Nghiên cứu về Nhận thức và Thực hành chăm sóc người cao tuổi bị cao huyết áp

Tài liệu phân tích nhận thức và thực hành chăm sóc sức khỏe của người cao tuổi bị cao huyết áp. Tổng hợp kết quả nghiên cứu và các giải pháp.

• Tác giả: Lê Thị Ngọc Phúc
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP.HCM
• Chuyên ngành: Khoa học Xã hội
• Đề tài: Nhận thức và Thực hành Chăm sóc Sức Khỏe của Người Già với Bệnh Cao Huyết Áp tại Xã Nhị Bình, Huyện Hóc Môn, Thành phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: Báo cáo tổng kết đề tài khoa học và công nghệ cấp cơ sở
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Giới thiệu về Nghiên cứu Chăm sóc Người Già Cao Huyết Áp tại Hóc Môn

Nghiên cứu "Nhận thức và thực hành chăm sóc sức khỏe của người già với bệnh cao huyết áp" được thực hiện tại xã Nhị Bình, huyện Hóc Môn, Thành phố Hồ Chí Minh là một đề tài khoa học công nghệ cấp cơ sở năm 2020 của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP.HCM. Đề tài này tập trung vào việc khám phá nhận thức và thực hành của người cao tuổi trong việc quản lý bệnh cao huyết áp - một trong những bệnh mãn tính nguy hiểm nhất hiện nay. Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính để hiểu rõ hơn về tình trạng sức khỏe và các yếu tố ảnh hưởng đến chăm sóc của nhóm dân cư này.

1.1. Lý do và tầm quan trọng của nghiên cứu

Cao huyết áp là một vấn đề sức khỏe công cộng nghiêm trọng ở người cao tuổi. Việc hiểu rõ nhận thức và thực hành chăm sóc của nhóm dân cư này giúp các cơ quan y tế xây dựng những chiến lược phòng ngừa và điều trị hiệu quả. Tại Hóc Môn, nhu cầu này càng trở nên cấp bách khi tỷ lệ mắc bệnh cao huyết áp ở người già đang gia tăng.

1.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu tập trung vào người cao tuổi (từ 60 tuổi trở lên theo định nghĩa trong Luật Người Cao tuổi năm 2010) mắc bệnh cao huyết áp tại xã Nhị Bình, huyện Hóc Môn. Phạm vi này được chọn nhằm phản ánh đặc điểm chăm sóc sức khỏe của cộng đồng địa phương, từ đó cung cấp dữ liệu cho chính sách y tế cộng đồng.

II. Phương Pháp Nghiên Cứu và Những Phát Hiện Chính

Đề tài sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính để thu thập thông tin sâu sắc từ người cao tuổi bị cao huyết áp. Hai công cụ chính được áp dụng là phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm, cho phép nhà nghiên cứu tiếp cận các trải nghiệm và quan điểm thực tế của đối tượng. Những phát hiện chính bao gồm các khía cạnh về nhận thức về mức độ nghiêm trọng của bệnh, tính nhạy cảm với bệnh tật, cũng như các thuận lợi và rào cản trong quá trình phòng ngừa và điều trị cao huyết áp.

2.1. Nhận thức của người cao tuổi về bệnh cao huyết áp

Người già tại Hóc Môn có những nhận thức đa dạng về cao huyết áp, bao gồm hiểu biết về nguyên nhân, triệu chứng và mức độ nghiêm trọng của bệnh. Tuy nhiên, nhận thức này thường bị ảnh hưởng bởi tri thức dân gian và trải nghiệm cá nhân. Một số người cao tuổi chưa hoàn toàn nhận thức được tính nhạy cảm của bệnh và tầm quan trọng của chăm sóc sức khỏe thường xuyên.

2.2. Thực hành chăm sóc trong quản lý bệnh

Thực hành chăm sóc của người có cao huyết áp bao gồm sử dụng thuốc, điều chỉnh thói quen sinh hoạt như chế độ ăn uống và vận động, cùng với kết hợp tri thức dân gian. Nhiều người cao tuổi sử dụng cả phương pháp hiện đại và liệu pháp truyền thống để quản lý bệnh cao huyết áp.

III. Các Nhân Tố Ảnh Hưởng đến Chăm Sóc Sức Khỏe

Nghiên cứu tại Hóc Môn đã xác định bốn nhân tố chính ảnh hưởng đến nhận thức và thực hành của người cao tuổi với bệnh cao huyết áp: truyền thông, gia đình, trải nghiệm cá nhân, và hệ thống y tế. Truyền thông y tế đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao nhận thức về cao huyết áp. Hỗ trợ gia đình cung cấp động lực và giám sát trong điều trị bệnh. Trải nghiệm cá nhân với các biến chứng hoặc kết quả khỏi bệnh ảnh hưởng sâu sắc đến thực hành chăm sóc. Hệ thống y tế cộng đồng cần được cải thiện để hỗ trợ quản lý cao huyết áp hiệu quả.

3.1. Vai trò của truyền thông và giáo dục sức khỏe

Truyền thông là nhân tố quan trọng ảnh hưởng đến nhận thức của người già về cao huyết áp. Tuy nhiên, nội dung truyền thông cần đa dạng hóa và được tổ chức thường xuyên để hiệu quả. Các chương trình giáo dục sức khỏe cơ sở tại Hóc Môn cần được tăng cường với nội dung thực tiễn hơn.

3.2. Ảnh hưởng của gia đình và hệ thống y tế

Gia đình là nguồn hỗ trợ chính giúp người cao tuổi tuân thủ điều trị. Hệ thống y tế cần nâng cao kỹ năng giao tiếp giữa bác sĩ và bệnh nhân để xây dựng niềm tin và tuân thủ điều trị tốt hơn tại cộng đồng Hóc Môn.

IV. Khuyến Nghị và Ứng Dụng Thực Tiễn

Dựa trên những phát hiện từ nghiên cứu tại Hóc Môn, đề tài đưa ra những khuyến nghị thiết thực để cải thiện chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi có bệnh cao huyết áp. Các cơ quan y tế, đoàn thể và tổ chức cộng đồng cần phối hợp trong việc xây dựng chương trình chăm sóc toàn diện. Kết quả nghiên cứu đã được công bố trên Tạp chí Khoa học Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh, góp phần nâng cao nhận thức của xã hội về tầm quan trọng của chăm sóc sức khỏe người cao tuổi.

4.1. Khuyến nghị về truyền thông và chính sách

Nội dung truyền thông cần đa dạng hóa và sinh động hơn, tích hợp media số và hoạt động cộng đồng. Chương trình chăm sóc nên được tổ chức thường xuyên tại các điểm y tế xã ở Hóc Môn. Chính sách y tế cần ưu tiên phòng ngừa cao huyết áp ở người cao tuổi thông qua sàng lọc định kỳ.

4.2. Ứng dụng thực tiễn cho cộng đồng

Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng bởi các cơ quan y tế cộng đồng, đoàn thể địa phương và tổ chức xã hội ở Hóc Môn. Việc nâng cao kỹ năng giao tiếp của nhân viên y tế với bệnh nhân sẽ giúp tăng tuân thủ điều trị và cải thiện sức khỏe cho người cao tuổi mắc cao huyết áp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN TÌNH 9 HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Khái niệm về sức khỏe, bệnh tật và ốm đau 9 1. Khái niệm về nhận thức 10 1.

Khái niệm về thực hành chăm sóc sức khỏe 12 1. Khái niệm về người già và người cao tuổi 13 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 13 1. Tổng quan tình hình về bệnh cao huyết áp 13 1.

Tổng quan tình hình nghiên cứu về người già và 16 bệnh cao huyết áp 1. Trên thế giới 16 1. Tại Việt Nam 19 1. Khung phân tích 21 CHƯƠNG II.

NHẬN THỨC VÀ THỰC HÀNH CỦA 26 NGƯỜI CAO TUỔI VỚI BỆNH CAO HUYẾT ÁP 2. Bối cảnh địa bàn nghiên cứu 26 2. Đặc điểm thông tín viên tham gia nghiên cứu 30 2. Những kết quả chính 31 vii 2.

Thực trạng thực hành kiểm soát bệnh cao huyết áp 31 của NCT 2. Những nhận thức về bệnh cao huyết áp và thực hành 32 kiểm soát cao huyết áp 2. Nhận thức của người cao tuổi về dấu hiệu, 32 các tên gọi khác nhau của bệnh cao huyết áp và thực hành kiểm soát 2. Nhận thức về nguyên nhân gây ra bệnh 38 cao huyết áp của NCT và thực hành kiểm soát 2.

Nhận thức về mức độ nghiêm trọng của 42 bệnh cao huyết áp đối với sức khỏe và thực hành kiểm soát 2. Nhận thức về tính nhạy cảm với bệnh cao 45 huyết áp của NCT và thực hành kiểm soát 2. Nhận thức về việc kiểm soát huyết áp giữa 47 NCT và bác sĩ 2. Nhận thức về lợi ích của việc thực hành 49 phòng ngừa và điều trị cao huyết áp 2.

Nhận thức về rào cản của thực hành phòng 51 ngừa và điều trị cao huyết áp Tiểu kết chương 2 57 CHƯƠNG III. CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN NHẬN 59 THỨC VÀ THỰC HÀNH CỦA NGƯỜI CAO TUỔI VỚI BỆNH CAO HUYẾT ÁP 3. Truyền thông 59 viii 3. Trải nghiệm bản thân 65 3.

Hệ thống y tế 69 KẾT LUẬN 72 TÀI LIỆU THAM KHẢO 77 PHỤ LỤC ix DẪN LUẬN 1. Lý do chọn đề tài Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), bệnh tăng huyết áp (cao huyết áp hoặc huyết áp cao) là một trong những vấn đề sức khỏe mang tính toàn cầu hiện nay bởi vì tỷ lệ mắc bệnh ngày càng gia tăng. Số lượng người lớn được chẩn đoán cao huyết áp từ 594 triệu người năm 1975 tăng đến 1.13 tỷ người năm 2015 ở các quốc gia có thu nhập trung bình và thấp.1 Bệnh cao huyết áp là nguyên nhân dẫn đến bệnh tim mạch, tăng tỷ lệ mắc bệnh nhồi máu cơ tim, đột quỵ, suy tim và bệnh động mạch ngoại biên cũng như là nguyên nhân gây tàn phế và tử vong hàng đầu ở các nước đang phát triển nói riêng và toàn cầu nói chung (WHO, 2011; Đào, 2007). Tính đến năm 2015, có khoảng 422,7 triệu trường hợp mắc bệnh tim mạch trên toàn cầu và với tỷ lệ tử vong là 17,92 triệu mỗi năm.

Bệnh tim mạch chiếm một phần ba số ca tử vong thế giới (Hội Tim mạch Việt Nam, 2014; Trung tâm Nghiên cứu Chính sách và Phòng chống Chấn thương, 2016; WHO, 2011). Tuy nhiên, tình trạng này có thể phòng ngừa để giảm những ảnh hưởng đến sức khỏe của cá nhân cũng như gánh nặng bệnh tật và chi phí y tế của cộng đồng. Điều trị tăng huyết áp có thể giảm 40% nguy cơ tai biến mạch máu não và 15% nguy cơ nhồi máu cơ tim (Rahman & cộng sự, 2008; WHO, 2011). Tại Việt Nam, cao huyết áp đã được xác định là một trong mười nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tật và tử vong ở bệnh viện.

Tuy nhiên, dữ liệu dựa trên dân số về cao huyết áp ở quy mô lớn vẫn chưa được cập nhật. Thực trạng hiện nay tỉ lệ người mắc bệnh cao huyết áp đang ngày càng gia tăng, từ 1% năm 1960 lên đến 11,7% năm 1992 và 25,1% năm 2008. Bên cạnh đó, theo kết quả thống kê của Viện Tim Mạch – Bệnh viện Bạch Mai năm 2013, số người được phát hiện cao huyết áp qua khám sàng lọc là 143.210 người, trong đó 25,1% là người từ 40 tuổi trở lên (Hội Tim mạch Việt Nam, 2014; Trung tâm Nghiên cứu Chính sách 1 https://www.int/news-room/fact-sheets/detail/hypertension Truy cập ngày 1/7/2021 1 và Phòng chống Chấn thương, 2016; Son, Quang, Viet, Khai, Wall, Weinehall, Bonita & Byass, 2012). Tại các nước đã phát triển, trong ba thập kỷ qua, đã có những cải tiến trong việc nâng cao nhận thức về tăng huyết áp và thực hành kiểm soát căn bệnh này trong cộng đồng cũng như các nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe không ngừng cải thiện các dịch vụ để hỗ trợ bệnh nhân cao huyết áp.

Tuy nhiên, một cuộc khảo sát đa quốc gia gần đây đã nhấn mạnh các nhân tố lớn trong tỷ lệ tăng huyết áp, nhận thức, điều trị và kiểm soát giữa các quốc gia, đáng chú ý nhất là tỷ lệ mắc phải và giảm nhận thức, điều trị và kiểm soát cao huyết áp vẫn chiếm tỷ lệ cao (Correa, Rochlani, Khan & Aronow, 2018). Như vậy sự hiểu biết toàn diện về kiến thức, thái độ và nhận thức của bệnh nhân, cộng đồng, và các bác sĩ về tăng huyết áp và nguy cơ đột quỵ sẽ giúp chúng ta xác định các rào cản và quá trình kiểm soát tăng huyết áp hiệu quả nhằm phát triển những chương trình cải thiện nhận thức, điều trị và kiểm soát tăng huyết áp, do đó làm giảm nguy cơ đột quỵ. Ở Việt Nam, trong một nghiên cứu cho rằng đa phần người lớn tuổi (82,4%) đều có kiến thức tốt về huyết áp cao. Mọi người nhận được thông tin về cao huyết áp từ các phương tiện thông tin đại chúng (báo, đài, và đặc biệt là truyền hình).

Hầu hết mọi người sẽ chọn một trạm y tế xã (75%) khi huyết áp tăng. Tuy nhiên, việc thực hành kiểm soát bệnh cao huyết áp chỉ đạt được kết quả không đáng kể. Trong các nghiên cứu ở trên thế giới cũng như Việt Nam, mối quan hệ giữa bệnh cao huyết áp và các bệnh tật khác luôn được quan tâm tìm hiểu. Chẳng hạn như, bệnh tăng huyết áp có thể dẫn đến các bệnh lý về thận, nội tiết, mạch máu, tim (Egan, Lackland & Cutler, 2003; Taylor & Ward, 2003).

Từ đó, kết quả cho thấy sự ảnh hưởng kép của bệnh tật thể hiện ở điểm vừa gây ra sự suy giảm về sức khỏe và tăng gánh nặng tài chính (Đoàn Thị Thu Hương, 2015) bởi vì hiện nay các dịch vụ y tế tiết kiệm chi phí để kiểm soát các bệnh mãn tính mới nổi này ở các nước đang phát triển, trong đó có Việt Namthì có giới hạn và thường phải 2 chia sẻ với gánh nặng đồng thời của các bệnh truyền nhiễm. Ngoài ra, các nghiên cứu trước đây còn tập trung mô tả tổng quát về tình hình cao huyết áp ở người già Việt Nam.Trong đó, kết quả trình bày tỷ lệ tăng huyết áp ở nam giới cao đáng kể và tỷ lệ này ở môi trường nông thôn thì thấp hơn môi trường đô thị (Meiqari, Essink, Wright & Scheele, 2019). Đồng thời, kết quả của một số công trình nghiên cứu khác về người cao tuổi và cao huyết áp tại Việt Nam cũng xác định những yếu tố nguy cơ chính gây tăng huyết áp ở người cao tuổi như thói quen ăn uống, đặc biệt là ăn mặn và hành vi liên quan đến sức khỏe như uống rượu (Ho, Nguyen, Vo, Derese & Devroey, 2018; Wakayabashi, 2013). Như vậy, các nghiên cứu trong và ngoài nước đã và đang tập trung đến bệnh cao huyết áp ở người già nhằm góp phần chăm sóc sức khỏe cho đối tượng này tốt hơn và kéo dài tuổi thọ.

Tuy nhiên, đa phần các nghiên cứu tập trung về tình hình sức khỏe của người già, các yếu tố nguy cơ dẫn đến bệnh cao huyết áp, mối liên quan giữa cao huyết áp và những căn bệnh khác và cách phòng và điều trị bệnh cao huyết áp bằng dược liệu. Riêng đối với những nghiên cứu tìm hiểu về quan điểm bệnh tật, cách thức chăm sóc bệnh và những nhân tố tác động đến nhận thức và hành vi của người già, một trong những nhóm có tỷ lệ tăng huyết áp cao và thường mắc nhiều bệnh tật cùng một lúc, vẫn chưa được nghiên cứu nhiều. Từ đó, đề tài tập trung tìm hiểu những nhận thức và thực hành chăm sóc sức khỏe (bao gồm phòng ngừa và chữa trị) của NCT về bệnh cao huyết áp và các yếu tố tác động đến những nhận thức này nhằm cung cấp thêm dữ liệu lý giải vì sao nhiều chương trình truyền thông sức khỏe về cao huyết áp được thực hiện rộng khắp và liên tục nhưng tỷ lệ NCT không kiểm soát được huyết áp vẫn cao. Đồng thời, đề tài cũng cung cấp cái nhìn khác biệt về bệnh cao huyết áp giữa NCT và bác sĩ.

Từ đó, đề xuất một vài giải pháp cho bác sĩ trong quá trình tư vấn, thăm khám và điều trị bệnh cao huyết áp cho NCT. Hơn nữa, hầu hết các quốc gia đang phải đối mặt với hiện tượng già hóa dân số (Shetty, 2012). Tổ chức Y tế thế giới (2011) báo cáo rằng có 524 triệu 3 người ở độ tuổi 65 trở lên vào năm 2010 và con số này chiếm 8% dân số thế giới. Người ta ước tính rằng tỷ lệ dân số trên 60 tuổi trên thế giới sẽ tăng gấp đôi lên khoảng 22% từ năm 2010 đến năm 2050.

Một tỷ lệ lớn dân số cao tuổi ở các nước phát triển sẽ chiếm 71% dân số, so với tăng 250% ở các nước đang phát triển. Mặc dù già hóa dân số bắt đầu ở các nước phát triển, chẳng hạn như ở Nhật Bản, một số lượng lớn dân số ở các nước kém phát triển trên 60 tuổi đã tăng nhanh chóng. Báo cáo của Liên Hiệp quốc cũng ước tính rằng khoảng 1/5 số người cao tuổi (NCT) sẽ sống ở các nước đang phát triển vào năm 2050 (UN, 2013, 2017). Hơn nữa, tuổi thọ của NCT phản ánh tính nhạy cảm với các bệnh tật và tỷ lệ mắc bệnh (WHO, 2014).

NCT luôn sẵn sàng tìm kiếm các biện pháp để cải thiện sức khỏe của họ. Điều này dẫn đến nhu cầu cao hơn đối với tất cả các dịch vụ chăm sóc sức khỏe cũng như thách thức lớn trong việc hoạch định chính sách và an sinh xã hội cho NCT. Vì vậy, điều quan trọng là phải hiểu một cách toàn diện về người cao tuổi và các vấn đề sức khỏe liên quan đến người cao tuổi dựa trên ý kiến của họ và các bên liên quan. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn Ý tưởng khoa học: Đa phần các nghiên cứu về bệnh tật của người già đều được tiếp cận dưới góc độ của y học.