CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP 1.1 Các vấn đề cơ bản trong kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh 1.1 Khái niệm về bán hàng và xác định kết quả kinh doanh 1.1 Khái niệm về bán hàng Bán hàng ở các đơn vị kinh doanh là quá trình vận động của vốn kinh doanh từ vốn hàng hoá, sản phẩm sang vốn bằng tiền tệ hoặc vốn thanh toán, từ đó hình thành kết quả tiêu thụ, là kết quả cuối cùng của hoạt động SXKD ở đơn vị. Thông qua quá trình bán hàng, nhu cầu của người tiêu dùng về một giá trị sử dụng nào đó được thoả mãn và giá trị của hàng hoá được thực hiện. Bán hàng là quá trình thực hiện giá trị sử dụng của hàng hoá thông qua quan hệ trao đổi, đó là quá trình doanh nghiệp chuyển giao quyền sở hữu hàng hoá gắn với phần lợi ích và rủi ro cho khách hàng, đồng thời khách hàng thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán cho doanh nghiệp. Nhìn chung, quá trình bán hàng ở các doanh nghiệp có đặc điểm sau: - Có sự thoả thuận, trao đổi giữa người mua và người bán.
Người bán đồng ý bán, người mua đồng ý mua, trả tiền và chấp nhận trả tiền. - Có sự thay đổi quyền sở hữu về hàng hoá: Người bán mất quyền sở hữu, người mua có quyền sở hữu về hàng hoá, sản phẩm đã mua bán. - Trong quá trình tiêu thụ hàng hoá, các đơn vị kinh tế cung cấp cho khách hàng một khối lượng hàng hoá nhất định và nhận lại từ khách hàng một khoản tiền gọi là doanh thu tiêu thụ hàng hoá.2 Khái niệm về xác định kết quả kinh doanh SV: Đỗ Gia Hưng Thịnh 4 2023 Khoá luận tốt nghiệp PGS. Lê Thị Thu Hà Kết quả kinh doanh là số lãi hoặc lỗ trong một kỳ kế toán do các hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp mang lại, là kết quả cuối cùng của hoạt động sản xuất kinh doanh, hoạt động đầu tư tài chính và hoạt đông khác trong một kỳ kế toán nhất định.
Kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp gồm 3 kết quả đó là: Kết quả hoạt động Kết quả hoạt Kết quả Kết quả = sản xuất kinh + dộng tài + hoạt động Kinh doanh doanh chính khác - Kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh: Là số chênh lệch giữa doanh thu thuần và trị giá vốn hàng bán, chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp. Kết quả hoạt Doanh thu động sản thuần về bán = - GVHB - CPBH = CPQLDN xuất kinh hàng và cung doanh cấp dịch vụ - Kết quả hoạt động tài chính: Là con số chênh lệch giữa chi phí hoạt động tài chính và doanh thu của hoạt động tài chính. Kết quả hoạt động Doanh thu hoạt động tài Chi phí hoạt động = - tài chính chính tài chính - Kết quả hoạt động khác: Là chênh lệch giữa các khoản thu nhập khác và các khoản chi phí khác. Kết quả hoạt động khác = Thu nhập khác - Chi phí khác Như vậy, xác định kết quả hoạt động kinh doanh là việc xác định và phản ánh kết quả hoạt động kinh doanh và các hoạt động khác trong một kỳ kế toán năm của doanh nghiệp.
SV: Đỗ Gia Hưng Thịnh 5 2023 Khoá luận tốt nghiệp PGS. Lê Thị Thu Hà 1.2 Các phương thức bán hàng trong doanh nghiệp Trong doanh nghiệp thương mại, bán hàng bao gồm 2 phương thức chính là bán buôn và bán lẻ.1 Các phương thức bán buôn Bán buôn là hình thức tiêu thụ hàng hoá theo lô hoặc bán với số lượng lớn cho đơn vị thương nghiệp; nhà cung cấp trung gian và chưa trực tiếp đến tay người tiêu dùng cuối cùng. Có một số phương thức bán buôn sau: • Bán buôn qua kho Là hình thức bán buôn mà trong đó hàng hoá mua về được nhập kho, sau đó được xuất từ kho của doanh nghiệp bán cho người mua buôn dưới 2 hình thức: - Bán buôn qua kho theo hình thức giao hàng trực tiếp: Bên mua cử đại diện đến kho của doanh nghiêp bên bán để trực tiếp lấy hàng, doanh nghiệp bên bán trực tiếp giao hàng cho đai diện bên mua. Sau khi nhận đủ hàng, đại diện bên mua thanh toán tiền hoặc chấp nhận nợ, lúc này hàng hoá được xác định là tiêu thụ.
- Bán buôn qua kho theo hình thức chuyển hàng: Căn cứ vào hợp đồng kinh tế đã ký kết hoặc theo đơn đặt hàng, doanh nghiệp bên bán xuất kho hàng và sử dụng phương tiện vận tải của công ty hoặc thuê ngoài để chuyển hàng đến địa điểm mà bên mua đã quy định trong hợp đồng. Lúc này, hàng hoá vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp bên bán. Quyền sở hữu được chuyển giao cho bên mua chỉ khi bên mua kiểm nhận, thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán số hàng hoá này. • Bán buôn vận chuyển thẳng Là hình thức bán buôn mà doanh nghiêp thương mại sau khi mua hàng hoá về sẽ chuyển bán thẳng cho bên mua mà không qua bước nhập kho.
Phương thức này cũng có thể thực hiên dưới 2 hình thức: - Bán buôn vận chuyển thẳng trực tiếp ( Không tham gia thanh toán ): SV: Đỗ Gia Hưng Thịnh 6 2023 Khoá luận tốt nghiệp PGS. Lê Thị Thu Hà Doanh nghiệp Thương mại mua hàng của bên cung cấp giao bán thẳng cho người mua; Doanh nghiệp chỉ đóng vai trò trung gian môi giới trong quan hệ mua bán với người mua; uỷ nhiệm cho người mua đến nhận hàng và thanh toán với người bán theo hợp đồng kinh tế mà doanh nghiệp đã ký với người bán. Doanh nghiệp Thương mại được hưởng một khoản lệ phí do bên mua hoặc bên bán trả (thường là bên bán trả) theo điều kiên của hợp đồng kinh tế. - Bán buôn vân chuyện chuyển thẳng theo hình thức chuyển hàng ( Có tham gia thanh toán ): Doanh nghiệp thương mại sẽ vừa phải thanh toán tiền mua hàng với người bán, vừa phải thanh toán tiền bán hàng với người mua, nghĩa là đồng thời phát sinh cả hai nghiệp vụ mua hàng và bán hàng.
Doanh nghiệp Thương mại có thể vận chuyển hàng đến kho người mua, giao hàng xong được coi là tiêu thụ. Nếu bên mua tự vận chuyển thì thực hiện giao hàng tay ba tại kho của người bán, sau đó háng hóa được coi là xác định tiêu thụ ngay.2 Các phương thức bán lẻ Là phương thức bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng hoăc tổ chức kinh tế hoặc các đơn vị kinh tế tâp thể mua về mang tính chất tiêu dùng nội bộ. Bán lẻ thường là bán đơn chiếc hoặc bán với số lượng nhỏ, giá bán thường ổn định. Có một số hình thức bán lẻ phổ biện hiện nay như: • Bán lẻ thu tiền trực tiếp: Đây là hình thức bán hàng mà nhận viên bán hàng sẽ trực tiếp thu tiền và giao cho khách hàng.
Sau khi giao dịch thành công, nhân viên bán hàng sẽ tiến hành lập giấy nộp tiền và nộp tiền lại cho thu ngân và kiểm kê lại hàng tồn kho trong ngày để lập báo cáo. • Bán lẻ thu tiền tập trung Là hình thức bán hàng mà trong đó doanh nghiệp tách rời nghiệp vụ giao hàng và nghiệp vụ thu tiền đối với người mua nhằm chuyên môn hoá công tác bán hàng. Mỗi quầy hàng sẽ được bố trí một nhân viên thu ngân và viết hoá đơn hoặc tích kê mua hàng cho khách hàng. Cuối ngày bán hàng, nhân viên này sẽ căn cứ vào hoá đơn tích kê giao hàng SV: Đỗ Gia Hưng Thịnh 7 2023 Khoá luận tốt nghiệp PGS.
Lê Thị Thu Hà cho khách và kiểm kê hàng hoá tồn quầy để xác định số lương hàng đã bán trong ngày để lập báo cáo bán hàng. • Bán hàng tự động Là hình thức bán hàng được áp dụng với một số mặt hàng có thể sử dung với máy bán hàng từ động được đặt tại các nơi công cộng, khách hàng sẽ bỏ tiền trực tiép vào máy và hàng sẽ được đẩy ra cho người mua ngay lập tức. • Bán hàng theo phương thức đặt hàng Là hình thức bán hàng mà khách hàng đặt mua hàng hoá tại quầy hoặc ngay trên ứng dụng điện thoại, doanh nghiệp sẽ cử nhân viên vận chuyển giao hàng đến địa điểm mà người tiêu dùng yêu cầu. • Bán hàng theo phương thức khách hàng tự chọn Đây là hình thức bán hàng khá phổ biến và quen thuộc hiện nay.
Khách hàng sẽ tự chọn hàng hoá đang có nhu cầu và mang đến quầy thu ngân để thanh toán. Nhân viên kiểm tra hàng, tính tiền, lập hoá đơn thanh toán và thu tiền của khách hàng • Bán hàng đại lý Bên chủ hàng ( gọi là bên giao đại lý – gọi tắt là bên A ) sẽ xuất giao sản phẩm, hàng hoá cho bên bên bán đại lý ( gọi là bên nhận đại lý – gọi tắt là bên B ). Số hàng hoá này gọi là “Hàng gửi đi bán” và vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp bên giao đại lý (bên A). Khi bên A nhận được thông báo từ bên B là đã bán được hàng thì lúc này mới ghi nhận sản phẩm được tiêu thụ.
Bên A sẽ ghi nhận được tiền bán hàng hoá vào doanh thu bán hàng và bên B sẽ nhân được hoa hồng đại lý từ bên A theo hơp đồng thoả thuận. Khoản hoa hồng này sẽ là doanh thu của bên B, còn bên A sẽ ghi nhận vào chi phí bán hàng. Đây là hình thức rất phổ biến ở các doanh nghiệp thương mại hiện nay. • Bán hàng trả góp Là hình thức mà người tiêu dùng sẽ chia và trả tiền hàng làm nhiều lần, trong một khoảng thời gian nhất định.
Lần đầu sẽ trả một phần tại thời điểm mua hàng, số còn lại sẽ trả dần trong các kỳ tiếp theo và phải chịu một tỷ lệ lãi theo thoả thuận. SV: Đỗ Gia Hưng Thịnh 8 2023 Khoá luận tốt nghiệp PGS. Lê Thị Thu Hà Ngoài những hình thức bán hàng trên, doanh nghiệp có thể áp dụng hình thức bán hàng khác như hình thức bán hàng trong nội bộ doanh nghiệp, hình thức hàng đổi hàng với doanh nghiệp khác… tương tự như trong các doanh nghiệp công nghiệp.3 Các phương thức thanh toán và hình thức thanh toán trong doanh nghiệp Thanh toán được hiểu là sự chuyển giao tài sản của bên ( cá nhân hoặc tổ chức ) cho bên kia, thường được sử dụng khi trao đổi sản phẩm hoặc dịch vụ trong một giao dịch có ràng buộc pháp lý.