ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP.HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN TP.HỒ CHÍ MINH KHOA: CÔNG TÁC XÃ HỘI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CẤP KHOA Đề Tài: HỖ TRỢ HỌC SINH THPT CẢI THIỆN KỸ NĂNG GIAO TIẾP (ĐIỂN CỨU: TRƯỜNG HỢP HỌC SINH NỮ THPT TẠI TRƯỜNG TH.THPT TRẦN QUỐC TUẤN, TRẢNG BOM, ĐỒNG NAI) SVTT: LƯU THỊ THU MSSV: 0956150076 GVHD: TS. ĐỖ HẠNH NGA Thành Phố Hồ Chí Minh, Năm 2013 MỤC LỤC CHƯƠNG 1. Lý do chọn đề tài. Mục tiêu nghiên cứu.
Đối tượng nghiên cứu và khách thể nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu, thu thập và xử lý thông tin. 11 CÁC KHÁI NIỆM LIÊN QUAN VÀ LÝ THUYẾT TIẾP CẬN.
Lý thuyết tiếp cận. Các khái niệm liên quan. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.TIẾN TRÌNH LÀM VIỆC VỚI CA. 18 1/ Quá trình tiếp nhận, thiết lập quan hệ , tìm hiểu hoàn cảnh.
Trình bày các vấn đề của thân chủ. 29 3/ Phân tích đánh giá, nhận xét. 33 4/ Tiến trình can thiệp. 40 5/ Kết quả và hạn chế, bài học kinh nghiệm.
56 III/ KIẾN NGHỊ. 60 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 155 NHỮNG TỪ VIẾT TẮT 1. GV --------------------------------------------------- Giáo viên 2.
GVCN----------------------------------------------- Giáo viên chủ nhiệm 3. SVTT------------------------------------------------ Sinh viên thực tập 4. NVXH----------------------------------------------- Nhân viên xã hội 5. TH --------------------------------------------------- Tiểu học 6.
TC --------------------------------------------------- Thân chủ 7. THCS ----------------------------------------------- Trung học cơ sở 8. THPT ----------------------------------------------- Trung học phổ thông 9.HCM -------------------------------------------- Thành phố Hồ Chí Minh 1 CHƯƠNG 1. Lý do chọn đề tài.
Giao tiếp là cầu nối giữa người nói với người nghe. Trong gia đình, mọi cá nhân cũng cần trang bị cho mình kỹ năng giao tiếp. Giao tiếp trong gia đình hiệu quả đòi hỏi mỗi người phải biết lắng nghe tốt, biết truyền tải thông điệp đến với nhau mới đảm bảo cuộc sống vui vẻ hạnh phúc. Con cái cần kỹ năng giao tiếp để thấu hiểu tâm lý và có thể giao tiếp cởi mở, dễ dàng chia sẻ cảm xúc với ông bà, cha mẹ.
Ngược lại người lớn cũng phải có kỹ năng giao tiếp để có thể lắng nghe con cái, chia sẻ những suy nghĩ của thế hệ trẻ. Chúng ta thường nghe nhiều đến kỹ năng giao tiếp với các mối quan hệ xung quanh chúng ta như: Thầy cô, bạn bè, bố mẹ, họ hàng, anh chị em…Tuy nhiên, để giao tiếp hiệu quả và thành công với các mối quan hệ ngoài xã hội, trước tiên, chúng ta cần giao tiếp hiệu quả với các thành viên trong gia đình, đặc biệt là bố mẹ, người thân gần gũi và luôn quan tâm, thương yêu chúng ta. Đối với lứa tuổi học sinh trung học phổ thông, mối quan hệ với gia đình và nhà trường, bạn bè là chủ yếu. Bố mẹ chính là người bên cạnh chăm sóc, hỗ trợ tài chính cho các em.
Khi mối quan hệ giữa phụ huynh và học sinh tốt thì học sinh mới có thể học tập tốt và có mối quan hệ tốt với bạn bè. Gia đình cũng sẽ là môi trường đầu tiên và là môi trường thân quen để học sinh trung học phổ thông rèn luyện kỹ năng giao tiếp. Tuy nhiên, không phải bất kỳ học sinh nào cũng có thể giao tiếp tốt với bố mẹ, và trường hợp thân chủ của tôi là một trong những số đó. Thường xuyên bất đồng ý kiến với mẹ, hai mẹ con hay cãi vã, căng thẳng, mâu thuẫn.
Lý do xuất phát từ việc mẹ thân chủ giao tiếp chưa đúng mực với thân chủ và chưa hiểu tâm lý của con. Tuy nhiên, lý do chính là việc thân chủ giao tiếp, nói chuyện hỗn hào với mẹ, chưa biết cách trò chuyện, chia sẻ cùng mẹ và thường xuyên bị giáo viên chủ nhiệm phàn nàn nên khiến cho tình hình giữa 2 hai mẹ con ngày càng căng thẳng. Nhận thấy nhu cầu, mong muốn giảng hòa với mẹ và giảm bớt cẳng thẳng với mẹ, cải thiện giao tiếp với mẹ của mình. Tôi đưa ra kế hoạch can thiệp cụ thể và tiến hành can thiệp để cải thiện kỹ năng giao tiếp của thân chủ.
Hiện tại, chưa có đề tài nào nghiên cứu, hỗ trợ học sinh trung học phổ thông cải thiện kỹ năng giao tiếp, chỉ có các đề tài tìm hiểu về thực trạng giáo dục kỹ năng sống và thử nghiệm một số kỹ năng cơ bản cho học sinh. Tuy nhiên, lại chưa đưa kỹ năng giao tiếp vào. Hiện tại, cũng chưa có thống kê cụ thể nào về thực trạng khó khăn trong giao tiếp của học sinh trung học phổ thông. Qua tìm hiểu vấn đề và khảo sát trước khi can thiệp, nhận thấy mức độ căng thẳng trong giao tiếp và cách giao tiếp chưa phù hợp của học sinh với mẹ của mình, với những người lớn tuổi.
Thân chủ thường xuyên xưng hô với mẹ thiếu chủ vị, gắt gỏng khi nói chuyện với mẹ, thái độ khó chịu, giận lẫy, cau có, thường xuyên hỏi và trả lời trống không, lời nói cộc lốc. Không tập trung nghe lời mẹ nói, không nhìn vào mẹ khi nói chuyện và làm việc riêng hoặc nhìn đi chỗ khác, cách đặt câu hỏi thì khó hiểu, cãi lại mẹ và hay cằn nhằn mẹ. Ngoài ra, thân chủ chưa bao giờ nhận lỗi và xin lỗi mẹ khi làm sai việc gì đó. Cách giao tiếp như vậy sẽ gây ảnh hưởng lớn tới mối quan hệ giữa mẹ và con cái.
Nếu tình trạng đó xảy ra lâu dài, thường xuyên và không được khắc phục, hỗ trợ thì có thể khiến mối quan hệ gia đình căng thẳng, xung đột. Còn học sinh cũng sẽ không biết cách ứng xử và giao tiếp. Chính vì những lý do trên, tôi quyết định chọn đề tài : “Hỗ trợ học sinh THPT cải thiện kỹ năng giao tiếp” (Điển cứu: Trường hợp học sinh nữ THPT tại Trường TH.THPT Trần Quốc Tuấn, Trảng Bom, Đồng Nai) 3 II. Mục tiêu nghiên cứu.
Mục tiêu tổng quát. Sử dụng phương pháp công tác xã hội cá nhân để hỗ trợ một học sinh nữ trung học phổ thông ( Em N.H, học sinh lớp 11, trường TH.THPT Trần Quốc Tuấn, Đồng Nai) cải thiện kỹ năng giao tiếp với mẹ của mình. Mục tiêu cụ thể. - Thực hiện các bước trong tiến trình công tác xã hội cá nhân với trường hợp em N.
- Áp dụng một số phương pháp can thiệp giúp thân chủ giải quyết vấn đề. Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài Đề tài: “ Thử nghiệm và đánh giá vai trò của việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trung học cơ sở” của nhóm sinh viên khoa công tác xã hội, trường Đại học Khoa học Xã hội Và Nhân văn Tp.HCM, chủ nhiệm đề tài là Trần Văn Khánh. Đề tài này đề cập đến khái niệm kỹ năng sống, phân loại kỹ năng sống, phương pháp giáo dục chủ động, thực trạng kỹ năng sống của học sinh trung học cơ sở và những mong muốn của học sinh trung học cơ sở về giáo dục kỹ năng sống và tiến hành thử nghiệm. Trong bài có nhắc đến kỹ năng giao tiếp nhưng khi tiến hành thử nghiệm thì lại chưa tiến hành thử nghiệm kỹ năng giao tiếp.
Kỹ năng giao tiếp là một trong những kỹ năng quan trọng và cần thiết cho học sinh. Giao tiếp tốt là tiền đề để phát triển những kỹ năng khác. Tuy nhiên đề tài này lại chưa thực hiện thử nghiệm kỹ năng này. Đề tài: “ Thực trạng Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trung học cơ sở” do Mai Thị Kim Anh làm chủ nhiệm đề tài.
Đề tài này đã khảo sát thực trạng tại một số trường trung học cơ sở (THCS) phát hiện được những mặt 4 tích cực, những mặt còn hạn chế, bất cập trong tổ chức giáo dục kỹ năng sống (GDKNS) cho HS, trên cơ sở đó đề xuất những kiến nghị hợp lý nhằm nâng cao hiệu quả công tác GDKNS cho học sinh (HS) ở trường THCS. Đề tài có nhắc đến nhóm kỹ năng giao tiếp gồm: kỹ năng phản hồi, lắng nghe; kỹ năng trình bày suy nghĩ, ý tưởng; kỹ năng ứng xử, giao tiếp; kỹ năng thể hiện sự cảm thông. Tuy nhiên, đề tài này chỉ tìm hiểu dừng lại ở đối tượng học sinh THCS mà chưa tìm hiểu về việc GDKNS cho HS THPT. Đề tài cũng chỉ tìm hiểu hiện trạng, phân tích, nhận định và đánh giá chứ chưa đưa ra được phương án cụ thể để khắc phục những mặt còn hạn chế trong việc GDKNS hiện nay tại các trường THCS.
Đề tài: “ Kỹ năng tự nhận thức của học sinh THPT hiện nay” do Th.S Nguyễn Thị Hiền làm chủ nhiệm. Đề tài đã nêu tổng quan các hướng nghiên cứu cơ bản về kỹ năng tự nhận thức hiện nay, đưa ra một số khái niệm cơ sở của đề tài: kỹ năng, nhận thức, tự nhận thức, kỹ năng tự nhận thức, học sinh THPT. Đề tài đã đưa ra nội dung và tiêu chí nhận biết kỹ năng tự nhận thức: Kỹ năng tự nhận thức theo quan niệm của trí tuệ cảm xúc gồm 3 nội dung cơ bản: nhận thức cảm xúc, tự đánh giá bản thân và thể hiện sự tự tin; Các mức độ của kỹ năng tự nhận thức: gồm 5 mức độ phát triển của kỹ năng tự nhận thức của học sinh THPT; Các yếu tố ảnh hưởng đến kỹ năng tự nhận thức của học sinh THPT gồm các yếu tố chủ quan như: độ tuổi, giới tính, khả năng nhận thức, quá trình tự rèn luyện cá nhân. Vận dụng những nghiên cứu về lý luận, bước đầu tiến hành điều tra và đánh giá thực trạng kỹ năng tự nhận thức của học sinh THPT tại một số trường trên địa bàn thành phố Hà Nội.
Phân tích một số yếu tố chủ quan ( độ tuổi, giới tính, học lực) ảnh hưởng đến kỹ năng tự nhận thức của học sinh THPT hiện nay. Qua khảo sát thực trạng kỹ năng tự nhận thức của học sinh tại 2 trường THPT trên địa bàn Hà Nội cho thấy: các em nhận thức được đầy đủ về các đặc điểm và vấn đề của bản thân, có khả năng giải quyết các vấn đề của bản thân. Sự nhận định của giáo viên cũng tương đồng với kết quả tự đánh giá của học sinh. Trên cơ sở lý luận và thực tiễn, đề tài đã đưa ra một số kiến nghị 5 góp phần cải thiện hiệu quả việc thực hiện giáo dục kỹ năng này trong trường THPT hiện nay.
Tuy nhiên, đề tài này chỉ tập trung vào kỹ năng tự nhận thức còn kỹ năng giao tiếp lại chưa được quan tâm tới trong khi đó, kỹ năng giao tiếp là bước đệm đầu tiên cần có để giúp học sinh có thể hoàn thiện bản thân và hỗ trợ những kỹ năng khác. Sáng kiến kinh nghiệm: “Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh lớp 10 thông qua tổ chức các hoạt động ngoại khóa địa lí ở trường THPT” của Th.
