chánh niệm trong môi quan hệ lãng mạn, cung cap thêm bang chứng vé tác động của chánh niệm trong môi quan hệ lãng mạn, đặc biệt là trong bôi cảnh văn hóa Việt Nam, nơi Phật giáo - cội nguôn triệt lý của chánh niệm có anh hưởng sâu sắc từ thê kỷ X cũng như là đât nước có những đặc điêm riêng vê con người; 2) sự cân thiết trong việc đê xuât, cung câp các khuyên nghị nhăm thúc đây sự hài lòng vê môi quan hệ lãng mạn ở người trẻ. Câu hỏi nghiên cứu (Q1) Thực trạng chánh niệm trong môi quan hệ lãng mạn va sự hai lòng vê môi quan hệ lãng mạn ở người trẻ đang diễn ra như thế nào? (Q2) Chánh niệm trong môi quan hệ lãng mạn có môi liên hệ như thê nào đôi với sự hải lòng vê môi quan hệ lãng mạn ở người trẻ? (Q3) Các chiêu cạnh của chánh niệm trong môi quan hệ lãng mạn có môi liên hệ như thê nào đôi với sự hài lòng vê môi quan hệ lãng mạn ở người trẻ? 3.
Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu làm rõ môi liên hệ giữa chánh niệm trong môi quan hệ, tám chiêu cạnh trong môi quan hệ lãng mạn và sự hai long trong môi quan hệ lãng man ở người trẻ. Trên cơ sở đó, đê xuât các khuyên nghị làm gia tăng sự hài lòng trong môi quan hệ lãng mạn ở người trẻ, thông qua việc gia tăng chánh niệm trong mối quan hệ lãng mạn. Giả thuyết nghiên cứu (Hla). Chánh niệm trong môi quan hệ lãng man của người trẻ hiện nay ở mức thâp; trong đó có sự khác biệt vê chánh niệm trong môi quan hệ lãng mạn ở nam và nữ, ở người thiên định và người không thiên định.
Sự hai lòng vê môi quan hệ lãng mạn ở người trẻ hiện nay ở mức thap; trong đó có sự khác biệt vê mức độ hài lòng trong môi quan hệ lãng mạn ở nam và nữ, ở người thiền định và người không thiền định. Chánh niệm trong mối quan hệ lãng mạn có tương quan thuận chiều mạnh với sự hai lòng về môi quan hệ lang mạn ở người trẻ. Các chiêu cạnh của chánh niệm trong môi quan hệ lang mạn đêu có tương quan thuận chiêu với sự hài lòng trong môi quan hệ lãng mạn, tuy nhiên mức độ tương quan giữa các mối liên hệ này là khác nhau. Nhiệm vụ nghiên cứu Các nhiệm vụ cụ thể sau được thực hiện trong đề tài nghiên cứu: (1) Nghiên cứu by luận - Tông quan vê các tiép cận, xu hướng nghiên cứu, chỉ ra khoảng trông trong nghiên cứu về chánh niệm trong môi quan hệ lãng man và sự hài lòng trong môi quan hệ.
- Làm rõ các khái niệm liên quan đên đê tai nghiên cứu: chánh niệm, chánh niệm trong môi quan hệ lãng man, tam chiêu cạnh của chánh niệm, môi quan hệ lãng man, sự hài lòng về mối quan hệ lãng mạn. (2) Nghiên cứu thực tiễn - Mô tả thực trạng chánh niệm trong mối quan hệ lãng mạn và sự hài lòng trong môi quan hệ lãng mạn. - Chỉ ra môi liên hệ, mức độ ảnh hưởng của chánh niệm trong môi quan hệ đôi với sự hai lòng trong môi quan hệ. - Dé xuât ứng dụng một sô kêt quả của nghiên cứu nhắm nâng cao sự hài lòng vê mỗi quan hệ lãng mạn ở người trẻ.
Đối tượng và mẫu nghiên cứu 6. Đôi tượng nghiên cứu Đôi tượng nghiên cứu của đê tài là môi liên hệ giữa chánh niệm trong môi quan hệ lãng mạn và sự hài lòng vê môi quan hệ lãng mạn ở người trẻ. Mẫu nghiên cứu 10 223 người tham gia là người trẻ trong độ tuổi từ 18 - 25 tuổi, độ tuổi trung bình là 20.73, trong đó 71 nam, 149 nữ và 3 người trả lời khác cho mục giới tính. Phương pháp nghiên cứu Đề tài tiếp cận đến đối tượng nghiên cứu thông qua 3 phương pháp nghiên cứu: - Nghiên cứu tài liệu - Điều tra bảng hỏi - Xử lý dữ liệu bằng thống kê toán học 8.
Giới hạn phạm vỉ nghiên cứu Về nội dung: - Nghiên cứu mối liên hệ giữa chánh niệm trong mối quan hệ lãng mạn và sự hài lòng về mối quan hệ lãng mạn ở người trẻ. - Nghiên cứu mối liên hệ giữa 8 chiều cạnh của chánh niệm trong mối quan hệ lãng mạn (không phán xét, kiên nhẫn, tâm trí của người mới bắt đầu, niềm tin vào bản thân, không có gang, chấp nhận, buông bỏ, chú ý) và sự hai long trong mối quan hệ lãng mạn Về khách thé: Độ tuôi từ 18 đến 25, dang trong mối quan hệ lang mạn từ 2 tháng trở lên. Về không gian: Mẫu được khảo sát bằng hình thức trực tuyến, không giới hạn vi trí sinh sông và làm việc. CƠ SỞ LÝ LUẬN VE MOI LIÊN HỆ GIỮA CHÁNH NIEM TRONG MOI QUAN HỆ LANG MAN VÀ SỰ HAI LONG VE MOI QUAN HỆ LANG MAN Ở NGUOI TRE 1.
Tổng quan nghiên cứu 1. Các nghiên cứu vê khả năng dự báo của chánh niệm doi với sự hài lòng trong môi quan hệ lãng mạn 1. Các nghiên cứu về khả năng dự bao của đặc diém nhân cách chánh niệm và các chương trình can thiệp chánh niệm doi với sự hai lòng trong môi quan hệ lãng mạn Trong giai đoạn trước, các nghiên cứu về ảnh hưởng của chánh niệm đối với mối quan hệ lãng mạn thường tập trung vào mối liên hệ giữa sự hài lòng trong mối quan hệ lãng mạn và đặc điểm nhân cách chánh niệm hoặc các chương trình can thiệp chánh niệm. Đặc điểm nhân cách chánh niệm là kha năng bam sinh của một người dé tập trung vào hiện tại và chỉ tham gia duy nhất vào các trải nghiệm đang được người ấy quan sát thay vi phản ứng dựa trên các phản hồi theo thói quen (Kabat-Zinn, 2003; Brown và cộng sự, 2007).
Đối với cấu trúc này, kết quả các nghiên cứu đi trước phần lớn thong nhat rang đặc điểm nhân cách chánh niệm là một yếu tố dự báo quan trọng, có tác động tích cực đối với sự hài lòng trong mối quan hệ lãng mạn trên nhiều nhóm khách thể.