Chương 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG 1. Khuynh hướng cảm hứng thế sự 1. Cảm hứng thế sự trong văn học Nói đến cảm hứng là nói đến trạng thái tâm hồn đặc biệt của người nghệ sĩ nhằm khơi nguồn cho mọi sáng tạo nghệ thuật.
Nói đến cảm hứng thế sự là nói đến cảm hứng về cuộc sống đời thường, là những điều tai nghe mắt thấy trong cuộc sống thường nhật để rồi bằng sự chiêm nghiệm và thực tiễn, người nghệ sĩ sẽ sáng tạo ra tác phẩm. Những tác phẩm nghệ thuật ấy có thể là những suy nghĩ, tình cảm đối với cuộc sống, là những lẽ thường và cả những suy ngẫm về con người quá khứ lẫn hiện tại cùng những dự cảm về tương lai. Những tác phẩm mang cảm hứng thế sự thường hướng đến những gì gần gũi và quen thuộc trong đời sống mà ở đó người cầm bút đã lắng nghe bằng trái tim nhiệt thành, để rồi từ những vụn vặt ấy họ đã giúp độc giả nhận ra chân giá trị cuộc sống. Khái niệm về cảm hứng không phải mới mẻ trong sáng tạo và truyền thống nghiên cứu văn học; tuy nhiên lâu nay nội hàm khái niệm này được hiểu theo nhiều gfsdsd sd sdsd dsd sd454 4545 4545xfdf def dtrrtrrtrt 454 454 545gd luan van do an khoa luan tot nghiep fdfd 454 dhfg fgfgf cách khác nhau.
Trong cuốn Từ điển tiếng Việt định nghĩa rằng: “cảm hứng là trạng thái tâm lý có cảm xúc và hết sức hứng thú, tạo điều kiện để óc sáng tạo, tưởng tượng hoạt động có hiệu quả”. Cảm hứng chính là thể hiện một tình cảm sâu sắc, nồng nàn, một trạng thái hưng phấn cao độ về tư duy. Cảm hứng đã giúp cho sự sáng tạo của văn nghệ sĩ phải mãnh mẽ với những giây phút thăng hoa về cảm xúc và đưa ra những tác phẩm hay độc đáo. Cảm hứng chính là yếu tố chỉ dẫn về tư tưởng, thái độ, tình cảm của các tác giả, của tác phẩm văn học.
Theo Từ điển thuật ngữ văn học (1992) cảm hứng là cách gọi tắt của thuật ngữ cảm hứng chủ đạo. Ở đây, cảm hứng chủ đạo được dùng để chỉ trạng thái tình cảm mãnh liệt xuyên suốt tác phẩm, gắn liền với một tư tưởng xác định, một sự đánh giá nhất định. Hiểu như thế, thì cảm hứng là một yếu tố của nội dung, của thái độ tư tưởng của nhà văn đối với thế giới, là một nguyên tắc thế giới quan, gắn liền với đề tài và tư tưởng nghệ thuật, nó gắn kết và thống nhất tất cả các yếu tố, các cấp độ của nội dung tác phẩm. Để làm cơ sở cho việc diễn giải các vấn đề liên quan, từ đây những fd df f566676 fgfgfg h sdf gr fgf gfgf565 do an khoa luan rt d gdf gdfg dh dff gdf dfddfg 54545 f df ddf d dfdf df dfd fd dfd ddgdgdd dd d fgf fg fgfg45 fg fsdf gr fgf gfg fgf rt d gdf gdfg dh dff gdf dfddfg 54545 f df ddf d dfdf df dfd fd dfd ddgdgdd dd d d fdfd 454 dhfg fgfgf 9 chỗ dùng chữ cảm hứng trong luận văn này, được hiểu theo cách định nghĩa của Từ điển thuật ngữ văn học.
Còn nói đến thế sự nghĩa là nói về việc đời, chuyện đời (thế: đời, sự: việc). Vì vậy, khuynh hướng cảm hứng thế sự là khuynh hướng viết về hoặc bàn về các vấn đề trong cuộc sống hàng ngày, các chuyện đời đặc biệt thể hiện thái độ của tác giả với thế thái nhân tình; phân tích, lý giải, đánh giá hiện thực cuộc sống, hiện thực xã hội, phê phán những mặt trái của tình người, thói đời… Trong văn học, cảm hứng thế sự có hàm nghĩa vừa gần vừa khác biệt với một số khuynh hướng cảm hứng sáng tác khác. Khuynh hướng cảm hứng đạo đức thường bàn về tình đời, chuyện đời nhưng cảm hứng này lại chủ yếu ngợi ca các phẩm chất tốt đẹp trong cuộc sống nhiều hơn. Khuynh hướng cảm hứng yêu nước bàn về chuyện đời, chuyện thời thế, thường tập trung đi vào việc bàn chính sự quốc gia, trách nhiệm, bổn phận với quê hương, đất nước nhất là trong thời kỳ chiến tranh.
Còn cảm hứng nhân đạo lại nói về các câu chuyện đời và tập trung nói về những cái đau đớn, khổ sở của con người nhưng thiên về xót thương, khẳng định, ca ngợi phẩm giá cao đẹp của gfsdsd sd sdsd dsd sd454 4545 4545xfdf def dtrrtrrtrt 454 454 545gd luan van do an khoa luan tot nghiep fdfd 454 dhfg fgfgf con người. Việc đời, cuộc đời hiểu theo nghĩa rộng lớn thì bao gồm từ xã hội đến cuộc đời cá nhân. Cảm hứng thế sự là cảm hứng về việc đời, việc trên đời đó là sự khám phá, miêu tả, đánh giá, lý giải về mọi vấn đề của cuộc sống, của thời đại (danh phận, địa vị xã hội, thói đời, số phận con người ở các tầng lớp xã hội khác nhau…). Cảm hứng thế sự còn được hiểu chính là cảm hứng về cuộc sống đời thường (giàu - nghèo, sự sống - cái chết, cơm áo gạo tiền, hạnh phúc - đau buồn, mất mát…) về con người đang sống trong hiện thực xã hội với các vấn đề đang diễn ra xung quanh, về những giá trị chuẩn mực của đời sống.
Những tác phẩm mang cảm hứng thế sự hướng đến miêu tả sinh hoạt hàng ngày của con người, thể hiện thái độ và sự suy ngẫm, chiêm nghiệm, trăn trở, day dứt, ám ảnh về những mối quan hệ xã hội giữa con người với con người trong những tình huống nhân sinh cụ thể. Dòng văn chương lấy sự đánh giá, lý giải về thế sự làm cảm hứng tư tưởng chủ đạo trong văn học trung đại Việt Nam là một hiện tượng rất đáng chú ý. Thành tựu nổi bật của dòng văn chương ấy kết tinh ở thế kỉ XVIII, XIX. fd df f566676 fgfgfg h sdf gr fgf gfgf565 do an khoa luan rt d gdf gdfg dh dff gdf dfddfg 54545 f df ddf d dfdf df dfd fd dfd ddgdgdd dd d fgf fg fgfg45 fg fsdf gr fgf gfg fgf rt d gdf gdfg dh dff gdf dfddfg 54545 f df ddf d dfdf df dfd fd dfd ddgdgdd dd d d fdfd 454 dhfg fgfgf 10 Cảm hứng thế sự quy chiếu số phận con người về những quan hệ xung quanh sự tồn tại của nó, phát hiện những vấn đề tự nó.
Với cái nhìn thế sự, đời sống riêng của cá nhân, kinh nghiệm cá nhân, số phận cá nhân, những giá trị sống của cá nhân được coi là đối tượng khám phá chủ yếu của tác phẩm văn học. Cảm hứng thế sự bởi thế thường gắn với cảm hứng về đời tư, cảm hứng về con người cá nhân. Cuộc sống con người một khi được soi chiếu từ góc nhìn thế sự - đời tư sẽ trở nên rõ nét hơn, chân thực hơn, sống động hơn. Qua đó, độc giả cũng được trải nghiệm những điều rất thật, rất gần gũi của cuộc đời.
Ở Việt Nam, tiểu thuyết đã xuất hiện từ thời kỳ trung đại. Trong Bảng lược đồ văn học Việt Nam, tác giả Thanh Lãng cho rằng: “tiểu thuyết bắt đầu có từ thế kỉ XVI, XVII, thịnh hành vào thế kỉ XVIII”. Ông còn cho rằng tiểu thuyết trung đại “tôn trọng cổ nhân, các nhà viết tiểu thuyết Việt Nam ít khi nghĩ đến sáng tạo ra một đề tài mới, mà ngược lại thì thường mượn cốt truyện của Trung Hoa rồi tu sửa lại”. Khi bàn về vấn đề này, Phạm Quỳnh cũng đã đưa ra rằng văn chương từ lâu vẫn lấy sự mập mờ, phản phất làm cái hay; càng phiếu diễu thì lại càng trở nên kỳ diệu hơn nên lối tả thực gfsdsd sd sdsd dsd sd454 4545 4545xfdf def dtrrtrrtrt 454 454 545gd luan van do an khoa luan tot nghiep fdfd 454 dhfg fgfgf ít được sử dụng.
Ở đầu thế kỉ XX, tiểu thuyết Việt Nam vẫn còn quan niệm “văn dĩ tải đạo”, nhưng sống trong xã hội có nhiều những biến đổi, các nhân tố mới được hình thành phổ biến như chữ quốc ngữ, giáo dục theo tân học, lối sống mới theo phương Tây…các nhà thơ, nhà văn cũng có sự chuyển biến về quan niệm sáng tác. Họ không đồng tình vào việc mượn lịch sử văn hóa Trung Quốc để đưa vào trong văn chương. Các nhà văn muốn đưa cuộc sống hiện tại vào trong sáng tác để thấu hiểu được thế sự. Họ đưa con người hôm nay vào trong văn chương và đôi khi còn muốn giãi bày chính thực tại của mình.
Điều đó là những suy nghĩ và quan niệm mới đã được thời đại đồng ý. Điều này cũng có thể thấy được khi tác giả Phạm Quỳnh nói về Tản Đà: “Tôi khen nhất ông Hiếu là con mắt sành, biết nhận những điều éo le trong nhân tình thế sự, mà khéo lấy mấy câu văn hình dung được một cảnh người”. Như vậy cảm hứng thế sự trong văn chương chính là bày tỏ cảm xúc, suy nghĩ, tình cảm về con người và cuộc đời. Mỗi tác phẩm mang cảm hứng thế sự là hướng tới cuộc sống để ghi lại những điều mình đã trông thấy để rồi trăn trở và suy nghĩ về fd df f566676 fgfgfg h sdf gr fgf gfgf565 do an khoa luan rt d gdf gdfg dh dff gdf dfddfg 54545 f df ddf d dfdf df dfd fd dfd ddgdgdd dd d fgf fg fgfg45 fg fsdf gr fgf gfg fgf rt d gdf gdfg dh dff gdf dfddfg 54545 f df ddf d dfdf df dfd fd dfd ddgdgdd dd d d fdfd 454 dhfg fgfgf 11 vấn đề ấy.
Cuộc sống có muôn hình muôn vẻ, vì vậy khi viết về cảm hứng thế sự cũng sẽ mang những khía cạnh nội dung khác nhau. Nó có thể là cuộc sống giàu, nghèo của người dân, nó cũng có thể là sự ca ngợi hay phê phán chế độ thống trị của triều đình mà chính các nhà văn nhà thơ nhìn thấy, từ đó tạo nên các tác phẩm văn chương để phản ánh và bộc lộ cảm xúc. Văn học vãn Trần là một trong những giai đoạn thể hiện rất rõ cảm hứng thế sự. Khi triều đại nhà Trần có những biểu hiện thoái trào, sụp đổ cũng là lúc văn chương thời kỳ này hướng đến việc phản ánh rõ hiện thực xã hội và cuộc sống lầm than của nhân dân.
Được hình thành và phát triển qua từng giai đoạn, cảm hứng thế sự đã trở thành nội dung lớn trong sáng tác của rất nhiều các nhà văn, nhà thơ ở thời vãn Trần.