Ch¬ng II. HÖ thèng C©u hái lý thuyÕt vµ bµi tËp thùc tiÔn m«n ho¸ häc THPT (phÇn ho¸ häc ®¹i c¬ng vµ v« c¬). HÖ thèng C©u hái lý thuyÕt vµ bµi tËp thùc tiÔn m«n ho¸ häc THPT (phÇn ho¸ häc ®¹i c¬ng vµ v« c¬). -§Ó thuËn tiÖn cho viÖc nghiªn cøu, sö dông hÖ thèng c©u hái lý thuyÕt vµ bµi tËp thùc tiÔn m«n ho¸ häc THPT (phÇn ho¸ häc ®¹i c¬ng vµ v« c¬) trong viÖc d¹y cña gi¸o viªn còng nh trong viÖc häc cña häc sinh, trong ch¬ng nµy chóng t«i s¾p xÕp theo bèn chñ ®Ò: ho¸ ®¹i c¬ng, phi kim, kim lo¹i, ho¸ häc vµ c¸c vÊn ®Ò kinh tÕ, x· héi, m«i trêng.
-Trong phÇn phô lôc, chóng t«i sÏ cã gîi ý, híng dÉn gi¶i mét sè c©u hái lÝ thuyÕt vµ bµi tËp thùc tiÔn, cßn l¹i lµ c¸c bµi tËp tù gi¶i. Lý thuyÕt ph¶n øng. ViÕt ph©n tö nhiÖt ho¸ häc cña ph¶n øng ph©n tÝch ®¸ v«i, biÕt r»ng ®Ó thu ®îc 11,2 gam v«i ta ph¶i cung cÊp mét lîng nhiÖt lµ 6,94 Kcal. Khi ®èt ch¸y hçn hîp khÝ oxi- axetilen t¹o ra ngän löa cã nhiÖt ®é cao dïng ®Ó hµn vµ c¾t kim lo¹i.
H·y so s¸nh 2 trêng hîp: khi ®èt nh÷ng thÓ tÝch b»ng nhau cña axetilen vµ cña metan trong trêng hîp nµo to¶ ra nhiÖt lín h¬n vµ lín h¬n bao nhiªu lÇn ? BiÕt nhiÖt t¹o thµnh c¸c chÊt: C«ng thøc NhiÖt t¹o thµnh ( KJ / mol ) CH4 +75 C2H2 -230 CO2 +393 H2O +286 3. Gi¶i thÝch t¹i sao nhiÖt ®é cña ngän löa axetilen ch¸y trong oxi cao h¬n nhiÒu so víi ch¸y trong kh«ng khÝ. Khi tiÕp thªm cñi vµo bÕp löa ®Ó cho löa m¹nh h¬n ta nªn: -Ph¬ng ¸n 1: bá mét thanh cñi to vµo bÕp. -Ph¬ng ¸n 2: chÎ máng nã ra råi cho vµo bÕp.
H·y chän mét trong hai ph¬ng ¸n trªn vµ gi¶i thÝch cho sù lùa chän ®ã. Tõ ®ã, cã thÓ kÕt luËn tèc ®é ph¶n øng phô thuéc yÕu tè nµo? 5. V× sao nguyªn liÖu cho nung v«i lµ ®¸ v«i vµ than ®¸ l¹i ph¶i ®Ëp ®Õn mét kÝch cì thÝch hîp, kh«ng ®Ó to qu¸ hoÆc nhá qu¸.V× sao ®Ó nung g¹ch, ngãi ngêi ta thêng xÕp g¹ch, ngãi méc xen lÉn víi c¸c b¸nh than? b. Khãi tho¸t ra tõ lß nung g¹ch cã lµm « nhiÔm m«i trêng kh«ng? V× sao? 7.
H·y cho biÕt ngêi ta lîi dông yÕu tè nµo ®Ó t¨ng tèc ®é ph¶n øng trong c¸c trêng hîp sau: a. Dïng kh«ng khÝ nÐn, nãng thæi vµo lß cao ®Ó ®èt ch¸y than cèc (trong s¶n xuÊt gang). Nung ®¸ v«i ë nhiÖt ®é cao ®Ó s¶n xuÊt v«i sèng. NghiÒn nguyªn liÖu tríc khi ®a vµo lß nung ®Ó s¶n xuÊt clanhke (trong s¶n xuÊt xi m¨ng).
Ph¶n øng tæng hîp amoniac lµ : N2 + 3H2 2NH3 víi H < 0 §Ó t¨ng hiÖu suÊt ®iÒu chÕ am«niac ngêi ta tiÕn hµnh ph¶n øng ë 400 – 5000C, díi ¸p suÊt cao ( 500 – 1000 atm ) vµ dïng s¾t ho¹t ho¸ xóc t¸c. H·y gi¶i thÝch c¸c ®iÒu kiÖn dïng ®Ó tæng hîp am«niac. Ph¶n øng ®iÒu chÕ hi®ro clorua : H2 + Cl2 2HCl + 184,2 KJ.§Ó lµm chuyÓn dÞch c©n b»ng theo híng t¹o ra nhiÒu hi®ro clorua h¬n ta nªn t¸c ®éng vµo hÖ nh÷ng yÕu tè nµo? Gi¶i thÝch? b.§Ó ®èt ch¸y hoµn toµn clo ngêi ta thêng dïng d 10% hi®ro so víi lîng cÇn thiÕt. VËy ®Ó thu ®- îc 1 m3 khÝ hi®ro clorua ngêi ta cÇn dïng bao nhiªu m3 hi®ro, clo? I.
Níc nguyªn chÊt kh«ng dÉn ®iÖn nhng khi d©y ®iÖn bÞ ®øt r¬i xuèng hå ao, r·nh níc, ngêi ch¹m vµo níc l¹i bÞ giËt. Em h·y gi¶i thÝch t¹i sao? Sù ®iÖn 11. Ion Ca2+ cÇn thiÕt cho m¸u ho¹t ®éng b×nh thêng. Nång ®é ionli canxi natrikh«ng clorua b×nh thêng lµ dÊu hiÖu cña bÖnh.
§Ó x¸c ®Þnh nång ®é ion canxi, ngêi ta lÊy mÉu m¸u, lµm kÕt tña ion canxi díi d¹ng canxi oxalat (CaC2O4) råi cho canxi oxalat t¸c dông víi dung dÞch kali pemanganat trong m«i trêng axit: KMnO4 + CaC2O4 + H2SO4 → MnSO4 + CO2 + … a.Hoµn thµnh ph¬ng tr×nh ph¶n øng. ViÕt ph¬ng tr×nh ion thu gän.Gi¶ sö canxi oxalat kÕt tña tõ 1,00 ml m¸u mét ngêi t¸c dông võa hÕt víi 2,05 ml dung dÞch kali pemanganat 4,88. H·y biÓu diÔn nång ®é ion canxi trong m¸u ngêi ®ã ra ®¬n vÞ mg Ca2+/100ml m¸u. Axit fomic (HCOOH) cã trong näc kiÕn, näc ong, s©u rãm.
Khi bÞ ong, kiÕn ®èt hoÆc bÞ ch¹m vµo s©u rãm, nÕu ngay tríc mÆt em cã c¸c chÊt sau: a. Em h·y chän mét trong c¸c chÊt trªn ®Ó b«i vµo vÕt ong, kiÕn ®èt cho khái sng tÊy vµ gi¶i thÝch c¸ch lµm cña em. Khi bÞ báng do axit ngêi ta thêng dïng nh÷ng chÊt cã tÝnh kiÒm nh: níc v«i trong, dung dÞch natri hi®rocacbonat lo·ng, níc xµ phßng, kem ®¸nh r¨ng, níc pha lßng tr¾ng trøng…®Ó trung hoµ axit. Báng ngoµi da do axit ®Æc b¾n vµo.
Uèng nhÇm dung dÞch axit. th× em sÏ cho b¹n dïng chÊt nµo trong sè c¸c chÊt sau ®©y ®Ó s¬ cøu mét c¸ch cã hiÖu qu¶ nhÊt? 1. Dung dÞch natri hi®rocacbonat lo·ng. Níc pha lßng tr¾ng trøng.
Kem ®¸nh r¨ng. H·y gi¶i thÝch v× sao em ®· chän ph¬ng ph¸p ®ã. §Ó trung hoµ axit ph¶i dïng nh÷ng chÊt cã tÝnh kiÒm. V× vËy: - Khi bÞ báng ngoµi da do axit ngêi ta thêng dïng níc v«i lo·ng, dung dÞch natri hi®rocacbonat lo·ng, níc xµ phßng, kem ®¸nh r¨ng ®Ó ng©m , röa hoÆc b«i lªn vÕt báng.
- Nhng ®Ó trung hoµ axit do uèng nhÇm ngêi ta l¹i thêng uèng níc v«i lo·ng hoÆc níc pha lßng tr¾ng trøng(cã tÝnh kiÒm) mµ kh«ng dïng dung dÞch natri hi®rocacbonat. Em h·y gi¶i thÝch v× sao kh«ng dïng dung dÞch natri hi®rocacbonat cho trêng hîp uèng nhÇm axit nói trên? 15. Trong cuèn s¸ch “ Nh÷ng ®iÒu cÇn biÕt vµ nªn tr¸nh trong cuéc sèng hiÖn ®¹i” cã viÕt r»ng: §å ¨n uèng cã chÊt chua kh«ng nªn ®ùng trong ®å dïng b»ng kim lo¹i mµ nªn ®ùng trong ®å dïng b»ng thuû tinh, sµnh sø. NÕu ¨n, uèng ®å ¨n cã chÊt chua ®· nÊu kÜ hoÆc ®Ó l©u trong ®å dïng b»ng kim lo¹i th× cã ¶nh hëng xÊu tíi søc khoÎ.
Em h·y gi¶i thÝch v× sao? 16. HÌ nµy, bè mÑ Dòng quyÕt ®Þnh x©y mét c¨n nhµ nhá trong vên ®Ó nu«i gµ ®Î trøng. Dòng ®- îc bè giao nhiÖm vô trén v÷a( trén ®Òu v«i, c¸t, xi m¨ng vµ níc theo tØ lÖ) råi x¸ch ra cho bè x©y. Sau vµi h«m, bµn tay, bµn ch©n Dòng bÞ trãc da, ngøa .Nguyªn nh©n nµo khiÕn ch©n, tay b¹n Dòng bÞ trãc da vµ ngøa? b.§Ó kh«ng x¶y ra t×nh tr¹ng tay, ch©n bÞ trãc da vµ ngøa, Dòng nªn lµm g× sau mçi buæi lµm? H·y chän ph¬ng ¸n mµ em cho lµ cÇn thiÕt: 1.Röa s¹ch tay ch©n råi ng©m tay ch©n vµo níc giÊm pha lo·ng.Röa s¹ch tay ch©n råi ng©m tay ch©n vµo níc muèi lo·ng.Röa s¹ch tay ch©n råi ng©m tay ch©n vµo níc pha mét Ýt natri hi®rocacbonat.
B¶ng díi ®©y cho biÕt gi¸ trÞ pH cña mét sè dung dÞch c¸c chÊt: Dung dÞch A B C D E pH 10 3 2,1 7 8 H·y dù ®o¸n: a.Dung dÞch nµo cã thÓ lµ dÞch vÞ d¹ dµy?( DÞch vÞ d¹ dµy cã nång ®é axit clohi®ric lµ 0,032 mol/lÝt ) b.Dung dÞch nµo cã thÓ lµ níc v«i trong? c.Dung dÞch nµo cã thÓ lµ dung dÞch muèi ¨n? d.Dung dÞch nµo cã thÓ lµ giÊm, níc cam Ðp? e.Dung dÞch nµo cã thÓ lµ níc biÓn, biÕt níc biÓn lµm quú tÝm chuyÓn xanh? g.H·y cho biÕt dung dÞch nµo cã thÓ hoµ tan ®îc viªn canxinol (cã thµnh phÇn gåm CaCO 3, CaF2 , CaHPO4 , Mg(OH)2…). ViÕt ph¬ng tr×nh ph¶n øng. DÞch vÞ d¹ dµy thêng cã pH trong kho¶ng tõ 2-3. Nh÷ng ngêi nµo bÞ m¾c bÖnh viªm loÐt d¹ dµy, t¸ trµng thêng cã pH < 2.
§Ó ch÷a c¨n bÖnh nµy, ngêi bÖnh thêng uèng tríc b÷a ¨n: a.Dung dÞch natri hi®rocacbonat. H·y chän ph¬ng ¸n ®óng. Gi¶i thÝch ng¾n gän. §Ó kiÓm tra t×nh tr¹ng g©y « nhiÔm m«i trêng cña mét nhµ m¸y s¶n xuÊt supe ph«tphat, ngêi ta ®· lÊy mÉu ®Êt xung quanh nhµ m¸y ®Ó ph©n tÝch.
KÕt qu¶ ph©n tÝch cho thÊy ®Êt ®ã cã pH = 2,5. Nh vËy lµ ®Êt ®ã ®· bÞ qu¸ chua ( ®Êt cã pH ≥ 6,5 gäi lµ ®Êt chua).Nguyªn nh©n nµo lµm cho ®Êt ®ã bÞ chua? b.§Ó gi¶m bít ®é chua cho ®Êt, ta ph¶i xö lÝ b»ng c¸ch nµo? 20. NhiÖt ®é thïng v«i míi t«i lªn tíi 150 0C vµ cã pH = 13,1. V× vËy nÕu ch¼ng may bÞ ng· vµo thïng v«i míi t«i th× ngêi ®ã võa bÞ báng do nhiÖt ít, võa bÞ báng do kiÒm.
Báng v«i míi t«i sÏ ®Ó l¹i nh÷ng vÕt sÑo låi, lâm hoÆc loang læ trong rÊt xÊu. Nhng nÕu ®îc s¬ cøu kÞp thêi th× hËu qu¶ ®Ó l¹i sÏ ®îc gi¶m nhÑ rÊt nhiÒu.H·y lùa chän mét ph¬ng ph¸p s¬ cøu mµ em cho lµ cã hiÖu qu¶ nhÊt trong c¸c ph¬ng ph¸p sau: 1.Déi níc l¹nh liªn tôc vµo vÕt báng cho s¹ch v«i råi dïng dÊm ¨n déi lªn.Déi níc l¹nh liªn tôc vµo vÕt báng cho s¹ch v«i råi phñ kem ®¸nh r¨ng lªn.Déi níc l¹nh liªn tôc vµo vÕt báng cho s¹ch v«i råi dïng níc m¾m ®æ lªn (níc m¾m cã pH< 7,0 ).ChØ déi níc l¹nh liªn tôc vµo vÕt báng cho s¹ch v«i.Trong c¸c ph¬ng ph¸p trªn, ph¬ng ph¸p nµo kh«ng nªn dïng nhÊt? V× sao? Thuèc muèi d¹ dµy ( bét natri hi®rocacbonat – bét natri bicacbonat ) 21. Thµnh phÇn dÞch vÞ d¹ dµy gåm 95% lµ níc, enzim vµ axit clohi®ric. Sù cã mÆt cña axit clohi®ric lµm cho pH cña dÞch vÞ trong kho¶ng tõ 2 – 3.
Khi ®é axit trong dÞch vÞ d¹ dµy t¨ng th× dÔ bÞ î chua, î h¬i, ãi möa, buån n«n, loÐt d¹ dµy, t¸ trµng. §Ó lµm gi¶m bít lîng axit d trong dÞch vÞ d¹ dµy ngêi ta thêng uèng “thuèc muèi d¹ dµy”(bét NaHCO3) tõng lîng nhá vµ c¸ch qu·ng ®Ó: a. pH cña dÞch vÞ t¨ng tõ tõ. KhÝ cacbonic tho¸t ra tõ tõ, Ýt mét.
NÕu khÝ cacbonic tho¸t ra nhiÒu sÏ lµm gi·n c¸c c¬ quan tiªu ho¸ g©y nguy hiÓm cho con ngêi. V× c¶ hai lÝ do trªn. H·y chän mét trong c¸c ®¸p ¸n ë trªn. Mét mÉu níc th¶i cña nhµ m¸y s¶n xuÊt d©y líi thÐp cã pH = 4,0.
§Ó th¶i ®îc ra m«i trêng, nhµ m¸y ®ã cÇn ph¶i t¨ng pH trong níc th¶i lªn tíi 5,8 – 8,6( theo tiªu chuÈn quy ®Þnh).H·y ®Ò nghÞ hai ph¬ng ph¸p (dïng hai ho¸ chÊt kh¸c nhau) lµm t¨ng pH níc th¶i.TÝnh lîng v«i sèng cÇn dïng ®Ó t¨ng pH trong mét tr¨m mÐt khèi níc th¶i tõ 4,0 lªn 7,0. Gi¶ thiÕt thÓ tÝch níc th¶i thay ®æi kh«ng ®¸ng kÓ. Natri sunfat ®îc dïng trong s¶n xuÊt giÊy, thuû tinh, chÊt tÈy röa. Trong c«ng nghiÖp, natri sunfat ®îc s¶n xuÊt b»ng c¸ch ®un axit sunfuric ®Æc víi natri clorua r¾n.
Ngêi ta dïng mét lîng axit sunfuric kh«ng d nång ®é 75% ®un víi natri clorua.