Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG NHẬP KHẨU HÀNG HÓA 1.1 Khái quát chung về nhập khẩu 1.1 Khái niệm nhập khẩu Nhập khẩu là hoạt động kinh doanh buôn bán trên phạm vi quốc tế, là quá trình trao đổi hàng hoá giữa các quốc gia dựa trên nguyên tắc trao đổi ngang giá lấy tiền tệ là môi giới. Nó không phải là hành vi buôn bán riêng lẻ mà là một hệ thống các quan hệ buôn bán trong một nền kinh tế có cả tổ chức bên trong và bên ngoài. Theo khoản 1 điều 28, Luật Thương mại năm 2005, khái niệm nhập khẩu được định nghĩa như sau: “ Nhập khẩu hàng hóa là việc hàng hoá được đưa vào lãnh thổ Việt Nam từ nước ngoài hoặc từ khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật.2 Vai trò của hoạt động nhập khẩu *Đối với nền kinh tế: Nhập khẩu là một trong hai hoạt động cấu thành ngoại thương. Nhập khẩu là việc mua hàng hoá, nguyên vật liệu, dịch vụ từ nước ngoài mà trong nước không có sẵn hoặc thiếu hụt về để nhằm phục vụ nhu cầu của người tiêu dùng trong nước nói chung và doanh nghiệp nói riêng nhằm thu lại được lợi.
Nhập khẩu phản ánh được sự liên kết, gắn bó của nền kinh tế của nước này đối với nền kinh tế toàn cầu. Hiện nay các quốc gia không còn cạnh tranh quyết liệt với nhau mà chuyển sang hướng đối thoại để có thể hoà nhập nền kinh tế của một quốc gia với nền kinh tế thế giới. Chính vì vậy vai trò của hoạt động nhập khẩu trở nên quan trọng và không thể thiếu. - Bổ sung các hàng hoá mà trong nước không sản xuất được hoặc tình hình sản xuất trong nước không đáp ứng đủ nhu cầu của người dân.
- Nhập khẩu tạo ra sự chuyển giao công nghệ, do đó tạo ra sự phát triển vượt bậc của sản xuất xã hội, tiết kiệm chi phí và thời gian, tạo ra sự đồng đều về trình độ phát triển trong xã hội. - Nhập khẩu giúp nền kinh tế được thúc đẩy nhanh chóng quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế sang hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. - Nhập khẩu đảm bảo nguyên liệu đầu vào cho quá trình sản xuất, giúp cho sản lượng sản xuất kinh doanh tăng lên, nhập khẩu đảm bảo về công nghệ và thiết bị hiện đại cho sản xuất. Không những vậy hoạt động nhập khẩu còn giúp cho người tiêu 4 Luan van dùng tiếp cận với đa dạng các mặt hàng với chất lượng và giá thành khác nhau, điều đó giúp cho người tiêu dùng có đa dạng sự lựa chọn.
- Nhập khẩu xóa bỏ tình trạng độc quyền, giúp mở cửa nền kinh tế, phá vỡ nền kinhtees đóng, chế độ tự cung tự cấp. - Nhập khẩu dễ dàng giải quyết được những nhu cầu đặc biệt ví dụ như hàng hoá hiếm, quý giá hay hàng hoá trong nước chưa đủ khoa học kỹ thuật để sản xuất. - Nhập khẩu là cầu nối giữa nền kinh tế trong và ngoài nước, giúp phân công lao động và hợp tác quốc tế, các doanh nghiệp có thể phát huy được hết lợi thế của mình trên cơ sở chuyên môn hoá. *Đối với doanh nghiệp: Hoạt động nhập khẩu rất quan trọng trong quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Hoạt động nhập khẩu cung cấp yếu tố đầu vào trong quá trình sản xuất. Khi mà doanh nghiệp muốn sản xuất hay kinh doanh một mặt hàng nào đó mà yếu tố nguyên vật liệu sản xuất trong nước chưa đáp ứng đủ nhu cầu của doanh nghiệp ví dụ như thiếu hụt hay trong nước chưa thể sản xuất hoặc không có sẵn thì hoạt động nhập khẩu xuất hiện và có vai trò lớn. Vì vậy, đối với một doanh nghiêp trước khi sản xuất kinh doanh một mặt hàng cần nghiên cứu một cách kỹ càng về mặt hàng cần nhập khẩu để đáp ứng được nhu cầu thị trường nói chung và doanh nghệp nói riêng. Hoạt động nhập khẩu giúp tiết kiệm được chi phí và thời gian sản xuất qua việc nhập khẩu các máy móc, dây chuyền sản xuất với công nghệ hiện đại.
Điều này tạo cho doanh nghiệp một sản phẩm chất lượng, giá thành hợp lý và tối ưu hoá được chi phí nhân công do máy móc có thể giảm được phần nào sức lao động của con người. Hoạt động nhập khẩu giúp tăng năng suất lao động. Nếu một doanh nghiệp 100% tạo ra sản phẩm bằng sức lao động của con người mà không phụ thuộc vào máy móc, dây chuyền sản xuất thì năng suất lao động rất thấp, không có hiệu quả. Nhưng ngược lại, khi có hoạt động nhập khẩu các doanh nghiệp có thể nâng cao, đổi mới công nghệ tiên tiến hơn khi đó năng suất lao động hiệu quả hơn.
Nhập khẩu cũng tạo ra sự cạnh tranh giữa hàng nội địa và hàng ngoại, điều này làm cho các doanh nghiệp trong nước có động lực hơn để vươn lên để có thể cạnh tranh được với hàng ngoại, giúp cho xã hội ngày càng phát triển và có thể phân loại được các đơn vị sản xuất có tiền năng, năng suất và chất lượng tốt. Hoạt động nhập khẩu giúp cho quá trình sản xuất tăng lên hơn nhờ việc đảm bảo nguyên vật liệu đầu vào, tạo công ăn việc làm cho người lao động trong nước nhờ đó góp phần cải thiện và nâng cao đời sống của nhân dân. 5 Luan van Nhập khẩu giúp hoạt động xuất khẩu được thúc đẩy, hoạt động nhập khẩu giúp nâng cao chất lượng của sản phẩm lên, nhờ đó hàng hoá được xuất khẩu ra nước ngoài mang nhãn hiệu Việt Nam có chất lượng tốt và được tin dùng hơn. Tóm lại, chúng ta có thể thấy vai trò của hoạt động nhập khẩu là không thể thiếu và hết sức quan trọng, nhất là các nước đang phát triển, đặc biệt ở đây là Việt Nam.
Hoạt động nhập khẩu đã cải thiện đời sống kinh tế, các lĩnh vực phát triển hơn, tiếp thu được kinh nghiệm và công nghệ hiện đại từ khác nước phát triển khác.3 Các hình thức nhập khẩu *Nhập khẩu trực tiếp Đối với hình thức này thì người mua và người bán hàng hóa trực tiếp giao dịch với nhau, quá trình mua và bán không hề ràng buộc lẫn nhau. Bên mua có thể mua mà không bán và ngược lại. Nhập khẩu trực tiếp được tiến hành khá đơn giản. Trong đó, bên nhập khẩu muốn ký kết được hợp đồng kinh doanh nhập khẩu thì phải nghiên cứu thị trường, tìm kiếm đối tác phù hợp, ký kết và thực hiện hợp đồng, tự bỏ vốn, chịu mọi rủi ro và chi phí trong giao dịch… *Nhập khẩu ủy thác Nhập khẩu ủy thác được hiểu là hoạt động dịch vụ thương mại theo đó chủ hàng thuê một đơn vị trung gian thay mặt và đứng tên nhập khẩu hàng hóa bằng hợp đồng ủy thác.
Nói một cách dễ hiểu hơn, các doanh nghiệp trong nước có vốn ngoại tệ riêng và có nhu cầu nhập khẩu một loại hàng hóa nào đó, tuy nhiên lại không được phép nhập khẩu trực tiếp, hoặc gặp khó khăn trong quá trình giao dịch với đối tác nước ngoài thì sẽ thuê các doanh nghiệp có chức năng thương mại quốc tế tiến hành nhập khẩu cho mình. Trường hợp người nhập khẩu là cá nhân không có đăng ký kinh doanh/hộ kinh doanh theo nhà nước quy định là không đủ điều kiện nhập khẩu chính ngạch ( đứng tên trên tờ khai hải quan) vì vậy họ thường thuê dịch vụ nhập khẩu ủy thác để đứng tên trên tờ khai hải quan. Trách nhiệm của bên nhận ủy thác là phải cung cấp thông tin về thị trường, giá cả, khách hàng, những điều kiện có liên quan đến đơn hàng được ủy thác, ký kết hợp đồng và thực hiện các thủ tục liên quan đến nhập khẩu. Với hình thức này, doanh nghiệp thực hiện nghiệp vụ nhập khẩu ủy thác không phải bỏ vốn, không cần xin hạn ngạch cũng như không phải tìm kiếm đối tác, giá cả… Đổi lại bên ủy thác sẽ trả phí dịch vụ cho bên nhận ủy thác nhập khẩu.
6 Luan van *Buôn bán đối lưu Buôn bán đối lưu có thể được coi là một phương thức thanh toán trong thương mại quốc tế, được sử dụng chủ yếu trong các giao dịch mua bán với chính phủ những nước đang phát triển. Hàng hóa và dịch vụ được đổi lấy hàng hóa và dịch vụ khác có giá trị tương đương. Trong phương thức này, chỉ với 1 hợp đồng doanh nghiệp có thể tiến hành đồng thời cả hai hoạt động trọng điểm là xuất khẩu và nhập khẩu. Lượng hàng hóa giao đi và hàng nhận về có giá trị tương đương nhau.
Do đó, doanh nghiêp xuất khẩu được tính vào cả kim ngạch xuất khẩu và doanh thu trên hàng hóa nhập khẩu. *Tạm nhập tái xuất Tạm nhập tái xuất là hình thức mà thương nhân Việt Nam nhập khẩu tạm thời hàng hóa vào Việt Nam, nhưng sau đó lại xuất khẩu chính hàng hóa đó ra khỏi Việt Nam sang một nước khác. Hình thức này là tiến hành nhập khẩu hàng hóa nhưng không để tiêu thụ trong nước mà để xuất khẩu sang một nước thứ ba nhằm thu lợi nhuận. Giao dịch này bao gồm cả nhập khẩu và xuất khẩu với mục đích thu lại lượng ngoại tệ lớn hơn số vốn ban đầu đã bỏ ra.
Khi tiến hành tạm nhập tái xuất, doanh nghiệp cần tiến hành đồng thời hai hợp đồng riêng biệt, gồm: hợp đồng mua hàng ký với thương nhân nước xuất khẩu và hợp đồng bán hàng ký với thương nhân nước nhập khẩu. Lưu ý, có trường hợp gần giống như tạm nhập tái xuất, nhưng hàng hóa được chuyển thẳng từ nước bán hàng sang nước mua hàng, mà không làm thủ tục nhập khẩu vào Việt Nam và không làm thủ tục xuất khẩu ra khỏi Việt Nam. Đó gọi là hình thức chuyển khẩu. *Nhập khẩu gia công Là hình thức mà bên nhận gia công của Việt Nam nhập khẩu nguyên vật liệu từ người thuê gia công ở nước ngoài, theo hợp đồng gia công đã ký kết.
Chẳng hạn như doanh nghiệp dệt may, giầy da của Việt Nam nhập nguyên phụ liệu từ Mỹ để sản xuất hàng gia công cho đối tác Mỹ.4 Hoàn thiện hoạt động nhập khẩu *Khái niệm: Theo từ điển tiếng Việt (GS Hoàng Phê, NXB Từ điển Bách Khoa), hoàn thiện có nghĩa là tốt và đầy đủ đến mức không cần phải làm gì thêm nữa. Theo từ điển tiếng Việt phổ thông (Viện ngôn ngữ học), hoàn thiện có nghĩa là trọn vẹn, đầy đủ và tốt lành. Vì vậy có thể hiểu hoàn thiện hoạt động nhập khẩu là các hành động nhằm giúp cho hoạt động nhập khẩu trở nên tốt, đầy đủ và hoàn hảo hơn.