Chương 1 MYANMAR TRONG CHÍNH SÁCH CỦA MỸ - TRUNG 1.1 Vị trí địa chính trị của Myanmar trong khu vực Đông Nam Á Đông Nam Á là khu vực cực Đông - Nam của châu Á với 11 quốc gia lớn nhỏ gồm: Brunei, Campuchia, Indonesia, Lào, Malaysia, Myanmar, Philippines, Singapore, Thái Lan, Đông Timor và Việt Nam. Trong số 11 quốc gia này có 5 nước lục địa; 6 nước quần đảo với 2 vạn đảo lớn, nhỏ; diện tích 5,52 triệu km2 đất liền và 4 triệu km2 biển. Nằm trên ngã tư đường nối các khu vục khác nhau trên thế giới, từ Châu Á sang châu Đại Dương, từ Thái Bình Dương sang Ấn Độ Dương và rất giàu tài nguyên thiên nhiên, Đông Nam Á là một trong những khu vực có vị trí chiến lược quan trọng đối với thương mại và chính trị quốc tế. Nhiều con đường vận tải biển quan trọng đi qua khu vực này.
Đông Nam Á là khu vực gồm những nước có nền kinh tế đang phát triển, có nguồn nhân lực dồi dào, giá nhân công rẻ, là thị trường tiêu thụ lớn, có tài nguyên thiên nhiên phong phú đa dạng với trữ lượng lớn, hàm lượng cao, dễ khai thác. Đông Nam Á là vùng nằm giữa vành đai Bắc và Nam của trái đất. Nằm giữa vùng nhiệt đới, các nước Đông Nam Á có đường biển dài, nhiều vùng có diện tích trồng trọt lớn bao gồm phần lớn là các vùng đất thấp nằm trong phạm vi từ 100 - 150 nghìn dặm giáp biển; do đó nông nghiệp phát triển rất tốt. Tài nguyên thiên nhiên phong phú tạo tiền đề cho sự phát triển kinh tế của các nước trong khu vực và trên thế giới.
Ngoài ra, biển Đông (còn gọi là biển Nam Trung Hoa theo tên tiếng Anh là The South China Sea và tiếng pháp Mer De Chine Méridionale, là một biển rìa Tây Thái Bình Dương) là vùng biển có nguồn tài nguyên phong phú [35, tr. Biển Đông là một biển nửa kín, có diện tích khoảng 3,5 triệu km2, trải rộng từ vĩ độ 3 lên đến vĩ độ 26 bắc và từ kinh độ 100 đến 121 đông. Ngoài Việt Nam, 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com biển Đông được bao bọc bởi tám nước khác là Trung Quốc, Brunei, Campuchia, Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore và Thái Lan cùng lãnh thổ Đài Loan. Theo ước tính sơ bộ, biển Đông có ảnh hưởng trực tiếp tới cuộc sống của khoảng 300 triệu người dân của các nước nêu trên.
Biển Đông không chỉ là địa bàn chiến lược quan trọng đối với các nước trong khu vực mà còn cả của Châu Á – Thái Bình Dương và Mỹ. Biển Đông có nhiều loại khoáng sản quý hiếm. Dưới đáy biển Đông có nguồn trữ lượng lớn về dầu hỏa và khí Hiđrô Cacbon. Là biển nhiệt đới nên biển Đông có trữ lượng cá và hải sản lớn đem lại nguồn lợi hàng tỷ đô la.
Đây còn là nơi chứa đựng nguồn tài nguyên thiên nhiên quan trọng cho đời sống và sự phát triển kinh tế của các nước chung quanh; đặc biệt là nguồn tài nguyên sinh vật (thủy sản), khoáng sản (dầu khí) và du lịch. Các quốc gia trong khu vực như Trung Quốc, Thái Lan, Việt Nam, Indonesia và Philippines luôn có sản lượng đánh bắt và nuôi trồng thủy hải sản hàng đầu thế giới. Tuy nhiên, khu vực này cũng đang chịu sức ép lớn về bảo vệ môi trường sinh thái biển. Biển Đông được coi là một trong năm bồn trũng chứa dầu khí lớn nhất thế giới.
Các khu vực thềm lục địa có tiềm năng dầu khí cao là các bồn trũng Brunei – Saba, Sarawak, Malay, Pattani Thái, Nam Côn Sơn, Mê Công, Sông Hồng, Cửa Sông Châu Giang. Hiện nay, hầu hết các nước trong khu vực đều là những nước khai thác và sản xuất dầu khí từ biển như Trung Quốc, Việt Nam, Malaysia, Brunei, Indonesia, Thái Lan. trong đó Indonesia là thành viên của OPEC (Organization of Petroleum Exporting Countries: Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ). Các khu vực có tiềm năng dầu khí còn lại chưa khai thác là khu vực thềm lục địa ngoài cửa vịnh bắc bộ và bờ biển miền trung, khu vực thềm lục địa tư chính.
Trữ lượng và sản lượng dầu khí của Việt Nam đứng vào hạng trung bình trong khu vực, tương đương Thái Lan và Malaysia. Ngoài ra, theo các chuyên gia Nga thì khu vực vùng biển Hoàng Sa và Trường Sa còn chứa đựng tài nguyên khí đốt đóng băng, trữ lượng loại tài nguyên này trên thế giới ngang bằng với trữ lượng dầu khí và đang được coi là nguồn năng 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com lượng thay thế dầu khí trong tương lai gần. Chính tiềm năng dầu khí chưa được khai thác được coi là một nhân tố quan trọng làm tăng thêm các yêu sách chủ quyền đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa và các vùng biển quanh hai quần đảo này. Biển Đông nằm trên tuyến đường giao thông biển huyết mạch nối liền Thái Bình Dương - Ấn Độ Dương, Châu Âu – Châu Á, Trung Đông – Châu Á.
Nằm trong mười tuyến đường biển thông thương lớn nhất thế giới liên quan đến biển Đông gồm tuyến Tây Âu, Bắc Mĩ qua Địa Trung Hải, kênh đào Xuy-Ê, Trung Đông đến Ấn Độ, Đông Á, Úc Niu Di Lân; tuyến Đông Á đi quan kênh Đào Panama đến bờ Đông Bắc Mĩ và Caribê; tuyến Đông Á Đi Úc Và Niu Di Lân, Nam Thái Bình Dương; Tuyến Tây Bắc Mỹ đến Đông Á Và Đông Nam Á. Khu vực biển Đông có những eo biển quan trọng đối với nhiều nước, với 4 trong 16 con đường chiến lược của thế giới nằm trong khu vực Đông Nam Á (Malacca, Lombok, Sunda, Ombai – Wetar). Đặc biệt, eo biển Malacca là eo biển nhộn nhịp thứ hai trên thế giới (sau eo biển Hormuz). Do đó, vùng biển này hết sức quan trọng đối với tất cả các nước trong khu vực về địa - chiến lược, an ninh, giao thông hàng hải và kinh tế, nhất là đối với Mỹ.
Biển Đông còn có liên hệ và ảnh hưởng đến khu vực khác, nhất là Trung Đông. Vì vậy, việc biển Đông bị một nước hoặc một nhóm nước liên minh nào khống chế sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến lợi ích an ninh, chính trị, kinh tế của các nước khu vực. Với vị trí chiến lược như trên cho thấy cường quốc nào kiểm soát được khu vực này sẽ dễ dàng mở rộng ảnh hưởng xuống phía nam và khống chế khu vực rộng lớn từ Ấn Độ Dương sang Thái Bình Dương. Đó chính là lý do mà Đông Nam Á thường xuyên là nơi tranh chấp ảnh hưởng của các cường quốc trong khu vực và trên thế giới.
ASEAN còn được biết đến là một khu vực phát triển năng động nhất là về kinh tế. Từ năm 1992, cùng với quá trình toàn cầu hóa về kinh tế diễn ra mạnh mẽ, ASEAN đã tích cực đẩy mạnh hợp tác kinh tế khu vực mà tiêu biểu nhất là việc 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thành lập khu vực thương mại tự do ASEAN (AFTA), khu vực đầu tư ASEAN (AIA) v. với những kế hoạch xây dựng một số công trình giao thông xuyên khu vực, tạo môi trường đầu tư thuận lợi cho các doanh nhân nước ngoài, sự hợp tác giữa các nước ASEAN ngày càng tăng, đồng thời cũng làm tăng tính phụ thuộc về kinh tế giữa các nước thành viên và sự thịnh vượng về kinh tế cho từng nước. Trong thời gian qua, nền kinh tế của các nước thành viên có sự chuyển đổi.
Môt số nước đang thực hiện công nhiệp hóa với tốc độ cao trong bối cảnh khu vực Đông Nam Á là khu vực có tốc độ phát triển kinh tế cao nhất thế giới. Myanmar đã thừa hưởng vị trí chiến lược của mình cùng với các nước Đông Nam Á. Nằm ở phía tây Đông Nam Á lục địa trong tọa độ 90 32‟ - 28031‟ vĩ bắc và 920 15‟ - 1010 11‟ kinh Đông. Trên bản đồ thế giới, đất nước Myanmar trông giống hình con sam biển đuôi dài.
Phía bắc tiếp giáp với khu tự trị Tây Tạng và tỉnh Vân Nam - Trung Quốc với tổng chiều dài đường biên giới 2. Phía đông tiếp giáp Lào, Thái Lan, đường biên giới với Lào dài 238 km, với Thái Lan dài 1. Phía nam giáp biển Andaman và vịnh Bengal. Phía tây giáp với Ấn Độ và 193 km với Bănglađét, trong đó đường biên giới với Ấn Độ dài 1.
Với vị trí địa lý như vậy Myanamar đã trở thành cầu nối chiến lược giữa Nam và Đông Nam Á, nơi mà bất cứ nước lớn nào cũng muốn gia tăng vị thế ở khu vực cũng phải tính đến nhân tố chiến lược Myanmar. Hơn nữa Myanmar có giữ vị trí then chốt ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, không một quốc gia nào ở châu Á ngoài Myanmar có hội đủ lợi thế về địa lý để kết nối giữa Trung Quốc và Ấn Độ, vì thế hầu hết các cường quốc lớn, đặc biệt là quốc gia láng giềng Trung Quốc đều mong muốn có vị thế chủ yếu ở đây. Là một quốc gia ven biển Ấn Độ Dương, tạo cho giá trị chiến lược Myanmar ngày càng tăng. Với Tổng chiều dài bờ biển của Myanmar là 2.965 km; chiều dài từ Bắc xuống Nam khoảng 2.090 km; khoảng cách chỗ rộng nhất ở phía đông và phía tây khoảng 925 km.
Với bờ biển dài như vậy, tạo nên thuận lợi chi phối vòng cung phía Đông vịnh Bengal và dựa vào eo biển Malacca. Tổng diện tích Myanmar 678.500 km2 và gần 60 triệu dân thực sự Myanmar 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đang trở thành một mảnh đất thu hút mạnh mẽ các nhà đầu tư lớn trên thế giới, địa hình trải dài, thấp dần từ bắc xuống nam. Phía bắc, phía tây, phía đông của Myanmar đều có núi bao quanh, tạo thành thế khép kín với các nước láng giềng. Dãy núi Hengduan giáp với Trung Quốc là dãy núi cao nhất Myanmar [30, tr.
Sự đa dạng của địa hình và khí hậu góp phần tạo cho Myanmar một hệ động thực vật đa dạng phong phú, với gần 300 loài thú, 300 loài bò sát, 100 loài chim và 7000 loài thực vật [8, tr. Gỗ tếch (teak) là loại cây quý nhất ở Myanmar, chiếm tới ¾ trữ lượng thế giới, thứ gỗ quý nhất trong các loại gỗ, tập trung nhiều ở vùng cao nguyên Shan nơi có lượng mưa lớn. Khu vực miền Nam có nhiều loại cây ăn quả nhiệt đới như ổi, xoài, dừa… Những cánh rừng được phủ xanh vùng duyên hải và ở những khu vực ven biển và khu đảo Amanda.