Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ KÊNH PHÂN PHỐI SÀN THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ 1. Kênh phân phối 1. Khái niệm, vai trò, chức năng của kênh phân phối Phân phối là những hoạt động khác nhau của doanh nghiệp nhằm đưa sản phẩm đến tay người tiêu dùng mà doanh nghiệp muốn hướng đến. Phân phối hàng hoá bao gồm các nhiệm vụ liên quan đến việc xác lập kế hoạch thực hiện và kiểm soát các dòng lưu chuyển nguyên vật liệu cũng như thành phẩm từ nơi sản xuất đến nơi tiêu thụ đáp ứng hàng hoá dịch vụ với nhu cầu của người tiêu dùng ở một mức nào đó.
Theo Kotler và Amstrong (2018) [21], kênh phân phối là tập hợp các cá nhân hay công ty tự gánh vác hay chuyển giao cho một ai đó quyền sở hữu đối với một hàng hoá cụ thể hay một dịch vụ trong quá trình tiêu thụ từ nhà sản xuất đến người tiêu dùng. Phạm Thị Thanh Hồng (2016) [14] cho rằng, kênh phân phối là hệ thống phân phối nhằm đưa hàng hóa tới tay người mua và kênh phân phối có thể là truyền thống (offline) hoặc trực tuyến (thương mại điện tử)… Phân phối là công cụ quan trọng nối liền giữa sản xuất và tiêu dùng, tạo nên sự cân bằng giữa cung và cầu. Theo nghĩa đó thì phân phối chính là hoạt động sáng tạo ra dịch vụ cho xã hội. Phân phối giảm bớt đầu mối giao dịch và thực hiện tiết kiệm nhiều tầng cho nhà sản xuất.
Làm thỏa mãn tốt hơn các nhu cầu cho người tiêu dùng, do đòi hỏi ngày càng cao, tỉ mỉ và chính xác những yêu cầu dịch vụ tiêu dùng hàng hóa theo xu hướng cá nhân hóa thị trường. Phân phối giữ vai trò quan trọng trong doanh nghiệp, nó là chìa khóa để thiết lập chiến lược marketing. Tạo nên sự nhất quán, đồng bộ và hiệu quả 6 Luan van giữa các chính sách sản phẩm, chính sách giá cả, chính sách tuyên truyền, khuyến mãi và xúc tiến bán hàng. Do đó một chính sách phân phối hợp lý sẽ làm cho quá trình kinh doanh an toàn, tăng cường được quá trình liên kết trong kinh doanh, làm cho quá trình lưu thông hàng hóa nhanh chóng và hiệu quả.
Hệ thống kênh phân phối có những chức năng cơ bản như sau: - Chức năng thông tin thị trường: Liên quan đến việc thu nhập, phân tích và phân phối tất cả các thông tin cần thiết cho lập kế hoạch thực hiện và kiểm tra các hoạt động phân phối. - Chức năng cổ động: Triển khai và phổ biến những thông tin có sức thuyết phục về sản phẩm nhằm thu hút khách hàng. - Chức năng cân đối: Định dạng nhu cầu và phân phối sản phẩm thích ứng với nhu cầu của khách hàng. Bao gồm sản xuất, xếp hàng, tập hợp và đóng gói.
- Chức năng thương lượng: Cố gắng để đạt được sự thỏa thuận cuối cùng về giá cả và những điều kiện khác liên quan để có thể thực hiện được việc chuyển giao quyền sở hữu hay việc sử dụng sản phẩm. - Chức năng vận tải: Nghĩa là hàng hóa qua kênh được chuyển từ vị trí này sang vị trí khác nhờ đó mà giảm được mâu thuẫn về không gian giữa sản xuất và tiêu dùng. - Chức năng lưu kho: Liên quan đến việc dự trữ hàng hóa trong kho của các nhà kinh doanh cho đến khi người tiêu dùng cần nhằm đảm bảo sự ăn khớp giữa sản xuất và tiêu dùng và thỏa mãn nhu cầu khách hàng đúng thời gian. Để xây dựng kênh phân phối mới, bao gồm các bước cơ bản như sau: -Bước 1: Phân tích khách hàng mục tiêu -Bước 2: Xác định mục tiêu kênh phân phối.
-Bước 3: Liệt kê các kênh phân phối -Bước 4: Đánh giá các phương án và lựa chọn giải pháp phù hợp -Bước 5: Chăm sóc và phát triển sau khi xây dựng kênh phân phối. Các mô hình kênh phân phối a, Kênh phân phối trực tiếp Kênh phân phối trực tiếp là kênh phân phối chỉ có 2 thành phần tham gia duy nhất là nhà sản xuất và người tiêu dùng. Thành phẩm sau khi được sản xuất bởi doanh nghiệp sẽ được vận chuyển hay cung cấp trực tiếp đến tay người tiêu dùng. Từ đầu đến cuối quá trình phân phối không có sự xuất hiện hay tham gia của trung gian phân phối.
Người tiêu Nhà sản xuất dùng Hình 1.1: Mô hình kênh phân phối trực tiếp Nguồn: Minh họa của tác giả Hình thức phân phối này được sử dụng trong trường hợp các nhóm tiêu dùng có đơn đặt hàng hoặc tiêu dùng có tính chất nội bộ, phạm vi mua hàng nhỏ hẹp. Ưu điểm của mạng lưới này là đẩy nhanh tốc độ lưu thông của sản phẩm, nâng cao được sự chủ động của doanh nghiệp trong các quyết định phân phối và thu được lợi nhuận cao. Nhưng nó bị hạn chế vì quá trình quản lý khá phức tạp, nguồn gốc và nguồn nhân lực của công ty bị phân tán, cần xây dựng thêm các hạ tầng cơ sở để bán sản phẩm. b, Kênh phân phối một cấp Kênh phân phối một cấp sử dụng nhà bán lẻ làm trung gian phân phối.
Doanh nghiệp sau khi sản xuất hàng hoá sẽ phân phối đến các nhà bán lẻ, sau đó các nhà bán lẻ sẽ bán lại cho những người tiêu dùng. Nhà sản Người tiêu Nhà bán lẻ xuất dùng Hình 1.2: Mô hình kênh phân phối một cấp Nguồn: Minh họa của tác giả 8 Luan van Ưu điểm của loại hình này là một mặt vẫn phát huy được những ưu thế của loại hình kênh trực tiếp, mặt khác giải phóng cho nhà sản xuất chức năng lưu thông để chuyên môn hoá và phát triển năng lực sản xuất của mình, đảm bảo trình độ xã hội hóa cao, ổn định và hợp lý trong phân phối hàng hoá tới tay người tiêu dùng. Tuy nhiên loại hình này vẫn bị hạn chế ở chỗ loại hình này chưa phát huy triệt để các ưu thế của phân công lao động xã hội trình độ cao, các nhà sản xuất hoặc người bán lẻ phải kiêm luôn chức năng thương mại bán buôn. Vì vậy loại hình này chỉ áp dụng có hiệu quả với một số kiểu cơ sở bán lẻ nhất định, một số mặt hàng đơn giản xác định trong những khoảng các không gian so với điểm phát luồng hàng nhất định của người tiêu dùng xác định.
c, Kênh phân phối hai cấp Loại hình kênh hai cấp được sử dụng phổ biến trong công nghiệp hàng tiêu dùng, hàng hoá được phân phối qua các nhà bán sỉ – bán lẻ. Chính vì thế làm cho quá trình lưu thông hàng hoá và lưu chuyển vốn nhanh, làm tăng thêm giá trị hàng hoá trong quá trình lưu thông trước khi đến tay người tiêu dùng. Với những lợi thế trên, kênh này có thể phân phối trên một phạm vi rộng, tuy nhiên cũng kèm theo sự phức tạp và khó quản lý hơn. Nhà sản Nhà bán Nhà bán Người xuất sỉ lẻ tiêu dùng Hình 1.3: Mô hình kênh phân phối hai cấp Nguồn: Minh họa của tác giả d, Kênh phân phối ba cấp Là kênh dài dạng đầy đủ, nhà sản xuất thường sử dụng đại lý, hoặc môi giới nhằm thay thế cho tổ chức tiêu thụ của mình với tư cách của nhà trung gian bán buôn hàng hóa.
Thường sử dụng loại kênh này để mở rộng thị trường, các thị trường xuất khẩu. 9 Luan van Nhà sản xuất Thông tin Thông tin Người tiêu Môi giới T Nhà bán sỉ Nhà bán lẻ dùng Hình 1.4: Mô hình kênh phân phối ba cấp Nguồn: Minh họa của tác giả Loại kênh này có ưu điểm là đáp ứng tốt nhu cầu phân công lao động xã hội giữa sản xuất và tiếp thị, tiêu thụ hàng hóa. Làm cho sự chuyên môn hoá sản xuất cao, tuy nhiên đổi lại cơ cấu các mặt hàng sẽ trở nên phức tạp, hàng trong lưu thông phải qua nhiều trung gian nên giá trị hàng hóa sẽ tăng. Cần lưu ý rằng lúc này thì qui mô loại hình kênh sẽ lớn, vai trò điều chỉnh luồng lưu thông hàng hóa của nhà bán sỉ sẽ cao nên loại hình này chứa đựng nhiều mạo hiểm và rủi ro chi phí trong quá trình phân phối.
Chưa kể đến trường hợp nhà sản xuất thu thập, xử lý thông tin chậm và kém chính xác dẫn đến nguồn hàng hóa cung ứng bị ảnh hưởng. e, Kênh phân phối da cấp Kênh phân phối đa cấp là kênh phân phối mà trong đó, ngoại trừ doanh nghiệp hoặc nhà sản xuất, các thành phần tham gia còn lại vừa đóng vai trò kênh phân phối trung gian vừa là người tiêu dùng sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ được cung cấp. 10 Luan van Nhà sản xuất Trung gian-người Trung gian-người tiêu dùng A tiêu dùng B Trung gian-người Trung gian-người Trung gian-người Trung gian-người tiêu dùng C tiêu dùng D tiêu dùng E tiêu dùng F Hình 1.5: Mô hình kênh phân phối đa cấp Nguồn: Minh họa của tác giả Ưu điểm của kênh phân phối đa cấp tiết kiệm được chi phí quảng bá sản phẩm, tuy nhiên nhược điểm lớn là rất khó quản lý thông tin, và dễ bị biến tướng với các mục đích tiêu cực. f, Kênh phân phối hiện đại Kênh phân phối hiện đại là một dạng kênh phân phối gián tiếp, vẫn tồn tại ba thành phần tham gia là nhà sản xuất, kênh phân phối trung gian và người tiêu dùng.
Tuy nhiên, trong trường hợp này, nhà sản xuất và các kênh phân phối trung gian sẽ trực tiếp phối hợp với nhau. Từ đó sản phẩm sẽ được phân phối trực tiếp đến khách hàng cuối cùng. Một trong những thành tựu của mô hình kênh phân phối hiện đại là việc ra đời các hệ thống siêu thị trong thế kỷ 20. Với việc đa dạng mẫu mã sản phẩm, phong cách phục vụ hiện đại, chuyên nghiệp.
Mô hình này đã thu hút được sự quan tâm rất lớn của người tiêu dùng cũng như các nhà sản xuất, đồng thời phát triển mạnh trên phạm vi toàn cầu cho đến ngày hôm nay. 11 Luan van Tuy nhiên, bước sang đầu thế kỷ 21, cùng với sự bùng nổ của thời đại công nghệ thông tin và sự phát triển nhanh chóng của internet, chuyển đổi số được đưa vào các kênh phân phối hiện đại đã tạo ra những nền tảng thương mại điện tử với quy mô toàn cầu, giúp người mua tiếp cận nhanh hơn, tiện lợi hơn với nguồn hàng hóa đa dạng trên khắp thế giới với các tên tuổi dẫn đầu như Amazon, Ebay, Alibaba… Đây thực sự là một cuộc cách mạng trong ngành phân phối sản phẩm và dịch vụ tiêu dùng. Sàn thương mại điện tử 1.