Chương Il: Tác động của cạnh tranh năng lượng Mỹ - Trung đến an ninh quốc tế Cạnh tranh năng lượng Trung - Mỹ và những tắc động cia nó dén an ninh quốc tế thập ky đầu thé ky XXI NỘI DUNG CHUONG I: MỘT SO KHÁI NIỆM & TINH HÌNH NẴNG LƯỢNG THÊ GIỚI TRONG THẬP NIÊN DAU THE KỈ XXI 1.1 Khái niệm năng lượng và an ninh năng lượng 1.1 Khái niệm năng lượng Có nhiêu định nghĩa được được ra cho thuật ngữ “Năng lượng”, nhưng nhìn chung thi những dịnh nghĩa nảy déu có chung nội dung: Năng lượng là những tải nguyên thiên nhiên có thể cung cấp nguyên liệu làm các vật thể hoạt động, vận động máy móc và thao tác sản xuất. Trong thời kì sơ khai của loài người, năng lượng được hiểu cơ bản nhất là nhiệt sinh ra do đốt than hoặc khí chỉ được sử dụng trực tiếp vào việc sưởi 4m và nấu nướng. Do nhu cầu cuộc sống và sản xuất, hoặc do vận chuyển và sử dụng, thuật ngữ Năng lượng nêu trên được biến đổi để sử dụng phù hợp cho các nhu cầu nang lượng khác nhau. Tắt cả những thể loại như khí hóa lỏng, xăng dầu, điện lực.
đều được gọi chung lả năng lượng, vì đều cỏ khả năng đáp ửng nhu cầu năng lượng của con người. Do đó, năng lượng còn có thể định nghĩa là những tải nguyên thiên nhiên hoặc vật chuyển hóa có khả năng cung cấp các nhu cầu năng lượng cho hoạt động sinh hoạt và sản xuất của con người. Xét về tính thực tiễn, năng lượng là vật chất cơ bản cần thiết cho mọi hoạt động của người dân và phát triển kinh tế của một quốc gia. Năng lượng hiện chiếm một tỉ lệ quan trọng trong sản xuất công nghiệp, các dây chuyển sản xuất bằng máy móc đều phải dựa trên nguồn cung cấp năng lượng dam báo.
Năng lượng còn đóng một vai trò quan trọng trong quá trình hiện đại hóa - cơ khí hóa nông nghiệp, điện khí hóa nông thôn của một quốc gia. Ngoài ra, các loại hình giao thông hiện nay cơ bản đều sử dụng năng lượng dưới nhiều hình thức khác nhau: xe lửa, máy bay, xe hoi, tàu thuyền. Đỗi với tat cả các quốc gia, bao gồm quốc gia phát triển và đang phát triển, năng lượng trở thành nhu cầu chiến luge, thậm chỉ trở thành một nhắn tố quan trọng của an ninh quốc gia. Châu Thị Thu Hien Trang 11 Cạnh tranh nắng lượng Trung- Mỹ vả những tác động của nó đến an ninh quốc tế thậpky đầu thé ký XXI ——ỄẮỆỲỲỈ====ẽẽẽ Trong số các nguồn năng lượng hiện cỏ trên thé giới, quan trọng nhất là dầu mỏ.
Vị được img dụng phê biến nhất trong đời sống — sản xuất, cùng như trong quản sự - quốc phòng. dầu mỏ được mang tên gọi “vàng den” của thế giới. Nhiều cuộc xung đột thảm khốc va chiến tranh triển miên đã xảy ra, làm xdo trộn hòa bình và địa- chính trị thế giới, xuất phát từ việc muốn sở hữu và khai thác triệt để nguồn tải nguyên nảy. Như vậy, năng lượng không chi đơn thuẫn là van dé kinh tế ma nó còn được xem 1a vấn để chính trị.
Tử đó, xuất hiện thêm một khái niệm mới. khái niệm “An ninh năng lượng”.2 Khái niệm An ninh năng lượng Tương tự như khái niệm Năng lượng, cũng đã có khá nhiều quan điểm, định nghĩa về An ninh năng lượng được đưa ra tir các cơ quan nghiên cửu về An ninh năng lượng trên thé giới như IEA, EIA, OPEC, các tổ chức khu vực như OECD, APEC, ASEAN, các đặc biệt là các trường dai học, các học viên nghiên cứu về vấn dé này. Một vi dụ đó là, xuất phát từ ánh hưởng của dầu mỏ đối với tỉnh hinh thé giới, cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA) đã định nghĩa An ninh năng lượng trước tiên là sự ổn định các nguồn cung cấp đầu mé và khí đốt. Tuy nhiên, định nghĩa nay không nói lên đúng bản chất đa chiều của an ninh năng lượng ở các nước đang phát triển.
Trong khi đó, Chương trình hỗ trợ quan lý trong lĩnh vực năng lượng (ESMAP) lại định nghĩa An ninh năng lượng là: khả năng của một quốc gia có thể tối ưu hóa nguồn năng lượng của minh va cung cấp các dịch vụ năng lượng ở mức độ mong muốn, lim sao chúng có thể giữ vững được sự phát triển kinh tế vả giảm nghèo. So với định nghĩa của IEA thì định nghĩa nay đường như cụ thé hơn khi đã dé cập đến nhu cầu vĩ mô vả vi mô của các nước đang phát triển. Bên cạnh đó, một định nghĩa tương đối rộng và được sử dụng kha phổ biến trong các bài viết chuyên để vé An ninh năng lượng là: trạng thái sẵn có của nang lượng tại mọi thời điểm với các hình thức khác nhau, đủ số lượng, và với mức giá Châu Thị Thu Hien Trang 12 Cạnh tranh nang lượng Trung - Mỹ và những tác động của nó đến an ninh quốc tế thậpkỷ đầu thế ký XXI chấp nhận được (the availability of energy at all times in various forms, in sufficient quantities, and at affordable prices).' Ngoài ra, một nhóm chuyên gia của Anh đã định nghĩa về An ninh năng lượng như sau: “An ninh nguồn năng lượng là để chí một trạng thái khi người tiêu dùng và chinh phủ của họ có lý do để tin rằng về phương điện năng lượng có đẩy đủ các kênh dự trữ, sắn xuất và tiêu thụ, để có thé thỏa mãn như cầu năng lượng trong tương lai theo dy kiến của họ. ma giả cả năng lượng sẽ không lâm họ rơi vào thể yêu, từ đó lam nguy hại đến đời sống của họ.
Khi phúc lợi của quốc dân vả năng lực của chỉnh phủ trong việc theo đuổi cá mục tiêu bình thường khác bị đe dọa do bị cắt đứt cung ứng năng lượng, hoặc do giá cả bị thay đổi đột ngột thi sẽ xuất hiện mat an ninh." Nói một cách ngắn gọn, định nghĩa này cho rằng an ninh năng lượng là tình trạng đẩy đủ các kênh dự trữ, sản xuất và tiêu thụ sẵn sing đáp ứửng nhu cầu năng lượng trong tương lai với mức giá hợp lý. Mac dù cỏ khá nhiều ý kiến đã được đưa ra, thi nhìn chung, mọi ý kiến đều khẳng định rằng: An ninh năng lượng là đảm bảo duy trì nguồn năng lượng cho sự tồn tai và phát triển của quốc gia, giữ ổn định giá và việc tiếp cận nguồn năng lượng một cách dé đàng. Từ đó, có thé dé dàng thấy rằng An ninh năng lượng là một lĩnh vực quan trọng của an ninh kinh tế quốc gia. Nó trực tiếp ảnh hưởng đến an ninh quốc gia và khả năng duy trì sự phát triển và ôn định xã hội.
Về mốc xuất hiện của khải niệm nay, đa số các nha nghiên cứu cho rằng An ninh năng lượng là một từ xuất hiện trong hệ thống từ ngữ hiện đại từ thập niên 50 của thế ki XX. Giai đoạn giữa thế ki XX tưở về trước, than đá, với trữ lượng lớn và phan bế rộng rải trên thế giới, là nang lượng chủ chết của các ngành công nghiệp. Bên cạnh đó, mức sử đụng năng lượng của nên công nghiệp của các nước Âu - Mỹ giai * China energy securxy policy, Chuyên đề Adelphi Papers, số 346, thang 7 năm 2002, trang 11-14 ? Vương Dật Châu (chủ biên), An ninh quốc tế trong thời dei toán cấu, Nxb Chỉnh trị quốc gia — Ha Nội — 2004 — trang 421 —mmmmmmmm—mmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmaamm Chau Thị Thu Hien Trang 13 Cạnh tranh ning lượng Trung- Mỹ vả những tác động của nó đến an ninh quốc tế p thé ky XXI ậdau thky đoạn này là không nhiều, chính vi vậy ma sự bảo đảm cho nhu cau năng lượng luôn ở tức an toàn. Tuy nhiên, sau khi Chiến tranh thể giới thử hai kết thúc.
các nước ra sức khỏi phục nên kinh tế đã bị suy giảm nặng nẻ, va bắt đầu đưa dau mỏ vào danh sách các mỗi quan tâm hang đầu của quốc gia trong công cuộc phát triển kinh tế đất nước. Vấn dé An ninh năng lượng tiếp tục được nhận thức một cách đúng đắn vẻ tam quan trọng cũng như ảnh hướng của nó tử sau cuộc khúng hoảng dẫu mỏ năm do nguyễn nhắn chiến tranh 1973. Năm 1974, Cơ quan năng lượng quốc tế (IEA) được thành lập với mục đích ban dau là đáp ứng các sự gián đoạn trong việc cung cấp đầu lửa, cũng như cung cấp các thông tin về số liệu thống kê của thị trường dầu quốc tế cùng các ngành năng lượng khác` Từ những biến chuyên trong nhận thức theo đà phát triển của kinh tế xã hội, dẫn đến sự thay đổi rd rệt trong kết cấu các nguồn năng lượng của thế giới, với việc than đá giảm ti lệ từ 60% các nguồn năng lượng vào những năm 50 của thé ki XX xuống còn 24% vào năm 2000. Đồng thời đầu mỏ và khí thiên nhiên lại tăng tỉ lệ từ 37,4% lên mức 61%*.
Dầu mỏ đã dan thay thé than đá để thành nguồn năng lượng chủ yếu của nhân loại. Chính vi vậy, khi nói đến “an ninh năng lượng” thi mọi người thường nghĩ đến “an ninh dầu lửa". Hiện nay đối với các quốc gia trên thé giới, đảm bảo an ninh dầu lửa là một bộ phận quan trọng của an ninh năng lượng. 12 Tinh hình năng lượng thế giới và những biến động của an ninh năng lượng trong những năm gần đây 1.1 Tình hình năng lượng thế giới Trong nhiễu thập kỷ qua, dầu đã từng là nguồn năng lượng sơ cấp chủ yếu của thé giới và dự báo nó sẽ còn tiếp tục giữ được vị trí này, chiếm 40% tổng tiêu thu * Cơ quan Nang lượng Quốc !É - Wikipede ~ tp wr Q2 ẠQ!: Q.
1 ^^ 1 4~ 1%8A%BF (link lây ngây 26/02/2011) “TedC_Fshman (2007), Trung Quốc vớ tham vọng trở thánh situ cường như thd ngo?, NXB Văn hóa ~ thông ti Han, Nội Châu Thị Thu Hiện Trang 14 Cạnh tranh ning lượng Trung - Mỹ va những tác động của nó đến an ninh quốc tế thập kỷ đầu thé ky XXI năng lượng của thé giới trong suốt thời kì từ 1999 tới 2020. Trong thời kì nảy, dự báo tiêu thụ dau của thé giới sẽ tăng khoảng 2.2%/nam, từ 7Š triệu thùng/ngảy (năm 1999) lên 199 triệu thùng/ngày (năm 2020). Mặc dù các nước công nghiệp hóa vẫn tiếp tục tiêu thụ nhiều sản phẩm dầu hơn các nước đang phát triển, song khoảng cách này đang thu hẹp khả nhanh. Năm 1999, các nước đang phát triển chỉ tiêu thụ 58% lượng dầu các nước công nghiệp hỏa tiêu thy; nhưng đến năm 2020, dự báo các nước nay sẽ tiêu thụ tới 90% lượng dau tiêu thụ bởi các nước công nghiệp hóa.