CHƯƠNG I: LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ TỔ CHỨC KẾ TOÁN TIỀN LƯƠNG VÀ CÁC KHOẢN TRÍCH THEO LƯƠNG TRONG DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ.1 Khái niệm chung về lương và các khoản trích theo lương.1Khái niệm về lương. Tiền lương: chính là phần thù lao động được biểu hiện bằng tiền mà doanh nghiệp phải trả cho người lao động theo số lượng, chất lượng lao động mà họ đóng góp vào hoạt động sản xuất kinh doanh hoặc hoàn thành các nhiệm vụ mà doanh nghiệp giao. Về bản chất tiền lương chính là biểu hiện bằng tiền của giá cả sức lao động. Mặt khác tiền lương còn là đòn bảy kinh tế để khuyến khích tinh thần hăng say lao động.
Có nhiều định nghĩa khác nhau về tiền lương đó là: Tiền công: là giá cả hàng hóa sức lao động mà người sử dụng lao động trả cho người lao động theo thỏa thuận giữa hai bên về lượng tiền và khối lượng công việc Thù lao: là khoản tiền mà người sử dụng lao động bồi dưỡng thêm cho người lao động khi lao động khẩn trương, căng thẳng mệt nhọc,… Tiền thưởng: là khoản tiền mà doanh nghiệp trả cho người lao động vì lao động có thành tích trong sản xuất, trong công tác, hoàn thành nhiệm vụ. Tiền thưởng có tính chất thường xuyên (thưởng trong quỹ lương): Do tăng năng suất lao động, tiết kiệm vật tư,… Tiền thưởng không thường xuyên (tiền thưởng từ quỹ khen thưởng) : Thưởng có thành tích trong các đợt thi đua. Tiền ăn giữa ca: là khoản tiền mà doanh nghiệp trả cho người lao động để người lao động ăn vào giữa ca làm việc. Khái niệm về các khoản trích theo lương.
Các khoản trích theo lương bao gồm: Bảo hiểm xã hội: Được trích lập để tài trợ cho người lao động tạm thời hay vĩnh viễn mất sức lao động như ốm đau, thai sản, tai nạn lao động… Sinh viên: Nguyễn Thị Phương Liên – QT1901K 3 Khóa Luận Tốt Nghiệp Trường Đại học Dân lập Hải Phòng Bảo hiểm y tế: Khoản tiền hàng tháng người lao động và người sử dụng lao động cho các cơ quan bảo hiểm để được tài trợ khi có nhu cầu khám bệnh và chữa bệnh. Bảo hiểm thất nghiệp: Khoản hỗ trợ tài chính tạm thời dành cho những người bị mất việc mà đáp ứng đủ yêu cầu theo luật quy định. Kinh phí công đoàn: Được trích lập để phục vụ chi tiêu cho hoạt động của tổ chức thuộc giới lao động nhằm chăm lo, bảo vệ quyền lợi cho người lao động. Vai trò và ý nghĩa của tiền lương.Vai trò của tiền lương Tiền lương duy trì thúc đẩy và tái sản xuất lao động.
Trong mỗi doanh nghiệp hiện nay muốn tồn tại, duy trì hay phát triển thì tiền lương cũng là vấn đề đáng được quan tâm. Trong nền kinh tế thị trường hiện nay, nếu doanh nghiệp nào có chế độ lương hợp lý thì sẽ thu hút được nguồn nhân lực có chất lượng tốt. Thực tế hiện nay tiền lương còn được coi như một thước đo chủ yếu về trình độ lành nghề và thâm niên nghề nghiệp. Vì thế, người lao động rất tự hào về mức lương cao, muốn được tăng lương mặc dù tiền lương có thể chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng thu nhập của họ.
Tiền lương không phải là vấn đề chi phí nội bộ từng doanh nghiệp, thu nhập đối với người lao động mà còn là một vấn đề kinh tế - chính trị - xã hội mà chính phủ của mỗi quốc gia cần phải quan tâm. Ý nghĩa của tiền lương. Tiền lương là khoản thu nhập đối với mỗi người lao động và có ý nghĩa hết sức quan trọng, ngoài đảm bảo tái sản xuất sức lao động, nó còn giúp người lao động yêu nghề, tận tâm với công việc, hăng hái tham gia sản xuất. Tất cả mọi chi tiêu trong gia đình cũng như ngoài xã hội đều xuất phát từ tiền lương chính sức lao động của họ bỏ ra.
Mặt khác tiền lương lại là một trong những chi phí đáng kể, mục tiêu của doanh nghiệp là tối đa hóa lợi nhuận nhưng bên cạnh đó phải chú ý đến quyền lợi của người lao động phải đảm bảo hai bên cùng có lợi. Đó thực sự là một vấn đề nan giải nên đòi hỏi các doanh nghiệp phải hạch toán tiền lương và các khoản trích theo lương một cách hợp lý nhất. Sinh viên: Nguyễn Thị Phương Liên – QT1901K 4 Khóa Luận Tốt Nghiệp Trường Đại học Dân lập Hải Phòng Ngoài tiền lương người lao động còn được trợ cấp các khoản phụ cấp, trợ cấp HXH, BHYT, BHTN,….các khoản này cũng góp phần trợ giúp, động viên người lao động và tăng thêm cho họ trường hợp khó khan tạm thời hoặc vĩnh viễn mất sức lao động khi gặp tại nạn giao thông. Các nhân tố ảnh hưởng đến tiền lương.
Tất cả mọi lao động đều muốn có mức thu nhập từ tiền lương ổn định và khá nhưng thực tế có rất nhiều nhân tố chủ quan cũng như khách quan ảnh hưởng trực tiếp đến tiền lương của họ như một nhân tố sau: Thuộc bản thân người lao động. Trình độ lao động : với người lao động trình độ cao thì sẽ được thu nhập cao hơn so với người lao động có trình độ thấp bởi để đạt được trình độ đó người lao động phải bỏ ra một khoản chi phí tương đối cho việc đào tạo đó. Để làm được những công đòi hỏi phải có hàm lượng kiến thức, trình độ cao mới thực hiện, đem lại hiệu quả kinh tế cao cho doanh nghiệp thì việc hưởng lương cao là tất yếu. Thâm niên công tác và kinh nghiệm làm việc thường đi đôi với nhau.
Ví dụ: những người có nhiều năm công tác sẽ đúc rút ra được nhiều kinh nghiệm, hạn chế được những rủi ro có thể xảy ra trong công việc, nâng cao bản lĩnh trách nhiệm của mình trước công việc đạt được năng suất cao. Vì vậy mà thu nhập của họ sẽ ngày càng tăng. Thuộc giá trị công việc: Điều kiện thực hiện công việc: tức là để thực hiện công việc cần xác định phần việc phải làm, tiêu chuẩn cụ thể để thực hiện công việc, cách thức làm việc với máy móc và môi trường thực hiện khó khăn hay dễ dàng đều quyết định đến tiền lương. Mức độ phức tạp của công việc: với độ phức tạp của công việc càng cao thì định mức lương cho công việc đó càng cao.
Độ phức tạp công việc có thể là những khó khăn về trình độ kỹ thuật, khó khăn về điều kiện làm việc, mức độ nguy hiểm của công việc cho người thực hiện, do đó mà tiền lương sẽ cao hơn so với công việc đơn giản. Thuộc môi trường doanh nghiệp. Sinh viên: Nguyễn Thị Phương Liên – QT1901K 5 Khóa Luận Tốt Nghiệp Trường Đại học Dân lập Hải Phòng Khả năng tài chính của doanh nghiệp ảnh hưởng mạnh tới tiền lương. Với doanh nghiệp có khối lượng vốn lớn thì khả năng chi trả tiền lương cho người lao động sẽ thuận tiện hơn.
Còn ngược lại nếu khả năng tài chính không vững thì tiền lương của người lao động sẽ rất bấp bênh. Với việc quản lý cơ cấu tổ chức hợp lý hay bất hợp lý có ảnh hưởng ít nhiều tới tiền lương. Ví dụ việc quản lý được thực hiện như thế nào, sắp xếp đội ngũ lao động ra sao để giám sát và đề ra những biện pháp kích thích sự sáng tạo trong sản xuất của người lao động đẻ tăng hiệ quả, năng suất lao động góp phần tăng tiền lương. Do đó doanh nghiệp có các chính sách như: chính sách lương, phụ cấp, giá thành,……… được áp dụng triệt để sẽ thúc đẩy năng suất lao đông cao, chất lượng, hiệu quả, trực tiếp tăng thu nhập cho bản thân.
Thuộc thị trường lao động. Khi cung lao động lớn hơn cầu về lao động thì tiền lương có xu hướng giảm, khi cung lao động nhỏ hơn cầu về lao động thì tiền lương có xu hướng tăng, còn khi cung về lao động bằng với cầu lao động thì thị trường lao động đạt đến sự cân bằng. Tiền lương lúc này là tiền lương cân bằng, mức tiền lương này bị phá vỡ khi các nhân tố ảnh hưởng tới cung cầu về lao động thay đổi như: năng suất lao động, giá trị của hàng hóa,…. Trên thị trường luôn tồn tại sự chênh lệch tiền lương giữa các khu vực tư nhân, nhà nước, liên doanh,……chênh lệch giữa các ngành, giữa các công việc có mức độ hấp dẫn khác nhau, yêu cầu về trình độ lao động cũng khác nhau.
Do vậy nhà nước cần có những biện pháp điều tiết tiền lương cho hợp lý. Thuộc các nhân tố khác: Trong thời đại công nghệ và kho học phát triển nhanh chóng từng ngày nếu không có sự trau dồi kiên thức hoặc học hỏi những kiến thức mới để theo kịp những công nghệ mới thì chất lượng cũng như số lượng sản phẩm không được đảm bảo từ đó sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập người lao động. Vấn đề tuổi tác và giới tính cũng được các doanh nghiệp quan tâm nhất đối với các doanh nghiệp sử dụng lao động làm việc chủ yếu bằng tay chân như trong các hầm mỏ, công trường xây dựng, sản xuất vật liệu xây dựng. Sinh viên: Nguyễn Thị Phương Liên – QT1901K 6 Khóa Luận Tốt Nghiệp Trường Đại học Dân lập Hải Phòng Ngoài vấn đề trên thì sức khỏe của người lao động đóng vai trò then chốt trong mọi hoạt động sản xuất, nếu nó không được đảm bảo thì thu nhập của người lao động cũng không được đảm bảo.
Ngoài các nhân tố trên thì vật tư, tranh thiệt bị, điều kiện địa hình, thời tiết cũng ảnh hưởng lớn đến thu nhập của người lao động. Các hình thức trả lương.Trả lương theo thời gian. Là tiền lương trả cho người lao động theo thời gian làm việc, cấp bậc (chức danh) công việc và thanh lương (hệ số lương) cho người lao động. Tiền lương tính theo thời gian có thể thực hiện tính theo tháng, ngày hoặc giờ là việc của người lao động tùy theo yêu cầu và trình độ quản lý thời gian lao động của doanh nghiệp.
Trong mỗi thang lương, tùy theo trình độ thành thạo nghiệp vụ, kỹ thuật chuyên môn và chia làm nhiều bậc lương, mỗi bậc lương có một mức tiền lương nhât định, đó là căn cứ để trả lương, tiền lương theo thời gian có thể chia thành: + Tiền lương tháng: là tiền lương trả cố định hàng tháng trên cơ sở hợp đồng lao động. Tiền lương phải trả trong tháng = Tiền lương ngày × số ngày làm việc thực tế + Tiền lương ngày: là tiền lương trích cho người lao động theo mức lương ngày và số ngày làm việc thực tế trong tháng.