CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC TRONG DOANH NGHIỆP 1. Các khái niệm cơ bản 1. Khái niệm nguồn nhân lực Nguồn nhân lực: Nguồn lực con người, là một trong những nguồn lực quan trọng nhất của sự phát triển kinh tế và xã hội.
Khái niệm nguồn nhân lực có thể đưa ra dưới nhiều góc độ khác nhau: Theo giáo trình Nguồn nhân lực; trường Đại học Lao động - Xã hội thì nguồn nhân lực được định nghĩa như sau: - “Nguồn nhân lực bao gồm toàn bộ dân cư có khả năng lao động”. Khái niệm này chỉ nguồn nhân lực với tư cách là nguồn cung cấp sức lao động cho xã hội.25] - “Nguồn nhân lực được hiểu theo nghĩa hẹp hơn, bao gồm nhóm dân cư trong độ tuổi lao động có khả năng lao động”. Khái niệm này chỉ khả năng đảm đương lao động chính của xã hội - “Nguồn nhân lực là nguồn lực con người có khả năng sáng tạo ra của cải vật chất và tinh thần cho xã hội được biểu hiện ra là số lượng và chất lượng nhất định tại một thời điểm nhất định” [13, tr. Theo cách hiểu này thì nguồn nhân lực là một phạm trù dùng để chỉ sức mạnh tiềm ẩn của dân cư, khả năng huy động tham gia vào quá trình tạo ra của cải vật chất và tình thần cho xã hội trong hiện tại cũng như tương lai.
Có thể nói, Nguồn nhân lực là tổng thể các tiềm năng lao động của một tổ chức, một địa phương, một quốc gia trong thể thống nhất hữu cơ năng lực xã hội (Thể lực, trí lực, nhân cách) và tính năng động xã hội của con người thuộc các nhóm đó, nhờ tính thống nhất mà nguồn lực con người biến thành nguồn vốn con người đáp ứng yêu cầu phát triển. Nguồn nhân lực, theo cách tiếp cận mới, có nội hàm rộng hơn bao gồm các yếu tố cấu thành về số lượng, tri thức, khả năng nhận thức và tiếp thu kiến thức, tính năng động xã hội, sức sáng tạo, truyền thống lịch sử và văn hoá. Các khái niệm trên cho thấy nguồn lực con người không chỉ đơn thuần là lực lượng lao động đã có và sẽ có, mà còn bao gồm sức mạnh của thể chất, trí tuệ, tinh thần của các cá nhân trong một cộng đồng, một quốc gia được đem ra hoặc có khả năng đem ra sử dụng vào quá trình phát triển xã hội. Những khái niệm trên đây chỉ là nguồn nhân lực ở phạm vi vĩ mô của nền kinh tế.
Trong 8 phạm vi doanh nghiệp, nguồn nhân lực được hiểu như sau:“Nguồn nhân lực của một doanh nghiệp bao gồm: Tất cả những người lao động làm việc trong tổ chức đó, còn nhân lực được hiểu là nguồn lực của mỗi con người mà nguồn lực này gồm có thể lực và trí lực” [10, tr. Khái niệm đào tạo nguồn nhân lực “Đào tạo được hiểu là các hoạt động học tập nhằm giúp cho người lao động tiếp thu và rèn luyện các kỹ năng cần thiết để thực hiện có hiệu quả hơn chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của mình” [10, tr. Theo Tác giả Lê Thanh Hà: “Đào tạo là một quy trình có hoạch định và có tổ chức nhằm tăng kết quả thực hiện công việc“ [11,tr. Với cách hiểu này, việc đào tạo phải được thiết kế sao cho thỏa mãn được nhu cầu đã xác định, có phân công vai trò và trách nhiệm của những người đã tham gia và có xác định mục tiêu rõ ràng.
Đào tạo trong tổ chức có bốn dạng cơ bản: đào tạo mới, đào tạo lại, đào tạo bổ sung và đào tạo nâng cao. Theo tác giả, từ những khái niệm, quan điểm trên về đào tạo, có thể hiểu: “Đào tạo nguồn nhân lực là quá trình tác động, dạy và rèn luyện con người thông qua việc tổ chức truyền thụ tri thức và những kinh nghiệm lịch sử xã hội của loài người để gây dựng họ trở thành người có hiểu biết đạt đến một trình độ chuyên môn nghề nghiệp nhất định, có khả năng đảm nhân một sự phân công lao động xã hội trong thời kỳ phát triển kinh tế - xã hội” [5,tr 45]. Theo tác giả Nguyễn Tiệp "Đào tạo nguồn nhân lực là quá trình thúc đẩy phát triển nguồn lực con người tri thức, phát triển các kỹ năng và các phẩm chất lao động mới, thúc đẩy sáng tạo thành tựu khoa học- công nghệ mới, bảo đảm cho sự vận động tích cực các ngành nghề, lĩnh vực và toàn xã hội. Quá trình đào tạo làm biến đổi nguồn nhân lực cả về số lượng, chất lượng và cơ cấu nhằm phát huy, khơi dậy những tiềm năng con người; phát triển toàn bộ và từng bộ phận trong cấu trúc nhân cách; phát triển cả về năng lực vật chất và tinh thần, tạo dựng và ngày càng nâng cao, hoàn thiện cả về đạo đức và tay nghề, cả về tâm hồn và hành vi từ trình độ chất lượng này đến lên trình độ chất lượng khác cao hơn, toàn diện hơn, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu nhân lực cho CNH,HĐH đất nước" [8,tr 34] 1.
Khái niệm công tác đào tạo nguồn nhân lực Công tác đào tạo nguồn nhân lực được hiểu “Là một quá trình bao gồm việc xác định nhu cầu đào tạo, xây dựng quá trình đào tạo, triển khai thực 9 hiện đào tạo và đánh giá quá trình đào tạo nhằm thực hiện mục tiêu của doanh nghiệp” [11, tr. Thực hiện tốt công tác đào tạo nguồn nhân lực là điều kiện quyết định để các doanh nghiệp có thể đứng vững và thắng lợi trong môi trường cạnh tranh. Do đó, trong các doanh nghiệp, công tác đào tạo cần phải được thực hiện một cách có tổ chức và có kế hoạch. Vai trò và Ý nghĩa của đào tạo nguồn nhân lực trong doanh nghiệp Có nhiều lý do để nói rằng công tác đào tạo là quan trọng và cần được quan tâm đúng mức trong doanh nghiệp, trong đó có ba lý do chủ yếu là: - Thứ nhất, để đáp ứng yêu cầu công việc của doanh nghiệp hay chính là đáp ứng nhu cầu tồn tại và phát triển của doanh nghiệp.
- Thứ hai, để đáp ứng nhu cầu học tập, phát triển của người lao động. - Thứ ba, đào tạo là những giải pháp có tính chiến lược tạo ra lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp. Không kể doanh nghiệp thuộc lĩnh vực nào hay quy mô như thế nào,việc đào tạo nhằm đúng vào nhu cầu của doanh nghiệp, luôn mang lại những lợi ích đáng kể cho doanh nghiệp, chúng ta có thể chia ra hai nhóm lợi ích sau: - Những lợi ích hữu hình bao gồm: tăng sản lượng, giảm chi phí, tiết kiệm thời gian, tăng chất lượng sản phẩm và dịch vụ. - Những lợi ích vô hình như: cải thiện thói quen làm việc, cải tiến thái độ và hành vi thực hiện công việc, tạo ra môi trường làm việc tốt hơn, tạo điều kiện để nhân viên phát triển, nâng cao hình ảnh trên thương trường.
Vai trò và ý nghĩa của đào tạo đối với doanh nghiệp, biểu hiện cụ thể ở các mặt sau: - Nâng cao năng suất lao động, hiệu quả thực hiện công việc. - Đào tạo làm tăng niềm tin và động lực làm việc của nhân viên. - Đào tạo nguồn nhân lực góp phần ổn định tổ chức. - Đào tạo nguồn nhân lực tạo điều kiện áp dụng tiến bộ khoa học kĩ thuật vào doanh nghiệp.
- Đào tạo giúp rút ngắn thời gian học hỏi của NLĐ và giám sát NLĐ. - Đào tạo còn mang lại những lợi ích khác như: giải quyết các vấn đề mâu thuẫn nội bộ, nhân viên ý thức tốt hơn trong việc phục vụ khách hàng, nhanh chóng phát hiện sai sót từ nhà cung cấp,… Vai trò và ý nghĩa của đào tạo đối với người lao động cũng được thể hiện ở chỗ: 10 Tạo ra tính chuyên nghiệp của người lao động, tạo ra sự thích ứng giữa người lao động và công việc hiện tại và tương lai, đáp ứng nhu cầu và nguyện vọng phát triển của công nhân viên, tạo cho người lao động có cách nhìn, tư duy mới để phát huy tính sáng tạo của người lao động trong công việc. Nguyên tắc của công tác đào tạo nguồn nhân lực - Đào tạo nguồn nhân lực phải hướng vào việc thực hiện các mục tiêu của tổ chức: nguyên tắc này đòi hỏi khi xây dựng một kế hoạch đào tạo, phải căn cứ vào mục tiêu phát triển của tổ chức để xác định nội dung đào tạo, các kiến thức và kỹ năng cần đào tạo, thái độ đối với công việc mà người lao động cần có. Mục tiêu bao gồm: mục tiêu ngắn hạn, trung hạn và dài hạn.
+ Mục tiêu ngắn hạn: tập trung vào việc làm cho người lao động thực hiện tốt công việc được giao, khắc phục các thiếu sót trong kiến thức, kỹ năng và thái độ đối với công việc hiện tại. + Mục tiêu trung hạn: thường hướng tới việc trong tương lai gần, tổ chức cần đạt được sự phát triển như thế nào, đông thời giúp cho người lao động nắm được các kỹ năng cần thiết để góp phần đạt mục tiêu đó. + Mục tiêu dài hạn: Lựa chọn những cá nhân nòng cốt để đào tạo chuyên sâu dựa trên định hướng phát triển trong tương lai của doanh nghiệp, đồng thới có những chương trình đào tạo định hướng đối với số lao động còn lại còn lại tại tổ chức mình. Nhằm đáp ứng những yêu cầu đặt ra.
- Đào tạo phải xuất phát từ nhu cầu đào tạo: điều này được xem xét từ hai phía: nhu cầu đào tạo xuất phát từ phía tổ chức và nhu cầu đào tạo xuất phát từ phía người lao động. + Nhu cầu xuất phát từ phía tổ chức: gồm những kiến thức, kỹ năng mà tổ chức muốn người lao động phải nắm vững và số người cần đào tạo ở từng loại kiến thức, kỹ năng. + Nhu cầu xuất phát từ phía người lao động: bao gồm mong muốn học tập của người lao động theo bậc trình độ và theo từng loại kiến thức, kỹ năng. - Việc tổ chức quá trình đào tạo phải đảm bảo không gây ảnh hưởng xấu đến sản xuất – kinh doanh và công tác của tổ chức: Khi lên kế hoạch đào tạo, tổ chức sẽ có những tính toán để không gây ảnh hưởng xấy đến kết quả hoạt động của tổ chức.
11 Lựa chọn thời điểm đào tạo phù hợp để huy động nhiều người tham gia đào tạo nhất. Nếu nhu cầu đào tạo quá lớn có thể chia nhỏ thành nhiều lớp, nhiều đợt. - Kế hoạch đào tạo phải có tính khả thi: với tổ chức thì nguồn lực là có hạn.
