CHƯƠNG 1- LÝ LUẬN cơ SỞ VÈ CÔNG TÁC TỎ CHỨC ĐẤU THẦU TẠI CÁC BAN QUẢN LÝ Dự ÁN 1.1 Cơ sở lý luận chung 1.1 Khái niệm Thuật ngữ đâu thâu đã trở nên quen thuộc ở Việt Nam trong hon chục năm trở lại đây mặc dù nó đã xuất hiện từ lâu trên thế giới bởi thuật ngữ này gắn với một hoạt động chỉ xuất hiện trong nền kinh tế thị trường. Đấu thầu là quá trình thực hiện một hoạt động mua bán đặc biệt mà người mua yêu cầu một hoặc nhiều người bán cung cấp những bản chào hàng cho một dịch vụ, công trình hoặc một hàng hoá cần mua nào đó và trên cơ sở những bản chào hàng, người mua sẽ lập cho mình một hoặc một vài người bán tốt nhất. Trong đâu thâu nôi bật là tính cạnh tranh của những nhà dự thầu hay những người bán, do vậy đấu thầu chỉ có thể thực hiện được trong nền kinh tế thị trường. Trước đây, khi nên kinh tê Việt Nam còn ở trong chế độ bao cấp, người bán chỉ sản xuất và bán những gì mình có và không quan tâm đến nhu cầu của người mua do đó người mua không có quyền lựa chọn cho mình những hàng hoá phù hợp.
Chỉ đến khi nền kinh tế Việt Nam chuyển dần sang hướng thị trường thì tính cạnh tranh xuất hiẹn, khái niệm vê đâu thâu cũng dân dân hình thành và được chấp nhận như một điều tất yếu. Nhằm thống nhất quản lý hoạt động đấu thầu trong cả nước, bảo đảm tính đúng đắn, khách quan, công bằng và có tính cạnh tranh trong đấu thầu, để thực hiện các dự án đầu tư trên lãnh thổ nước cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam ngày 22 tháng 12 năm 2005 Luật đấu thầu 61/2005/QH11 được ra đời và chính thức có hiệu lực kể từ ngày 01 tháng 04 năm 2006. Theo đó, thuật ngữ “Đấu thầu” được hiểu như sau: “Đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu đáp ứng được các yêu cầu của bên mời thầu để thực hiện các gói thầu trên cơ sở bảo đảm tính cạnh tranh, công bằng minh bạch và hiệu quả kinh tế”. 5 Bên mời thầu là chủ dự án, chủ đầu tư hoặc là pháp nhân đại diện họp pháp của chủ dự án, chủ đầu tư được giao trách nhiệm thực hiện công việc đấu thầu.
Còn nhà thầu là tổ chức, cá nhân trong nước hoặc nước ngoài có năng lực pháp luật dân sự. Nếu là pháp nhân phải có tư cách họp lệ nghĩa là có Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, Giấy chứng nhận đầu tư được cấp theo quy định của pháp luật hoặc có quyết định thành lập đối với các tổ chức không có đăng ký kinh doanh trong trường hợp là nhà thầu trong nước; có đăng ký hoạt động do cơ quan có thẩm quyền của nước mà nhà thầu mang quốc tịch cấp trong trường họp là nhà thầu nước ngoài; Hạch toán kinh tế độc lập và không bị cơ quan có thẩm quyền kết luận về tình hình tài chính không lành mạnh, đang lâm vào tình trạng phá sản hoặc nợ đọng không có khả năng chi trả; đang trong quá trình giải thể. Nếu là cá nhân thì phải có năng lực hành vi dân sự đầy đủ theo quy định pháp luật của nước mà cá nhân đó là công dân; có đăng ký hoạt động hợp pháp hoặc chứng chỉ chuyên môn phù hợp do cơ quan có thẩm quyền cấp và không bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Hoạt động đấu thầu bao gồm các hoạt động của các bên liên quan trong quá trình lựa chọn nhà thầu.
Đấu thầu cũng giống như việc mua bán. Ở đây người bán là các nhà thầu còn người mua là các chủ đầu tư, họ thực hiện giao dịch “mua - bán” này ngoài việc phải tuân theo một quy định chung của nhà nước, còn phải tuân theo các thoả thuận chung của hai bên. - về phía chủ đầu tư với cương vị như một người đi mua hàng thì đấu thầu là một cách thức tập họp tất cả các nhà thầu (người bán) có khả năng, để từ đó lựa chọn được nhà thầu phù hợp nhất, (mua bán). - về phía các nhà thầu: Thông qua hoạt động đấu thầu, các nhà thầu bán được sản phẩm và tăng dần uy tín của mình trên thị trường.
Đối với những nhà cung cấp mới hoặc chưa có tiếng tăm trên thị trường thì đấu thầu là cách giúp họ tự khẳng định mình và sự thành công sẽ mang lại cho các nhà thầu cơ hội để phát triển. 6 - Đứng dưới góc độ quản lý nhà nước: Đấu thầu là một hình thức hợp tác bảo đảm tính pháp lý cao, nó gắn chặt horn trách nhiệm và nghĩa vụ của mỗi bên khi tham gia hợp đồng đấu thầu, tạo điều kiện cho cơ quan nhà nước trong quản lý các hoạt động buôn bán đối với những dự án có sử dụng nguồn vốn của nhà nước. Từ đó ta có rút ra khái niệm chung của đấu thầu: là cuộc cạnh tranh công khai giữa các nhà thầu với cùng một điều kiện nhằm giành được là nhà cung cấp do chủ đầu tư mời thầu, xét thầu và chọn thầu theo các quy định của nhà nước. N guyên tắc Trong đấu thầu cần tuân thủ các nguyên tắc sau: - Nguyên tắc cạnh tranh lành mạnh và bình đẳng: Đấu thầu đòi hỏi sự cạnh tranh cao giữa các nhà thầu, vì vậy cần phải có một khuôn khổ pháp lý chặt chẽ để tạo ra một môi trường lành mạnh trong đó các nhà thầu đều được bình đẳng với nhau, không có sự phân biệt đối xử giữa các nhà thầu ở các thành phần kinh tế khác nhau.
Bình đẳng trong tất cả các giai đoạn của đấu thầu từ việc cung cấp thông tin từ chủ đầu tư, đến việc tham dự quá trình mở thầu, và công bố kết quả thầu. Đây là nguyên tắc quan trọng hàng đầu vì cạnh tranh là điều kiện tồn tại của nền kinh tế thị trường. - Nguyên tắc bí mật:Nguyên tắc này đòi hỏi chủ đầu tư phải giữ bí mật về các số liệu, thông tin như: Giá dự thầu của các nhà thầu trước khi mở thầu, Các ý kiến trao đổi của các nhà thầu đối với chủ đầu tư trong quá trình chuẩn bị hồ sơ dự thầu,. Mục đích của nguyên tắc này nhằm bảo đảm tính khách quan và công bằng tránh thiệt hại cho chủ đầu tư trong trường hợp giá dự thầu thấp hơn giá dự kiến hay gây thiệt hại cho một bên đầu tư nào đó do thông tin bị lộ tới một bên khác.
- Nguyên tắc minh bạch: Nguyên tắc này là một trong những nguyên tắc yêu cầu bắt buộc trừ những công trình đặc biệt thuộc bí mật quốc gia, những công trình còn lại đểu phải đảm bảo công khai các thông tin cần thiết trong khi mời thầu và giai đoạn mở thầu. Nguyên tắc minh bạch đồng thời cũng có nghĩa là chống sự gian lận trong đấu thầu như thông đồng, móc ngoặc giữa nhà thầu và bên mời thầu, giữa các nhà thầu với nhau; cố ý tiết lộ thông tin, bí mật trong quá trình đấu thầu, đặt ra 7 các điều kiện, tiêu chuẩn xét thầu không liên quan đến yêu cầu của gói thầu nhằm loại bỏ nhà thầu. Vai trò của công tác tồ chức đấu thầu Công tác tổ chức đấu thầu đóng góp những thành tựu to lớn cho sự phát triển kinh tế nói chung và sự phát triển của mỗi chủ đầu tư nói riêng, thể hiện vai trò quan trọng trong các hoạt động của kinh tế thị trường, cụ thể vai trò của công tác tổ chức đấu thầu thể hiện cơ bản qua các mặt sau: - Công tác tổ chức đấu thầu là công cụ giúp các chủ đầu tư lựa chọn được những nhà thầu đủ năng lực, kinh nghiệm đáp ứng được yêu cầu của mình về kỹ thuật, đảm bảo chất lượng và kế hoạch đặt ra, đồne thời có được giá thành và điều kiện tín dụng hợp lý nhất, tiết kiệm vốn đầu tư cơ bản, thực hiện đúng tiến độ công trình, gói thầu, dự án. Đấu thầu cũng có thể chống tình trạng độc quyền về giá cả của nhà thầu; - Thông qua tổ chức đấu thầu, các chủ đầu tư, bên mời thầu cũng được tăng cường về năng lực, họ có thêm kiến thức, thông tin và trở thành những người mua ngày một thông thái hơn.
Bên cạnh đó, công tác tổ chức đấu thầu góp phần tạo động lực cho sự phát triển nhờ tăng cường sự công khai, minh bach, công bằng, hiệu quả. - Tổ chức đấu thầu giúp các chủ đầu tư, bên mời thầu nâng cao hiệu quả quản lý, cũng như trình độ của các cán bộ. - Đấu thầu là một hình thức cạnh tranh lành mạnh trong kinh doanh, mà thông qua đó nhà thầu có được cơ hội để thể hiện được những ưu thế của mình với chủ đầu tư. Đồng thời buộc nhà thầu phải có trách nhiệm hơn đối với sản phẩm của mình, cả trước và sau khi hoàn tất công việc đấu thầu.
Các hình thức và phương thức đấu thầu 1. Các hình thức lựa chọn nhà thầu Tùy theo tính chất và đặc điểm của từng gói thầu và theo quy định của từng chủ đầu tư mà bên mời thầu lựa chọn hình thức đấu thầu nào cho phù hợp với gói thầu đó. Các hình thức lựa chọn nhà thầu bao gồm: - Đấu thầu rộng rãi 8 Đấu thầu rộng rãi là hình thức đấu thầu không hạn chế số lượng nhà thầu tham gia. Bên mời thầu phải thông báo công khai về các điều kiện, thời gian dự thầu trên các phương tiện thông tin đại chúng trước khi phát hành hồ sơ mời thầu.
Đấu thầu rộng rãi là hình thức chủ yếu được áp dụng trong đấu thầu. Hình thức đấu thầu này có ưu điểm nổi bật là tính cạnh tranh trong đấu thầu cao, hạn chế tiêu cực trong đấu thầu, kích thích các nhà thầu phải thường xuyên nâng cao năng lực cạnh tranh, mang lại hiệu quả cao cho dự án. - Đấu thầu hạn chế Đấu thầu hạn chế là hình thức đấu thầu mà bên mời thầu mời một số nhà thầu có đủ năng lực mong muốn tham dự. - Chỉ định thầu Chỉ định thầu là hình thức lựa chọn trực tiếp một nhà thầu có đủ năng lực và kinh nghiệm đáp ứng các yêu cầu của gói thầu để thương thảo hợp đồng.
- Mua sắm trực tiếp Được áp dụng trong trường hợp bổ sung hợp đồng cũ đã thực hiện xong hoặc họp đồng đang thực hiện với điều kiện chủ đầu tư có nhu cầu tăng thêm số lượng hàng hóa hoặc khối lượng công việc mà trước đó đã được tiến hành đấu thầu, nhưng phải đảm bảo không được vượt mức giá hoặc đơn giá trong họp đồng đã ký trước đó.